Lembrando unha publicación de Primi Nécega

Corría o ano 1997 cando saíu á rúa un libro de poesía de Primi Nécega, 'Despertar', nunha primeira edición, autoeditado, 'editado en Ribadeo el 15 de julio de 1997, cincuenta aniversario de la fundación del colegio del Pilar de Foz', ISBN 84-605-6575-0. Saíu unha segunda edición no ano 2000 editado por Xesdo, ISBN 84-607-1077-7. En ambas levaba un prólogo meu.

Hoxe, vintetrés anos despois da primeira edición, recupero o prólogo, a modo de homenaxe en vida a Primi. O libro estaba escrito en castelán, por iso o prólogo tamén o está:

   ¿A quien se le ocurre hacer un libro?. ¿Qué libros se hacen hoy?. El que tienes en tus manos, su autora, seguramente no encajan en tus ideas sobre el tema. Esto es diferente.

   Si te pones a callejear por Ribadeo, en algunas calles con edificios altos encontrarás también casitas. Recogidas, bajas, muchas con huerta o jardín, contrastan frente a los bloques de pisos. Se diferencian y llaman la atención no tanto por su estampa o su vitalidad cuanto por estar hechas a escala humana. Así es la suya, la casa de la autora, un estilo de vida representado: el que lleva quien la habita.

   También este libro lo es. Como esas casitas, se mantiene un dicho extendido: aquello de plantar un árbol, tener un hijo, escribir un libro. Primi hizo las tres cosas, con cariño y dedicación. Pero estas páginas que tienes entre manos no son algo buscado para completar una existencia, como se pretende muchas veces con esa fórmula. Más bien, al contrario, es el resumen de la persona entrañable que es su autora lo que encuentra una forma de expresión a su través.

   ¿Te gusta la música?. A Primi, si. Si en el paseo de que hablábamos antes te encuentras con su casa, puedes oír un piano sonando. Otra metáfora que te indicará un carácter acompasado que busca la forma de expresarse, y, en esa expresión, de comunicarse y darse a los demás.

   Pero no es sólo ella. Este libro es un nuevo despertar a la vida.

   Despertar. Queda patente en su primer poema, primero en el libro y también primero en su inspiración.

   Nuevo, porque nos tiene acostumbrados a sus colaboraciones en "La Comarca del Eo" o "A Mariña", y estas páginas son lo último que nos llega de ella por el momento.

   Vida: tiene el sabor de los años pasados, años en los que nació esta poesía. En sus páginas se extiende un ciclo vital desde su florecer en una alegre, bella y juvenil mañana que va rematando con reflexiones otoñales, recuerdos, adiós...

   Sí, es cierto. Ese abanico que se nos presenta comprende no sólo a la autora, sino también a las circunstancias, suyas (no sólo suyas), de vida, de lugar, de sentimientos, de aspiraciones... Traspasando nuestro yo, siempre hay un más allá: estos poemas, en su música y pintura, nos lo muestran.

   Puede decirse mucho más. Debe decirse. Pero eres tú quien debe hacerlo. Por eso, te invito a pasar de esta tarea de leer un mero prólogo a otra más profunda, que estás esperando y que rinde más: empaparte con las palabras. Tuyas son, por obra de Primi.

Antonio Gregorio Montes

Presentación do libro de Primi Nécega

Abaixo deixo por partes a longa presentación do libro de Primi Nécega, onte, no cine teatro, por sete oradores, incluída ela ó final e comezando polo alcalde.
Coido que o libro en xeral gustará, con contos suaves e sinxelos, ó tempo que enraizados nun pasado mariñán non tan lonxano.
En canto á presentación, case tres cuartos de hora, propiciou que o cine teatro comezara máis cheo que finalizou.
O seu primeiro libro, de poesía, na súa segunda edición, foi editado por min (dispoño de exemplares)
Outras obras de Primi.

