20221128

Mañá, acto de homenaxe a Luz Pozo Garza en Ribadeo

     Comezará ó pé do monólito que se lle ten dedicado no Xardín. Despois de terse declarado a Luz Pozo Garza filla predilecta de Ribadeo e terlle adicado unha rúa, mañá terá lugar un novo acto de homenaxe.

20221126

Ribadenses destacados. Verbas no acto de presentación

     Onte tivo lugar a presentación do libro de Ribadenses destacados. Deixo unha foto e as verbas dos catro participantes na mesa, Por orde, F. Díaz Fierros Viqueira, Eduardo Gutiérrez, María Xosé Gómez (representante da Secr. Xeral de Política lingüística) e Fernando Suárez. Para outros días queda o ir publicando algunhas -ou todas- das biografías expostas e algunha cousa máis.

F. Díaz Fierros Viqueira

 Eduardo Gutiérrez

María Xosé Gómez
Fernando Suárez

OBSESIÓN POR ÁFRICA. Xosé Carlos Rodríguez Rañón

OBSESIÓN POR ÁFRICA

Xosé Carlos Rodríguez Rañón

    O feitizo colonial por parte dos europeos por África vén de lonxe. Misioneiros, aventureiros, exploradores, explotadores, escravistas, cazafortunas e tesouros, científicos, militares, escritores, artistas ou colonos, todos sentiron a chamada da selva do continente negro e mouro de vastos desertos, xunglas, sabanas e océanos. Ningún deles descubriu nada porque todo o que viron xa estaba alí, mais moitos amosáronlles esas exuberantes belezas lonxanas aos seus correlixionarios e coetáneos occidentais.

    Un deles foi o xesuíta español Pedro Páez, que chegou ás fontes do Nilo no século XVIII, moito antes que o doutor Livingstone (perdido e rescatado en terras centroafricanas na súa inútil procura) e que os seus posteriores “descubridores oficiais”: Stanley e Speke. Mais a imaxe máis literaria do continente se cadra foi a da baronesa e escritora dinamarquesa Karen Blixen quen escribiu, co pseudónimo masculino de Isaak Dinesen, as cinematográficas “Memorias de África” con ese xa característico comezo do seu libro tan coñecido como o do Quixote: “Eu tiña unha granxa en África ao pé das montañas de Ngong”.

Museo Blixen en Nairobi. Imaxe de Alexander Leisser en https://commons.wikimedia.org, lic CC BY SA 4.0
     Na banda oposta habería que falar do xenocida rei Leopoldo de Bélxica polos seus estragos no Congo, froito da súa teima por que o seu recente reino tivese un imperio como as grandes potencias coloniais europeas. O poeta maldito Rimbaud tamén estivo polos lares da África Occidental francesa traficando con escravos mentres se adicaba ao malditismo de aventura e aos versos estupefacientes, todo o contrario que Winston Churchill ou o escritor de terror gótico Arthur Conan Doyle, quen participaron como soldados do exército británico en África do Sul loitando contra os colonos boers holandeses. O escritor anglófono nado en Polonia reflectiría moitas desas vivencias na súa obra “Ébano”.

    Despois da segunda guerra mundial, a visión europea sobre África muda de xeito radical. Principia o proceso de descolonización (moitas veces traumático para africanos e europeos) e unha corrente de mímese e simpatía asenta en moitos brancos (como Camus ou Goytisolo) e tamén en moitos nativos que reivindican as tradicións das súas culturas autóctonas mais tamén se senten herdeiros da tradición colonial europea expresada nas súas respectivas linguas. Froito desa mestura foron moitos os africanos que se trasladaron ao vello continente non só para traballar e mellorar, mais tamén para levar canda eles un anaco de África para deixar en terras europeas como símbolo de simbiose fraternal.

20221124

Ribadenses destacados

    O venres 25 de novembro, no Cine Teatro terá lugar a presentación do libro Ribadenses destacados. 44 biografías (Séculos XIX a XXI). O cartel da nota do fundamental, entre o que cabe destacar a coordinación de Francisco Díaz-Fierros Viqueira e a colaboración que inclúe Concello e Xunta.

    E volvea aparecer de novo por Ribadeo Egeria.

20221123

Respeto Barbón, Ria do Eo, NON. Pancho Campos Dorado

 


Respeto Barbón, Ria do Eo, NON

Pancho Campos Dorado

Cada día quedamos máis asombrados da calidade da democracia na que vive este país chamado España, cada día máis corrupta e máis podrecida. Temos unha Constitución que a todas luces non se cumpre na súa totalidade, pero segundo quen a interprete, a leva máis cara a esquerda ou máis cara a dereita. Por outro lado, temos tipos ben empoleirados en altos cargos políticos, que xa nin a interpretan, para qué? Teñen o número do teléfono de aqueles cos que se pode amañar facilmente calquera cousa, con só facerlles unha chamada, pois son xente ben colocada, que por nada quixeran romper as “relacións” con círculos de poder que os manteñen no seu inmerecido paraíso terreal.

Temos un problema. Teñen un problema. Por suposto. Levamos anos dicindo que o nome da Ría de Ribadeo non se cambia nin se comparte con vulgarismos estraños, e seguiremos loitando contra tanto descaro, contra tanta canallada de tendencia galegofóbica que levamos sofrendo na Galiza desde os tempos dos reis “católicos”.

O Ministerio de Transportes, Movilidad y Agenda Urbana, cun señor ministro José Luís Ábalos Meco, do PSOE, otorga ao vulgar e localista sintagma de Ría do Eo dado por Asturias, o mesmo nivel de oficialidade que o topónimo Ría de Ribadeo, denominación maioritaria non só na autonomía do Reino da Galiza senón en todos os mapas e cartas de navegación do mundo enteiro. E para máis INRI, faino a través dun organismo oficial como é Instituto Xeográfico Nacional. Inconcibible, que se chame Instituto Xeográfico Nacional, que como xa dixen noutra ocasión debería chamarse “Instituto Geográfico Terrestre Nacional” (IGTN) pois ese cadro de asalariados parece entender pouco ou nada de hidronimia, de talasonimia, nin de Usos e Costumes do Mar, vista a súa intervención neste caso, pero así é como mantemos a tantos funcionarios “por doquier”, que non resolven absolutamente nada, e deixamos que se “fumen” os recursos da Sanidade, da Educación e da Investigación, pezas fundamentais da civilización dun país.

O señor Adrián Barbón Rodríguez do PSOE, presidente do Principado, cando lle chegou a resolución do Ministerio de Transportes, comentaba na prensa que era “una cuestión de justicia que veníamos reivindicando desde Asturias”.

O verbo “reivindicar” significa “pedir con vehemencia unha cousa a que se ten dereito e da cal se foi desposuído”. Cando existiu a denominación Ría do Eo.? Nunca. Polo tanto non pode reivindicar o que non nunca se tivo, e menos en xustiza.

Miren vostedes, non sei como amañaron o cambalache entre todos eses membros do PSOE de Madrid e do Principado, non sei o que se quedaron a deber, nin me importa, pero algo gordo tivo que haber para transgredir todas as normas da ética máis elemental. A Historia de Ribadeo, pisárona con ansia malévola, con saña. Non tiveron pudor ningún. Apoiaron a resolución en probas preparadas nun informe da “Oficina de Política Lingüistica del Principado de Asturias” que amañaron o seu a antoxo, catro verbas mal intencionadas e sen ningún escrúpulo foron aceptadas por todos estes organismos, que como unha secuencia de fichas de dominó, fóronse empurrando uns a outros polo arte dun primeiro impulso dado polo PP de Asturias na sede do parlamento asturiano. Aquel impulso, levounos a votar unha resolución antigalega e antihistórica, e aquí non pasa nada, os galeguiños que se jodan!

