20240223

Recuncho da lectura: Como aprendín a ler

 

Recuncho da lectura: Como aprendín a ler

    Como aprendín a ler. Agnès Desarthe. ISBN 9788492866991. Rinoceronte Editora, Cangas do Morrazo 2018.

    Un libro de iniciación da autora en si mesma, permite a comprensión de certos mecanismos xerais, mais tamén arranca da xeneralidade para converterse nun camiño trillado só por unha persoa. Detallista ó tempo que cuidadamente descoidado, ofrece a posibilidade dunha mirada externa sobre outra persoa coa que alguén pode identificarse, sen ser común que se faga a máis de en algúns lugares comúns.

    Non perdín o tempo léndoo, pero cun sentimento inicial como o que me deixou despois de facelo, non tería comezado.

20240221

Falar

Falando. Foto de Bernd Schwabe in Hannover, collida de Wikimedia Commons.
 Falar

    De antigo, falar foi o xeito máis normal de comunicarse dos humanos. Falar de xeito directo, sen intermediarios. Ista última precisión é importante: se hai intermediarios, pérdese o control da conversa de extremo a extremo. E ese control foise perdendo pouco a pouco. Comezou coa escrita, na que o medio, o papel, podía quedar noutras mans e polo tanto, desaparecer, borrarse de xeito intencionado, variar o escrito...

    Co teléfono a cousa non foi a mellor. Non só a mensaxe podía quedar (nos primeiros tempos) na cabeza das telefonistas, senón que, dese xeito, quedou demostrado que aínda con case ningún medio técnico, podía ser interferido e intervido, cruzarse conversas, filtrarse información, ou sinxelamente, impedir a conversa por desconexión. É dicir, destruír a comunicación e illar á persoa.

    Evidentemente, dende a automatización do proceso mediante internet, a comunicación diversificouse de múltiples xeitos e a través de múltiples canles. E as conversas poden ser mediatizadas, extraídas do seu contido, cesadas, imitadas ou deturpadas de moitos máis xeitos. É dicir, de novo, máis facilidade para destruír a comunicación e illar á persoa.

    Agora mesmo, un caso particular: remato de ler que a conta en X da viúva de Navalny, o opositor ruso morto nunha cárcere dentro do círculo polar, foi inhabilitada durante varias horas, aínda que volveu a estar dispoñible máis tarde. Por? Polo que di a compañía, ‘por un erro’. E xa está. O erro pode ser unha decisión errónea ou ou erro de conexión, entre outras posibilidades. E o esnaquizamento da comunicación sufrido nese tempo? Ah! O caso é que está ‘xustificado’ que unha persoa perda a conexión sen máis. A min mesmo, xa teño apuntado que Facebook tenme secuestrado os meus datos, sen darme oportunidade de retiralos da rede ou de avisar ós meus contactos de que xa non teño acceso a esa rede social, se non paso polo aro que me pon. En teoría, sería algo moi doado de amañar: aí está a lei de protección de datos e a axencia correspondente. Na práctica, máis dun trimestre despois, sigo sen solución, tras usar paliativos como intensificar a miña comunicación nunha rede libre, Mastodon, comunicalo á xente da que teño contacto por Telegram, etc.

    Por iso, o bo da independencia, da existencia de múltiples canles e da apertura de comunicacións non dependentes de compañías, sen relación de dependencia con empresas e robustos fronte a ataques, é que sempre tes liberdade, un pequeno burato para moverte cando non tes poder e tentan esmagarte. Nin as compañías de medios (que elaboran e dirixen a mensaxe) nin as de redes sociais (que os usan e manexan ó seu antollo sen límites a pesar das leis) che deixan ese burato a non ser por despiste, tamén, ‘por erro’. E a cousa está a empeorar pola introdución das mal chamadas IA, que dificultan a identificación da realidade separándoa da ilusión mentireira fabricada de xeito instantáneo, mesmo en vídeo.

    Mentres, o falar de xeito directo, tranquilo, pensado, vendo todas as reaccións producidas na linguaxe corporal... estase a facer máis raro. Por certo, ‘isto’ (ler isto) non é ‘exactamente’ falar...

20240220

Preparando a paz

     ... porque para a paz hai moito que preparar (e protestar, e facer presión...).




Eleccións ao Parlamento de Galicia 2024. IV.- Preferencias e censo de Ribadeo

    Despois dunhas eleccións, os intereses diversos fan que algún tipo de gráficas teña máis difusión ca outros. Así, por exemplo, é bastante común  presentar as porcentaxes obtidas por cada partido en relación ó conxunto de votos a partidos, en troques de facelo en relación ó conxunto de electores, que dá porcentaxes menores. No caso de Ribadeo, e a pesar da alta participación destes comicios, o voto conxunto a partidos non chega ós 2/3 do total, o que permite, por exemplo, que a porcentaxe de votos do PP (en relación ó conxunto de votos a partidos) sobrepase o 50 %, mentres que en relación ó número de electores quédase reducido ó 35 %. Queda aquí o reparto da 'tarta' electoral en Ribadeo nestas elecións ao Parlamento de Galicia 2024, incluíndo abstencións e votos en branco e nulos:



Eleccións ao Parlamento de Galicia 2024. III.- Partidos e parroquias de Ribadeo

    Como todos sabemos, o espazo que conta para o reparto de escanos nas eleccións ao Parlamento Galego é provincial, non local. De calquera xeito, pódese observar as variacións nas preferencias segundo zonas. Deixo en baixo unha táboa (non oficial aínda, de feito hai algún pequeno descadre e falta algún partido moi minoritario) e en base a ela, catro gráficos agrupados por seccións e partido. 

     No primeiro, están detallados os principais partidos e a porcentaxe de votos (non número de votos!) que corresponden a cada sección dentro do concello. Como comparación, as tres columnas da dereita, partidos que nalgunha sección non sacaron ningún voto, presentan a súa columna menos coloreada. Mesmo nalgún caso, dunha soa cor (votos nunha soa sección).

    O segundo gráfico corresponde a outro xeito de presentar o anterior: os votos (non porcentaxe) obtidos por cada partido en cada sección:

    O terceiro corresponde á distribución porcentual de votos en cada sección:
    E o cuarto, outro xeito de presentar os datos do terceiro, corresponde ó número de votos a cada partido en cada sección:
    A táboa de onde se obteñen os datos anteriores especifica as seccións e o seu territorio, que ven reseñado nun mapa xusto en baixo.