Un conto de Primi Nécega

Primi Nécega Era la Noche de Reyes, bella pero fría, llena de gentes por sus calles de alumbrados y estrellas, con grandes anuncios luminosos y villancicos entrañables. Un hombre de mediana edad camina con una bolsa de plástico en su mano, al mismo tiempo que mira con curiosidad escaparates y tiendas que esta noche son una verdadera tentación. Detiene sus pasos en la vidriera de un gran bazar, que llena de juguetes son el asombro de los viandantes. Cansado quizás, se quedó quieto. Al dar un paso tropezó con un viandante que apurado pasaba y su bolsa de plástico cayó al suelo, rodando todo lo que en ella llevaba dentro. Eran artículos de comida, queso, azúcar, café, galletas y algo más. -Vd. perdone, dijo con educación el caminante. A lo que nuestro hombre respondió -Pero si he sido yo, que no miro por donde voy- -Oiga, pero yo, ¿A usted le conozco? -Pues no sé –respondió nuestro hombre, aturdido- Entretanto con apuro y rabia recogía las cosas que se habían esparcido de su bolsa. -No eres Eliseo Perez… -El mismo. ¿Pero Vd, quién es…? -Ya veo que no me conoces. Soy Antonio Vallejo, estudiamos juntos, recuerdas…? -Vallejo… Vallejo, bueno ahora que caigo, ya se quién eres, Antoñito, verdad?. Fue toda una alegría para ambos después de tantos años sin verse, recordando su tiempo de estudiantes. Eliseo, emocionado, miraba aquel gran amigo suyo, tan ricamente vestido y perfumado, que en un fuerte abrazo le iba contando toda su vida a la vez que le preguntaba por la suya. -Tu ibas para ingeniero. Que pasó? Cuando marché para la universidad me dijeron que te fueras con tus padres a la capital para terminar tus estudios y nunca mas supe de ti. Antoñito le miraba de arriba abajo esperando una respuesta de aquel amigo…tan amigo, que ahora lo encontraba tan triste y desmejorado. -Ya ves, sí que hice mi carrera y trabaje en una gran empresa, donde me hicieron mucho daño,( pues tu sabes mi manera de pensar) Al principio todo iba bien, me casé y tuvimos un hijo, que por desgracia, se nos murió joven dejando una viuda y una hija. Por mis ideas o algo mas, mi mujer se marchó y nunca mas supe de ella. Ahora trabajo donde puedo, conservo mi casa para mi nietecita de ocho años, que vive conmigo y que lo es todo para mi. Precisamente iba a comprarle esa muñeca, pero me resulta algo cara… Vallejo, en silencio no sabia que decir. Sin pensarlo mas dijo: Mira esta es mi tarjeta, quizás pueda ayudarte en el trabajo —si dejas las ideas en tu casa— Pero se me ocurre algo. Espérame aquí… Eliseo, se quedó mirando como su amigo penetró en los almacenes, comprando algo grande que sujetaba bajo el brazo. -Toma. Eli, la muñeca para tu nieta. Tienes que aceptarla por aquel favor que tu me hiciste, cuando yo me enamore de Isabel, que hoy es mi mujer y también tenemos nietos -Como, tu te casaste con Isabel? Que pillín… Y los dos se abrazaron en aquella noche mágica. Vallejo, ocultando sus lágrimas, decía: si me necesitas me llamas. Mira que lo hagas… -Eliseo emocionado respondió: Eso haré, amigo mío, no lo dudes. Por mi nieta tengo que intentarlo todo. Las luces y los villancicos hacían que las calles se convirtieran en algo bello y hermoso. Eli miró las estrellas y envuelto en sus recuerdos pensó: Es verdad que la Noche de Reyes existe y los Magos algunas veces dejan sus regalos.

A EXPOSICIÓN DO FORTE DE SAN DAMIÁN

Primi Nécega Presentase esta exposición. Cunha participación de artistas da mariña, e como ben dice nese librito, que nos dan, negro e verde con dibuxo dunha mazá -que case apetece comela- co seu título a carón : "Abrindo surcos no contemporáneo". Nunca mellor dito, por eso non quería pasar sen ir vela. Coido que foi unha cousa nova para min, e a sorpresa chegou cando entramos alí…! Xa sei que temos anos é que non pasan en balde! Pero a mín gustoume todo aquelo que vin, había para tódolos gustos e antoxos. Hai que pensar que non era unha exposición corrente de óleos, pintura e outras artes, pois xa nos percatamos, cando entramos, ó ver aquela árbore no Barreiro da portada, onde perendollaban unhas mazaíñas moi apetecibles, que daban ganas de comelas… E alguen dixo --¿E esto qué é, venden mazás…? Todo un pretexto moi interesante abrindo o camiño para a sala da exposición. Malia que ó día seguente non quedou unha mazá na árbore, tan só os carozos colgaban en estética vista. Sempre ocorren estas cousas, os rapazes xa se sabe... ou quen sabe quen foi. De xeito a exposición estaba moi ben titulada “Mariñarte 09“ Que está para regalo no sitio máis emblemático de Ribadeo, pegadiño á nosa fermosa ría, en vela perenne as súas torretas e almenas, onde os gardas doutros tempos coidaban daquel polovorín, que a fin de contas foi arrasado. Por eso é moi importante que as persoas que amen o arte se acheguen unha tardiña para ver as pinturas, as fotos é a cerámica, cos grandes segredos da ciencia “informática“ que aquí se presenta, imaxinando un pouco cuan osa a fantasía, que estamos nuha terceira dimensión ou nun mundo diferente. Quizáis pola miña idade, quedei un pouco abraiada. Case cheguei a pensar… ¡Meu Deus, e non vou entender nada desto…! pero pouco a pouco a grandeza e a perspetiva duns novos valores, moitos deles para min descoñecidos, fixéronme reaxir de contado. E alí estaban falándome na súa linguaxe de algo novo por vir, dunha xeración que existe, e que nos apenas coñecemos. Agás o cadro de “As portas da memoria“ diciame ese algo que chegaba moi adentro, coa súa brétema, e aquel anoitecido no tempo da doenza, do engano dunha amargura presente. Así como a imaxe da “nena dos rizos“ sobre os papeis da escola, todo tristura, engano no espello dun vivir cal vítima inocente. E moitos máis que me decían algo a traverso daquela tarde, como o do avó… co seu pensamento derradeiro de tanta soidade… deixando na porta da casa unha notiña dicindo “ non hai ninguén ... Todos o fixestes moi ben. Compre agora felicitarvos por ese acontecemento para que sigades adiente. Pois xa sabedes todos que este mundo nada sería, senon fora ó arte, a xuventude esa posta en serio é a esperanza, e tamen todo amor que cada quen puxo no seu traballo. Enhoraboa…