Expresión moi Ppera, no parlamento español, e agora apoiada polo clase parlamentaria e patriotera do asturiano señor Barbón. Ten narices a cuestión, de que VOX o único partido “antibable” de Asturias, “antigalego de occidente” o que hoxe chaman “a fala”, “antilingüista” de calquera clase que non sexa o castelán, votara en contra do vulgarismo Ría do Eo, por ser un despropósito contra o topónimo da Ría de Ribadeo. Moitas grazas!

No ano 2011, alertabamos do que estaban a facer no Principado ao poñer un nome a Reserva da Biosfera- Oscos-Río Eo e Terras de Burón co programa LEADER, no cal non se mencionaba para nada a Ribadeo, cando máis das tres cuartas partes do territorio son das Terras de Ribadeo e Miranda (La Comarca del Eo, 13 novembro 2011, publicado no blog aquí).

Tal é galegofobia destilada por todos estes organismos oficiais do Estado español, que o Ministerio de Transportes nin sequera tivo a cortesía de mandarnos contestación as alegacións que nós, a Plataforma de Mariños de Ribadeo e AVV “O Tesón” presentamos. Un traballo que levou horas e días de investigación para revisar, alegar e matizar a legalidade dentro de todos os códigos éticos e xurídicos do Estado. Pero a descortesía, segundo para quen se faga non importa. Vimos sufrindo esta desvergoña institucional española cara as cousas da Galiza en xeral e de Ribadeo en particular, desde que se mandaron os primeiros escritos coas alegacións pertinentes as distintas instancias estatais. A última á Subsecretaría do IGN (Instituto Geográfico Nacional). Non leron nada de canto lles mandamos o día 26 de outubro de 2022, e están tan mal educados que nin sequera nos contestaron. Para qué? Só son catro galeguiños, parviños eles!. Que emigren que é onde están ben, no estranxeiro!. Despois din que os galeguistas nonos estimamos!

Pero non van a saltar por encima da historia do Porto de Ribadeo nin da historia da súa poboación, nin no Principado, nin no Estado español. Se falará da Ría de Ribadeo sempre por dereito propio, e non se agregará nada neste século XXI de política podrecida e infame, que sexa espurio ó mundo da talasonimia, por moitos tipos de medio pelo que dirixan o cotarro. O tempo e a lei nos darán a razón.

Señor Barbón, a Historia da Poboación de Ribadeo remóntase no asentamento de Louselas ao Paleolítico inferior, poboación anterior a calquera asentamento do norte peninsular (Louselas. Los inicios del poblamiento humano en la región cantábrica. E. Ramil Rego e J. Ramil Soneira, Museo de Prehistoria e Arqueoloxía de Vilalba, Monografía Nª6, 2014, p.19).

Fai douscentos mil anos, a cota do mar estaba 38 m por debaixo da cota actual, e fai cento oitenta mil o mar estaba aínda máis baixo, a case 150 metros por debaixo do nivel actual, e a ría era un entrante do mar onde desaugaban ou non tres ríos: Grande, Suarón e Eo, e outros regatos como o Río dos Malatos e río Amalló.

A estas terras xa habitadas, chegaron primeiro fenicios e gregos que viñeron a comerciar; na Ría de Ribadeo aparece cerámica do século VI a.C. massaliota, de Massalia, actual Marsella, polo que xa había tráfico marítimo na Idade do Ferro (entre os anos 800-450 a.C.) (El País, xullo-2021, Galeón Santiago). Logo chegáronse os celtas arredor do ano 290 a.C. e colonizaron a bisbarra. No ano 68 a.C. chega Julio Cesar a Hispania Citerior e nos anos 61-50 a.C. estaba “cartografiando” minuciosamente o litoral cantábrico que serviría para que máis tarde Augusto leve a cabo as Guerras Cántabras. Neste intre, podemos pensar que foi creado o Porto de Porcillán (Portus Julianus) no cal habería poboación autóctona, posto que había pesca e marisco e as terras da bisbarra de A Devesa, Piñeira, Vilaselán, Obe, As Anzas, Cubelas, Cedofeita son magníficas e dan froitos de todo tipo. Tanto é así que o máis antigo documento que se conserva, o “Diploma do rei Silo”, datado o 23-agosto do ano 775 (era 813) só fala destas terras da bisbarra de Ribadeo, polo tanto, tiñan que ser de entidade suliñable por antonomasia.

En 844-846 os vikingos preséntanse nas costas de Ribadeo. Aqueles piratas de Xutlandia e do Mar Báltico consideraban a Terra Galega a súa medida, acaso por que lles recordaba a súa propia. Chovía, na deles tamén (Victoria Armesto, Galicia Feudal I, p.149) Por qué entran na ría de Ribadeo? A buscar o botín do convento de Esperautano, que segundo o noso inolvidable veciño José María Rodríguez Díaz (El Monasterio de Esperautano y su Coto) (...) o 23 de agosto do ano 775, segundo ano do reinado do rei Don Silo, e co fin de acometer a cristianización de esta comarca oriental da Galiza, o rei Silo firmou un documento de doazón polo que, por medio do abad de Esperautano, llo otorgaba aos presbíteros Pedro, Avito y Valentín e aos conversos Alanti y Lubini, así como tamén aos monxes e anacoretas que residían en dito lugar e (...).

En 985 (era 1023) ao río Eo, unha das escrituras antigas do Mosteiro de Sobrado dos Monxes, dalle o nome de Euve; outra de Meyra do ano 1128 (era 1166); dille “a flumine Euve...” e outra do ano 1143 di “Ripa Evii”. Da voz “Euve” quitouse a segunda sílaba e quedou “Eu” que se castelanizou a “Eo” así como toda a ribeira deste río e particularmente aplicouse ao porto daquela ribeira e principal poboación que se levantou co nome de Ripa-d’eo desde o século XII (H. Florez, p.57). Esta anotación é parte da que recolle F. Lanza no seu Ribadeo Antiguo (p.29-30-31) cando transcribe o documento en castelán da “Compra y Repoblación de Ribadeo” que o P. Florez transcribe en latín. Era dono das vilas e poboación o conde D. Rodrigo (Velaz Osorio de Montenegro) a quen llo compra o rei Fernando II (1157-1188) no ano 1182 por 1500 morabitinos de ouro (dínares almorábides; marabedís) (Lanza p.30). Cómpraa con tódolos dereitos e pertenzas (Florez p.57-58) e “o rei para que lograse máis comercio levou a vila desde a Vilavella máis cara o mar”.

Pero Galiza mantivo unión con Asturias e coas terras do Bierzo e León, acadando gran proxección nos reinados de Fernando II e Afonso VIII. Floreceu o comercio e a lingua galega sentou a base trobadoresca dos séculos XIII e XIV. Resulta indubidábel que a morte de Afonso VIII e a usurpación de Fernando de Castela en 1230 precipitou ao Reino de Galiza nunha profunda crise. Momento que a monarquía castelá-toledana aproveitou para reescribir a memoria do pasado á súa propia medida.

Nos séculos XIII e XV ten gran desenrolo a pesca da sardiña, da pescada e peixe salgado na Ría de Ribadeo, desde onde se exporta madeira, coiros e ferro, e se importan cereais. No século XIV Ribadeo exportaba viño. Francia nestes momentos padece a peste e os mercados europeos demandan viño galego que é exportado en barcos desde a Ría de Ribadeo. No século XIV Ribadeo dependía do Rei, e foi cando Enrique II de Castilla, da dinastía Trastámara concede a Pierre Lobesgue de Villanes en 1369 o título de Conde de Ribadeo, primeira falcatruada trastamarista contra da Galiza que apoiara ao rei Pedro I.

