Un 17 de maio, o galego non quita o saio

Xela Arias e Luísa Villalta, en imaxes collidas de Wikimedia Commons, lic. CC BY SA 3.0 e 4.0 respectivamente, realizadas por Santos Díez e Eduardo Castro Bal, e Dende

    Parafraseando o de 'ate o corenta de maio non quites o saio', non está o galego para, a 17 de maio de 2024, quitarse o saio. Por moito que unha nova poeta (nova por ser a nova homenaxeada, pero tamén por ter pasado aínda nova), Luísa Villalta, apareza como un incremento de valor da lingua, por moito que en Ribadeo se lembre neste día o pasamento de Hernán Naval, por moito que en Pontedeume se faga un roteiro celebrando a escritores relacionados coa vila, por moito que se celebren diversas feiras do libro (en teoría, do libro galego'), por moito máis, a debilidade relativa da nosa lingua vai facéndose máis e máis patente a medida que pasa o tempo. E aínda que hai culpables, si, nun día de celebración, coido que o momento de mirar adiante, organizármonos, traballar, producir e vivir en galego, e facer que a nosa lingua siga tendo pegada, tendo futuro, tendo 'mil primaveras máis'.

    E abaixo, para remarcar o día, deixo unha gravación feita por unha amiga para o día das Letras Galegas commemorativo de Xela Arias:

Poemas Xela Arias 2 from lingualiza on Vimeo.

Letras galegas 2023. O recuncho da lectura e tres lembranzas

Hernán, en debuxo propio, e del Riego, de foto en dominio público.

Letras galegas 2023. O recuncho da lectura e tres lembranzas

    Comecei a matinar nisto do Recuncho da Lectura hai cousa duns meses. Daquela a plataforma que estaba a usar para comentar lecturas en internet, Goodreads, do grupo Alphabet (Google) comezou a non deixarme meter máis libros novos. E como pouco se ocupa dos libros en galego... xa teño varios lidos e sen comentar. Non é que sexa especialmente dado a comentar os libros que leo, pero vexo unha discriminación o non poder facelo. Sei que en algún momento chegarán eses títulos á plataforma e poderei comentalos, pero trátase tamén da autonomía. Miña, e por suposto, da lingua e de todos. Por un tempo amañei a cousa solicitando al alguén que tiña permiso que colgara eses libros en internet, pero hoxe por hoxe, a plataforma nin permite facer comentarios encabezados por un título sobre libros que non esté xa cargados, co que o proceso vai dificultándose. Por iso, como alternativa, aínda que sexa moi secundaria en importancia en relación coa difusión que podía ter na plataforma, deixarei aquí comentarios -sucintos, como viña a facer en Goodreads- sobre algún libro que vou lendo en galego. O nome ven dun 'Recuncho da lectura' (aquí, en Internet Archive no 1998) que mantiven literalmente o século pasado na miña primeira páxina web, adicado tamén á lectura en galego. Unha nota final a esta introdución: se é o funcionamento de Goodreads o que me impulsa a facer esta entrada e outras que é previsible que veñan despois, nestes momentos, o blog tamén está sobre unha plataforma de Alphabet, Blogger.

-   A gran novela galega, de César Cequeliños. Morgante edicións, 2023, ISBN9788419040077. Unha pequena e divertida sátira do que non se soe ver que fai quen dirixe os directores a industria da cultura galega. Pode que intranscendente literariamente, pero a súa referencia á estrutura da mecánica literaria en Galicia e a súa linguaxe coloquial fan dela unha obra que non apetece deixar ata que chega o final.

-    E agora pasa un tren, un libro da vella colección Mandaio de Biblos, de Lito Caramés, 2005, ISBN8493412643. Non me gustou, pero aí está. É un batido de relatos curtos relacionado co tren (ás veces, moi  moi pouco), dos que algún daría para algo máis desenvolto.

