20200710

Mentres os últimos raios de Sol van abandoando os Bloques


   Mentres os últimos raios de Sol van abandoando os Bloques cara á auga, as últimas persoas fanse as remolonas antes de partir e abandoar o espazo de novo á liberdade total. Sentementos agradables fan de freo para a marcha, dende a temperatura do aire ó pracer da tranquilidade.
   As augas, frías, quedan tranquilas. Pero antes, xunto antes, neses momentos de desfrute, todos esos pensamentos destrutores tiñan desaparecido da faz da terra para aquela xente. Xente que xa gardaba as distancias de mera baixa densidade, sen preocupación. A distancia, e a tranquilidade. Como se non existira un motivo para manter a primeira e procurar a segunda.
   Polo fondo, as augas tranquilas da ría, marchando cara ó Cantábrico, o tesón por baixo, o ceo por riba.
   Verán raro. Mais, nalgúns momentos, ese mesmo raro verán pode ser, sinxelamente, marabilloso.

20200709

Segunda parte del Diario de un Confinado en Olavide. LA POLÍTICA GALLEGA Y LA LENTITUD DEL PASO DEL TIEMPO. Ángel Alda

El Marqués de Sargadelos muere perseguido por una turba de campesinos y curas. Con su ignominiosa muerte la esperanza en la desaparición del Antiguo Régimen se frustra en Galicia.

LA POLÍTICA GALLEGA Y LA LENTITUD DEL PASO DEL TIEMPO

Jueves 9 de julio

Pasar del Antiguo Régimen a la democracia liberal costó más de un siglo. En algunos países menos. Pero en Galicia mucho más. Algunos, incluso, piensan que el proceso no ha terminado todavía.

La sociedad estamental pervive en muchas actitudes sociales en forma de ceremonias de poder, de preeminencias protocolarias o de actitudes sumisas más allá de las clases. Los clérigos, militares, hidalgos, las autoridades locales, siguen disfrutando de un prestigio social llamativo.

Con la desamortización la clase eclesiástica perdió rentas pero mantuvo una influencia política, intelectual y educativa en el seno del pueblo como en ningún otro espacio del estado. Lo mismo ocurrió con la clase de propietarios de tierras. La desaparición lenta y retrasada de la institución de los foros les permitió seguir ocupando, bien que con menor poder, una relevancia social por encima de lo común. La burguesía local no tuvo nunca la fuerza política ni contó con aliados en la administración del estado, una administración muy lejana y poco interesada en las vicisitudes de aquellas lejanas tierras. El desarrollo industrial que en el XVIII llenó de actividad textil, conservera y herrera muchas de las áreas rurales del país no pudo aguantar la emergencia de la industria moderna de otras áreas del país. Como escribía Castelao "el humo de las chimeneas gallegas procedía solo de los pucheros del caldo". Incluso una experiencia modernizadora como la de Sargadelos terminó hasta con su propia vida, perseguido por los campos de Ribadeo por una turba de campesinos y curas en uno de los episodios más ignominiosos de la historia gallega.

Los campesinos no se proletarizaron. Los hidalgos no tuvieron fuerza ni ganas de convertirse en burgueses. Los burgueses nunca derivaron en financieros porque poco había que financiar. Las ciudades no supieron modernizarse. Y en ese marasmo unos pocos espabilados consiguieron hacerse con el poder político sometidos con gusto a la corona y a la administración civil y militar del estado y fueron capaces de organizar el turnismo de la restauración borbónica como si fuera un predio privado. Dando y repartiendo las mijagas del poder entre unos y otros y organizando un sistema de influencias en la corte del que dependían muchas familias de la buena sociedad gallega día a día más desvinculada de la vida del pueblo y hasta de su lengua. Aquel sistema se llamó caciquismo y en gran medida subsiste en los sustratos administrativos y civiles de la sociedad gallega. Y al que no le gustase el sistema siempre tenía la opción de la emigración. Si había suerte volvía a la aldea con su fortuna indiana y hasta podía incrustarse en la deseable clase de los caciques. El caciquismo no es otra cosa que el aprovechamiento de las debilidades de una sociedad empobrecida y desarticulada.

¿Han superado el examen? Parece que no habrá segunda convocatoria. Creo, mañana lo confirmaremos, que el confinamiento en lo que respecta a Ribadeo va a tener fin.

Mañana me despido de ustedes.

Ángel

20200708

Segunda parte del Diario de un Confinado en Olavide. SENTIDIÑO. Ángel Alda



SENTIDIÑO

Miércoles 8 de julio

La lengua gallega emplea los diminutivos con la maestría propia de los pueblos sentimentales. Lo que en castellano suena extemporáneo, y hasta cursi, en gallego cobra altura poética. Hagan la prueba con Rosalía de Castro y traduzcan literalmente alguno de sus poemas.

Uno de esos diminutivos, SENTIDIÑO, es un ejemplo de esa virtud filológica. Es algo más que el sentido común o que el bon seny catalán. Es la cualidad, la capacidad, de señalar la centralidad, el punto sensible, el mejor comportamiento posible.

En Ribadeo lo están usando como eslogan principal de la publicidad a favor del orden social, de la etiqueta necesaria en nuestro caminar por la ciudad o de comportarse en el interior de los comercios. La distancia social, las mascarillas...

Y falta que hace. Navegar las calles en medio de la campaña electoral, entender el sinsentido del confinamiento comarcal que el gobierno gallego ha decretado y vivir la crisis social que la pandemia del coronavirus está provocando exige todo el sentidiño posible, la mejor inteligencia.

Quería haber encontrado una imagen que resumiese el mundo, la vida cotidiana de la Mariña de estos días y no he sido capaz. He tenido que montar un collage con cuatro fotos que les comento. La primera es un escaparate con el mensaje del sentidiño. La segunda un detalle anónimo de una cola de recogida de ayuda alimentaria que el Concello de Ribadeo reparte todos los días, se dice pronto, a decenas de familias afectadas por el desempleo y la crisis. Les puedo asegurar que nadie se queda sin ayuda. La tercera es un conjunto de carteles de una campaña electoral que ya ha dejado de tener sentido para los vecinos, de hecho la gran mayoría de los ribadenses pide su suspensión. Y la cuarta es la del alcalde de Ribadeo, Fernando Suárez, concediendo una entrevista a una televisión. Fernando, y con él todos los vecinos, no entiende que con uno o dos contagiados en el pueblo se les haya confinado. No sólo eso. Resulta que los únicos visitantes posibles son los vecinos de otros pueblos de la comarca en los que se están viviendo contagios muy numerosos. Parece que el sentido común dictaría confinar aquellos puntos, barrios, locales, hasta pueblos si me apuran, en los que la epidemia esté desbocada o fuera de control. Pero no otros pueblos por mucho que pertenezcan a la misma extensa comarca. Resulta que el gobierno de la nación necesita para ordenar el confinamiento declarar el estado de alarma y someterlo a la aprobación parlamentaria. Pero un gobierno autonómico puede cerrar a cal y canto una comarca de 1700 km cuadrados, un poquitín menos que toda la provincia de Guipúzcoa ¿ven ustedes que poco expresivo es el diminutivo castellano?. Y además sin necesidad de refrendo parlamentario, ni siquiera judicial.

Puede que a propósito de esto tengamos que explicar otra palabra muy conocida por los gallegos.

¿Saben ustedes algo sobre el caciquismo?

Vayan estudiando el tema que mañana les pregunto.

Besos

Ángel

A MORENA DE VILAPENA. TRABADA (Lugo). por EMILIO PIÑEIROA LOZANO

A MORRENA DE VILAPENA. TRABADA (Lugo)
SITUACIÓN:
Parroquia de Vilapena, Concello de Trabada. Lugo.
Latitude: 43º 24 ́ 55,95 ́ ́ N
Lonxitude: 7º 13 ́ 14,81 ́ ́ W
Fuso UTM: 29
Coord. X : 644 041,60
Coord. Y : 4 808 497,30
É unha morena glacial (manto de material glacial).

O Plistoceno é unha división de escala temporal xeolóxica que pertence ao periodo Cuaternario. Comeza fai 2 millóns de anos e remata aprox. 10 000 anos a.C. O Plistoceno abarca as últimas glaciacións, corresponde co Paleolítico arqueolóxico.
Durante o Plistoceno recente, 50 000 anos ata fai uns 11 000, reinaban condicións morfoxenéticas frías, máis ou menos húmidas, que proporcionaron a xéneses de glaciares en toda Galicia, e a forte inestabilidade das ladeiras, tanto na costa como no interior.
Nun ambiente frío a fracturación da rocha na parte superior dun promontorio rochoso vai favorecer a caída de derrumbos por gravedade.
Formas erosivas xeradas pola acumulación de sedimentos, son coñecidas como morenas. A súa presenza ven a ratificar a existencia da importancia das línguas de xeo.
A morena de Vilapena, segundo a forma e aos depósitos periglaciares, pertence ao grupo Campo de bloques: predominan os fragmentos de tamaño grande.

Aparecen en Galicia dende o nivel do mar ata as serras orientais que alcanzan os 2000 m. de altitude.
Trátase de formas que a nivel de afloramiento presentan unha estrutura sen matriz, formanse por simple gravidade, xeralmente intertratifícanse ou recubren outros depósitos.
Son moi frecuentes no alto val do Eo, Serra de Meira (Pedregal de Irimia, nacemento do río Miño)...

Ciencia?