Primi

Con data de onte enviei o seguinte texto para a Comarca, ó fío da entrada realizada sobre Primi.

Primi

Hai xa tempo, no ano 2007, con motivo do Día das Letras Galegas, deixei escrito noutro lugar “Día no que por outra parte, a súa adicatoria a María Mariño me leva a lembrar unha escritora ribadense viva en lingua castelá na súa meirande parte e á que coido que se lle podería dar mais estima da que lle concede, Primi Nécega. Non me vou poñer a ponderar agora a súa obra, pero chámame a atención que os seus contos, precisamente, non chamen máis a atención. E xa digo, salvando as distancias que as circunstancias impoñen, a figura dunha lémbrame a da outra.”

Por eso foi unha ledicia ter a nova de que lle fora concedido o premio 'Iniciativas 21', neste caso con M. Carmen Rodríguez Cancelo e outras mulleres que foron recoñecidas en toda Galicia. O acto de entrega tivo lugar o pasado 20 de decembro no Teatro Colón da Coruña, rendindo homenaxe a “21 mulleres que se teñen esforzado por superar as dificultades e os atrancos da vida cotiá”, sendo citada “Primitiva Nécega. Escritora”. A lembrar que os premios Mulleres 21, tal como aparece na web da Fundación, están adicados “a mulleres excepcionais, como tamén o é a súa cotidianeidade, sen a que o progreso de Galicia non sería posible.” É dicir, a mulleres de excepción que non se prodigan socialmente, senón que fan unha labor calada, do día a día.

Tempo antes aínda do 2007, nunha introducción á primeira edición de 'Despertar', o seu libro de poesías, tentaba facer unha aproximación non á súa vida, senón ó que é Primitiva Nécega Gallo, 'Primi' para os que a coñecemos. Algo que alomenos para min non é doado porque vai máis aló dunha biografía. Tamén na páxina da 'Galipedia' (“http://gl.wikipedia.org/wiki/Primi_Nécega”) pódese rastrexar algo da súa vida e obra, pero coido que é na 'Comarca del Eo' onde se pode seguir a súa traxectoria semana a semana, pois poucas falta á cita cos lectores ofrecéndonos sobre todo os contos e historias que crea. Tamén sei que en internet pouco a pouco vai dispoñendo dalgún escrito seu para quen quera acceder a eles fóra dos cauces habituais do papel, e así aproximarse á figura de Primi. É o mellor xeito de achegarse a un aspecto dela, o de escritora.

... Aspecto que non é o único. Poderían dicirse moitas cousas desta muller que ten o seu traballo diario, escribindo, totalmente integrado na súa vida. Pero coa cotidianeidade citada en 'Iniciativas 21', sei que Primi non vai difundindo as súas andanzas (non falaremos logo dos pregóns, ou da curta , ...) e por eso remato este pequeno recoñecemento, non sen antes abrir o campo a outras facetas desta muller que naceu en Foz pero da que con todo o seu significado pode dicirse que é de Ribadeo. Ben, a cousa é que quedou oculto nos avatares do premio o colofón que ela mesmo escribiu como final da súa escolma biografica: 'a miña mellor obra son os meus fillos'. As cousas, claras: non lle fan falta recoñecementos, no que máis lle importa xa os ten, e nos escritos, consígueos semana a semana. Pero coido que un premio como o que recibiu hai poucos días tamén o tiña merecido.