En 1388 nace o Principado de Asturias, creado por Juan I de Castela que reina desde 24 de agosto de 1379 ata súa morte o 9 de octubre de 1390. Como podemos ver, Ribadeo xa tiña entidade propia anos antes que o Principado de Asturias se creara e anos antes de houbera un principe de Asturias. No ano 1551, o Conde de Ribadeo e Conde Salinas, vendeu por 8500 ducados as Terras de Ribadeo e servidumes entre os ríos Navia e Eo, segundo escritura de Medina del Campo (Ribadeo Antiguo de Francisco Lanza, páx. 78-79-80). Segunda falcatruada. Como é posible que se desligaran do Reino de Galiza e pasaran para o Principado de Asturias?. Teimuda é esa provincia de Oviedo en obter territorio alleo e agora quer incluso “crear” toponimia nunha metade da Ría de Ribadeo. Conduta exemplar do Parlamento astur. Que están vostedes reivindicando en xustiza? Nada, absolutamente nada, a Ría de Ribadeo chámase así, por dereito propio non de apropiación untada. Basta xa de explicacións que non entende, pois a a súa actitude política non é a dun xurista que entenda argumentos, senón que é vostede un simple avogado que chegou a un grado de “autoritas” e potestade que para nós, non lle corresponde. Seguiremos estando aquí, por suposto.

20221116

Novas sobre a illa Pancha, dos tribunais e da AVV Por Nuestro Faro

     Hoxe, 16 de novembro, deuse a coñecer un feito encamiñado por outros anteriores: O TSXG desestima o recurso de Eirobra S.L.para evitar o acceso libre á illa Pancha. Despois de anos loitando, a AVV Por Nuestro Faro ve cumprido un dos seus obxectivos, o lograr que a illa sexa do pobo. En realidade, o obxectivo aínda non está conseguido, entre outras cousas porque o acceso pode considerarse parcial ó estar regulado temporalmente, pero esa regulación mesmo podería considerarse beneficiosa. O caso é que a concesionaria non pode dicir 'ti entras se eu quero e cando eu queira', e sei que non fun o único que veu o paso negado á illa.

    Como ó final a cousa ía polo xulgado, e contra o concello de Ribadeo, foi o concello o encargado de dar a noticia, cunha nota que deixo abaixo.

    Tamén a AVV Por Nuestro Faro, en relación ó uso da illa Pancha, volve a preguntarlle ó concello de Ribadeo por cousas como o cumprimento da concesión, se xa foi inspeccionado o cumprimento da Declaración Responsable da empresa que deu pé a abrir a cafetería, ou o estado e legalidade da fosa séptica, 'perdida' na administración dende hai varios anos e que pode ser unha fonte de vertidos á ría.

    Nota de prensa da AVV Por Nuestro Faro:

Na sede electrónica do Concello acumúlanse os correos sen resposta que a asociación de Veciños «Por Nuestro Faro» lle ten dirixido ao alcalde, con datas como 28/08/2021 ou 28/03/2022. Mesmo tras a mediación da Valedora do Pobo, organismo en Galicia encargado de velar pola transparencia e o dereito á información, non obtivemos do Concello ningunha resposta clara nin directa.

Por esa razón, o 16 de novembro de 2022 enviouse un novo correo ao Concello de Ribadeo, insistindo na necesidade de obter informacións concretas sobre cuestións vitais na Illa Pancha.

Á vista do despregue de camiños, varandas, terrazas e niveis que ocupan de xeito amplo a visión de calquera visitante que se interne na illa, volvemoslle preguntar ao alcalde se está en posición de dicirnos «se a cafetaría e os seus servizos invaden terreos da Illa Pancha fora do espazo concedido de 500 m²». En consecuencia, preguntamos se «as obras de execución da cafetaría da Illa Pancha, que funciona dende agosto de 2021, se axustan ao proxecto inicial».

Tamén reiteramos a pregunta sobre se por fin «existe informe da inspección técnica» que daría o visto bo á Declaración Responsable da empresa concesionaria para abrir a cafetaría (lembremos que a cafetaría se abriu por primeira vez fai xa 15 meses).

Doutra banda, e dado que o sistema de eliminación de residuais proposto pola concesionaria está a tramitarse desde agosto de 2018, quixéramos saber se a día de hoxe “no concello de Ribadeo existe constancia de que a fosa séptica teña resolución favorable de Augas de Galicia» e que aclare «cal é o sistema de depuración de residuais, tendo en conta que pode estar vertendo á Ría de Ribadeo en zona de protección dá Rede Natura 2000, e que este proxecto foi presentado antes de que existise a cafetaría que obviamente incrementa as emisións ao medio ambiente.».

AVV Por Nuestro Faro

    Nota de prensa do concello:

TAMÉN O CONDENA AO PAGO DAS COSTAS

Acceso á Illa Pancha

16/11/2022

O alcalde, Fernando Suárez, valora de xeito positivo a inadmisión a trámite por parte do Tribunal Superior de Xustiza de Galicia do recurso de casación presentado polo concesionario do Faro sobre o uso e acceso á Illa Pancha. Barcia subliña que agora está ben clariño: é libre para todas e todas. 

O rexedor lembrou que "hai poucos meses o Tribunal Superior de Xustiza de Galicia resolveu de xeito claro que o acceso á Illa Pancha debía ser libre e público con independencia da xestión que poida facer a actividade privada, que nunha pequena parte da illa concesionou o Estado a través da Autoridade Portuaria de Ferrol-San Cibrao".

Suárez Barcia dixo que "con isto quedaba resolta calquera outra interpretación xurídica ao tempo que confirmaba a actuación administrativa levada a cabo polo Concello de Ribadeo en todo este proceso".

O alcalde ribadense manifestou que "lamentablemente, vimos que a aplicación das sentenzas non eran todo o inmediatas que deberan ser posto que durante un tempo seguiuse a incumprir por parte do concesionario coa pasividade da administración titular da Illa, A Autoridade Portuaria Ferrol-San Cibrao, o que obrigou ao Concello a impoñer sendas multas coercitivas ao titular da actividade privativa e finalmente un requirimento de non argallar máis para incumprir as normas ou o Concello veríase na necesidade de executar as accións subsidiarias pertinentes para garantir o acceso público".

Fernando Suárez contou que "o concesionario apelou esta sentenza e agora vimos de saber hoxe que o Tribunal desestima completamente ese recurso, e aínda por riba, o condena en costas".

O rexedor subliñou que "desde o Concello de Ribadeo, celebramos que dunha vez por todas quede ben clariño para todos: particulares, institucións, concesionarios, etc, que o uso e o acceso é libre. Xa vemos que a Autoridade Portuaria, titular da Illa, foi tomando as medidas necesarias para que nunca máis teñamos que perder o tempo en andar xogando ao gato e ao rato. Alegrámonos e valorámolo positivamente".

E engadiu que "desde o Concello de Ribadeo manifestamos, como sempre o temos dito, que nada temos que obxectar ás actividades que o Estado poida concesionar nesta illa, apartamentos turísticos ou unha cafetería, como de feito o fai noutros espazos públicos da súa titularidade no resto do litoral, pero queremos que o resto de cidadanía poida ir, pasear, pescar ou facer o que lle pete, dentro dos dereitos e deberes que calquera persoa poida facer no resto do litoral".