-    Flores de ferro. ISBN: 978-84-9151-491-6. Ed. Galaxia. O último libro tratado no club de lectura do IES de Ribadeo Dionisio Gamallo. Electriza pouco a pouco sen chegar a electrocutar. Non fala dos tempos da guerra, fala de xente que viviu nun tempo así. Que sobreviviu. E do mundo que quedou con esa supervivencia. Gustoume moito, aínda que polo medio se coe algunha pequena incongruencia, como o cálculo do tempo en chegar a Briana, e aínda que a resolución da historia e o seu desenvolvemento acalen a apetencia por un uso da lingua máis rico, pero que non se bota de menos.

    Xunto con ambas reseñas, as lembranzas. A primeira para Rosalía, na orixe da elección da data do 17 de maio, coa difusión de 'Cantares Galegos'.

    A segunda, para Francisco Fernández del Riego, a quen está adicado o día este 2023.

    E a terceira lembranza, para Hernán Naval, quen rexistrou unha noite como a pasada de hai xa 22 anos o seu pasamento.

    --

    Despois de rematar e publicar chego a outra cousa que engado. Hoxe cumpriríanse os sesenta anos do que está definido no texto que collo como primeiro acto galeguista da postguerra en Ribadeo. Realizado nun recreo do sexto curso na Academia en 1963, léronse poemas de Rosalía e un texto sobre ela, con asistencia de toda a clase, e duración dunha media hora. Non se sabe se a dirección da Academia non se enterou ou non se quixo enterar. Na mesa estaban tres persoas; dúas xa non están, Álvaro Lamas e Montserrat Miró, e a terceira sería quen o escribiu hoxe no Facebook, Evaristo Lombardero.

 

NO PASAMENTO DE MANUEL SANJURJO LANCARA O “CHOUPIN”. Evaristo Lombardero Rico

NO PASAMENTO DE MANUEL SANJURJO LANCARA O “CHOUPIN” 

 

      Penso que a mellor homenaxe que se lle pode dedicar a Manolo o Choupín é relatar polo miúdo a sua contribución á creación da actual Escola de Música  e da Banda de Música Municipal. 

     En primeiro lugar, compre lembrar que Manolo non chegou a actuar na banda que dirixiu o Valenciano no 1961, pero asistiu á escola de música que se tivera organizado por aquelas datas. Cando se disolveu a banda, Manolo fíxose con gran parte das partituras e documentos da antiga banda na procura de que algún día volvese a rexurdir. Daquela tiña 18 ou 19 anos, pero xa lle andaba na cabeza a idea de poñer en marcha de novo a Banda de Música de Ribadeo.  