O átomo como concepto comezou a existir na antiga Grecia. Máis de 2000 anos despois, aínda hai quen o descoñece. Para ter ‘evidencia científica’ houbo que esperar a pouco máis de hai un século.
Os indicios de que a Terra era redonda foron descubertos polas primeiras civilizacións agrarias. Hai case 3000 anos que se mediu por primeira vez o radio terrestre. Aínda hoxe seguen a existir terraplanistas.
Esas ideas pertencen ó desenvolvemento cinetífico. E eses intervalos de tempo son os períodos de traballo dos científicos. Si, hainos moito máis curtos, pero a necesaria boa proposta do problema, o deseño de métodos de obtención de datos fiables, logo a súa obtención, o tratamento e interpretación deses datos, etc, ata chegar a conclusións con evidencias científicas, leva un tempo non desprezable.
En tempos de coronavirus, tentou forzarse a máquina para ir máis veloz. Pero para medios e políticos, tal parece que a ciencia estivera noutra dimensión cando convén. Para usala como escudo máis que como milagre. A velocidade esixida polas redaccións dos medios ou polos políticos para o respaldo de actuacións diversas era -é- outra da real, sen contar cousas como a moitas veces moi deficiente comprensión dos feitos científicos por parte de xente de ambos colectivos, máis ocupados por outros feitos, e non especialistas. Ese conxunto de realidades fixo que moitas veces se puxera en mans -máis ben en boca- da ciencia como entidade, -nin aínda dos científicos, persoas falibles ó fin- todo tipo de afirmacións. Afirmacións que non ten importado variar de xeito continuo, dunha interpretación libre interesada a outra, sen explicación, co argumento de autoridade que a ciencia sempre rexeitou como tal.
O das máscaras, de innecesarias -ou mesmo desaconselladas- a obrigadas, seguindo diversos pasos nesa variación, e distinguindo por tipos de máscaras, foi paradigmático. Aínda hoxe, a confusión existente entre os diversos tipos, dende a sinxela cirúrxica, ‘que protexe ós outros’ ás FFP2, ‘que protexen a quen as leva’, é evidente, para canto máis ó comezo, cando a recomendación estaba ditada por unha cuestión de desmantelamento e deslocalización industrial e o consecuente desabastecemento. Non importa que aínda se estea a estudar o complexo xeito de propagación aérea en diversas circunstancias (o que pode variar totalmente a probabilidade de transmisión), ‘quedou claro’ que... Que, que quedou claro? Como non sexa que o sentido común debe ser algo básico e máis en ausencia de probas científicas... E iso, o sentido común, queda fóra da lexislación ordinaria, prohibicións, etc.

20200707

Segunda parte del Diario de un Confinado en Olavide. CUANDO LAS FRONTERAS UNEN. Ángel Alda


CUANDO LAS FRONTERAS UNEN

Martes 7 de julio

Cuando llegas a Ribadeo por la carretera que viene de Meira nunca sabes si estás en Galicia o en Asturias. Cruzas de un lado al otro del río Eo, supuesta frontera política, sin percatarte. Refleja esta circunstancia una imagen exacta de la realidad histórica de esta comarca. Reino de los Suevos, Obispado de Britonia, Reino de Galicia o feudo obispal ovetense, el caso es que el territorio entre los ríos Masma y Navia ha sido un espacio común de vida y de encuentro entre las poblaciones ribereñas. Han hablado el mismo idioma, han participado en los mismos acontecimiento históricos, raramente han enfrentado otros pleitos que los comunes entre vecinos. Y hoy por mucho que los límites territoriales estén bien definidos es imposible determinar diferencias en el carácter, en la forma de vida y en la cotidianidad de las diferentes poblaciones. Por eso estos meses están suponiendo una tortura para la vida de los vecinos de Ribadeo, de Castropol, Vegadeo o Tapia.

Acostumbrados a la vida común en ámbitos laborales o festivos, al consumo de los mismos bienes, a la diversión en las mismas fiestas y a los matrimonios mixtos, la imposibilidad de cruzar el puente o las carreteras que les unen no ha sido un plato de buen gusto. Creo que se impone un acuerdo entre los distintos territorios que proteja a las comunidades humanas más allá de los límites administrativos.

Si ayer, por distintas razones, las calles de estos pueblos estaban como de duelo, hoy, fruto posiblemente del mejor tiempo, hemos podido disfrutar de un hermoso día de playa. La foto de portada da cuenta de ello. Por cierto que me han llamado en directo desde Telemadrid preocupados por las penalidades de vida que pudiéramos estar sufriendo los madrileños desplazados a estas tierras. Les he informado debidamente. No hace falta que envíen socorro. Estamos en la Gloria.

Mañana más.

20200706

Segunda parte del Diario de un Confinado en Olavide. LA MARIÑA. LA COSTA MÁGICA. Ángel Alda


LA MARIÑA. LA COSTA MÁGICA.
Lunes 6 de julio

Segundo día del confinamiento. El cronista se anima a contar su vida, su segunda experiencia de confinado. Desde el barrio madrileño de Chamberí, invento burgués decimonónico, a la Costa Cantábrica de Galicia, producto geológico terrestre. Dos dimensiones del espacio unidas por una causal paradoja de Schrödinger llamada pandemia de coronavirus.

La Mariña no es otra cosa que el territorio Cantábrico de Galicia. Innecesario el apellido de lucense. Desde la ría de Ribadeo hasta Estaca de Bares habrá como unos noventa kilómetros. Pero que noventa kilómetros. Dos hitos paisajísticos cubren sus límites. La playa de las Catedrales y la punta del Fuciño do Porco. Y entre medias la colección de playas, cabos, ensenadas y acantilados más increíble de España. Una costa mágica. Y un escenario histórico y prehistórico que daría para escribir miles de leyendas y de curiosidades. Desde el complejo eclesiástico de San Martiño de Mondoñedo en Foz hasta los puentes del Barqueiro pasando por las joyas de la arquitectura indiana de Ribadeo, los monumentos medievales y renacentistas de Viveiro o los castros neolíticos mejor conservados del país.

Ese es el espacio sobre el que hoy media España se interroga ¿Por que estarán confinadas estas gentes? Dicen que la noche de San Juan fue propicia para la extensión del maldito virus. Dicen otros que las manifestaciones obreras en defensa del empleo de la fábrica de aluminio Alcoa contribuyeron posiblemente a la expansión vírica. O que unos bares del puerto de aquí o de allá. Nunca lo sabremos. El caso es que setenta mil almas de Dios tenemos limitados los movimientos. Menos mal que tenemos kilómetros de sobra. Estén ustedes tranquilos. La gente de estas costas son tranquilas y sufridas. Aguantan lo que les echen. Las calles viven una calma levítica. Los comercios están bien abastecidos. Las huertas empiezan a ofrecer los mejores frutos del verano. Tomates, lechugas, ciruelas, arándanos, unas remolachas grandes como manzanas reinetas que al horno resultan gloria pura. Carnes y pescados. Percebes y mariscos de excepción. Y una cocina popular de la cual casi mejor no decir mucho porque luego todo se sabe.

Nunca hubo un balneario mejor. Confinamiento incluido.

Seguiremos disfrutando.

Mañana les cuento.

Segunda parte del Diario de un Confinado en Olavide. ENTRANDO EN LA MARIÑA CON MOSQUEO. Ángel Alda

ENTRANDO EN LA MARIÑA CON MOSQUEO.
Domingo 5 de julio

Empezaba el Diario en su primera parte con la historia de aquel madrileño del interior que llevó la pandemia a la costa gallega por culpa de su mala cabeza. Pues resulta que la pandemia llegó pero el madrileño del cuento no tuvo nada que ver.

Bomberos, marineros, gentes del común se están infectando en los últimos tiempos por su cuenta y riesgo. Y las autoridades autonómicas han decidido tapiar la franja litoral de Lugo, la comarca de la Mariña, durante cinco días. Un periodo que no corresponde a ningún cálculo epidemiológico pero si conviene al desarrollo de la campaña electoral que se desarrolla en estos momentos en la región. Estaría muy mal visto que las elecciones tuvieran que suspenderse por la tontería de un confinamiento inoportuno.

Y aquí estamos nosotros recién llegados como heraldos de la catástrofe. También es casualidad llegar a nuestra casa de verano justo ayer, pocas horas antes del decreto de confinamiento comarcal.

Mañana estaremos imposibilitados de ir a las playas del otro lado de la ría que son territorio asturiano prohibido. Los bares y restaurantes vuelven a estar al cincuenta por ciento de capacidad y las autoridades locales piden que si se puede nos quedemos en casa.

Cuando está a punto de salir de imprenta el libro del Diario de un Confinado en Olavide este corresponsal se siente tentado de escribir la Segunda Parte pero esta vez desde el rincón y la cercanía de los balcones que dan a la Ría de Ribadeo.

Sólo tentado. Veremos si el ánimo da para algo más que unos chascarrillos.

Si me da por ahí, mañana sigo.