20221115

Unha efeméride de 1773: A primeira administración da lotaria en Ribadeo. Eduardo Gutiérrez

    Despois de publicar o traballo de Celia Castro sobre Leonardo Fernández Reinante para o libro das festas do 2022, decátome dos outros traballos, menores, que aparecen nel publicados. Aquí está o presentado por Lalo Gutiérrez, unha volta corrixido algún erro tipográfico:

Unha efeméride de 1773

A primeira administración da lotaria en Ribadeo

Eduardo Gutiérrez

Cronista Oficial

Hai bastante tempo cando tivemos oportunidade de investigar a historia do Círculo de Recreo de Ribadeo, unha sociedade fundada en 1851, entre outras moitas cuestións que atinxían ao vivir local de mediados do século XIX en Ribadeo, un tempo aquel de grande activismo marítimo comercial, chamou a nosa atención ao repasar algúns aspectos contables do coñecido como Casino, os gastos da podente sociedade na adquisición de billetes da Lotaria Nacional. Téñase en conta que era unha sociedade quizais a mais podente da pequena burguesía local, e das máis fortes da provincia, cuxa sede era o magnífico edificio da rúa da Santísima Trindade que ocupou tempo despois o antigo Colexio das Fillas da Caridade.

Pero así como temos información de outras efemérides como a apertura da primeira farmacia, o temperán posto de telégrafos, o inicial tanatorio e outros moitos servizos, como os sucesivos matadoiros, as traídas de auga, as fontes e os lavadoiros públicos, os embarcadoiros, e os periódicos que van sinalando fitos locais, non déramos cos detalles deste xogo implantado en España en tempo de Carlos II, moi semellante en funcionamento ao que hoxe se chama lotaria primitiva, ou sexa os precedentes de a Lotaria Nacional. Como se sabe a primeira foi inspirada na de Nápoles e comezou a funcionar en 1763, e a Nacional en 1812. Pero accedimos aos datos do primeiro Administrador de Lotarias en Ribadeo mercé aos traballos de Maria Luisa Meijide, publicados vai para medio século, nun cumprido e ameno estudo sobre Vicente Seixo, un verdadeiro precursor, e as orixes da lotaria en Galiza no século XVIII. Seixo era natural da cidade de Ourense, ou dos seus arredores, segundo información de Antonio Couceiro Freijomil, que o destaca a maiores como agrónomo. Naceu en 1747 e faleceu en 1824.

Nunha lista das principais Administracións de 1773 só aparecen en Galiza A Coruña, Santiago e Ribadeo, onde o Administrador era D. Juan de Murias y Mon, que tamén figura nas relacións de 1775 e 1776. Neste mesmo ano, no sorteo do 12 de agosto aparece ingresada polo sorteo correspondente, unha cantidade por un discreto premio. Pero se falamos de recadación, en xullo de 1815, ou sexa en plena Guerra da Independencia e con parte do país ocupado polos franceses, Ribadeo despachou 34 billetes, ou sexa que estaba por enriba dos vendidos en Betanzos ou Villafranca del Bierzo, aínda que por debaixo de Tui. O prezo do billete eran 5 reais de vellón.


O administrador antes citado, que debeu ser o primeiro, era parente do dono do pazo de Guimarán, ou sexa de D.Bernardo Rodriguez Arango y Mon, e procedía da mesma zona, isto é o antigo concello de Burón e a súa comarca dos Oscos. Sabemos que tal e como sucedeu con outros administradores, figurou entre os anos 1774 e 1776 na relación de debedores coa Facenda Real cun descuberto de 6.797 reais que tivo que reintegrar, cousa que fixo nun prazo curto xa que se trataba dun propietario podente e afeito aos negocios. Por iso non rechama que un seu paisano Antonio Raimundo Ibáñez comezara a súa andaina profesional na Casa de Guimarán.

Naquel tempo existían outros xogos de azar, pero ningún arraizou como o Real Xogo da Lotaria, xa que se trataba dunha iniciativa oficial, moi rendible para a Facenda, pero que ademais nos seus inicios foi presentada como captadora de recursos para o ben común: hospitais, escolas e outras causas xustas e obras pías, que ademais constituían un atraente reclamo publicitario, ademais do poder engaiolante dos xogos de azar.

Falamos somente dos limiares da lotaría na nosa vila, unha historia de altibaixos de fortuna, como en calquer lugar. Por non saírmos da discreción, unha mostra da historia deste xogo de sorte, citemos apenas a doa dun abelorio: en 1933 moitas felicitacións recibiu un médico ribadense con boa estrela, ao que lle corresponderon vinte e cinco mil pesos, nun sorteo da Lotaría Nacional.

Sobre o nome da ría de Ribadeo

    Despois dos argumentados documentos de Evaristo Lombardero e Pancho Campos sobre o nome da ría e os recursos correspondentes, agora a A. Francisco Lanza organiza unha exposición que inaugura cunha xoves 17 de novembro, ás 20:00 h, na Casa do Viejo Pancho. 

    Co mesmo lugar común, hai anos xa a AVV O Tesón presentara un cartaz con planos e cartas da ría, e abondo antes aínda (2006), Evaristo lombardero fixera unha exposición abondo ampla sobre eles no salón do primeiro piso da biblioteca pública.

20221114

Propaganda institucional

Propaganda institucional

    Coido que non é o caso máis flagrante, pero é o que teño máis á man. E, como noutros casos, está a medrar. O concello de Ribadeo leva aumentando o número de notas de prensa emitidas en cada período dende que comezou a facelo de xeito formal a través dunha axencia. Ano tras ano incrementa o seu número, e así xa no 2021 sobrepasou unha nota diaria. Algo que este 2022 xa ten conseguido aínda no dudoso caso de que non emita ningunha máis no que resta ata o 31 de decembro, e leva camiño de achegarse ás tres notas por cada dous días hábiles. Co que se podería considerar agravantes: as notas aparecen na web do concello mesmo con posterioridade á súa aparición como noticia en prensa, cando a súa orixe é perfectamente verificable e rastrexable comparando as 'noticias' coas 'notas'. Tamén se pode comprobar que se as imaxes do xornal ou das redes sociais mantidas por xente do concello son as mesmas que aparecen na web, estas últimas son de abondo peor calidade.

    Como resultado, as noticias sobre Ribadeo teñen en boa parte non só a orixe no concello, senón que tamén son xestionadas de xeito inicial, presentadas, polo mesmo concello, sendo admitidas e publicadas nos medios con variacións insignificantes, se o son con algunha. E, mentres o concello se converte en procurador de novas, só vai quedando oco natural nos medios para o resto de actores.

    Como continuación do anterior, e mentres, as chamadas redes sociais énchense de novas que son, ben relanzamento do publicado polos medios, ben transmisións de chistes, imaxes ou vídeos sorprendentes, e moitas veces truculentos ou claramente aproveitando para transmitir nesgos, e algunha vez (poucas) algunha achega particular a partir dunha foto-denuncia de cousas do pobo. Destas últimas, unha parte sendo certas e fidedignas vai acompañadas de comentarios totalmente nesgados que sitúan o contexto nun xeito irrecoñecible en relación ó da foto na 'vida real'.

    Dese xeito, mentres a comunicación se ve tamén constrinxida pola orientación cada vez máis ostentosa de quen transmite a información (non o periodista, senón quen controla o medio), esta vai deixando de ser tal para ser, sobre todo, unha inflacción de propaganda. Un caldo de cultivo no que a polarización non pode máis que medrar. Mesmo as descualificacións, e escalando, os insultos velados (ou sen velar) son cada vez máis comúns e pretendidamente normais ou normalizados. É dicir, convértense en normal, en norma.

    Esta espiral que medra, autoalimentada, leva sendo patente dende hai varios lustros. Ó pouco de xurdir, nas redes sociais, mais é anterior nos medios, coa integración en grandes cadeas mediáticas con poder propio ou cooptadas por outro poder, e a precarización do oficio de xornalista. Nun caso por unhas razóns, no outro, por outras, non é doada unha oposición interna que pare o medre do problema. E, a máis de facer máis difícil a gobernanza en política para forzas opostas ó poder 'real' que pasa polos cartos, fai máis débil á sociedade. Sociedade que noutro tempo pretendeu que as institucións foran os seus piares e que na actualidade atópase con que precisamente eses pretendidos piares, prisioneiros doutros poderes, son parte do problema.