    O gráfico a continuación trata doutra materia diferente: a abstención por sección censal. Nel nótase a maior abstención que tivo a vila en relación á zona rural:
    Máis de eleccións.

20240219

Eleccións ao Parlamento de Galicia 2024. II.- O día despois. Ribadeo, en groso

    Segunda entrega sobre as eleccións galegas 2024.

    Ribadeo non ten por que votar o que o resto de Galicia. De feito, tense desmarcado e numerosas ocasións. Nesta, a grandes rasgos, as diferenzas son pequenas.

    Como primeira entrega local, unha táboa e un par de gráficos:

    Queda claro xa a ollo nu o aumento de participación, tamén o correspondente aumento de brancos e nulos e que os tres 'partidos grandes tradicionais' en Ribadeo manteñen as súas porcentaxes, o que implica aumento conxunto de votos. O PP aumenta porcentaxe, e o BNG non absorbe os votos da desparecida En Marea. Por outra bada, Vox, como cuarto partido, aínda que marxinal, ten máis votos e o resto de partidos marxinais. Asemade, non deixa de chamar a atención a persistencia de Pacma, no mapa de eleccións dende hai tempo.

    O número de abstencionistas baixou moito, pero non tanto: no 1997 a abstención foi seis puntos porcentuais menos, 600 persoas menos. A lembrar a ligazón que fan os medios entre porcentaxe de abstención nas eleccións e cambio tendencia maioritaria de voto... que desta volta ao menos non acertou demasiado.

    É curioso ver que, coa diminución de abstencions, os tres partidos 'grandes' aumentaron en úmero de votos. Mais está claro que o que máis aumentou foi o PP, recén ganador do concello, por moito que en porcentaxe de votos estea o BNG case á súa altura. En canto ó PSOE, o aumento foi pequeno, non compensando o aumento xeral de votos. Cabe lembrar, neste apartado, que ó comezo da campaña o PSOE comezou pedindo o 'voto útil' da esquerda (o mesmo, pola dereita, que remataría pedindo un PP que se amosab agobiado), ata que se decatou que esa 'utilidade estaba a favor do BNG.
    Hai que ter en conta que non se presentan números de escanos, ó non ser Ribadeo unha provincia. De verse ese número, tamén habería variación respecto ó de votos, polo efecto do chamado 'Sistema D'Hondt' que se usa para a distribución de postos.
    Queda un detalle maior da situación en Ribadeo para outra entrada.

Eleccións ao Parlamento de Galicia 2024. I.- O día despois. Papeletas

    Pasaron as eleccións galegas de 2024. O resultado pode lerse nos xornais, verse na televisión, escoitarse na radio... Vou máis lento, tentando chegar a algúns lugares onde por un ou outro mitivo é difícil que cheguen outros medios.

    Estamos no día despois, pero coido que alguha xente nin se enterou de quen participaba. Por iso, o primeiro é unha recompilación das papeletas das que se dispoñía, onde, con calma, pódense observar detalles como o dos partidos que non levan suplentes, o que podería indicar ben a súa percepción de que non van ser necesarios, ben a dificultade en conseguilos, como posibilidades máis patentes. A máis de estéticamente ter diferente resultado e visibilidade, xunto cos diferentes logos usados. Asemade, en Lugo non tivemos o partido ourensanista, despois de librarnos de ter un partido almeriense... Se se votara só polas papeletas, Vox coido que levaría vantaxe polo logotipo, por riba dos seguintes, que serían BNG e PP. Na outra compoñente citada como compoñente da imaxe, os suplentes, quedaría relegada, fronte a PP, PSOE, Sumar e BNG.

    As papeletas dos diferentes partidos, en orde alfabética inversa:

 











20240218

"LOS PAPELES DE AMUNDSEN". Xosé Carlos Rodríguez Rañón

 

Sinatura de Amundsen. No D.P.; collido da Galipedia.

“LOS PAPELES DE AMUNDSEN”

Xosé Carlos Rodríguez Rañón

    Así se titula a novela póstuma (recentemente atopada) de Vázquez Montalbán, finado hai xusto agora vinte anos de xeito fulminante no aeroporto de Bangkok. Cronista da vida clandestina da España franquista, crese que Montalbán a escribiu cando só tiña 25 anos. O achado foi posíbel grazas a José Colmeiro, filólogo na universidade de Auckland (Nova Celandia), quen atopou o manuscrito antes da pandemia entre os papeis do escritor que a familia depositara na Biblioteca Nacional de Catalunya.

    O volume (de 450 páxinas e ambientado na cidade holandesa de Leiden, simple trasunto da súa Barcelona) é un retrato da vida cotiá na ditadura durante a década de 1960. O seu protagonista é tamén un escritor (alter ego do autor?) que vén de saír da cadea e que, depurado, remata por traballar nunha axencia publicitaria. O propio Montalbán (tras abandonar o cárcere, onde aprendeu italiano e compuxo un bo feixe de poemas e relatos) chegara a escribir mesmo en revistas de mobles co seudónimo de “Jack el decorador”.

    O título do libro é unha homenaxe (Montalbán foi un viaxeiro incansábel) ao explorador noruegués Roald Amundsen, expedicionario na Antártida e descubridor do Polo Sur a comezos do século XX, case coincidindo coa independencia do seu país a respecto do reino de Suecia.

    Crese que este é o derradeiro inédito do novelista, tras a desaparición fortuita en 1974 dun poemario seu nunha praia grega paradisíaca.

20240216

A emigración da paz

A emigración da paz

    Hoxe, cando escribo isto, é o último día de campaña electoral. Pasado mañá, 18F, toca votar, aínda que se pode pasar, como unha opción máis.

    Mañá, sábado, será día de reflexión e non quero interrompela. Ou sexa: se cando considere rematado este escrito xa rematou tamén este día, nese caso, o escrito non verá a luz en ningures ata luns 19. Así pois, irei ‘polo libro’.