Primi Nécega e o premio iniciativas 21

O outro día din unha nova incompleta: a de que Carmen Cancelo ía recibir o premio iniciativas 21. Era incompleta porque outra ribadense tamén o vai recibir: Primi Nécega. Precisamente, hai máis de dous anos e medio, no blog, chamaba a atención sobre o detalle de que a obra de Primi non era abondo considerada. Por certo, que en publicado en Ribadeo teño xa relacionada algunha obra, pero mesmo Despertar, con dúas edicións (e da que se me poden pedir exemplares impresos a min) aínda non está colgada. Cousas sobre Primi.

Sobre as mulleres e verbas de Pancho Campos

    Nestes días asistín a dúas tertulias con temas relacionados, sobre a segregación escolar (básicamente por sexo) nos centros educativos e as mulleres na historia de Ribadeo.
    A segunda foi onte pola tarde, foi comezada por unha exposición de Pancho Campos e logo seguiu unha extendida charla (que non esperei a rematar), e que a verdade, pensaba que ía a ter outra estrutura. Un resume dela pode verse na web da Atalaia, asociación que a organizaba, e as verbas por Pancho están ó final deste artigo, xunto cunha lista e unha foto das alumnas da escola de dna. Concha. Como comentario xeral pola miña parte, apunto que foi distendida e estábase ben, se ben se divagou moito en relación ó tema previsto.
    A participación na charla ribadense foi maior que na celebrada en Foz o venres, que estaba convocada en teoría para toda a Mariña polo Observatorio da Mariña pola Igualdade. De calquera xeito, sorprendeume en ambos casos a escasa asistencia.
    O tema da segregación escolar foi tratado por Ana Sánchez Bello (ver un artigo seu na liña da súa argumentación o fin de semana pasado) e, dende o punto de vista legal, foi feita unha introducción o tema por Dores Fernández Abel antes dunha discutida tertulia. Saíron os temas da implicación tipo de vida - tipo de relacións- tipo de sociedade, características diferenciadoras da escola segregada e coeducativa, a ruptura de estereotipos ou o seu aproveitamento polos grupos dominantes, implicando un maior número de conflitos e competición máis dura, a análise de estatísticas sesgadas ou contaminadas por factores alleos á segregación/coeducación, etc. Posteriormente, na tertulia xurdiu asemade, sempre de xeito relacionado ó principal, a temática da hiperprotección dos menores, o efecto do medo como muro anti-cambio, a emoción social de dourar a historia anterior vivida (ó estilo da magnificación das 'Coplas a la muerte de su padre' de Jorge Manrique) e mesmo a educación como cuestión política.