    Segundo onde vivas e en que entorno te movas, segundo as túas ideas ou orixe de transmisión das novas que alimentan o teu pensamento, terás / irás tendo un perfil ou outro, encadrándote nun lugar informativo do que en xeral será difícil saír, con muros cada vez máis altos que cercan a túa vista e ocultan outras posibilidades. Muros que inclúen, claro, as túas amizades, persoas nas que máis ou menos confías, tanto ou máis que nas institucións ou grupos de interese, pero que, ó tempo, se ven cerradas no seu espazo de información nesgada, próximo ó teu, e do que, se saen nalgunha ocasión, tenderán a ver outras posibilidades informativas ou de interpretación como unha negación, unha mentira contra da 'súa verdade'. Igual ca ti. Negación que incluirá a imposibilidade de considerar outra visión que non sexa a propia, creada e reforzada polo entorno entre elixido e imposto no que cada persoa se mova.

20221112

A guerra na Ucraína e o novo contexto internacional

      Onte asistín a unha charla sobre "A guerra na Ucraína e o novo contexto internacional", impartida na Casa do Viejo Pancho por Duarte Correa, que foi presentado por Farruco Graña. A pesar de que tanto o vídeo como o audio son moi malos, por se alguén quere remedar o non ter asistido e se anima, aquí quedan ambos. Primeiro, o vídeo da charla, do que faltan os dous primeiros minutos (e a curta presentación de Farruco). Logo, o audio da rolda de preguntas, e por último, o cartel anunciador.

    O vídeo:

    O audio da rolda de preguntas, que se pode escoitar aquí.
    E o cartel anunciador:

Crónica dunha viaxe / e 17, rematando

Crónica dunha viaxe / e 17, rematando

    A viaxe finalizada, non o está na cabeza, á que acoden lembranzas, sentimentos, posibilidades e moitas cousas máis.

    Indo aínda por terras de Castela, ocorréuseme que ó tempo que unha viaxe para coñecer terras e persoas, ou para sentir a natureza e o corpo, tamén era unha viaxe didáctica, de aprendizaxe. E comecei a tomar apuntes pensando nesa tarefa, para tentar que a outra xente lle puidera servir, a máis da visualización de algo parello a un libro de viaxes -ou sexa, o que levo esbozado-. E iso 'novo' dará de si -espero- outra serie de apuntes que teñen outro destino diferente ós presentes, e que aínda terán que madurecer para servir á súa finalidade.

    Está clara a evolución de sentimentos en relación á viaxe a medida que pasou o tempo, ou as xentes, a paisaxe, dende a saída da casa o 25 de setembro ás oito da mañá lixeiramente pasadas ata a chegada ó portal de Valencia o 10 de outubro ó fío da unha e media do mediodía. Está clara, pero non é linear, é demasiado complexa para que nuns cantos capítulos pequenos caiba enteira.

    Dito en números, sexan 1100 km ou 4 comunidades autónomas, unha morea de concas fluviais ou 10 provincias, entre outras moitas posibilidades, pode dar unha imaxe moi fría de dúas semanas que lembro cun conxunto cálido de sentimentos que tentei plasmar, dende o esforzo para subir a Cruz de Ferro á percepción de orgullo nunha interlocutora ó comentarme que o nome do seu pequeno e cada vez máis despoboado pobo aparecía nunha rotonda en Sagunto onde se daba fe das diferentes etapas dun camiño que conducía cara Santiago. Por certo, glorieta que me fixen intención de ver, pero que, sen telo apuntado no momento, lembrei cando xa era tarde, tendo aínda agora nas tebras da memoria mesmo o nome do pobo que tería que procurar nela ou a situación exacta a procurar en Sagunto. E, se detalles coma eses se perden na memoria, ó xuntarlle as perdas no paso da lembranza ó escrito, resulta un límite só superable mediante a fábula e a imaxinación. Ambas me gustan, pero non quixera aplicalas como tal de xeito consciente nestas letras, que polo contrario, tentan axustarse á realidade sentida.

    Un dos sentimentos foi o asentamento da fortaleza saudable, apoiado despois das primeiras e duras etapas polas máis suaves posteriores. Mesmo os pequenos tropezos, como o rachar dos labios pola labor do aire, ou o proído do tostado das pernas, sentinos así, pequenos inconvenientes que xa se irían solucionando, dentro dun benestar corporal no que tiveron cabida de xeito consciente diversos esforzos. Hai que ter en conta que unha das bases dese benestar sentido é precisamente a superación dos esforzos requiridos, que naturalmente tentei pautar como superables, ó meu alcance.

    En conxunto co anterior, o desfrute das etapas foi aumentando, ó ter un maior control da situación pola experiencia e unha maior veciñanza do destino. Visto en retrospectiva, noto que a duración e dureza de cada tramo, e o tempo empregado, non se ve reflectido de nunha influencia sobre o número de bosquexos ou de fotos tomadas. Máis ben é o tempo pasado, ou se se quere, o tempo previsto para chegar ó destino final, o que marcou o ritmo, psicolóxico, de apuntes sobre o camiño, en certo xeito balanceando entre a apropiación do entorno mediante fotos e debuxos e o desfrute directo del.

    As paisaxes variadas e a temperie, tiveron a súa influencia nese desfrute e no estado de ánimo. Máis difícil é de cualificar o resultado do contacto con outra xente, en marcha coma min ou xente da terra, nunha viaxe pensada para ir en solitario, decisión da que non me arrepinto. Por suposto, en cantidade de xente atopada, o tramo entre a entrada no Bierzo e Burgos sobrepasou con moito á cruzada antes ou despois, aínda que de Caudiel ata abandonar as vías verdes tamén estaba ateigado; neste caso, só de ciclistas. Iso facilitou o contacto con outra xente en ruta neso tramo Vilafranca - Burgos, mais foi despois cando tiven máis relación coa xente dos pobos, e coas dúas persoas coas que pasei máis tempo na viaxe, Antonio de Teruel e sobre todo, Pedro do Barqueiro, con quen sigo en contacto. Asemade, o cambio de mentalidade dunhas a outras persoas, da xente dos pobos á xente en camiño non deixa de ser curiosa, tanto pola evolución segundo o avance do camiño como polo cambio de lugar a lugar. Pouco ten que ver a mentalidade e carácter dos tres estranxeiros ciclistas de retorno cos que coincidín ó longo da subida á Cruz de Ferro coa do español e do estranxeiro camiño a Santiago no descanso mentres tomaba o apunte da igrexa de Bercianos. E pouco tamén a do rexedor do bar en Castrojeriz, 'castelán vello', coa do tamén rexedor de bar en Almenar, aparentemente afincado alí de primeira xeración dende o norte de África. Por contra, comparar a Julia, a camiñante australiana que me atopei en Hornillos, coa recepcionista de Teruel, novas as dúas e aparentemente de idade semellante, poidera ser máis doado e ter máis semellanzas visibles que nos outros casos anteriores.

    A viaxe tamén se pode dividir na parte en marcha e na outra, en poboacións. Dúas compoñente moi diferentes a tódolos niveis, dende esforzo a tranquilidade, mais ter en conta unha separación tan clara como tal separación, sería como partir unha cadeira á metade, resultando outra cousa moi diferente. Ambas partes, ambas 'metades' compleméntanse e en conxunto fan a viaxe o que é, aínda que choque que o estar parado nun lugar poda contribuír á viaxe.