    Mais o libro, ese libro, debe estar mal escrito. Resulta que en Ribadeo, tódolos domingos, vense celebrando unha concentración pola paz (12:30, nas escaleiras da casa do concello) da que tan necesitado anda o mundo. Tenta ser neutra no sentido de non chamarse nin a dereitas nin a esquerdas, senón de chamar a aglutinar vontades coa idea de que o importante é a paz, unha paz que hai que construír e para a que hai que poñer as bases. E, de feito, aínda que non soe ser numerosa, ven xente de decenas de quilómetros á redonda. Pídese permiso para a concentración semana a semana, e, para este domingo, eleccións, resulta que por ser un ‘acto político’ non foi permitida en Ribadeo, polo que se traslada a Navia, en Asturias. Alí non hai eleccións, logo pode pedirse a paz... Hai que emigrar para pedir a paz. Galicia, terra de emigrantes para ter futuro, agora tamén o é para poder pedir a paz.

    Non sei se pasará igual noutros lugares. Imaxino que en máis dun, si. Pero iso non quere dicir que sexa o adecuado, nin tan sequera, lóxico. Pode dicirse que iso de pedir só a paz para Palestina (así pode malinterpretarse o dicir do cartel da convocatoria difundido esta volta) é política de groso calibre. Por que non para a Ucraína, por exemplo, xa que foi o anterior ardor guerreiro animado polos medios? Por que a bandeira palestina e non a israelí? Poderíase argumentar que están en loita uns contra outros... Despois mesmo de ter sido reclamado un alto o fogo varias veces, con desestimación por parte do goberno israelí, ou de falarse a nivel ONU de masacre e xenocidio palestino, coido que o texto está xustificado aínda que opine que mellor ningunha referencia ningunha guerra, ou que eu non poñería a bandeira. Nin esa, nin a ucraína, nin ningunha. E non porque as bandeiras non sirvan ou porque estea contra delas, senón porque como símbolos poden dar lugar a malas interpretacións. E non fai falta máis alboroto, que xa hai de máis nas loitas múltiples ó longo e largo do mundo.

    Pero, indo ó feito sinalado no título: pedir a paz pode considerarse unha opción política? Non é simple humanidade? Manter esa postura, aquí e agora, non é raro -vai en liña con- que por estes lares siga vixente unha lei que amordaza as protestas, mesmo pacíficas, cando contrarían a algo ou alguén que ten poder para activala.

20240215

Recuncho da lectura: A viúva

      Recuncho da lectura: A viúva (Pt)

    A viúva. José Saramago. Porto editora. ISBN 9789720036179. Lisboa 2022

    Un premio Nobel que aínda non o é nin aparece como tal. O primeiro libro de Saramago, que lle publicaron con outro título ('Terra do pecado'), apunta algún dos temas clave do autor, pero a destreza non é a que nos ten afeitos nos ensaios sobre a lucidez ou sobre a cegueira. Mesmo así, interesante, aínda que fora só (que non o é, ao menos para min) como contraste.

Nota de prensa de 'Por Nuestro Faro' (20240214)

 


Nota de prensa de «Por Nuestro Faro»

    Hai dous meses, o contrabandista e narcotraficante Laureano Oubiña veu a Ribadeo presentar un libro. Non nos incumbe como asociación onde se atope esta persoa, os seus intereses profesionais actuais, nin onde pretenda vender os seus libros, mais no seu momento tomamos a decisión de protestar contra o uso da illa Pancha -unha vez máis- para fins particulares, para a autopromoción e por un beneficio económico individual. E aí é onde entra en xogo a nosa labor como asociación: preservar a illa Pancha como ben natural e patrimonial, e, en consecuencia, defendela ante o uso e interese particular.

    Nembargantes, queremos deixar constancia de que pensamos que o dereito á reinserción de individuos que teñen cumprido cadea e, polo tanto, pagado a súa débeda, exprésase a través do arrepentimento, a reparación -no posible-, e oi compromiso coa sociedade, e que iso entra en contradición co feito de maquillar un pasado delitivo, enmarcándoo na imaxe dun lugar idílico, símbolo de Ribadeo.

    A día de hoxe, dous meses despois, temos podido comprobar que á visita de Laureano Oubiña á illa Pancha seguiulle o silencio do Concello de Ribadeo e de toda a oposición. Non temos constancia de ningunha declaración emitida por algún representante local en todo este tempo, ó que lle chocara dita presencia na illa Pancha.

    Esta coincidencia institucional entre formacións políticas non nos colle por sorpresa, pois xa nos inicios da privatización da illa Pancha -concesión mediante, en 2015-, ó impulso do PP dende o goberno central de Madrid uniuse o xúbilo local do entón alcalde do BNG.

    Só podemos desexar que esta situación non se reproduza no futuro e que os nosos representantes velen pola integridade e a dignidade do noso patrimonio, que pertence ó pobo, sempre e a pesar de todo.

Asociación de veciños «Por Nuestro Faro»

20240209

20240208 varios cortes, un moi longo #cortesdeluzRibadeo

    Despois dunha tempada sen cortes destacables, onte (xoves 8F) tiveron lugar diversos cortes de luz que afectaron a todo o concello, dende as dúas da tarde en diante. Primeiro, curtos ou duns poucos minutos, separados por retornos de tensión tamén moi curtos. Logo, un longo, dende cousa das dúas e cuarto ata ás seis menos cuarto (no pobo).

    O culpable parece ser o forte vento desenvolto a raíz de Karlotta, que afectou a cables e postes de alta tensión en Fórnea ó tempo que producía o incendio que se declarou onte na zona de Vidal.

    #cortesdeluzRibadeo

Tres contra o mundo?

Bombeando petróleo. Foto en DP,  collida de Wikimedia Commons.

Tres contra o mundo?

     Hai unha certa tendencia a querer convencernos de que o 28 COP, o 28º Cumio polo Clima desenvolto hai un par de meses en Dubai, foi un éxito. Ou ó menos, que 'non pode cualificarse de fracaso'. Despois de 27 incumprimentos, o mesmo número que cumes previos, coido que si, que polo menos temos fundamento para as nosas dúbidas, xa non sobre o resultado anunciado, senón sinxelamente de que a cousa teña valido para algo. Por certo, Dubai, que era o organizador neste caso, por se non se lembra, é un estado rico en e por o petróleo.