--
As Mulleres de Ribadeo

A tertulia e unha reunión de persoas que se xuntan con certa habitualidade para discorrer sobre algunha materia en unha conversa amigable.
Hoxe o tema da tertulia versa sobre as Mulleres de Ribadeo. O tema semexa sinxelo, pois de principio parece que facendo unha lista das mulleres máis relevantes da historia do noso pobo, nos levaría a falar de como viviron, que circunstancias historicas percorreron na vida do pobo, etc.
O caso é, que cando buscamos nos libros da nosa historia local, atopamos referencias o comercio, e os comerciantes; o condado, e os séus condes; a igrexa e os seus curas; as escuelas e os seus mestres; os periódicos e os seus donos e fundadores; as cofradías e os gremios.... Todo esto está en masculino. Non hai ningunha referencia o feminino. As mulleres. O traballo e a vida que levaban as mulleres.
En efecto, non hai esta referencia, porque a doctrina social nunca foi favorable a condición da muller. Salvo raras excepcions históricas de raiñas, como Cleopatra, Isabel a Católica ou de Isabel II, pouco se sabe da vida social das mulleres, a traverso dos séculos, como non sexa por mera expeculación historiográfica, da laboura que estaban a facer, a sombra de cónxuxes de “ilustres nomes”.
Falar da laboura das Mulleres de Ribadeo, polas que hoxe nos reunimos en esta tertulia, e falar do problema de marxinalidade a que a muller estivo sometida desde sempre, porque o home non consideraba que a muller necesitaba ese espacio de recoñecemento público a sua labor social.
Si nos remontamos a vida nos castros celtas, mentras o home cazaba e pescaba para traer de comer, era na muller na que recaía o cuidado dos fillos e da casa, da familia e da vila. A súa labor era esencial, para o desenvolvemento da tribu, pois non cabe duda de que a muller axudaba a facer, ou facía ela sola, a roupa e o calzado, coidaba o gando e seguro que mariscaba...pois hai restos de cunchas en tódolos castros, uns como ornamentos funerarios e outros como restos da comida.
Na edade media, a labor da muller está totalmente a sombra do home.
Si falamos do mundo militar o home era o guerreiro e a muller solo se consideraba o “descanso do guerreiro”. Si era no mundo clerical, nin que dicir ten, que a institución relixiosa sempre a tivo marxinada, e ata o día de hoxe do século XXI, nunca a admitiu a altura do home.
Para as relixions monoteistas: xudaismo, cristianismo e islamismo, que son patriarcales por antonomasia, considérana inferior o home: “a muller é un ser impuro... contén o xermen do mal e do vicio...” no século XVII o escritor ingles John Milton dice: “a muller e un fermoso defecto da natureza”.
Polo que, no medievo a muller do rural e do úrbano, sigue como na época dos castros, traballando na casa e pola casa, e si pode ser sin sair da casa.
Temos que chegar ao século XIX, ano de 1830, onde o Partido Liberal Británico, dominado polas familias aristocráticas: Grey, Melbourne, Russell e Palmerson, tiveron a idea de ganarlle poder a Coroa Real, democratizando o pais, para eso necesitaban apoiarse nos obreiros das cidades, canalizando o séu poder mediante sufraxio universal, ou sexa que para acadar, ser representante do poder público do pobo, fose necesario gaña-lo cargo mediante un sistema de eleccions. Esto tiña moitas excepcións, pois o voto cidadan foi en un principio corporativo, esto é, era o voto de traballadores de certas fábricas, de certas clases burguesas industriales e de latifundistas ou terratenentes... nacía o caciquismo e o clientelismo....pero aínda así, ¡ningunha muller podía votar!
Estas teñen que esperar ata o ano de 1837, cando en Sheffield (Inglaterra) a muller consegue o voto. Pero esto é unha data excepcional, pois a muller seguía marxinada en todo o mundo. En 1912 moitas “sufraguistas inglesas” foron asesinadas a tiros.
A primeira guerra mundial, foi determinante para o cambio de actitude, na forma de ver o traballo das mulleres, e os gobernos empezan a derogar as leises que lles supoñian limitacions, pois gracias a elas, os feridos eran cuidados nos hospitais, elas eran as mellores administrativas e secretarias, e a partires da segunda guerra mundial, a muller incorpórase o exercito, e para mediados do secúlo XX practicamente tódolos paises civilizados, lles habían recoñecido o sufraxio universal.
Pero o sufraxio, aínda que foi un gran trunfo para as mulleres, non era a única meta que elas pretendían. Querían acadar os mesmos dereitos que os homes, esto é: dereitos xurídicos, económicos e poder acceder os mesmos puestos de traballo ca eles, en igualdade de condicións e remuneración. Parece ser que, a lo menos teóricamente, a lexislación actual dos países occidentalizados, cubren estas lexítimas aspiracions da muller, pero prácticamente está lonxe aínda de cumprirse a igualdade.