Ángel

Diario de un confinado en la Plaza de Olavide

A política do absurdo en Caciquia

"Que fermoso país
pero que carallo de xente."
Laxeiro

Notas: 
1.Calquera parecido coa realidade pode ser real.
2.Ribabebo é unha marca rexistrada por Chenchu.
   Caciquia é unha terra de excepcional beleza, cunha maldición encerrada nalgunha xente que a habita. As mostras de ambas cousas rezuman aló onde se mire. 
   Non todo o bo nin o malo que ten é endémico da terra. Así, os políticos parecen ter a mesma teima que noutros lugares e tempos: queren que a xente renegue das eleccións, deixando que sexan un absurdo e baleirándoas de contido e sentido. Queren saber a última?
   A ver, non é nin a máis importante, aínda que pode ser das máis dramáticas, pero é un exemplo máis. Imos aló.
   Resulta que entre as máis belas partes da excepcional Caciquia hai unha, na costa norte, que se enfrontaba con certa tranquilidade a un azote mundial, un virus que, o mesmo que o virus do odio ou o da desinformación se mete nos miolos a traverso dos medios e redes sen que moita xente se aperciba, este, tan pequeno el, invade e, segundo como teñas o corpo, pode desde facerte morrer a pasar sen enterarte. Ben, cando todo o entorno está desconfinándose, Ribabebo e comarca son vistos como o paraíso: bo clima de verán, bos servizos, boa xente, non moitas aglomeracións... e vai xente. Moita máis aínda da que xa fora cando non podía. Normal.
   E as formas reláxanse, e... aumentan os casos. Non moito moito, pero si abondo como para pensar que a cousa vai demasiado á présa. 
   E anúnciase que se vai pechar a comarca. Anúnciase pero non se fai ata abondas horas despois, para que á xente lle dea tempo a espallarse e espallar por fóra o que xa se estaba a espallar por dentro. E é curioso: anúnciase o peche para os días laborables da semana. Só. Polo que parece, as finde están blindadas ó contaxio e o período de incubación da enfermidade debeu reducirse máxicamente a como moito eses cinco días. Dixen xa que que na finde seguinte hai eleccións previstas? Non, creo que non o dixen. Pero non debe ter importancia, non? Como tampouco debe tela que é precisamente na finde cando se recibe máis xente de fóra da comarca ou se producen maiores aglomeracións dentro e fóra dos locais de consumo nouturno, restrinxido durante eses días laborables.
   O caso é que a comarca pechouse. Non importa que a case totalidade dos casos estivera concentrada nuns poucos lugares, a subzona hospitalaria (na prensa caciquiana din 'zona', pero non se decatan, nin os medios nin o goberno, de que foi engulida pola zona hospitalaria da capital, que para iso é capital) queda pechada para todos. Aquí non hai 'customized production', senón Ford modelo T de calqueira cor, sempre que sexa negra. E é que dentro dasubzona a xente pode moverse: non fai falta protección extra, despois de infestada -a lembrar que 'o virus non naceu aquí'-.
   O mesmo día do anuncio, comezaron a difundirse infografías, vídeos, esquemas... coas medidas antes de que saíran as 23 páxinas de boletín oficial extraordinario nas que se especifican. O normal é que haxa abondos erros nesas 'prenovas', non? Pois iso.
   Tamén, facendo un pequeno cálculo, saen a case cinco páxinas de boletín caciquiano por día. Algo moito para que a xente se entere, non?
   Pero, razonando así, os Caciquianos entran por onde queren os seus caciques (así se chaman nesa terra os que fan favores e se desfán en conseguir o favor do voto) que consiste en opinar se unha medida é así ou asá, máis que se ten ou non apoio lóxico cos datos dispoñibles, e aínda máis, se é lóxico impoñer as medidas do xeito que se fai en Caciquia, formalmente unha democracia que se ten queixado -e moito- da falta de democracia de quen detenta o mando no estado no que está.
   Non, non, non vou seguir contando o conto. Porque nese lugar, moi moi achegado, a historia está en curso, e non se sabe nin que vai pasar co dereito da xente confinada a participar nas eleccións (entre outras cousas, o voto por correo xa pechou, e cónstame de que noutras eleccións previstas para meses atrás, moitos sobres non chegaron). E pode que antes de que alguén vexa este escrito, xa se teña ampliado o prazo de aplicación, aínda que polo que teño entendido, a versión que predomina é que rematarán de pechar por dúas semanas, pero despois das eleccións.
   Así pois, pareceranos raro que a niveis administrativos inferiores, ata o nivel local, pasen cousas de carácter máis reducido, pero non menos absurdas? Haberá que poñer máis exemplos: parece que sabemos moi pouco de Caciquia e os seus pobos.

Peche da Mariña? Le o DOG e déixate de contos


Onte avísannos de que hoxe estaríamos cerrados. Antes de que saíran as normas no DOG, xa tiñamos diversas informacións, infografías, vídeos... sobre o que non se vai poder facer, moitas deleas, con erros.
O DOG xa saiu. 23 páxinas "só". En espera de redactar algo máis como comentario sobre a medida, podes ir lendo o DOG de onte:

DOG Núm. 132 Domingo, 5 de xullo de 2020 Páx. 26516




I. Disposicións xerais
Consellería de Sanidade
ORDE do 5 de xullo de 2020 pola que se establecen determinadas medidas de prevención nos concellos de Alfoz, Barreiros, Burela, Cervo, Foz, Lourenzá, Mondoñedo, Ourol, Ribadeo, Trabada, O Valadouro, O Vicedo, Viveiro e Xove, como consecuencia da evolución da situación epidemiolóxica derivada do COVID-19.


Mediante a Resolución do 12 de xuño de 2020, da Secretaría Xeral Técnica da Consellería de Sanidade, deuse publicidade ao Acordo do Consello da Xunta de Galicia, do 12 de xuño de 2020, sobre medidas de prevención necesarias para facer fronte á crise sanitaria ocasionada polo COVID-19, unha vez superada a fase III do Plan para a transición cara a unha nova normalidade. O obxecto do dito acordo foi establecer as medidas de prevención necesarias para facer fronte á crise sanitaria ocasionada polo COVID-19, tras a superación da fase III do Plan para a transición cara a unha nova normalidade e ata o levantamento da declaración da situación de emerxencia sanitaria de interese galego efectuada polo Acordo do Consello da Xunta de Galicia do 13 de marzo de 2020.

Así mesmo, mediante a Resolución do 25 de xuño de 2020, da Secretaría Xeral Técnica da Consellería de Sanidade, deuse publicidade ao Acordo do Consello da Xunta de Galicia, do 25 de xuño de 2020, polo que se introducen determinadas modificacións nas medidas de prevención previstas no citado Acordo do 12 de xuño de 2020, sobre medidas de prevención necesarias para facer fronte á crise sanitaria ocasionada polo COVID-19, unha vez superada a fase III do Plan para a transición cara a unha nova normalidade.

Finalmente, mediante a Orde do 30 de xuño de 2020 demorouse o restablecemento das actividades dos locais de discotecas e demais establecementos de lecer nocturno, e das festas, verbenas e outros eventos populares, así como das atraccións de feiras, nos concellos de Alfoz, Barreiros, Burela, Cervo, Foz, Lourenzá, Mondoñedo, Ourol, Ribadeo, Trabada, O Valadouro, O Vicedo, Viveiro e Xove, como consecuencia da evolución da situación epidemiolóxica derivada do COVID-19.

Conforme o punto sexto do Acordo do Consello da Xunta, do 12 de xuño de 2020, as medidas preventivas previstas nel serán obxecto de seguimento e avaliación continua co fin de garantir a súa adecuación á evolución da situación epidemiolóxica e sanitaria. Para estes efectos, poderán ser obxecto de modificación ou supresión mediante acordo do Consello da Xunta, por proposta da consellería competente en materia de sanidade.

Así mesmo, a persoa titular da consellería competente en materia de sanidade, como autoridade sanitaria, poderá adoptar as medidas necesarias para a aplicación do acordo e poderá establecer, de acordo coa normativa aplicable e á vista da evolución da situación sanitaria, todas aquelas medidas adicionais ou complementarias ás previstas neste acordo que sexan necesarias.

De acordo co informe sobre a situación epidemiolóxica no distrito sanitario da Mariña a raíz do abrocho de COVID-19 elaborado pola Dirección Xeral de Saúde Pública, do 4 de xullo de 2020, seguen a existir no día de hoxe diversos casos relacionados cun abrocho de COVID-19 que se está a desenvolver no citado distrito sanitario, que exixen a adopción, con urxencia, de medidas de prevención específicas neste distrito sanitario, formado polos concellos de Alfoz, Barreiros, Burela, Cervo, Foz, Lourenzá, Mondoñedo, Ourol, Ribadeo, Trabada, O Valadouro, O Vicedo, Viveiro e Xove, para facer fronte ao abrocho e garantir a súa contención.

Estas medidas teñen o seu fundamento normativo na Lei orgánica 3/1986, do 14 de abril, de medidas especiais en materia de saúde pública, no artigo 26 da Lei 14/1986, do 25 de abril, xeral de sanidade, nos artigos 27.2 e 54 da Lei 33/2011, do 4 de outubro, xeral de saúde pública, e nos artigos 34 e 38 da Lei 8/2008, do 10 de xullo, de saúde de Galicia.

En particular, cómpre salientar que a Lei orgánica 3/1986, do 14 de abril, prevé, no seu artigo primeiro, que co obxecto de protexer a saúde pública e previr a súa perda ou deterioración, as autoridades sanitarias das distintas administracións públicas poderán, dentro do ámbito das súas competencias, adoptar as medidas previstas na dita lei cando así o exixan razóns sanitarias de urxencia ou necesidade.

O artigo segundo habilita as autoridades sanitarias competentes para adoptaren medidas de recoñecemento, tratamento, hospitalización ou control cando se aprecien indicios racionais que permitan supoñer a existencia de perigo para a saúde da poboación debido á situación sanitaria concreta dunha persoa ou grupo de persoas ou polas condicións sanitarias en que se desenvolve unha actividade. E, para o caso concreto de enfermidades transmisibles, o artigo terceiro dispón que, co fin de controlalas, a autoridade sanitaria, ademais de realizar as accións preventivas xerais, poderá adoptar as medidas oportunas para o control dos enfermos, das persoas que estean ou teñan estado en contacto con estes e do contorno inmediato, así como as que se consideren necesarias en caso de risco de carácter transmisible. E o artigo 38 da Lei 8/2008, do 10 de xullo, prevé que as autoridades sanitarias poderán levar a cabo intervencións públicas nos supostos de riscos para a saúde de terceiras persoas, nos mesmos termos previstos nos artigos 2 e 3 da Lei orgánica 3/1986, do 14 de abril, antes citados.