    Pero, ó tempo, tamén criamos que había que intentalo, que hai que intentalo todas as veces posibles porque non hai alternativa á vista a tentar poñer un chanzo para salvar o planeta e a nós con el. Aínda que o xefe do cotarro fora tamén o presidente dunha compañía pouco interesada en cambiar o statu quo -máis ben ó contrario, interesada en mantelo-. Pouco interesado en reducir as emisións de CO2. Aínda que o planeta 'faga augas' por moitos sitios, a máis da emerxencia climática. Coa guerra sempre presente e nunca vendo esvaecerse o perigo de destrución mutua total. Sen esquecer o esgotamento dos recursos naturais. Tendo presente a contaminación de terra, mar e aire por substancias diversas, de hidrocarburos a velenos pasando por microplásticos. E mesmo deixando á beira outras contaminacións que poden parecer menos importantes, da luminosa nocturna ou ruído continuo que entolean á natureza e enganan ás persoas, á do espazo, no que os refugallos espaciais dificultan cada vez máis o noso futuro aló arriba, de viaxes espaciais a telecomunicacións. E aínda considerando só algo derivado a cousas como a violencia e a fame. Por suposto que todos son problemas. Mesmo graves. E aínda que podamos percibir claramente algúns como peores ca outros, todos -pódese amosar- son urxentes. Todos demandan solución. Pero si, a emerxencia climática tamén emerxeu xa hai tempo como moi urxente, e dende aquela a temperie segue a bater marcas cada vez máis ameazantes de temperaturas, de ventos, de secas ou de chuvias torrenciais, todo á vez.

    Ben, pois pouco despois dese cumio no que o que se logrou foron unhas cantas verbas para dulcificar e desculpabilizar o que todo o mundo sabe, seguimos a ter a percepción de que, como noutros casos, un puñado de xente empurra ó conxunto ó desastre nunha versión moderna e adaptada daquel 'ande eu quente e ríase a xente' de séculos pasados. E así, sen quitar a pouca ou moita culpa que todos temos, salienta o título dun libro recén editado que chegou con só tres compañías para impoñer criterios nas diversas cumes do clima. Serían estas Aramco, Gazprom e China Energy. Tres contra o mundo, aínda que estean acompañadas doutros moitos intereses: non creo que Repsol, Exxon ou Shell, por dicir outras tres, estean fóra de sospeita. E non, tampouco sería lóxico quitarnos de riba a parte que nos corresponda, como país, vila ou individuo, por ínfima que sexa en relación ó total de culpa. Pero choca que se dé conta dun pico de contaminación en Lahore, Paquistán, a cidade máis contaminada do mundo (ó mellor non te decataches, que había outras cousas nas noticias), ou dunha nova marca de contaminación de CO2 a nivel mundial (un 1,5% máis que o ano pasado polas mesmas datas, pode que tampouco te decataras) xusto nos mesmos días nos que se escoita que hai que volver ó motor de combustible tradicional porque os motores eléctricos (ben, iso non, sería demasiado), os coches eléctricos, non dan bo resultado...

    Despois de todo, si, tres (aínda que sexa ‘e pico’) contra o mundo que tentan convencer mentres seguen a chupar...

20240208

Amando Suárez Couto, un renovador da imaxe. Celia Castro

    Adxunto un novo artigo de Celia Castro sobre Amando Suárez Couto, publicado na última revista de Croa. É accesible na ligazón anterior, e queda aquí en varios formatos.

    Texto web:

Amando Suárez Couto: un renouvador da imaxe

Celia Castro

1.Introdución:

No primeiro terzo do S. XX, houbo unha renouvación artística en Europa, que se estendéu tamén a España.

En Galicia concretamente unha xeneración de xoves artistas sería protagonista desto, en colaboración con movementos literarios. Revistas culturáis en España e América serían canles polos que a cultura e as novas ideias se transmitirían e propagarían. Fundaríanse sociedadades e asociacións culturáis, e os Centros Galegos sería auténticas arterias que aglutinarían aos artistas, e serían tamén lugares de acollida para eles e as súas familias nos momentos críticos. Castelao, Souto, Maside, Castro Gil, Camilo Díaz Baliño, Álvaro Cebreiro, Carlos Sobrino, e Amando Suárez Couto serán algúnhos dos nomes máis destacados.

Moitos deles pertencían ou estaban relacionados co Partido Galeguista, fundado en 1931 por Alfonso Daniel Rodríguez Castelao, dentro do cal había varias tendenzas, e eran fundadores ou cofundadores de revistas culturáis de vangarda, como Ronsel ou Céltiga ( editada en Bos Aires).

En contacto cos novos movementos artísticos europeos- especialmente en Alemania e Francia- moitos dos nosos artistas, algunhos deles residentes na capital de España, farán obras de gran calidade, que mostrarán a influencia destas vangardas.

No terreo da ilustración e o gravado isto é specialmente relevante, e nel destaca, xunto con Castelao, a figura do pintor ribadense Amando Suárez Couto, considerado pola crítica contemporánea un dos millores debuxantes europeos.

2.Amando Suárez Couto. A súa traxectoria. 

Lám. 1: Retrato de Suárez Couto. M. Fons. Debuxo a lápiz. Do libro El Arte Racial de Suárez Couto. Ed Ronsel. Lugo. 1925.

Amando Suárez Couto nacéu en Ribadeo o 4 de maio de 1894. Foi o maior dos seis fillos do matrimonio formado por Juan e Amadora. Nesta vila relizóu os seus primeiros estudos mostrando xa unha clara inclinación polo debuxo . Máis tarde os seus páis decidirían pasar os invernos en Madrid, sendo esto decisivo na súa formación. Alí asistíu ao colexio de los Santos Reyes, de orientación liberal, na liña da Institución libre de Enseñanza , baseada no krausismo. Matriculóuse na Escola de Artes e Industrias de Madrid, seguindo os consellos dos seus pais, que consideraban este centro, de orientación máis práctica, menos tradicional que a Escola de Bellas Artes de San Fernando, anclada nunhos principios máis clásicos. Alí tamén asistíu ao obradoiro do pintor Marceliano Santamaría.

Axina tomóu contacto cos importantes debuxantes e ilustradores do momento, como Manuel Bujados, Rafael Penagos ou Federico Ribas, que lle animaron a colaborar con diversas publicacións: La Esfera, Blanco y Negro, Por esos mundos, para as que faría debuxos. Tamén ilustróu novelas e contos de Saturnino Calleja, e fixo as suas primeiras incursións no mundo da publicidade, destacando os anuncios para a firma de perfumería Floralia.