No único en que a muller está a idéntica altura do home, é nas responsabilidades e obrigas que lle son esixidas. Pero non na remuneración. Sempre lle pagan menos que o home, alegandoselle mil disculpas, que moitas veces as obriga a verse irremediablemente encadenadas as “labouras do fogar” por non quererse dobregar as pretensións “machistas”.
O afán de liberdade da muller, de non verse sempre suxeita o que o home lle queira dar, que por desgracia, moitas veces a mantiña marxinada, pois este utilizaba o seu poder económico para mantela calada, pois ela sabía da obriga de darlle de comer os seus fillos, pero como decíamos, este afán de libertade e independencia, foi o que levou a muller a traballar fora da casa.
Empézanse a ver, mulleres xornaleiras: nas fábricas, nos portos de pesca e de mercancías... e na nosa vila de Ribadeo, finales do XIX primeiros do XX, atopamos as mulleres “portadeiras” do muelle, que cargaban e descargaban as barcazas, arremangadas as faldas e metidas na auga moitas horas, facendo unha cadea humana pola rampa de Porcillan.... atopamolas adicadas as conservas e salazóns de pescado, nas fábricas de Bravo (de bocarte e chicharro), de Pelaez (de chicharro), da Vilavella ou de Gayol, de García e de Lens (sardiña, palometa e bonito) e a Trocha (anchoa envasada e raia seca).
Xa nos anos 60 atopamos a fábrica de gabardinas de Llaú que da traballo directo e indirecto a moitas mulleres.
Pero a muller non se conforma con gañar un xornal de simple peón... e empeza a estudar. Para eso, nun principio ampárase na ley de Instrucción Primaria promulgada o 2 de Xuño de 1868, sendo ministro de Gobernación, de Hacienda e de Ultramar Antonio Cánovas del Castillo baixo o reinado de Isabel II, e en cuio primeiro artículo decíase: “Habrá escuelas públicas de instrucción primaria tanto para niños como para niñas en todos los pueblos de la monarquía que lleguen a 500 habitantes”.
Gracias a esta ley, moitas mulleres estudaron a educación básica, e máis tarde accederon o ensino superior, formándose como mestras, abogados... pero moitas carreiras lles estaban aínda vedadas...
De estas primeiras mulleres que estudaron para Mestras de Ensinanza Primaria Elemental e Superior foi María Concepción Lopez y Gonzalez, tía de miña avoa, , que estuda 1º curso en 1891-1892, 2º en 1892-1893, Reválida e 3º da Ensinanza Superior 1893-1894.
A tía Concha, era natural de Santa María de Bretoña, empadronada en Pastoriza. Casada con José Prieto Pacio de Pastoriza, de profesión agrimensor que morre en Xullo de 1915. Por aquel entonces ela estaba de mestra en Abadín, ata 1923, ano en que foi trasladada a Ribadeo. Contaba xa con casi 48 anos de idade cando chega a Ribadeo. Aqui vive na calle Trinidade, perto de onde ten a escola. Está dando clase cando estalla a Guerra Civil, xa tiña 61 anos e é suspendida de empleo e sueldo como tantos outros mestres da Republica Española.
Volve ser confirmada no seu cargo, no Boletín Oficial da Provincia de Lugo de 24 de Febreiro de 1940. Contaba con máis de 65 anos e retirárona, casi de inmediato. Aínda en 12 de Novembro de 1942 está reclamando os haberes, pois non lle pagaban nada e foi para a casa da súa sobriña de San Miguel de Reinante, Remedios López Huerta, miña avoa. E en 1948, con 73 anos, morre no Hospital de San Pablo de Mondoñedo.
Hoxe temos que decir que hai mulleres que viven en Ribadeo, de recoñecida sona popular veciñal, pero que non están en valor, pois son coñecidas só por nosco, que convivimos xuntos.... e as que sin duda queremos.... pero non é dabondo... debérase de recoñecer a súa valía de forma pública...
Hoxe a muller accedeu a todos os niveis da sociedade, xa non precisa de aquelo que dice: “detrás de un gran home hai unha gran muller”, caso de Ramón Gonzalez e a súa dona Dª Corona. Hoxe é ela a gran muller que ten detrás un home....e non precisamente grande...como ela tiña que ser.
Mulleres de Ribadeo, temos as traballadoras do mundo rural e do urbano, do comercio, da enseñanza, da administración pública e privada, e da industria como dicíamos antes, xurden no mundo da cultura popular como foron as compoñentes do grupo “Saudade”, as cantoras da Polifónica, as escritoras como Mary-Lola Perez Basanta (Ribadeo: Biografía de un Recuerdo), as poetas como Primi Nécega (Despertar) e hoxe en primicia dígovos que temos outra poeta escondida, Isabel Rodriguez, máis popularmente coñecida como Isabel da Crixa, que ten editado de forma familiar, un libriño de versos en castelán, titulado “Sentimentos de Isabel” e con un deles quixera rematar e concluir:
“Mientras contemplo unas rosas
pienso...
cuantas cosas hermosas poseemos
sin saberlas apreciar
Indefensas
las rosas
a nadie hacen mal
si se lo hicieran a ellas...
quién lo paga... es el rosal”