    En fin, quixera rematar, esa é a finalidade desta entrada. Mais aínda que o faga por escrito, será unha especie de peche en falso, de poñer unha marca ata certo punto arbitraria, nun relato que seguirei a lembrar e que sinto que non rematou aínda, tanto porque puidera ter continuidade noutra ou outras viaxes semellantes como porque entroncou co resto das miñas vivencias, é parte da miña vida, e aínda non está conclusa.

     Só unha cousa máis. Repetir que animo a quen poda estar a ler a facer algo polo estilo, na medida das súas posibilidades de todo tipo. Vamos, unha toleada que non o sexa tanto por estar programada e ser factible. Un saír do normal da vida levada para traer tamén vida, aínda que non faga falta.

Comezo e fin de viaxe?

    Crónica dunha viaxe

    Crónica dunha viaxe / 0 Atravesando a península 

    Crónica dunha viaxe / 01 Ribadeo - O Cádavo

    Crónica dunha viaxe / 02 O Cádavo - Ponferrada    

    Crónica dunha viaxe / 03 Ponferrada - Astorga

    Crónica dunha viaxe / 04 Astorga - León

    Crónica dunha viaxe / 05 León - Villarmentero 

    Crónica dunha viaxe / 06 Villarmentero - Burgos

    Crónica dunha Viaxe / 07 Burgos - Santo Domingo de Silos 

    Crónica dunha viaxe / 08 Santo Domingo de Silos - Soria

    Crónica dunha viaxe / 09 Soria - Calatayud    

    Crónica dunha viaxe / 10 Calatayud - Calamocha 

    Crónica dunha viaxe / 11 Calamocha - Teruel  

    Crónica dunha viaxe / 12 Teruel - Teruel

    Crónica dunha viaxe / 13 Teruel - Barraques  

    Crónica dunha viaxe / 14 Barraques - La Vall d'Uixó 

    Crónica dunha viaxe / 15 La Vall d'Uixó - Sagunto  

    Crónica dunha viaxe / 16 Sagunto - Valencia 

    Crónica dunha viaxe / e 17, rematando

20221111

Crónica dunha viaxe / 16 Sagunto - Valencia

Crónica dunha viaxe / 16 Sagunto - Valencia

    A viaxe chega á súa fin. Esta etapa duns 44 km con 130 m de desnivel salvado foi relativamente longa en tempo, dúas horas e cuarto sobre a bici ás que houbo que sumar diferentes paradas para orientación nunha rede densa de camiños, rúas e estradas que no gps sumaban tamén ramblas como camiños ou camiños totalmente de pedra e visiblemente impracticables, sen uso dende hai tempo. A máis, unha visita en Beteta que me permitiu tamén un baño en piscina con traxe de baño prestado nun día con algo de calor e auga non tan quente despois da noite.

    Como a meta estaba próxima, e mesmo as últimas etapas tíñaas cambiado para alongar máis a viaxe, tampouco me preocupei moito da preparación da etapa, desoíndo as indicacións que me deran de que preto das grandes vilas non é doado seguir as indicacións que os medios dixitais tentan dar, porque teñen moitos erros e desespérase un. E, tal dito, tal feito, sen a parte de desesperación, que foi trocada pola curiosidade da visita a campos de laranxeiras, pobos ou urbanizacións e polígonos en terra estraña de camiño na procura do achegamento a destino. Ben, desesperación, non, pero algunha vez, algo de frustración por ter que refacer algún desnivel baixado, si.

    Era un día do que se soe chamar bo tempo, aínda que xa sen tanta influencia nas pernas bicores. E, aínda que procurando vías secundarias ou terciarias, sempre a atención ó tráfico estaba presente por necesidade.

    Á saída tiven un momento de comezar a rememorar etapas anteriores, pero a distracción e a concentración paralelas, coa mirada curiosa sobre o entorno e atenta ó inmediato case de xeito instantáneo me remitiron ó carpe diem.

    E, despois do descanso e compañía en Beteta, a conciencia de que os desniveis positivos a continuación eran nulos deron cun autochequeo que me certificou mentalmente o bo estado no que me atopaba, sen un cansazo acumulado dende a chegada a Teruel. E é que, descansado, desfrútase máis: é algo que se sente.

    Pode que sexa a etapa na que menos fotos tomei, dando por rematado o periplo cunha diante do portal de destino e un apunte dunha estación de metro de Valencia, ó que baixei despois de asearme e cambiarme

Vista dunha estación de metro de Valencia.
    Da curta etapa só deixo unha foto, onde, dende unha das moitas pontes que tiven que pasar aprécianse varios dos elementos fundamentais da viaxe do día -en realidade, da mañá-: Laranxeiras e polígono industrial, chaira cos montes ó fondo, e infraestruturas humanas tecendo a paisaxe.
Agricultura e industria.
     Valencia, á miña vista, non cabe nesta crónica, pois non só foi o día da chegada, senón uns cantos máis, nin a contemplación en solitario coa compañía da bicicleta, senón aumentada co desfrute de familia e sen as preocupacións propias da viaxe.
    Así, este foi o remate da viaxe física en si. Mais non na miña cabeza, que foi tecendo as lembranzas nun resume, nunha recompilación que aínda non rematou.

    Crónica dunha viaxe

    Crónica dunha viaxe / 0 Atravesando a península 

    Crónica dunha viaxe / 01 Ribadeo - O Cádavo

    Crónica dunha viaxe / 02 O Cádavo - Ponferrada    

    Crónica dunha viaxe / 03 Ponferrada - Astorga

    Crónica dunha viaxe / 04 Astorga - León

    Crónica dunha viaxe / 05 León - Villarmentero 

    Crónica dunha viaxe / 06 Villarmentero - Burgos

    Crónica dunha Viaxe / 07 Burgos - Santo Domingo de Silos 

    Crónica dunha viaxe / 08 Santo Domingo de Silos - Soria

    Crónica dunha viaxe / 09 Soria - Calatayud    

    Crónica dunha viaxe / 10 Calatayud - Calamocha 

    Crónica dunha viaxe / 11 Calamocha - Teruel  

    Crónica dunha viaxe / 12 Teruel - Teruel

    Crónica dunha viaxe / 13 Teruel - Barraques  

    Crónica dunha viaxe / 14 Barraques - La Vall d'Uixó 

    Crónica dunha viaxe / 15 La Vall d'Uixó - Sagunto  

    Crónica dunha viaxe / 16 Sagunto - Valencia 

    Crónica dunha viaxe / e 17, rematando

Crónica dunha viaxe / 15 La Vall d'Uixó - Sagunto

Crónica dunha viaxe / 15 La Vall d'Uixó - Sagunt

A praia en Porto de Sagunto, apetecible mediterránea. A imaxe, manchada coa humidade do selo que me puxeron no museo de Sagunto.
 

    Pode dicirse que a viaxe rematou, aínda cos retardos que quixen ter, ó chegar ó Mediterráneo. As dúas últimas etapas foron das chamadas de trámite. A que facía a número quince, esta, etapa de domingo que ademais era fasta da Comunidade Valenciana, durou uns 34 km salvando un desnivel positivo de menos de cen metros, levándoos en dúas horas menos cuarto sobre a sella por carrís bici ou vías de servizo boa parte do tempo. A máis, despois de varios días de alerta de chuvias torrenciais por diante de min, sen chegar a afectarme máis que algunha pinga, o día estaba claro dende primeira hora da mañá. Todo fixo que a saída fora suave e remolona, e ó coller a bicicleta, máis ca outros días, chegara a sensación de facer turismo con tempo de sobra e sen necesidade de gran esforzo.

    A saída de La Vall d'Uixó, unha baixada suave pola que entrara, subindo, o día anterior, deseguida me mergullou en terras de cultivo de laranxeiras, aínda que seguira aumentando a densidade de laranxas camiño de Valencia. E si, xa os sistemas de rego, omnipresentes, con ou sen canle á vista.