É o seu un debuxo seguro, de trazo áxil e expresivo, de gran imaxinación e dinamismo, influenciado pola estética do momento, Modernismo, Art Decó….

Durante o verán trasládabase coa súa familia a Ribadeo, participando na vida local e tomando parte en diversas actividades. En 1913 fundóu con outros amigos ( Bustelo, Cuervo…) o Club Deportivo Ribadense, xermen do futuro Ribadeo F.C .Tamén desenrolaría unha importante faceta musical- que mantería ao longo de toda a súa vida- formando parte de rondallas nas que solía tocar o violín.

En 1921-ano no que fai varias ilustracións para o tomo de El naviero Más: Los Signos- no que tamen colabora ca portada Gregorio Vicente- emprendéu o seu primeiro viaxe a París- mais tarde (1924) faría outro- que lle servíu para tomar contacto coas vangardas artísticas europeas que confluían na capital de Francia, e tamén para enriquecer a súa obra, e decirse a mostrala ao público. Así, espuxo na capital de España, no Ateneo-1923- e no Centro de Galicia, participando tamén en mostras colectivas como a Terceira Exposición de Arte Galega (A Coruña -1923) e a do Ano Santo de 1926 (Santiago de Compostela) entre outras, e nas Galerías Layetanas de Barcelona.

Con todo, aínda que a súa arte é poderosamente imaxinativa, donde se ve un espirito máis xenuino é nos debuxos e cadros de tema galego que fai nesta época, e que seguirá facendo ao longo da súa vida.Trata temas populares da vida cotiá, paisaxes típicos, tipos do país, na liña de Castelao, de quen era amigo, esto e o seu contacto co galeguismo, fai que sexa considerado dentro dos Renovadores da arte galega, tendenza que agrupaba a unha serie de artistas ( Carlos Maside, Arturo Souto, Manuel Colmeiro, Alfonso.D. R, Castelao, Camilo Díaz Baliño…), que se baseaban nun forte sentimento de galeguidade, nutríndose tamén da arte de vangarda.

En 1925 Evaristo Correa Calderón publicóu en Lugo, na editorial Ronsel, El Arte Racial de Suárez Couto, con 16 reproduccións de cadros ao óleo e debuxos, no que fai unha semblanza do pintor, considerando que é o artista que millor plasma a alma galega. Entre as imaxes do libro está O mariñán do Eo, debuxo a plumiña que foi publicado por primeira vez en 1924, no número 4 da revista Ronsel. Nel representa a un xove mariñeiro de Ribadeo, na mariña lucense. Con poucos trazos consegue caracterizar ao personaxe, ao que representa con unha expresión concentrada, e a mirada perdida, ollando ao lonxe. Ao fondo a ría, na que se ve ao lonxe un chalano de vela latina.

Esta sintetización, sinxeleza de liñas e captación da fisonomía e carácter do personaxe será unha característica da súa obra durante toda a súa vida.

En 1927 colaboróu coa revista Céltiga, editada en Bos Aires, e co Almanaque Gallego dese mesmo ano(1),que reproduxo o seu óleo El cura de aldea- O crego-.

Lám. 2: O mariñán do Eo. Suárez Couto. Debuxo a plumiña. Revista Ronsel.Nº 4.p. 35.

Nestes tempos, o artista desenrolaba unha grande actividade, ás exposicións e publicacións en revistas súmanse as actividades de filantropía e colaboración social desenvolvidas principalmente en Ribadeo có seu irmán Carlos e outros amigos con inquedanzas: o coro Cantigas da Mariña, onde él mesmo tocaba a gaita, e deseñóu os traxes e os decorados axudado polo seu amigo Camilo Díaz Baliño; A Cabalgata de Reis, xunto con outros ribadenses como Gregorio Sanz ou Santiago Heydeck, co propósito fundamental de que os nenos con menos recursos recibiran agasallos. Suárez Couto colaboróu no deseño do vestiario e o atrezzo. En 1927 creóu, con Gregorio Sanz, Cisneros, Ponceliz, e outros, co asesoramento de Camilo Barcia Trelles, a Biblioteca Popular Circulante de Ribadeo- como moitas outras que se estaban a crear en España- para achegar así a lectura a todos os públicos.

Con Camilo Díaz Baliño compartiría en 1929 o encargo da Deputación de Lugo de facer uns cartéis para publicitar lugares da provincia. Suárez Couto fai o de Mondoñedo, mostrando unha vez máis as grandes dotes que tiña para a o debuxo, o deseño e a publicidade.

Lám.3: Cartel de Mondoñedo. Suárez-Couto .Tempera sobre cartón.1929.125,7x99,2cm.Museo Provincial de Lugo.

Trata o tema unha vista da estrada que conduce a Mondoñedo, que se ve ao fondo, facendo un acotamento do espazo, cun encadre case fotográfico tomado desde un punto de vista alto, centra así a ollada do espectador na estrada e no arbre que se ve no primeiro termo. A cor, con poucas sombras, feitas istas con pequenos trazos paralelos, está na liña dos modernos cartéis publicitarios, e tamén o tratamento da paisaxe con poucos elementos representativos. Mostra así Suárez Couto a súa habilidade para o deseño, habilidade que tendrá ocasión de mostrar ao longo da súa traxectoria.

En 1929 viaxóu de novo a París, tomando contacto coas vangardas artísticas. De alí viría contaxiado do que se estaba a facer na capital do Sena polos artistas de todo o mundo. Cubismo, surrealismo, expresionismo, influien na súa obra dando por resultado unha serie de cadros que exporá á súa volta en Madrid ( Xogadores de xadrez;Nena da guitarra; Caseta de Tiro;Mineiro), e sen embargo non gustan ao público madrileño, posiblemente por non ser comprendidos. Quizáis por isto abandona por un tempo a pintura, achegándose ao gravado. Entre as novas tendenzas da ilustración o gravado tiña un papel preferente, e dentro deste, a xilografía. Esto sucedía en todo o territorio nacional, e especialmente en Galicia. Era unha forma de achegamento a tempos pasados, e, os trazos ríxidos e claros na superficie da madeira eran moi propios para as imaxes dos libros. Así, en 1931, fixo as xilografías, en madeira de buxo, para o libro Ribadeo Antiguo escrito polo ribadense Francisco Lanza ( que emigraría ,a Arxentina ese mesmo ano) , e editado en Madrid coa axuda do seu irmán Carlos. Foi un proxecto financiado polos dous irmáns desinteresadamente. Dito libro é unha breve e documentada historia de Ribadeo, para a cal Amando fixo un gran traballo de búsqueda e investigación , relacionando cada ilustración co pasaxe histórico correspondente. Nos gravados que encabezan cada capítulo( 29), e os incipit ( iniciáis de comenzo de páxina), ilustracións do interior, e portada, o artista fai unhas imaxes claras, de liña rotunda, con sombreados feitos a base de pequenos trazos paralelos, e tendendo á bidimensionalidade, seguindo as liñas das xilografías medieváis.