Non se recolle, pois, unha lista pechada de medidas de prevención, senón que poderán adoptarse, de acordo cos principios de precaución e de proporcionalidade que deben rexer as actuacións en materia de saúde, as necesarias para facer fronte ao concreto risco sanitario de que se trate.

En todo caso, e en atención a tales principios, estas medidas serán reavaliadas nun período non superior a cinco días naturais desde a publicación desta orde en función da evolución da situación epidemiolóxica na zona.

Non obstante, dada a proximidade das eleccións autonómicas do domingo día 12 de xullo, resulta oportuno aclarar que as limitacións á mobilidade previstas nesta orde non poden afectar o exercicio dun dereito fundamental como é o de sufraxio, polo que se considerará en todo caso xustificada a entrada ou saída do ámbito territorial delimitado para o exercicio deste dereito. Así mesmo, polas mesmas razóns, cómpre indicar, tanto para o caso do distrito sanitario da Mariña como para o resto do territorio da Comunidade Autónoma, que as medidas específicas para contactos estreitos, previstas nesta orde e, con carácter xeral, no Acordo do Consello da Xunta de Galicia, do 25 de xuño de 2020, antes citado, consistentes no illamento ou corentena “salvo causas debidamente xustificadas”, non impiden tampouco o exercicio do dereito fundamental de sufraxio, por considerarse, evidentemente, unha causa xustificada para a saída do domicilio, sen prexuízo de que deban cumprirse as medidas de seguridade establecidas e, en particular, o uso de máscara cirúrxica en todo momento, e a saída se limite ao tempo estritamente necesario para o exercicio deste dereito ao voto. Para estes efectos, a Consellería de Sanidade cursará as oportunas instrucións para que esta cuestión se aclare nas comunicacións que teña o Centro de Seguimento de Contactos do Servizo Galego de Saúde con estas persoas.

As medidas de prevención que se recollen nesta orde teñen un evidente fundamento sanitario, dados os riscos de transmisión dunha enfermidade contaxiosa como a que nos ocupa, e a vixilancia, inspección e control do seu cumprimento corresponden aos concellos, sen prexuízo das competencias da Consellería de Sanidade, tendo en conta a condición de autoridade sanitaria dos alcaldes e alcaldesas (artigo 33.1 da Lei 8/2008, do 10 de xullo, de saúde de Galicia), as competencias dos concellos do control sanitario de actividades e servizos que impacten na saúde da súa cidadanía, dos lugares de convivencia humana (artigo 80.3 da lei citada), así como da súa competencia para a ordenación e control do dominio público.

Polo tanto, os alcaldes e alcaldesas, como autoridade sanitaria, deben garantir nas referidas actividades, servizos e lugares de convivencia humana, os dereitos e deberes sanitarios da cidadanía (artigo 33.2 da Lei 8/2008, do 10 de xullo, de saúde de Galicia), e polo tanto, garantir a vixilancia, inspección e control do cumprimento das medidas preventivas aprobadas pola Administración autonómica e daquelas que, no seu desenvolvemento, e atendendo á situación concreta, poida establecer o concello.

Así mesmo, as forzas e corpos de seguridade teñen un papel fundamental no necesario control do cumprimento das medidas de prevención, papel que veñen desempeñando durante toda esta crise sanitaria, a través da formulación das correspondentes denuncias e remisión ás autoridades competentes, nos casos en que se detecte o seu incumprimento. Debe recordarse a este respecto que o Acordo do Consello da Xunta de Galicia, do 13 de marzo de 2020, declarou a situación de emerxencia sanitaria no territorio da Comunidade Autónoma de Galicia e activou o Plan territorial de emerxencias de Galicia (Platerga) no seu nivel IG (emerxencia de interese galego), como consecuencia da evolución da epidemia do coronavirus COVID-19. Tendo en conta a existencia dunha declaración de emerxencia sanitaria resulta esencial a colaboración das forzas e corpos de seguridade coa finalidade de preservar a seguridade e a convivencia cidadá.

En particular, entendemos que debe facerse especial fincapé nos aspectos que se están a incumprir de xeito frecuente como é a utilización de máscaras nas rúas, cumprir os límites de capacidade e impedir as aglomeracións.

Conforme o artigo 33 da Lei 8/2008, do 10 de xullo, a persoa titular da Consellería de Sanidade ten a condición de autoridade sanitaria, polo que é competente para a adopción das medidas de prevención específicas para facer fronte ao risco sanitario derivado do abrocho de COVID-19 que se está a desenvolver no distrito sanitario da Mariña, coa urxencia que a protección da saúde pública demanda.

Na súa virtude, en aplicación do punto sexto do Acordo do Consello da Xunta de Galicia, do 12 de xuño de 2020, sobre medidas de prevención necesarias para facer fronte á crise sanitaria ocasionada polo COVID-19, unha vez superada a fase III do Plan para a transición cara a unha nova normalidade, e na condición de autoridade sanitaria, conforme o artigo 33 da Lei 8/2008, do 10 de xullo,

DISPOÑO:

Primeiro. Obxecto e ámbito de aplicación

O obxecto desta orde é establecer determinadas medidas de prevención nos concellos de Alfoz, Barreiros, Burela, Cervo, Foz, Lourenzá, Mondoñedo, Ourol, Ribadeo, Trabada, O Valadouro, O Vicedo, Viveiro e Xove, como consecuencia da evolución da situación epidemiolóxica derivada do COVID-19.

Segundo. Medidas de prevención

No ámbito territorial previsto no punto anterior serán de aplicación as medidas de prevención específicas contidas no anexo, así como as previstas nos puntos terceiro e cuarto desta orde.

Terceiro. Restricións á mobilidade e ás agrupacións de persoas para a protección da saúde das persoas ante a existencia dun risco de carácter transmisible

1. Á vista da evolución da situación epidemiolóxica e coa finalidade de controlar a transmisión da enfermidade, adóptanse as seguintes medidas de prevención de modo temporal, durante o período ao cal se estenda a eficacia das medidas previstas na presente orde de acordo co seu punto sexto:

a) Limítase a entrada e saída de persoas do ámbito territorial determinado polos concellos de Alfoz, Barreiros, Burela, Cervo, Foz, Lourenzá, Mondoñedo, Ourol, Ribadeo, Trabada, O Valadouro, O Vicedo, Viveiro e Xove, a partir das 00.00 horas do día 6 de xullo de 2020.

Non obstante a anterior limitación, poderase entrar e saír do ámbito territorial delimitado polas seguintes razóns:

1º) Desprazamento ao lugar de traballo para efectuar a prestación laboral, profesional ou empresarial, incluíndo o transporte, a prestación de servizos, o comercio e as actividades empresariais e económicas.

2º) Retorno ao lugar de residencia habitual.

3º) Asistencia e coidado a maiores, menores, dependentes, persoas con discapacidade ou persoas especialmente vulnerables.

4º) Por causa de forza maior ou situación de necesidade.

5º) Calquera outra actividade de análoga natureza.

A limitación de entrada e saída do ámbito territorial delimitado non afectará a circulación por autovías e outras vías de comunicación cando se trate de mobilidade con orixe e destino fóra del, sempre e cando non comporte a mobilidade fóra destas vías.

b) Dentro do ámbito territorial delimitado na letra a) poderá circularse sen limitacións, salvo nos casos indicados nos números 1.2 (Persoas con sintomatoloxía) e 1.5 (Medidas específicas para casos e contactos estreitos) do anexo desta orde. Sen prexuízo do indicado, para a colaboración coas autoridades sanitarias e de acordo co principio de precaución, recoméndase á poboación do ámbito territorial delimitado a permanencia nos seus municipios de residencia e limitar a mobilidade aos casos imprescindibles mentres se manteña a efectividade das medidas establecidas nesta orde.

c) Limítanse os grupos para o desenvolvemento de calquera actividade ou evento de carácter familiar ou social na vía pública, espazos de uso público ou espazos privados, a un máximo de dez persoas, excepto no caso de persoas conviventes en que non se aplicará esta limitación.

2. O incumprimento das medidas de prevención establecidas neste punto poderá dar lugar á imposición das sancións e a outras responsabilidades previstas no ordenamento xurídico.

3. En particular, para os efectos da execución e control destas medidas de prevención, no marco da situación de emerxencia sanitaria declarada polo Acordo do Consello da Xunta de Galicia, do 13 de marzo de 2020, solicitarase a colaboración das forzas e corpos de seguridade.

4. Para a execución das medidas previstas neste punto buscarase sempre con preferencia a colaboración voluntaria das persoas destinatarias coas autoridades sanitarias. Non obstante, malia que estas medidas non se individualizan en persoas determinadas dada a súa adopción con carácter xeral, tendo en conta que nos casos de ausencia de colaboración voluntaria a súa execución pode requirir a adopción de actos de imposición coactiva que poden supoñer restricións de dereitos fundamentais, e para coadxuvar na súa plena efectividade, solicitarase a súa ratificación xudicial, de acordo co previsto no número 6 do artigo 8 da Lei 29/1998, do 13 de xullo, reguladora da xurisdición contencioso-administrativa.