    Ó pouco, Almenara presenta o seu castelo polo cumio dos montes, gardando o acceso norte a Valencia, antes de chegar o segundo alto defensivo preto da costa, Sagunto. Nin me achego nun domingo pola mañá ó chamativo horizonte que marca o castelo.

Castelo de Almenara.
    O camiño, despois de pasar Almenara, entra na provincia de Valencia. Desta volta, por estrada secundaria, si vin clara a división provincial que non vira onte, aínda sobre a vía verde.

De novo, en Valencia. Coches e laranxeiras.
    A fronteira provincial tamén marcou un aumento da atención ó ciclista, e atopar diferentes posibilidades paralelas para desprazarse dun lugar a outro xa foi unha realidade en boa parte do recorrido restante.
Vía principal, vía de servicio e arcéns ciclables.
    Pasando o río Palancia, entro nun concello bicéfalo. Orixinado con cabeza en Sagunto, hoxe por hoxe e dende hai tempo, a principal poboación é Puerto de Sagunto, praza industrial e cun porto importante, que ademais, estando na costa, dispón de boas praias. A distancia entre ambas poboacións é curta, pode dicirse que están unidas por unha avenida, pero nótase ben a súa diferente historia e carácter actual. Unha das cousas que me fixo notar un contertulio no Porto de Sagunto foi precisamente o carácter activo e combativo da poboación desa parte saguntina, diferente da outra a raíz da súa condición industrial e a historia en prol da procura de melloras obreiras.
Praia de Sagunto.

    A participación coa xente é un dos alicerces das viaxes lentas. Esta éo. Por iso, no paseo do Porto de Sagunto, con xente abonda de lecer, estábase ben aínda baixo o Sol. Mais, atopar unha concentración cun cartel visible de 'Non a todas as guerras' un domingo festivo ademais na comunidade, non deixou de sorprenderme e achegueime para saber e ser un máis. Resulta que o das guerras, a petición de paz, era un engadido que viña dado porque moitos migrantes sono debido á situación de conflito nos seus países. Rematei trabando conversa e cambiando información sobre como estaba naquel momento a concentración semanal pola paz en Ribadeo, ou o asociacionismo na nosa terra.
Non a todas as guerras.
    Subir a Sagunto pola avenida, despois do paseo, participación coa xente, facer un apunte de debuxo e tomar un refresco á beira do mar, foi iso, unha continuación do paseo polo porto, alongando con tranquilidade a visita para pasar por diante dalgún dos puntos que me recomendaran na oficina de turismo. Si, aberta un domingo pola mañá festivo naquela comunidade.
De feira en feira.
    Chegar a Sagunto, procurar o centro porque tiña tempo antes de comer, aínda que xa non tanto... e atopar unha feira medieval a carón do centro neurálxico do pobo, a praza Cronista Chabret (onde tamén estaba a oficina de Turismo do pobo capital, aínda aberta): Sagunto, tamén en festa! Coido que tan grande como a de Burgos e máis que as que estou afeito a ver pola nosa bisbarra. O abarrote de xente incluíu, xa pola tarde, unha procesión, pois a feira era un engadido á festa a celebrar.
    Aínda con ser unha festa cuádrupla (domingo, día da Comunidade Valenciana, festa local e Festa medieval), o principal museo da vila, a Casa dos Berenguer, estaba aberto, e deume xogo para despois da visita ó mercado é a praza principal.
Sagunto sobre Sagunto sobre Sagunto, mo museo.
    Nas inmediacións do museo, unha marca no chan, que xa atopara en Teruel e non lle dera importancia, chamoume agora máis a atención, e preguntei no propio museo. Trátase dun xeito de identificar as xuderías ibéricas, e que se pon á entrada da zona que se consideraba habitada por xudeus. Xa á volta, ós poucos días, atopeina en Mondoñedo, despois de non ter visto nunca antes a súa xudería.
Símbolo das xuderías ibéricas.

    No museo atopei un lugar de traballo e descanso, que aproveitei para tomar un apunte do castelo visible por unha das fiestras.

O castelo de Sagunto, visto dende o museo da Casa dos Berenguer.

    E, de alí, fun completar o exercicio diario subindo cara ó castelo. Na subida, o teatro romano amosa a súa pasada gloria coa decepción da reconstrución realizada. Seguindo cara arriba, aínda que o castelo teña botado o peche dominical, unha ruta dá a volta polo alto, arredor do castelo, e, aínda que a sinalización algunha vez non permite seguir ben o camiño, o completar a rolda polo alto pon a disposición vistas tanto de Sagunto como do Porto ou das montañas cara ó interior, e tamén, na distancia e de xeito nebuloso, de Valencia, a fin da viaxe.

Castelo, montaña e porto de Sagunto.
    Etapa suave e desfrutada!

    Crónica dunha viaxe

    Crónica dunha viaxe / 0 Atravesando a península 

    Crónica dunha viaxe / 01 Ribadeo - O Cádavo

    Crónica dunha viaxe / 02 O Cádavo - Ponferrada    

    Crónica dunha viaxe / 03 Ponferrada - Astorga

    Crónica dunha viaxe / 04 Astorga - León

    Crónica dunha viaxe / 05 León - Villarmentero 

    Crónica dunha viaxe / 06 Villarmentero - Burgos

    Crónica dunha Viaxe / 07 Burgos - Santo Domingo de Silos 

    Crónica dunha viaxe / 08 Santo Domingo de Silos - Soria

    Crónica dunha viaxe / 09 Soria - Calatayud    

    Crónica dunha viaxe / 10 Calatayud - Calamocha 

    Crónica dunha viaxe / 11 Calamocha - Teruel  

    Crónica dunha viaxe / 12 Teruel - Teruel

    Crónica dunha viaxe / 13 Teruel - Barraques  

    Crónica dunha viaxe / 14 Barraques - La Vall d'Uixó 

    Crónica dunha viaxe / 15 La Vall d'Uixó - Sagunto  

    Crónica dunha viaxe / 16 Sagunto - Valencia 

    Crónica dunha viaxe / e 17, rematando

20221110

Crónica dunha viaxe / 14 Barraques - La Vall d'Uixó

Crónica dunha viaxe / 14 Barraques - La Vall d'Uixó

     Unha etapa non moi longa e que resultou ter un moi bo piso, case todo cunha lixeira inclinación cara abaixo. De feito, o desnivel acumulado deume só uns 140 m, todos despois de desviarme da vía verde, cara ó final da etapa. Xusto o tramo que me indicou que ao menos nesa zona da Comunidade Valenciana mesmo as estradas 'normais' teñen vías de servicio moi recomendables para as bicis. Os 65 km mantivéronme sobre a sella pouco máis de tres horas, nas que pasei de Castellón a Valencia (xusto ó desviarme da vía verde para coller a N 225) e de novo a Castellón (no alto da N 225).

    Non comezou ben, pois no 'Albergue rural' de Barracas tivemos -eramos cinco, mais eu- que esperar un rato longo para que viñeran a abrir o local onde tiñamos as bicicletas, despois de estar listos ás oito da mañá: o dono quedara ata o final da post cea  xunto a unha botella. O sistema de viaxe do grupo era ben diferente: collían unha furgoneta para servir de apoio e cambiaban de condutor cada media etapa. Falando con eles xa a noite anterior, a organización era froito de anos de compañeirismo. Facían a cea, non sempre eran exactamente os mesmos, había bicis eléctricas, pero sobre todo, das de tracción animal... Saíron despois ca min, e adianteinos no camiño, nunha parada deles, tras facer eu unha desviación.

    Aínda que á saída de Barracas hai algunha subida e discontinuidade na 'vía' da vía verde, foi suave e apareceu pronto a vista do Alto Palancia ós pés. Vista con terra queimada de non había tanto tempo, por un televisivo incendio de abonda duración e extensión.