Lám. 4: Ilustracións do libro Ribadeo Antigo. A.Suárez Couto Xilografía. Libro impreso en Madrid en 1931.

Nesta época montóu co seu irmán Luis unha granxa de polos na localidade madrileña de Vicálvaro, donde coñecéu ao doutor Julio Camino Galicia- irmán do poeta Luis Felipe e eminente psiquiatra-e á súa familia.E 1936 casóu con Margarita, filla maior do doutor. A Guerra Civil truncaría a súa vida e a súa carreira. Durante a contenda a súa granxa surteu de víveres a capital, polo que foi pechada tras gañar o bando franquista. Con todo mantivo aberta a fábrica ata 1945, producindo para consumo propio. En 1945 voltaría a Madrid, onde as condicións de vida eran difíciles, por iso tivo que sobrevivir dando clases particulares e facendo pequenos traballos artísticos. Traballaría no departamento publicitario da Metro Goldwin Mayer, facendo os cartéis publicitarios das súas películas, tarefa na que é encaixaba moi ben pola súa formación artística. O seu dominio da liña e a pureza da cor,intenso e sin apenas claroscuro, influirá na súa obra posterior, dándolle a ista un toque de modernidade. Esta actividade e a amizade co gravador galego Manuel Prieto Nespereira- con que compartía estudo- animóuno de novo a pintar e expoñer a súa obra. Así en 1945 exporía no Instituto Británico de Madrid e na sala Fortuni de Reus, participando tamén na mostra de Arte Taurina de Zaragoza Tamén ese mesmo ano enviou varias obras á Exposición Nacional de Bellas Artes: Dous cadros, Retrato de un músico, e Paisaje de la Mariña, e dous debuxos a plumiña: El médico y la muerte, e, Job.


Lám. 5: As tentacións de Xob. Amando Suárez Couto. Tinta sobre papel. 27x20cm. Colección particular. Fotografía tomada pola autora de copia do orixinal.

As tentacións de Xob é unha das plumiñas que realizóu entre 1920 e 1930. Esta técnica facilita a lixeireza do trazo que en Suárez Couto xa é por sí moi dinámico. É unha obra perta do simbolismo e chea de imaxinación, a sobrecarga de elementos e o horror vacui que presenta non lle restan encanto nin a fan escura. O corpo de Xob traza unha diagonal, que se contrapón coa que describe a figura do demo. Este, cun sorriso malévolo quitalle dramatismo á escea dándolle un sentido máis anecdótico. Veremos moitas veces na súa obra un detalle humorístico que atrae a atención do espectador dándolle vida á composición. O exacerbado detallismo e o emprego do claroscuro para resaltar os elementos máis relevantes fan desta plumiña un dos seus traballo máis representativos.

Esta estancia en Madrid sería para él especialmente fructífera, espoñendo en 1946 de forma individual na sala Macarrón de dita cidade, e facendo diversas actividades artísticas, entre elas traballos no campo da escenografía teatral. Destacan os decorados e deseño de traxes e atrezzo para unha obra baseada nos relatos de Calila e Dimna.

O seu gusto pola ilustración e o cartelismo reflictaranse tamén nos seus cadros ao óleo, nos que nunca se desprenderá deses contornos puros e esas formas gráciles tan de moda los anos trinta.

O retrato da sua dona Margarita Camino, unha obra chea de suavidade e delicadeza recordanos as modelos femininas de Penagos ou as mulleres estilizadas dos cartóns para tapices de Francisco de Goya.

Lám. 6: Margarita Camino. A. Suárez Couto. Óleo sobre lenzo. Colección particular.

É un retrato de unha gran elegancia, na liña dos pintores ingleses. O formato de tres cuartos suliña a esbeltez da modelo á que destaca sobre un fondo neutro, indefinido, coa ollada ensoñadora, perdida, nun punto que trascende ao cadro. O cromatismo, casi uniforme dalle unicidad e gracia ao conxunto.

En 1951 regresóu coa súa dona a Ribadeo, donde seguiu pintando e colaborando na vida cultural da vida, ata 1953 en que o falecimento de Margarita desencadeóulle unha profunda tristeza da que conseguíu repoñerse grazas a axuda dos seus parentes e amigos. Para animarse e sosterse económicamente comezóu a dar clases de debuxo no Instituto de Ribadeo e na Academia Santo Tomás de Aquino e volveu a pintar e a participar nas diversas actividades culturáis e de mecenácego, para él tan importantes.

Desta época son unha serie de cadros de paisaxes e escenas ribadenses. A miúdo repite temas tratados anteriormente, engadíndolles algún detalle novo, ou variando algo a composición. Amósanos un Ribadeo sereno, case bucólico, no que parece que a vida se detivo. Son cadros cheos de lirismo e sentimento, intemporáis, pero que tamén amosan a un artista de ollada sagaz e analítica. O tratamento da cor,intensa, brillante e as máis das veces uniforme pode ser reminiscencia do seu traballo na Metro Golwin Mayer, pero tamén pode ser a entrada nunha etapa serena e contemplativa, na que o entorno máis próximo lle serve de inspiración.

Pinta o que lle rodea, o entorno natural que ten perto, a ría, o mar, as rúas e a xente que transita por elas, mariñeiros, labregos, xente do pobo á que plasma con simpatía. Ás veces toma diferentes elementos da paisaxe, e combínaos á súa maneira, creando escearios que aínda que inspirados na realidade con responden exactamente a un lugar concreto.