Polo que tomando a enseñanza desta estrofa de Isabel, vemos que sin non apreciamos o que temos...as mulleres...as rosas... ¡quen o pagará será o pobo...o rosal!
pancho campos
Ribadeo, 15 outubro 2009

Los Navarret y el Mar - Primi Nécega

Los Navarret y el Mar

Primi Nécega 

    En Ribadeo todos conocen a la familia Navarret, que arribó procedente de Santander. La vieja historia comienza a principios del siglo XX, cuando el abuelo Gustavo, marinero de profesión, se embarcó en la aventura de probar fortuna en tierras gallegas. Y un buen día, con su esposa, que también era santanderina, y sus seis hijos llegó al puerto de Ribadeo a bordo de aquellos barcos de cabotaje que por aquel entonces navegaban por toda la costa como medio de transporte.
    Sus hijos se fueron acomodando, se hicieron hombres, Uno de ellos se casó con ‘Pura da Crixa’, de cuyo matrimonio nacieron cinco hijos, entre ellos Pepe, al que yo conocí hace años aquí en Ribadeo, que será más o menos protagonista de esta cuartilla.
    Me contaba su infancia en Porcillán, rodeado de mar, barcas y trabajos: «Fuimos a la escuela. El maestro era un señor llamado don Antonio, bastante serio pero no malo. Más tarde, marchamos para la calle nueva, hoy Trinidad, casi enfrente de la casa de Panchita Acevedo. Era un caserón grande, teníamos de maestro a José Novo, padre del que fue médico en esa misma calle, Manolo Novo. Allí, como eran tiempos de la República, nos daban el desayuno, leche, café, chocolate y unos bollos calentitos, del horno de la casa de Gayol. Pero esto duró un año escaso, al entrar un nuevo gobierno se cerró esta escuela y nos trasladaron a Porcillán, en la casa de la Aduana –nueva entonces- donde teníamos tres profesores: José, Joaquín y para las niñas, Rosa. A los doce años, mi hermano Justo y yo salimos de la escuela para ayudar a nuestro padre, la trainera ya no existía, teníamos otra embarcación pequeña llamada ‘Sotileza’, en homenaje a un escritor santanderino que mi padre leía, llamado José M. de Pereda.
    Pero llegaron los tiempos de la guerra y nuestro padre como tantos fue preso. Entonces fue grande la lucha, para nosotros –me decía Pepe recordando... y con sus ojos fijos en la ría seguía diciendo- no quiero contar penas... ¡para que!. Te diré que un día mi hermano y yo, con 17 años, fuimos al banco que entonces había en Ribadeo a pedir un préstamo para comprar un aparejo nuevo, que no teníamos ninguno. Entramos y pedimos hablar con el director, que nos atendió enseguida, pero al ver que allí no teníamos cuenta ni libreta, muy educadamente nos dijo que sin aval... nada. Y dicho aval, todavía lo recuerdo hoy. Salimos de aquella oficina pensando, vaya, ni siquiera creía que lo devolveríamos en la primera marea. Salimos de allí tristes, a mí me daba ganas de llorar, qué haremos ahora, pensábamos. Pero lo que son las cosas, por el camino nos encontramos a un amigo de nuestro padre y nos preguntó qué nos pasaba. Existen los milagros, amiga mía, aquel señor bueno y honrado volvió con nosotros al banco y allí nos dieron el dinero que necesitábamos. Quieres ver que a las dos semanas se lo devolvimos todo. Un día volvió nuestro padre, muy enfermo y triste. Nosotros habíamos vendido la ‘Sotileza’ y compramos otra más grande que se llamaba ‘La Tierruca’, otro libro de Pereda, como homenaje a nuestro padre, que era un gran lector de los libros de este escritor y su único consuelo antes de morir eran estos libros que le traíamos de la biblioteca».
    En el aspecto personal, él continúa contando que «yo ya estaba casado, con la novia de mi vida, Carmiña. Tuvimos cinco hijos, cuatro varones y una mujer, a los que siempre di estudios, pero que también trabajaron y siguen trabajando en el mar, antes a mi lado con mis enseñanzas, y ahora son ellos los que mandan. Mis hijos, como otros pudieron hacer sus carreras y oficios en tierra, pero ahí les tienes, en la última embarcación que en el 62 compramos y fue construida en Foz, en el astillero de Santiago.
    Bueno, le pregunto a Pepe Navarret, y lo del nombre del barco, cómo fue: «Pues verás, nosotros queríamos ponerle el nombre de otro libro de Pereda, pero cuando fuimos a la Ayudantía para inscribirla, estaba un funcionario que trabajaba allí entonces y que se llamaba Gago y nos dijo: ‘Bueno, xa está ben de tanto Pereda, chamádelle Navarret para que así os lembren sempre os de poraquí’». Y así Pepe, emocionado se me queda mirando y me dice: «por unha vez, ese Gago tiña razón, e Navarret se chamou».
    Y así fue la historia de este ribadense que desde muy pequeño navegó sobre un madero o una tabla, era igual. Hoy sus hijos salen a la mar, a la pesca de bajura y felices sonríen desde el puente del Navarret, que cual reliquia se cimbrea en Porcillán, como recuerdo de aquel antiguo puerto de pesca que en otros tiempos existió en Ribadeo.