Alto Palancia, mirado cara ó Sol nacente.

    Os restos do incendio daban testemuña da súa importancia, e a paisaxe era cambiante na mañá, o que me animou a tomar unha vista.

Vista dende a zona de Bejís cara levante, beiras da serra da Espina.
    O desolado do incendio dito de Bejís daba tamén pé a paisaxes chamativas, non só a cambios na programación prevista, pois cando estaba dando os toques finais ó programa a seguir aínda a televisión falaba do incendio activo. Iso, a máis de tratarse dunha zona abondo despoboada, con dificultades para atopar onde pasar a noite, me fixo quedar en Barracas a pesar de ter comprobado neste día que a infraestrutura era abonda, con un tráfico ciclista cada vez maior, en particular, a partir de Caudiel. Si, pois era sábado, e ata alí subían a tomar algo grupos numerosos, entendo que da zona de Sagunto.
Restos do gran incendio.
    Os cambios no perfil ou na aridez non eran os únicos observables na paisaxe. Antes de chegar a Caudiel xa saúdan as oliveiras, unha árbore que non asociaba á zona, pero que si está conectado coa agricultura que se practica no 'Alto Palancia'.
Oliveiras.
    E, para un galego que pense que só hai toxos en Galicia (ben, tamén no resto da zona cantábrica, pero como por deixado da natureza), un pouco máis abaixo das primeiras oliveiras, os espiños estaban esperando, aínda que entendo que dunha subespecie que non é común polo noroeste, e non en grandes cantidades.
Non hai toxos só en Galicia.
    A vía, en xeral, ben, seguindo unha ruta de ferrocarril que non hai tanto tempo que se abandonou (hai outra que vai -ou ven!- paralela dende Teruel). Do bo estado dan fe en particular algúns tramos, onde as paredes que encaixan a vía están en perfecto estado e deixan ver os diferentes tipos de rochas e terras do camiño, a máis dalgunha que outra ponte.
Camiño e ponte.
    A estación de Caudiel, se ben en estado de abandono, como as que vou pasando nas vv de Ollos Negros, ten pouco que ver con algunha outra de anteriores vías verdes. Neste caso, máis xustificado, pois Caudiel é un pobo vivo como puiden comprobar.
Caudiel.

    En Caudiel parei a tomar a primeira comida do día. Si, xa levaba tempo sobre a bicicleta, pero a espera para collela cando quedaramos ás oito da mañá, falando cos outros ciclistas, non me permitiu tomala. Preguntei onde podía tomar o almorzo cando estaba co apunte da fonte / lavadoiro do pobo, e indicáronme que na outra beira do río, na parte que dá á estrada, e tras pasala atopei unha praciña con varios lugares que se foron ateigando dos grupos ciclistas e onde se estaba moi ben, ata que estimei oportuno deixar sitio. Iso si, puiden observar que o xeito de almorzar xa variara, podendo asimilar o que a xente tomaba ó 'esmorzaret', máis ó estilo do que vin despois na capital Valenciana.

Fonte e lavadoiro en Caudiel.
    De Caudiel en baixo raro foi o tramo no que non tiña á vista ó longo da vía verde ningún ciclista. O piso seguiu sendo bo ata a desviación en Algar de Palancia, se ben en tramos o trazado recorría alternativas por estradas ou camiños que non formaron parte da vía no seus días de ferrocarril. Un trazado que, como xa dixen, recomendo para facer con tranquilidade dende Teruel.
Túnel iluminado.
    En Jérica o camiño invita a pasar pola poboación, onde me atopei cunha voda na praza principal. E, coa voda, estoupidos de foguetes, claro! Isto é Valencia. O pobo está ben para botarlle unha ollada. Atopei a biblioteca aberta e entrei, pero era o edificio o que estaba aberto, non a biblioteca en si: sábado á mañá.
Biblioteca de Jérica.
    Seguindo camiño, varias formacións de refuxios da guerra civil manifestan que aquí houbo unha guerra, por se a alguén se lle esquece.
Refuxios da guerra civil.
    Con tranquilidade, Segorbe. Hai que apartarse un par de quilómetros, pero paga a pena. O acueduto, as murallas ou diversos restos e monumentos fan que apunte mentalmente o pobo para unha viaxe doutro estilo, con máis vagar e compañía. Iso si, con costas, en bicicleta, aínda que a etapa era suave, sempre se retraeu un de ver máis cousas, mesmo aparte das ruínas ás afóras.
Acueduto en Segorbe.

Muralla de Segorbe.

    Café en Segorbe. Aproveito para esbozar as ruínas na praza do concello, a praza do Alto Palancia, e anoto o lugar. Despois de visitar algunhas cousas no pobo, volto e como. E, o levantarme, recibo unha nota de Pedro do Barqueiro e despídome del antes saír e de que el coma no mesmo sitio ca min.

Ruínas en pza. Alto Palancia, Segorbe.
    Despois de Segorbe, a paisaxe vai sendo máis estilo do que tiña na cabeza como valenciano. De feito, comezo a ver laranxeiras...
Laranxeiras.
    ... e as ramblas fanse tamén máis visibles como o que son, canles polas que corre a auga cando chove de xeito torrencial, ó estilo mediterráneo.
Rambla.
    Os contrastes vanse acumulando. Chego a unha terra que se usa para adestrar cans e lembro unha máis pequena a poucos quilómetros de Ribadeo, preto de Tapia. Igualdade (dentro da maior humildade da tapiega) e desigualdade: en Tapia o chan está cuberto de herba!
Adestramento canino.
    Pero eses son contrastes menores. En La Vall d'Uixó, festas nun barrio e bous al carrer: as rúas pechadas para evitar que o animal escape, o piso con terra para facilitar o espectáculo, e as casas con protección.
Despois dos bous al carrer.
    La Vall d´Uixó sorprende dende o nome (en castelán... Vall de Uxó!). A volta que tiven que dar para alongar un día o recorrido resultou ben elixida. Por temas de horario non din entrado nas covas de San Xosé, que mesmo teñen un tramo que se recorre en canoa, pero fixen un recorrido abondo extenso por este pobo - vila con certos contrastes internos. O facer un apunte do acueduto libroume de asistir ós bous al carrer que se estaban a soltar naqueles momentos a non moita distancia.
    Unha etapa tranquila con lugares e costume que me chamaron a atención.

    Crónica dunha viaxe

    Crónica dunha viaxe / 0 Atravesando a península 

    Crónica dunha viaxe / 01 Ribadeo - O Cádavo

    Crónica dunha viaxe / 02 O Cádavo - Ponferrada    

    Crónica dunha viaxe / 03 Ponferrada - Astorga

    Crónica dunha viaxe / 04 Astorga - León

    Crónica dunha viaxe / 05 León - Villarmentero 

    Crónica dunha viaxe / 06 Villarmentero - Burgos

    Crónica dunha Viaxe / 07 Burgos - Santo Domingo de Silos 

    Crónica dunha viaxe / 08 Santo Domingo de Silos - Soria

    Crónica dunha viaxe / 09 Soria - Calatayud    

    Crónica dunha viaxe / 10 Calatayud - Calamocha 

    Crónica dunha viaxe / 11 Calamocha - Teruel  

    Crónica dunha viaxe / 12 Teruel - Teruel

    Crónica dunha viaxe / 13 Teruel - Barraques  

    Crónica dunha viaxe / 14 Barraques - La Vall d'Uixó 

    Crónica dunha viaxe / 15 La Vall d'Uixó - Sagunto  

    Crónica dunha viaxe / 16 Sagunto - Valencia 

    Crónica dunha viaxe / e 17, rematando