Nestes anos participará en diversas actividades filantrópicas ribadenses:

En 1954 xunto con Carlos Álvarez e Fernández-Cid orgaizóu a Coral Polifónica Ribadense que se presentaría oficialmente nesta vila o 20 de xullo 1955. Participóu na creación da Biblioteca pública El Viejo Pancho, que se inauguróu oficialmente en 1957 e tamén deseñóu os espazos, o mobiliario, e pintóu in situ sobre táboa o enorme retrato do personaxe que lle da nome: El Viejo Pancho( D. José María Alonso y Trelles Jarén), ribadense de nacemento e groria nacional das letras en Uruguay.

Xunto co seu irmán Carlos, cara a 1958 creóu o grupo de gaiteiras Saudade, coñecido posteriormente como Meniñas da Saudade, que se presentaria en 1960, e que acadaría grandes éxitos nacionáis e internacionáis, ata a súa disolución en 1965. Á súa irmá Amadora seleccionóu ás pezas a interpretar, e compuxo ela mesma varias. Os traxes das intérpretes- moitos deles inspirados nos representados nas obras do pintor Dionisio Fierros- foron deseñados e confeccionados pola mesma Amadora e a súa sobriña Matilde García de Paredes. Todo elo, ademáis dos instrumentos musicáis, foi subvencionado polos irmáns Suárez Couto case íntegramente.

Tamén co seu irmán Carlos, e outros amigos creóu en 1962 a socidedade Amigos da Gaita Galega, para potenciar o folklore galego e a romeiría tradicional ao cercano monte de Santa Cruz. Neste monte decidiron levantar un monumento Ao Gaiteiro Galego, que lle encargaron ao escultor ourensán Antón Failde. Ata hoxe seguese a celebrar en agosto a romeiría de Santa Cruz (Xira) , na que se dan cita grupos folklóricos chegados de diversos lugares de Galicia.

Amando Suárez Couto falecéu en Ribadeo o 14 de outubro de 1981. Ata uns anos antes da súa morte seguiu pintando e debuxando con entusiasmo, deixando tras de sí un legado artístico e filantrópico que permanece, trascendendo no tempo.

3. Conclusión.

Con ese artigo quero render homenaxe ao artista Amando Suárez Couto, a quen tiven a honra de coñecer e de ter como profesor na Academia Santo Tomás de Aquino, de Ribadeo. Os seus dedos eran máxicos. Aínda que naquel tempo xa era un home de idade, baixo o seu lápiz xurdían toda serie de obxetos, paisaxes e figuras humanas cunha facilidade pasmosa. O seu trato cordial e a súa humildade fixeron del un dos nosos profesores máis queridos.

O tempo, que pon a cada un no seu lugar, fixo que nos fóramos enterando do seu papel na arte e na cultura galega. O primeiro terzo do S.XX, ata a Guerra Civil, foi un período de asimilación polos nosos artistas das correntes de vangarda trunfantes en Europa. Ademáis en campos nos que o debuxo e fundamental, como é o gravado e a ilustración, asistéuse a un auxe e a unha renouvación de formas como non voltaríamos a ver en España ata os anos 50. É importante coñecer o papel que xogaron estos autores na difusión e transformación da estética, que foi un punto de partida para as xeneracións posteriores. Ademáis a súa cercanía á terra, o seu amor polo cotián e polo entorno, foi, coa obra dos nosos literatos moi influinte na difusión e o coñecemento de Galicia.

4.Bibliografía:

- CASTRO FERNÁNDEZ, Celia.“Dos Pintores del Eo: Amando Suárez Couto y Benito Prieto Cosén”. En torno al Bimilenario del Eo (Coord J.MGómez Tabanera).( 2002) Foro Cultural del Noroeste. Oviedo.p.p. 611-618.

-CORREA CALDERÓN, Evaristo. El Arte Racial de Suárez Couto.(1925). Ed Ronsel. Lugo.

-PÉREZ RODRÍGUEZ, Mª.Antonia. “Amando Suárez Couto”Artistas Gallegos-Pintores- Regionalismo III. (1999). Nova Galicia Edicions-Vigo.p.p. 18-55.

1 Almanaque Galego foi unha publicación anual editada en Bos Aires entre 1898 e 1927. Maiormente o seu contido trataba sobre a cultura e a vida galegas. Os textos ían indistintamente en galego e castelán. As súas fotografías e ilustracións son obra maiormente de artistas galegos. Fernando álvarez de Sotomayor, Modesto Brocos, e Dionisio Fierros son algúns dos aristas cuxa obra aparece reproducida nas súas páxinas.

En pdf:

 

    jpg:







20240207

De paz e outras cousas

    A masacre de Gaza xa ten reemprazo nas novas: as revoltas de agricultores, primeiro en Francia e agora tamén en España, conseguiron o relevo, ao menos parcial, nestes momentos. Non importa que se estea a obviar o meollo da cuestión e se estea polo tanto, a desinformar. O caso é que xa hai substituto para que os palestinos podan ser masacrados en silencio, o mesmo que a falta de atención sobre a Ucraína está levando á falta de axuda occidental nesa guerra, de xeito independente das sinrazóns da mesma.

    Por iso, para evitar o noso propio esquecemento, son tan convenientes as manifestacións conxuntas, de xente que pensa relativamente parello e a base de apoio mutuo fai que as xuntanzas rematen sendo de amigos. Así ocorre co caso das xuntanzas de pensionistas, primeiro sábado de mes, 12:00 en Ribadeo, ou, a poucos metros de distancia, as xuntanzas pola paz tódolos domingos, 12:30.

    Ás veces non vou, que a vida leva por outros derroteiros, pero teño claro o seu valor. E aproveito para a súa lembranza aquí, de mans doutra xente, boa parte das veces, de Suso Fernández coas súas fotos. Aquí queda pois a lembranza das dúas concentracións desta fin de semana en Ribadeo:

    Concentración de pensionistas 20240203: Audio e dous momentos do acto.

 



    Concentración pola paz 20240204:



20240206

Recuncho da lectura: Cuentos eróticos de Navidad


      Recuncho da lectura: Cuentos eróticos de Navidad

    Cuentos eróticos de Navidad. AAVV. Círculo de lectores. ISBN 8422690861. Barcelona 2001

    Un volumen complejo por su diversidad  no sólo en estilo, sino también en temática sin dejar de obedecer al título. Para mi gusto, demasiado diverso, conjugando pequeñas joyas con relatos ya no prescindibles, sino sobrantes.