Cuarto. Outras medidas

1. Mantense a vixencia da demora no restablecemento das actividades dos locais de discotecas e demais establecementos de lecer nocturno, e das festas, verbenas e outros eventos populares, así como das atraccións de feiras, nos concellos de Alfoz, Barreiros, Burela, Cervo, Foz, Lourenzá, Mondoñedo, Ourol, Ribadeo, Trabada, O Valadouro, O Vicedo, Viveiro e Xove, como consecuencia da evolución da situación epidemiolóxica derivada do COVID-19, prevista na Orde do 30 de xuño de 2020, durante o período a que se estenda a eficacia das medidas previstas na presente orde de acordo co seu punto sexto.

2. En todo o non previsto nesta orde, e no que sexa compatible con ela, serán de aplicación, no ámbito territorial previsto no punto primeiro, as medidas que, con carácter xeral, se establecen no Acordo do Consello da Xunta de Galicia, do 12 de xuño de 2020, sobre medidas de prevención necesarias para facer fronte á crise sanitaria ocasionada polo COVID-19, unha vez superada a fase III do Plan para a transición cara a unha nova normalidade, na súa redacción vixente.

Quinto. Control do cumprimento das medidas e réxime sancionador

1. A vixilancia, inspección e control do cumprimento das medidas de prevención que se recollen nesta orde, e a garantía dos dereitos e deberes sanitarios da cidadanía, corresponderán aos concellos, sen prexuízo das competencias da Consellería de Sanidade, tendo en conta a condición de autoridade sanitaria dos alcaldes e alcaldesas de acordo co artigo 33.1 da Lei 8/2008, do 10 de xullo, de saúde de Galicia, e as competencias dos concellos de control sanitario de actividades e servizos que impacten na saúde da súa cidadanía e dos lugares de convivencia humana, de acordo co artigo 80.3 do mesmo texto legal, así como da súa competencia para a ordenación e control do dominio público.

2. Así mesmo, os órganos de inspección da Administración autonómica, no ámbito das súas competencias, poderán realizar as actividades de inspección e control oportunas para a vixilancia e comprobación do cumprimento das medidas de prevención aplicables.

3. As forzas e corpos de seguridade darán traslado das denuncias que formulen polo incumprimento das medidas de prevención ás autoridades competentes.

Sexto. Eficacia

Esta orde terá efectos desde as 00.00 horas do 6 de xullo de 2020. Non obstante, as medidas recollidas nel serán obxecto de seguimento e avaliación continua e, en todo caso, nun período non superior a cinco días naturais desde a publicación da presente orde, co fin de garantir a súa adecuación á evolución da situación epidemiolóxica e sanitaria.

Para estes efectos, poderán ser obxecto de modificación ou poderán deixarse sen efecto por orde da persoa titular da consellería competente en materia de sanidade.

Santiago de Compostela, 5 de xullo de 2020

Jesús Vázquez Almuíña
Conselleiro de Sanidade

ANEXO

Medidas de prevención específicas

1. Obrigas xerais.

1.1. Obrigas de cautela e protección.

Todos os cidadáns deberán adoptar as medidas necesarias para evitar a xeración de riscos de propagación da enfermidade COVID-19, así como a propia exposición aos ditos riscos. Este deber de cautela e protección será igualmente exixible aos titulares de calquera actividade.

Así mesmo, deberán respectarse as medidas de seguridade e hixiene establecidas polas autoridades sanitarias para a prevención do COVID-19.

1.2. Persoas con sintomatoloxía.

Calquera persoa que experimente algún dos síntomas máis comúns compatibles co COVID-19, tales como febre, calafríos, tose, sensación de falta de aire, diminución do olfacto e do gusto, dor de gorxa, dores musculares, dor de cabeza, debilidade xeral, diarrea ou vómitos, deberá permanecer no seu domicilio e comunicalo ao seu servizo sanitario coa maior brevidade.

Igualmente, se existen conviventes no domicilio, deberá evitar o contacto con eles e, se é posible, usar unha habitación de forma exclusiva ata recibir instrucións do seu servizo sanitario.

1.3. Distancia de seguridade interpersoal.

Deberá cumprirse a medida de mantemento da distancia de seguridade interpersoal establecida polo Real decreto lei 21/2020, do 9 de xuño, de medidas urxentes de prevención, contención e coordinación para facer fronte á crise sanitaria ocasionada polo COVID-19, de, polo menos, 1,5 metros ou, na súa falta, medidas alternativas de protección física con uso de máscara, de hixiene adecuada e etiqueta respiratoria.

1.4. Obrigatoriedade do uso de máscaras.

1. Será obrigatorio o uso da máscara en todo momento, tanto cando se estea na vía pública e en espazos ao aire libre como cando se estea en espazos pechados de uso público ou que se encontren abertos ao público, e se poida concorrer no mesmo espazo con outras persoas, coa excepción dos casos previstos na presente orde, así como nos supostos previstos no artigo 6.2 do Real decreto lei 21/2020, do 9 de xuño, de medidas urxentes de prevención, contención e coordinación para facer fronte á crise sanitaria ocasionada polo COVID-19.

Ademais, é obrigatorio o uso axeitado da máscara, é dicir, esta deberá cubrir desde parte do tabique nasal ata o queixo, incluído.

3. O tipo de máscara que se debe empregar non deberá estar provista de válvula exhalatoria, agás nos usos profesionais para os que este tipo de máscara poida estar recomendada.

4. Os titulares dos establecementos, espazos ou locais deberán garantir o cumprimento desta obriga neles.

1.5. Medidas específicas para casos e contactos estreitos.

As persoas que sexan consideradas caso sospeitoso ou probable de infección polo virus SARS-CoV-2, por teren infección respiratoria aguda grave con cadro clínico ou radiolóxico compatible co COVID-19, ou que estean pendentes dos resultados de probas diagnósticas por este motivo, as que sexan consideradas como caso confirmado con infección activa e as consideradas contacto estreito dun caso sospeitoso, probable ou confirmado, deberán seguir as condicións de illamento ou corentena que lles sexan indicadas desde os dispositivos asistenciais ou de saúde pública, sen poder abandonar o seu domicilio ou lugar de illamento ou corentena en ningún caso, salvo autorización expresa do servizo sanitario por causas debidamente xustificadas.

2. Medidas xerais de hixiene e prevención.

Sen prexuízo das normas ou protocolos específicos que se establezan, serán aplicables a todos os establecementos, locais de negocio, instalacións e espazos de uso público e actividades de carácter público, as medidas xerais de hixiene e prevención establecidas no Acordo do Consello da Xunta de Galicia, do 12 de xuño de 2020, sobre medidas de prevención necesarias para facer fronte á crise sanitaria ocasionada polo COVID-19, unha vez superada a fase III do Plan para a transición cara a unha nova normalidade, na redacción vixente.

3. Limitacións de capacidade e medidas de prevención específicas por sectores.

3.1. Velorios e enterros.

1. Os velorios poderán realizarse en todo tipo de instalacións, públicas ou privadas, debidamente habilitadas, cun límite máximo, en cada momento, de vinte e cinco persoas en espazos ao aire libre ou de dez persoas en espazos pechados, sexan ou non conviventes.

2. A participación na comitiva para o enterramento ou despedida para cremación da persoa falecida restrínxese a un máximo de vinte e cinco persoas, entre familiares e achegados, ademais, de ser o caso, do ministro de culto ou persoa asimilada da confesión respectiva para a práctica dos ritos funerarios de despedida do defunto.

3.2. Lugares de culto.

1. A asistencia a lugares de culto non poderá superar o cincuenta por cento da súa capacidade. A capacidade máxima deberá publicarse en lugar visible do espazo destinado ao culto.

2. Non se poderá utilizar o exterior dos edificios nin a vía pública para a celebración de actos de culto.

3.3. Cerimonias nupciais e outras celebracións relixiosas ou civís.

1. No caso de que estas cerimonias ou celebracións se leven a cabo en lugares de culto, deberán aplicarse as regras de capacidade e as medidas de hixiene e prevención na celebración de actos de culto relixioso recollidas especificamente nesta orde e, no que sexa compatible co disposto nela, no Acordo do Consello da Xunta de Galicia, do 12 de xuño de 2020, sobre medidas de prevención necesarias para facer fronte á crise sanitaria ocasionada polo COVID-19, unha vez superada a fase III do Plan para a transición cara a unha nova normalidade, na redacción vixente. Deberanse evitar, en calquera caso, as aglomeracións á entrada e saída dos lugares de culto.

2. As celebracións que puidesen ter lugar tras a cerimonia en establecementos de hostalaría e restauración axustaranse ás condicións e á capacidade previstas para a prestación do servizo nestes establecementos. En calquera caso, deberase respectar un máximo de cen persoas en espazos ao aire libre ou de cincuenta persoas en espazos pechados.

3.4. Establecementos e locais comerciais retallistas e de actividades de servizos profesionais abertos ao público que non formen parte de centros ou parques comerciais.

1. Os establecementos e locais comerciais retallistas e de actividades de servizos profesionais abertos ao público que non formen parte de centros ou parques comerciais non poderán superar o cincuenta por cento da súa capacidade total. No caso de establecementos ou locais distribuídos en varios andares, a presenza de clientes en cada un deles deberá gardar esta mesma proporción.

Deberán establecerse as medidas necesarias para procurar manter a distancia de seguridade interpersoal nos locais e establecementos ou, na súa falta, a utilización de medidas alternativas de protección física con uso de máscara.