17 de maio, día das letras galegas adicado a María Mariño

O día das letras en Ribadeo dende hai anos ten xa un persoeiro na sombra da adicación, Hernán Naval. Nembargantes, polo paso do tempo, non é de estranar que esteña cada volta máis ausente das novas diarias deste día, e máis en época de eleccións. Día no que por outra parte, a súa adicatoria a María Mariño me leva a lembrar unha escritora ribadense viva en lingua castelá na súa meirande parte e á que coido que se lle podería dar mais estima da que lle concede, Primi Nécega. Non me vou poñer a ponderar agora a súa obra, pero chámame a atención que os seus contos, precisamente, non chamen máis a atención. E xa digo, salvando as distancias que as circunstancias impoñen, a figura dunha lémbrame a da outra.
Pero non só de letras galegas vive o home e as novas... parece que está a traer algo de cola que o alcalde fora a facer unha pseudoinauguración da autovía sen ter pagadas as expropiacións ó completo. Non puiden ir onte ó mítin do PP, pero de seguro que algo deso saiu. Nese mítin non houbo equilibrio entre homes e mulleres falando, como no caso do BNG, pode que porque tiveran que substituír o non ter a ningén na Xunta por dous altos cargos do partido en Galicia: Barreiro, Presidente Provincial, e Feijóo, Presidente a nivel galego. Para compensar esa falta de novas sobre o acto, as fotos dos carteis. Outro día irei polos lemas (coido que o do PSOE xa o comentei) e mesmo por algún comentario sobre estas fotos.
Mentras, din que a autovía xa se deixa notar. Seguro que si, pero será máis no verán, con tráfego máis nutrido, que agora: esta noite, véspera dun festivo non houbo tanto movemento nouturno como un sábado calquera; máis ben se poido asemellar a un venres (o barómetro do barullo dos locais de copas é infalible)...
Ribadeo ensaia nestes días outra porta, a marítima: polo que parece, touroperadores franceses van promocionar esa porta de entrada a Ribadeo. Así non é de estranar que a UPRi quera facer outro porto deportivo na Vila vella como foi anunciado o outro día nunha das roldas de prensa sucesivas nas que se apoia a campaña dese grupo. en parte xa quedaría cuberto o servizo de acceso polo paseo ata as aceas proposto por este goberno municipal actual.
Para ser o día das letras, non hai grande movemento cultural en Ribadeo. Anunciouse un movemento de animación á lectura antonte por parte da ANPA A Faxarda do CEIP Gregorio Sanz, están polas tendas postos carteis con 'cousas' de Castelao (ver foto e contraste nela), as xornadas de patrimonio deste ano serán sobre o patrimonio literario... pero, en troques, non parece que vaia ter lugar hoxe un concerto da banda ou algún acto oficial. Será porque estamos en campaña?

Hai tamén unha exposición de carteis ribadenses deste medio século pasado, pero non sei se cabe na categoría 'celebración do día das letras galegas'. Certamente, este acto da SSM A Concordia tenta ser de calquera xeito, un acto cultural.
En fin, non descarto voltar ó teclado un día como hoxe no que o sol brila en Ribadeo, mentras me lembro do 'PARES', no que co tempo haberá máis documentos sobre, por exemplo, a guerra civil e os 'axusticiados' nela. Polo momento, pouco hai.

El Govi, de Primi Nécega

Aproveito o domingo para facer algo que tiña pensado hai abondo tempo, algo así como uns dous anos, e que non leva moito traballo: a posta na rede dun pequeno conto (5 páxinas) en castelán de Primi Nécega. Non é o mellor sitio éste para publicar un conto, e menos aínda se é en castelán, pero polo momento, vai así, en versión non definitiva, co permiso da autora, que xa ten unha longa traxectoria como contista na Comarca.
No seu momento, tiven que ver coa publicación de 'Despertar', un libro de poesía da mesma autora, en papel.

Unha presentación para Suso Peña en Ribadeo

Jesús Peña Rego foi acreedor dunha presentación dun libro feito coa escolma dos seu traballo. O título, 'La mirada mágica', pretende ser unha traducción do que significaba o esprito interpretativo de Suso. foi na espazo que ten 'a caso do libro', que resultou moi insuficiente, pois tivéronse que voltar atrás moitas persoas, e moitas outrads mantivéronse como poideron á beira da parede ou nas escaleiras. Chamoume a atención a chea de autores de libros presentes, entre os que se atopaban, a máis de Cortezón, que participou na presentación, Amadeo Arango, Carlos Cid, Chemi Lombardero, Primi Nécega, Francisco Díaz -Fierros, Gonzalo Moure, ... e de seguro que se escapa algún (por certo, a orde non ten nada que ver coa importancia ou número de obras publicadas). Entereime de que Dionisio Gamallo e Suárez Couto foran profesores del; do resto do que se falou, xa dun ou outro xeito tiña idea.
A presentación foi completada por Roberto Rodríguez, despois de comezar o director de Gráficas Lar de Viveiro, empresa coa que mantivo longa relación Suso.
Recollo aquí unha das ideas de Suso para Ribadeo, citada na presentación: un mapa cerámico do concello, a poñer na antiestética fachada cara a rosalía de castro no seu comezao. coido que non estaría nada mal. En fin, as fotos, dos tres presentadores, unha vista do salón antes de que se rematara de encher, un momento da presetnación e o ceo fóra, ó saír, que se me presentou como unha imaxe de Suso, ó meu estilo: nuves encaixoadas pasando libres sobre as nosas cabezas, ocupando o ceo dun xeito inverosímil. En fin, cousas que lle dan a un, algo posiblemente sen moita relación, como que os dous pequenos familiares de Suso que había no salón tiveran que ser desaloxados por mor dos choros.