20240205

ESCUDOS DE ARMAS DO RETABLO DA MARQUESA (Castropol). Pancho Campos Dorado

 

ESCUDOS DE ARMAS DO RETABLO DA MARQUESA (Castropol)

Pancho Campos Dorado 


Na Igrexa parroquial de Santiago Apóstolo de Castropol, está este precioso retablo, cuxa imaxe central rememora a mítica Ascensión da Virxe ante a mirada atónita dos Apóstolos. Non falta detalle do arte barroco caracterizado polo realismo das súas formas e figuras, que se presentan vívidas ao espectador mercé ao contraste de luces e sombras conformadas polos matices mesturados de claros-escuros das cores azuis ultramar e celeste, e verde cobalto claro, e esmeralda. As cores aplicadas nese fondo de intersticios entre as luxosas filigranas douradas crean un conxunto de formas delicadas que amplían o efecto solemne e magnífico do retablo entre os fornelos dos santos e as columnas salomónicas ateigadas de anxos e gabiáns diversos.

Na parte alta atópanse dous Escudos de Armas, ambos os dous de forma elíptica.


O Escudo de Armas esquerdo segundo o observador mira o retablo, está timbrado cunha coroa de marqués, e o campo está cuartelado en cruz e rodeado de lambrequíns.

No primeiro cuartel: en campo de sinople, un castelo de ouro, mazonado (cos sillares indicados en sable), con tres torres, de cada unha delas sae unha lanza de sable. Son armas dos LANTOIRA.

Segundo cuartel: en campo de azur unha “M” de ouro coroada de ouro. Son armas dos MONTENEGRO.

Terceiro cuartel: en campo de gules, unha árbore de ouro da que colga unha espada co puño de ouro e cargada, ao longo, por un escudo elíptico de borde de ouro e burelado de sable. Son armas de DONLEBÚN.

Cuarto cuartel: en campo de sinople dous cans (?) ou dos lobos (?) en pau, andantes cara a sinistra.

Este escudo pertence aos brasóns da Marquesa, D.ª FRANCISCA DE NAVIA ARANGO MONTENEGRO y LANTOIRA O Escudo de Armas dereito segundo o observador mira o retablo, está timbrado cunha coroa de marqués, e o campo tamén está cuartelado en cruz e rodeado de lambrequíns.

No primeiro cuartel presenta: en campo de gules unha banda de sable engulida en dragantes dentados de sinople. Son armas dos NAVIA, aínda que con distintos esmaltes, ós que mencionan os nobiliarios: en campo de sinople unha banda de ouro engulida por dous dragantes do mesmo metal.

O segundo cuartel está cuartelado en catro. 1 e 4) En campo de sinople, un castelo de ouro con torre de homenaxe e mazonado. 2 e 3) Doce veros de ouro en tres faixas de catro cada unha. Son armas dos VIGIL DE QUIÑONES. (Nota: este brasón atópase representado nun escudo da casa de La Plazuela, na parroquia do Marcenado en Siero, aínda que este carece da bordura de sete grupos de seis veros en faixas de tres)

No terceiro cuartel: en campo de azur unha barca co banzo de gules e borda dourada sobre ondas de azur e prata, portando a bordo dous lobos de sable furiosos (rampantes), colocados en faixa. Son armas dos CADÓRNIGA.

Neste brasón aparece similitude nos nobiliarios, coas figuras dos SIERRA: “en campo de sinople, dous osos enfurecidos ou furiosos (rampantes) de sable, embarcados nun bote de borda dourada e casco de gules, sobre ondas de azur”.

Segundo se ve na representación do brasón, a cola larga dos animais, máis parece de lobos que de osos; mais como xa vemos noutros casos, as figuras e os esmaltes foron recollidas moitas veces ao gusto do artista e non ao estrito concepto nobiliario.

Deixamos está dúbida aquí reflectida, posto que os MENDEZ NAVIA de Ribadeo son familia dos SIERRA, segundo testamento de D. BALTHASAR MENDEZ NAVIA Y SIERRA casado con D.ª ANTONIA DE ESTRADA Y RIO (Escudos de Armas do Concello de Ribadeo, p.61)

Cuarto cuartel. En campo de gules tres faixas xaqueladas de ouro e gules de catro ordes cada unha. Son armas dos SOTOMAYOR.

Tamén puidese interpretarse este cuarto cuartel: en campo de gules, corenta e dous xaqueles de ouro, alternando entrantes de gules e saíntes de ouro. Podendo ser armas dos VALLADARES (con 42 pezas 6x7) ou dos BERMUDEZ sobradas (con 30 pezas 5x6)

Este escudo, sen dúbida, pertence aos brasón do III Marqués de Marcenado, D. ÁLVARO JOSÉ DE NAVIA-OSORIO y VIGIL DE LA RÚA.

Segundo vemos ambos os dous Escudos de Armas deste retablo, non cabe dúbida de que o esquerdo pertence a D.ª FRANCISCA DE NAVIA ARANGO MONTENEGRO Y LANTOIRA (n. Castropol 1680- f. Valladolid 1706) filla dos Marqueses de FERRERA e titular da Casa do Campo de Castropol e o escudo dereito é dun marqués do Marcenado, e contrastando os seus brasóns e datas coa xenealoxía dos Marqueses de SANTA CRUZ DE MARCENADO, corresponde ó matrimonio do III Marqués (1717-1732), D. ÁLVARO JOSÉ DE NAVIA-OSORIO Y VIGIL DE LA RÚA (n. Puerto Vega 1684– f.Orán 1732). Fidalgo de Navia, III Vizconde del Puerto (referente a Puerto de Vega), Señor da Casa de Celles e da Torre de Vigil entre outros moitos títulos e cargos militares con rango de General, que casou en primeiras núpcias coa MARQUESA DE FERRERA, dona da Casa do Campo da Castropol, que a partir do seu matrimonio con D. Álvaro pasou a ser chamada O Pazo dos Marqueses de Santa Cruz de Marcenado, por aquelo da costume legal de que o home casado mantiña todos os seus privilexios, e acaparaba baixo o seu patrimonio todos os que a muller tivera. Así era e foi até que se redactou o Artigo 14 da Constitución Española de 1978, e aínda quedaron farrapos para acadar a igualdade.

Xa tardou en chegar a civilización moderna a este país! Non vos parece?