2. Procurarase a atención con servizo preferente para maiores de 65 anos.

3.5. Establecementos que teñan a condición de centros e parques comerciais ou que formen parte deles.

1. Os establecementos e locais comerciais retallistas e de actividades de servizos profesionais abertos ao público situados en centros e parques comerciais non poderán superar o cincuenta por cento da súa capacidade total. No caso de establecementos ou locais distribuídos en varios andares, a presenza de clientes en cada un deles deberá gardar esta mesma proporción.

2. Non se permitirá a permanencia de clientes nas zonas comúns excepto para o tránsito entre os establecementos, salvo na actividade de hostalería e restauración que se leve a cabo nas ditas zonas, a cal se deberá axustar ao previsto especificamente para estas actividades. Queda prohibida a utilización de zonas recreativas como poden ser zonas infantís, ludotecas ou áreas de descanso, que deben permanecer pechadas.

3. Deberanse establecer as medidas necesarias para manter a distancia de seguridade interpersoal no interior dos locais e establecementos e nas zonas comúns ou, na súa falta, a utilización de medidas alternativas de protección física con uso de máscara, e deberán evitarse as aglomeracións de persoas que comprometan o cumprimento destas medidas.

4. Procurarase a atención con servizo preferente para maiores de 65 anos.

3.6. Mercados que desenvolven a súa actividade na vía pública.

1. No caso dos mercados que desenvolven a súa actividade na vía pública ao aire libre ou de venda non sedentaria, coñecidos como feiras, non poderán superar o cincuenta por cento dos postos habituais ou autorizados, limitando a afluencia de clientes de maneira que se asegure o mantemento da distancia de seguridade interpersoal.

Os concellos poderán aumentar a superficie habilitada ou habilitar novos días para o exercicio desta actividade para compensar esta limitación.

Á hora de determinar os comerciantes que poden exercer a súa actividade, o concello poderá priorizar aqueles que comercializan produtos alimentarios e de primeira necesidade, asegurando que non sexan manipulados os produtos comercializados neles por parte dos consumidores.

3.7. Actividades en academias, autoescolas e centros privados de ensino non regrado e centros de formación e actividade formativa xestionada ou financiada pola Administración autonómica en centros e entidades de formación.

A actividade que se realice nestes centros poderá impartirse dun modo presencial sempre que non se supere unha capacidade do cincuenta por cento respecto do máximo permitido e cun máximo de dez persoas por grupo.

3.8. Establecementos de hostalaría e restauración.

1. Os establecementos de hostalaría e restauración non poderán superar o cincuenta por cento da súa capacidade para consumo no interior do local.

2. O consumo dentro do local poderá realizarse unicamente sentado na mesa, ou agrupacións de mesas, e deberase asegurar o mantemento da debida distancia de seguridade interpersoal entre clientes ou, de ser o caso, grupos de clientes. Non está permitido o consumo na barra.

3. As terrazas ao aire libre dos establecementos de hostalaría e restauración limitarán a súa capacidade ao cincuenta por cento das mesas permitidas no ano inmediatamente anterior con base na correspondente licenza municipal ou do que sexa autorizado para este ano, no caso de que a licenza sexa concedida por primeira vez.

Consideraranse terrazas ao aire libre todo espazo non cuberto ou todo espazo que, estando cuberto, estea rodeado lateralmente por un máximo de dúas paredes, muros ou paramentos.

No caso de que o establecemento de hostalaría e restauración obtivese o permiso do concello para incrementar a superficie destinada a terraza ao aire libre, poderase incrementar o número de mesas previsto no primeiro parágrafo deste número 3, respectando, en todo caso, unha proporción do cincuenta por cento entre mesas e superficie dispoñible e sempre que se manteña o espazo necesario para a circulación peonil no tramo da vía pública en que se sitúe a terraza.

4. En todo caso, deberá asegurarse que se mantén a debida distancia de seguridade interpersoal entre as mesas ou, de ser o caso, agrupacións de mesas. A ocupación máxima será de dez persoas por mesa ou agrupación de mesas. En calquera caso, deberase respectar un máximo de cen persoas en espazos ao aire libre ou de cincuenta persoas en espazos pechados.

5. O emprego de máscaras será obrigatorio para todos os traballadores e clientes do establecemento salvo no momento específico do consumo.

6. Os establecementos de hostalaría e restauración deberán pechar non máis tarde das 23.30 horas, sen que poida permitirse o acceso de ningún cliente nin expedir consumición ningunha desde esa hora, e cun período máximo de desaloxo de trinta minutos.

3.9. Condicións para ocupación de zonas comúns de hoteis e aloxamentos turísticos.

1. A ocupación das zonas comúns dos hoteis e aloxamentos turísticos non poderá superar o cincuenta por cento da súa capacidade.

Para iso, cada establecemento deberá determinar a capacidade dos distintos espazos comúns, así como aqueles lugares en que se poderán realizar eventos e as condicións máis seguras para a súa realización conforme a capacidade máxima prevista e de acordo coas medidas de hixiene, protección e distancia mínima establecidas.

2. As actividades de animación ou clases grupais deberán deseñarse e planificarse cunha capacidade máxima de dez persoas, incluídos os monitores, e deberanse establecer as medidas necesarias para procurar a distancia de seguridade interpersoal durante o desenvolvemento da actividade excepto no caso de persoas conviventes.

3.10. Albergues turísticos.

Na modalidade de aloxamento turístico de albergue permitirase unha capacidade máxima do cincuenta por cento da máxima permitida.

3.11. Bibliotecas, arquivos, museos e salas de exposicións, monumentos e outros equipamentos culturais.

1. Nas bibliotecas, arquivos, museos e salas de exposicións, monumentos e outros equipamentos culturais, tanto de titularidade pública como privada, poderán realizarse actividades presenciais sen superar o cincuenta por cento da capacidade máxima permitida.

2. Este límite de ocupación será aplicable tamén á realización de actividades culturais nestes espazos e cun máximo de ata dez persoas nas actividades de grupos, incluído o monitor ou guía, e deberán establecerse as medidas necesarias para procurar a distancia de seguridade interpersoal durante o desenvolvemento da actividade excepto no caso de persoas conviventes.

3.12. Actividade en cines, teatros, auditorios, circos de toldo e espazos similares, así como en recintos ao aire libre e noutros locais e establecementos destinados a espectáculos públicos e actividades recreativas.

1. Os cines, teatros, auditorios, circos de toldo e espazos similares poderán desenvolver a súa actividade, contando con butacas preasignadas, sempre que non superen o cincuenta por cento da capacidade permitida en cada sala.

2. No caso doutros recintos, locais e establecementos destinados a espectáculos públicos e actividades recreativas distintos dos previstos no parágrafo anterior, poderán desenvolver a súa actividade sempre que o público permaneza sentado e que non se supere o cincuenta por cento da capacidade permitida,

3. En calquera caso, será de aplicación un límite máximo de sesenta persoas para lugares pechados e de cento cincuenta persoas tratándose de actividades ao aire libre.

Non obstante, poderase ampliar o límite indicado ata un máximo de cen persoas para lugares pechados e trescentas persoas tratándose de actividades ao aire libre, logo da autorización da Dirección Xeral de Saúde Pública, atendendo ás concretas medidas organizativas e de seguridade propostas e aos riscos de contaxio. Neste caso a solicitude dos titulares, promotores ou organizadores das actividades, públicos ou privados, deberá ir acompañada dun plan de prevención de contaxios de acordo cos criterios sinalados no documento de recomendacións para eventos e actividades multitudinarias no contexto da nova normalidade polo COVID-19 en España, elaborado polo Centro de Coordinación de Alertas e Emerxencias Sanitarias da Dirección Xeral de Saúde Pública, Calidade e Innovación, do Ministerio de Sanidade, ou aqueles outros que o desenvolvan, modifiquen ou substitúan.

3.13. Centros de lecer infantil.

Os centros de lecer infantil poderán levar a cabo súa actividade cumprindo o Protocolo en materia de lecer infantil para facer fronte á crise sanitaria ocasionada polo COVID-19 aprobado pola Orde da Consellería de Sanidade do 30 de xuño de 2020, e cunha capacidade máxima do cincuenta por cento do seu total.

3.14. Actividades e instalacións deportivas.

1. A práctica da actividade física e deportiva non federada, ao aire libre, poderá realizarse de forma individual ou colectiva, sen contacto físico, e ata un máximo de dez persoas de forma simultánea.

Nas instalacións e centros deportivos poderase realizar actividade deportiva en grupos de ata dez persoas, sen contacto físico, e sempre que non se supere o cincuenta por cento da capacidade máxima permitida, e deberanse establecer as medidas necesarias para procurar a distancia de seguridade interpersoal durante o desenvolvemento da actividade.

A práctica da actividade deportiva federada de competencia autonómica poderá realizarse de forma individual ou colectiva, sen contacto físico, e ata un máximo de dez persoas simultaneamente no caso dos adestramentos. Non se aplicará este límite nas competicións onde as regras federativas garantan espazos diferenciados para cada equipo. No caso de realizarse en instalacións deportivas, a práctica axustarase ademais aos termos establecidos no parágrafo anterior.

2. Exceptúase o uso da máscara exclusivamente no momento de realizar a actividade física sempre que se poida garantir a distancia de seguridade interpersoal, baixo a responsabilidade do deportista e do titular da instalación ou centro deportivo. Utilizarase a máscara durante todo o tempo de circulación entre espazos comúns nas instalacións ou centros deportivos.

3.15. Celebración de eventos deportivos, de adestramentos e de competicións deportivas con público

A celebración de eventos deportivos, adestramentos, competicións deportivas que se celebren en instalacións deportivas ou na vía pública poderán desenvolverse con público sempre que este permaneza sentado, que non se supere o cincuenta por cento da capacidade permitida da instalación ou do espazo de que se trate e cun límite de sesenta persoas para lugares pechados e de cento cincuenta persoas tratándose de actividades ao aire libre.

Non obstante, poderase ampliar o límite indicado ata un máximo de cen persoas para lugares pechados e trescentas persoas tratándose de actividades ao aire libre, logo da autorización da Dirección Xeral de Saúde Pública, atendendo ás concretas medidas organizativas e de seguridade propostas e aos riscos de contaxio. Neste caso a solicitude dos titulares, promotores u organizadores das actividades, públicos ou privados, deberá ir acompañada dun plan de prevención de contaxios de acordo cos criterios sinalados no documento de recomendacións para eventos e actividades multitudinarias no contexto da nova normalidade polo COVID-19 en España, elaborado polo Centro de Coordinación de Alertas e Emerxencias Sanitarias da Dirección Xeral de Saúde Pública, Calidade e Innovación, do Ministerio de Sanidade, ou aqueles outros que o desenvolvan, modifiquen ou substitúan.

3.16. Piscinas.

1. As piscinas ao aire libre ou cubertas, para uso deportivo ou recreativo, deberán respectar o límite do cincuenta por cento da súa capacidade, tanto no relativo ao acceso como durante a propia práctica deportiva ou recreativa e sen que poidan exceder o límite de cen persoas de ocupación. Quedan exentas destas limitacións as piscinas unifamiliares de uso privado.

2. Nas zonas de estancia das piscinas establecerase unha distribución espacial para manter distancia de seguridade interpersoal entre os usuarios e cun máximo de dez persoas por grupo, excepto no caso de persoas conviventes en que non se aplicará esta limitación.

3. Exceptúase o uso da máscara no momento do baño.

3.17. Especificidades para determinadas actividades de natureza e turísticas.

Poderán realizarse actividades de turismo activo e de natureza, organizadas por empresas habilitadas como empresas de turismo activo, e a actividade de guía turístico, para grupos de ata un máximo de dez persoas, e deberán establecerse as medidas necesarias para procurar a distancia de seguridade interpersoal durante o desenvolvemento da actividade excepto no caso de persoas conviventes.

3.18. Centros de interpretación e visitantes, aulas da natureza, casetas e puntos de información.

Nos centros de interpretación e visitantes, nas aulas da natureza, casetas e puntos de información da Rede galega de espazos protexidos non se poderá exceder o cincuenta por cento da súa capacidade e deberá respectarse o máximo de dez persoas nas actividades de grupos, incluído o monitor ou guía. Ademais, deberanse establecer as medidas necesarias para procurar a distancia de seguridade interpersoal durante o desenvolvemento da actividade excepto no caso de persoas conviventes.

3.19. Realización de actividades de tempo libre dirixidas á poboación infantil e xuvenil.

1. Poderanse realizar actividades de tempo libre destinadas á poboación infantil e xuvenil, cando estas se leven a cabo ao aire libre, sempre que se limite o número de participantes ao cincuenta por cento da súa asistencia máxima habitual, cun máximo de cen participantes, incluídos os monitores. Cando estas actividades se realicen en espazos pechados, non se deberá superar o cincuenta por cento da capacidade máxima do recinto, cun máximo de cincuenta participantes, incluídos os monitores.

2. As actividades deberán realizarse en grupos de ata dez persoas participantes, incluíndo os monitores correspondentes, que deberán traballar sen contacto entre os demais grupos.

3.20. Uso das praias.

1. Os concellos deberán establecer limitacións tanto de acceso como de capacidade das praias co fin de asegurar que se poida respectar a distancia interpersoal de seguridade entre usuarios. Para os efectos de calcular a capacidade máxima permitida por cada praia, considerarase que a superficie de praia que vai ocupar cada usuario será de polo menos catro metros cadrados.

2. A situación dos obxectos persoais, toallas, hamacas e elementos similares levarase a cabo de forma que se poida manter a distancia de seguridade interpersoal con respecto a outros usuarios. Deberá, ademais, respectarse o límite máximo de dez persoas por grupo, excepto no caso de persoas conviventes, en que non se aplicará esta limitación.

3. Exceptúase o uso da máscara no momento do baño.

3.21. Centros recreativos turísticos, zoolóxicos, acuarios ou similares.

1. Os centros recreativos turísticos, zoolóxicos, acuarios ou similares poderán realizar a súa actividade sempre que se limite a súa capacidade total ao cincuenta por cento.

2. As visitas de grupos serán dun máximo de dez persoas, incluído o monitor ou guía, e deberanse establecer as medidas necesarias para procurar a distancia de seguridade interpersoal durante o desenvolvemento da actividade excepto no caso de persoas conviventes.

3.22. Parques e zonas deportivas de uso público ao aire libre.

Os parques infantís, parques biosaudables, zonas deportivas, pistas skate ou espazos de uso público ao aire libre similares poderán estar abertos ao público sempre que neles se respecte unha capacidade máxima estimada dunha persoa por cada catro metros cadrados de espazo computable de superficie do recinto.

3.23. Celebración de congresos, encontros, reunións de negocio, conferencias, eventos e actos similares.

1. Poderanse celebrar congresos, encontros, reunións de negocio, conferencias e eventos e actos similares promovidos por calquera entidade, de natureza pública ou privada, sempre que non se supere o cincuenta por cento da capacidade permitida do lugar de celebración e cun límite máximo de sesenta persoas para lugares pechados e de cento cincuenta persoas tratándose de actividades ao aire libre.

Non obstante, poderase ampliar o límite indicado ata un máximo de cen persoas para lugares pechados e trescentas persoas tratándose de actividades ao aire libre, logo da autorización da Dirección Xeral de Saúde Pública, atendendo ás concretas medidas organizativas e de seguridade propostas e aos riscos de contaxio. Neste caso a solicitude dos titulares, promotores u organizadores das actividades, públicos ou privados, deberá ir acompañada dun plan de prevención de contaxios de acordo cos criterios sinalados no documento de recomendacións para eventos e actividades multitudinarias no contexto da nova normalidade por COVID-19 en España, elaborado polo Centro de Coordinación de Alertas e Emerxencias Sanitarias da Dirección Xeral de Saúde Pública, Calidade e Innovación, do Ministerio de Sanidade, ou aqueles outros que o desenvolvan, modifiquen ou substitúan.

O recollido neste número será tamén de aplicación para reunións profesionais, xuntas de comunidades de propietarios e eventos similares.

3.24. Discotecas e resto de establecementos de lecer nocturno.

1. Poderán estar abertas ao público as terrazas ao aire libre destes establecementos, para consumo sentado en mesa, limitando a súa capacidade ao cincuenta por cento das mesas permitidas no ano inmediatamente anterior con base na correspondente licenza municipal ou do que sexa autorizado para este ano, no caso de que a licenza sexa concedida por primeira vez.

Consideraranse terrazas ao aire libre todo espazo exterior ao local non cuberto ou todo espazo que, estando cuberto, estea rodeado lateralmente por un máximo de dúas paredes, muros ou paramentos.

2. En todo caso, deberá asegurarse que se mantén a debida distancia de seguridade interpersoal entre as mesas ou, de ser o caso, agrupacións de mesas. A ocupación máxima será de dez persoas por mesa ou agrupación de mesas. En calquera caso, deberase respectar un máximo de cen persoas.

3. O emprego de máscaras será obrigatorio para todos os traballadores e clientes do establecemento salvo no momento específico do consumo.

4. A actividade deberá pechar non máis tarde das 23.30 horas, sen que poida permitirse o acceso de ningún cliente nin expedir consumición ningunha desde esa hora, e cun período máximo de desaloxo de trinta minutos.

3.25. Establecementos e locais de xogo e apostas.

1. Os casinos, establecementos de xogos colectivos de diñeiro e de azar, salóns de xogo, salas de bingo, salóns recreativos, rifas e tómbolas, locais específicos de apostas e outros locais e instalacións asimilables aos de actividade recreativa de xogos e apostas, conforme estableza a normativa sectorial en materia de xogo, poderán realizar a súa actividade sempre que non se supere o cincuenta por cento da capacidade permitida.

2. En todo caso, deberá asegurarse que se mantén a debida distancia de seguridade interpersoal entre as mesas ou, de ser o caso, agrupacións de mesas. A ocupación máxima será de dez persoas por mesa ou agrupación de mesas. En calquera caso, deberase respectar un máximo de cen persoas en espazos ao aire libre ou de cincuenta persoas en espazos pechados.

3. O emprego de máscaras será obrigatorio para todos os traballadores e clientes do establecemento salvo no momento específico do consumo, no caso de prestación do servizo de hostalaría ou restauración.

4. Os establecementos e locais deberán pechar non máis tarde das 23.30 horas, sen que poida permitirse o acceso de ningún cliente nin expedir consumición ningunha desde esa hora, e cun período máximo de desaloxo de trinta minutos.

3.26. Limitación de capacidade para outros locais ou establecementos comerciais.

1. Con carácter xeral, calquera outro local ou establecemento comercial para o cal non se recollan expresamente unhas condicións de capacidade na presente orde, nin en protocolos ou normativa específica que lles sexa aplicable, non poderá superar o cincuenta por cento da capacidade autorizada ou establecida. En calquera caso, deberase respectar un máximo de sesenta persoas para lugares pechados e de cento cincuenta persoas tratándose de actividades ao aire libre.

Non obstante, poderase ampliar o límite indicado ata un máximo de cen persoas para lugares pechados e trescentas persoas tratándose de actividades ao aire libre, logo da autorización da Dirección Xeral de Saúde Pública, atendendo ás concretas medidas organizativas e de seguridade propostas e aos riscos de contaxio. Neste caso a solicitude dos titulares, promotores u organizadores das actividades, públicos ou privados, deberá ir acompañada dun plan de prevención de contaxios de acordo cos criterios sinalados no documento de recomendacións para eventos e actividades multitudinarias no contexto da nova normalidade por COVID-19 en España, elaborado polo Centro de Coordinación de Alertas e Emerxencias Sanitarias da Dirección Xeral de Saúde Pública, Calidade e Innovación, do Ministerio de Sanidade, ou aqueles outros que o desenvolvan, modifiquen ou substitúan.

O disposto neste número 1 non será de aplicación nos establecementos comerciais de alimentación, bebidas, produtos e bens de primeira necesidade, establecementos farmacéuticos, servizos médicos ou sanitarios, ópticas, produtos ortopédicos, produtos hixiénicos, salóns de peiteado, prensa e papelaría, combustible para a automoción, estancos, equipamentos tecnolóxicos e de telecomunicacións, alimentos para animais de compañía, comercio pola internet, telefónico ou correspondencia, tinturarías e lavandarías, sen prexuízo da necesidade de cumprir as obrigas xerais previstas na presente orde e as medidas xerais de hixiene e protección.

2. As actividades en grupos deberán realizarse ata un máximo de dez persoas participantes, incluídos os monitores, guías ou encargados correspondentes, e deberanse establecer as medidas necesarias para procurar a distancia de seguridade interpersoal durante o desenvolvemento da actividade excepto no caso de persoas conviventes.

3. En calquera caso, poderase suspender a actividade de calquera establecemento que, a xuízo da autoridade competente, poida supor un risco de contaxio polas condicións en que se estea desenvolvendo.

4. Realización das probas ABAU.

1. A realización das probas da ABAU programadas poderá levarse a cabo cumprindo os protocolos previstos para a súa celebración.

2. Deberá procurarse evitar as aglomeracións ao inicio e á saída dos lugares en que se realicen as probas e rexerá o límite dun máximo de dez persoas por grupo nas zonas externas ás aulas de realización da proba e no exterior dos lugares en que se realicen.

3. Poderá exceptuarse o uso da máscara no momento de realización da proba sempre que o alumno permaneza sentado.

5. Medidas en relación coa ocupación e uso dos vehículos no transporte terrestre de competencia da Comunidade Autónoma de Galicia.

1. Nos transportes en motocicletas, ciclomotores e vehículos categoría L, en xeral, que estean provistos con dúas prazas homologadas (condutor e pasaxeiro) poderán viaxar dúas persoas. O uso de luvas será obrigatorio por parte do pasaxeiro e tamén por parte do condutor no caso de motocicletas e ciclomotores destinados ao uso compartido. Para estes efectos, serán admitidas as luvas de protección de motoristas.

2. Nos transportes privados particulares e privados complementarios de persoas en vehículos de ata nove prazas, incluído o condutor, poderán desprazarse dúas persoas por cada fila de asentos.

3. Nos transportes públicos de viaxeiros en vehículos de ata nove prazas, incluído o condutor, poderán desprazarse dúas persoas por cada fila adicional de asentos respecto da do condutor.

4. Nos vehículos en que, polas súas características técnicas, unicamente se dispoña dunha fila de asentos, como no suposto de cabinas de vehículos pesados, furgonetas ou outros, limítase a ocupación total a dous ocupantes, agás que se trate de persoas que viaxen xuntas e convivan no mesmo domicilio.

5. No transporte público regular, discrecional e privado complementario de viaxeiros, nos vehículos que dispoñan de asentos, limítase a ocupación total de prazas de xeito que os pasaxeiros teñan un asento baleiro contiguo que os separe de calquera outro pasaxeiro, agás que se trate de persoas que viaxen xuntas e convivan no mesmo domicilio.

No caso de vehículos nos cales todos os viaxeiros deban viaxar sentados, cumprirán o requisito de separación indicado no parágrafo anterior aqueles asentos situados a carón da zona de paso que non teñan ningún outro contiguo.

Non se poderá ocupar a primeira fila situada inmediatamente detrás do posto de condución, cando se encontren no mesmo habitáculo, agás que o vehículo dispoña dun anteparo que separe o espazo do posto de condución desa primeira fila.

6. No transporte público regular, discrecional e privado complementario de viaxeiros, nos vehículos que teñan autorizadas prazas de pé, procurarase que as persoas manteñan entre si a máxima distancia posible, e establecerase como referencia de ocupación a de dous viaxeiros por cada metro cadrado na zona habilitada para viaxar de pé. Con carácter xeral, entenderase cumprido este requisito mediante a redución da capacidade das prazas previstas para viaxar de pé en vehículos de clase I e A, a unha cuarta parte das prazas de pé, e nos de clase II, a un terzo das ditas prazas de pé.

7. En todos os supostos previstos nesta epígrafe será obrigatorio o uso de máscara por parte de todos os ocupantes dos vehículos, agás nos recollidos no número 2, cando todos os ocupantes do vehículo convivan no mesmo domicilio.

Nos transportes en motocicletas, ciclomotores e vehículos categoría L, cando viaxen dous ocupantes, deberán levar máscara ou casco integral cando non convivan no mesmo domicilio.

8. O establecido nesta epígrafe non será de aplicación aos vehículos que se atopen unicamente en tránsito polos concellos indicados no ámbito territorial desta orde, cando a súa orixe e destino sexa fóra deles e sen recollida de pasaxeiros nestes concellos. Neste caso será de aplicación o previsto nos acordos do Consello da Xunta de Galicia, do 12 de xuño de 2020, sobre medidas de prevención necesarias para facer fronte á crise sanitaria ocasionada polo COVID-19, unha vez superada a fase III do Plan para a transición cara a unha nova normalidade e, do 25 de xuño de 2020, na súa redacción vixente.

20200704

Por unha maioría de idade da humanidade: dereitos e deberes

Coronavirus e cerebro. Feita a partir de "Novel Coronavirus SARS-CoV-2" by National Institutes of Health (NIH) CC PDM 1.0 e "Brain" by farhad.Guli CC BY 4.0
   Ano 1948: Despois da IIGM tíñase claro que a guerra moderna e as novas posibilidades de tortura e escravitude facían necesarias regras para tentar evitar a deshumanización forzada dunhas persoas por outras persoas. Collendo a vella sentencia homo hominis lupus, non se trataba de evitar os lobos, senón de que se comeran os que consideraran cordeiros. De aí a Declaración Universal dos Dereitos Humanos (ligazón a Declaración nunha das linguas oficiais da ONU, o castelán: http://www.ohchr.org/EN/UDHR/Documents/UDHR_Translations/spn.pdf ).
   Cincuenta anos máis tarde, no aniversario da data da Declaración, 10 de decembro de 1998, José Saramago lía o seu discurso na cea Nobel en Estocolmo. Nel, e vista a deriva das relacións humanas, e o avance dunha sociedade infantilizada fomentada por xente e institucións interesadas de xeito directo ou indirecto en manter a poboación calma, pasiva ou consumidora, propuxo unha carta universal, pero esta volta, de obrigas: "Foi-nos proposta uma Declaraçao Universal de Dereitos Humanos, e com isso julgámos ter tudo, sem repararmos que nenhuns direitos poderão subsistir sem a simetria dos deveres que lhes correspondem, o primeiro dos quais será esixir que esses direitos sejam não só reconhecidos, mas tambén respeitados e satisfeitos. (...) reivindiquemos tambén o dever dos nossos deveres". Dirixida a unha humanidade maior de idade, capaz de tomar as súas propias rendas e con necesidade de facelo para seguir avanzando na propia humanidade de cada unha das persoas e da sociedade e do planeta en conxunto. Anos máis tarde (2017), a proposta materializouse en forma da 'Carta Universal dos deberes e obrigas das persoas', apoiada por un conxunto de personalidades, mais sen o amparo da ONU, a impulsora da DUDH de 1948.
   Hoxe por hoxe, insertos nunha pandemia que se sobrepón só pola urxencia ó empeoramento climático ou outras crises e perigos que a humanidade soporta nivel global, ó tempo que as xera, aumenta a importancia desa correlación de manter os dereitos aplicándonos os deberes correspondentes. "Manteña as distancias e asuma a súa responsabilidade persoal" é unha cita dunha mandataria pública que poderíamos facer propia calquera de nós e que corresponde ó recoñecemento de que "non é posible 'lexislar' contra un virus", cita das verbas doutro mandatario que incide na responsabilidade persoal, individual, de cada un de nós para lograr un ben colectivo -como exemplo nun caso particular, o COVID-19-.
   Se a sociedade tivo unha importancia fundamental no progreso humano, pero sempre estivo baseada nos individuos, nas persoas, agora non é menos certo. Todos sabemos que "frear de xeito local o virus ou as emisións de gases de efecto invernadoiro será en van se o viciño non fai o mesmo". É dicir, para enfrontármonos cos desafíos que nos desafían, necesitamos, como persoas e como sociedade, construír unha mentalidade de maioría de idade: os deberes van ligados ós dereitos. E ambos necesitan de sentidiño para formularse e aplicarse. Doutro xeito, seguiremos a crear desafíos maiores en troques de solucionar os que xa temos.