      Nos meses anteriores a novembro de 1998 falamos varias veces de este tema, pero a decisión de levalo adiante non se concretou ata un sábado de ese mes tras unha breve conversa na porta do Costa Verde. A xulgar por outros datos que gardo en papeis, debeu de ser o día 19 de Novembro e tivo que ser un sábado porque os dous estábamos fóra do traballo. Tomada esta decisión, quedamos ao día seguinte para empezar a concretar os pasos a seguir. O primeiro que acordamos foi constituír unha comisión xestora con persoas de Ribadeo que supoñiamos estarían de acordo ca idea. Asi foi como pensamos que Carlos Diaz Suárez (Carlos da Moda), antigo violinista e participante en diversos grupos musicais, José Loredo Mántaras (Pepe, director da Caixa de Aforros),  clarinetista na banda antiga, Ana María Rodríguez Oroza (Ani a de Celso, comercio) partícipe en numerosos actos culturais, Antonio Deaño Gamallo, profesor do Instituto, e Antonio Gregorio Montes, profesor de FP, poderían estar interesados en participar no proxecto. Nos días seguintes falamos con cada un deles e todos aceptaron de boa gana, aínda que algún era un pouco escéptico polas dificultades que poderíamos atoparnos. Pero xa dende o primeiro momento o optimismo de Manolo arrolaba con calquer dúbida que se puidese presentar. A primeira xuntanza formal desta comisión xestora tivo lugar o día 29 de novembro e dela deuse unha nota informativa que saeu publicada en La Comarca del Eo o día 11 de decembro. A segunda nota informativa publicouse o 18 e nela xa se perfilaban un pouco máis os obxectivos: poñer en marcha unha Academia de Música que nun prazo aproximado de 24 meses permitise a creación dunha Banda de Música, creación de una Sociedade Cultural que sería legalizada trala dimisión da Comisión Xestora, contratar un director que debería ser un músico profesional con experiencia en bandas de música, etc. Na mesma nota anunciábase que xa se contaba con mais de cen compromisarios dispostos a apoiar o proxecto e convocábase a primeira xuntanza veciñal para o día 23 de decembro no local da Caixa de Aforros. Convén comentar aquí o asunto dos compromisarios porque a laboura de Manolo foi absolutamente decisiva. A Xestora acordara fixar unha cuota mínima de 2000 pts/ano, sen perxuicio de que alguén quixese aportar unha cantidade mais alta. Consideramos que unha cifra de 300 compromiarios sería axeitada para comezar a dar pasos mais concretos. Para este fin elaborouse unha folliña que deberían asinar as persoas que o desexasen, comprometéndose a facerse socios e abonar o mínimo devandito. Pois ben, entre o 29 de novembro e o 18 de decembro xa tíñamos mais de 100 persoas comprometidas a apoiar o proxecto e a maioría de elas por obra e gracia de Manolo, que, carpeta en ristre, abordaba ao primeiro que pasaba para metelo no proxecto. A finais de xaneiro xa tíñamos mais de 350, con un compromiso que rebasaba 1 millón cen mil pts., polo que nos decidimos a convocar a praza de director. Nesta fase tamén houbo outra intervención de Manolo que debe suliñarse. A xestora tivera acordado poñernos en contacto con directivos de bandas de música de vilas ou concellos pequenos, para asesorarnos sobre as sua experiencia, dificultades, financiación etc. Así foi que falamos con músicos e xestores das bandas de Luarca, Candás, Noia, Chantada e algunha máis que non me lembro. Daqueles contactos saeu reforzada a idea de crear una asociación veciñal como base de apoio e buscar convenios e subvecións do concello,  Deputación ou outras entidades, pero manter a independencia da xestión en base na participación popular. Nestes contactos a actividade de Manolo tamén foi salientable.

      O seguinte paso foi a contratación de un director para a escola e a banda. A Xestora tivo moi claro dende o primeiro momento que era imprescindible contar con unha persoa cualificada, ou sexa con formación musical profesional e con experiencia concretamente en bandas de música. Naturalmente esto prantexaba a cuestión da financiación. Durante un tempo baraxouse a posibilidade de buscar un músico militar xubilado porque Manolo tiña contactos en Ferrol e fixo as correspondentes xestións, pero aquelo non deu resultado. Finalmente o día 12 de febrero de 1989 publicouse en La Voz de Galicia (este é o recorte de prensa que conservo, anque supoño que tamén se publicou en outros medios) a nota que reproducimos.

      De aquel chamamento tivemos dúas respostas. Unha delas dun profesor de violín do Conservatorio de Santiago, con un amplo curriculum, que nos propuxo vir dous días á semana e non tiña experiencia en bandas de música. A outra era un home xoven que tocaba o saxo en Los Satélites ao que lle faltaba unha asignatura para rematar a carreira, pero tampouco tiña experiencia en bandas. A Xestora considerou que ningún dos dous candidatos se axustaba ao perfil que buscábamos e durante uns días quedamos a agarda de outras novedades. E Manolo, que non paraba de buscar alternativas contactou con amigos de Mondoñedo que estaban intentando recuperar a antiga banda de música no seu concello, que levaba varios anos estancada. Unha destas persoas foi a que informou a Manolo sobre Hernán Naval. Eles tiveran un contacto con Naval pero, polas circunstancias que fosen, non chegaran a un acordo. Deronnos o teléfono de Hernán e Manolo encargouse de chamarlo. Así foi como o 25 de febreiro de 1989 ceamos no Bar Oviedo, Manolo, Naval, outra persoa que viña con el e o asinante. Alí lle presentamos ao que despois foi o director da escola e da banda o proxecto que matinábamos e puidemos comprobar que en liñas xerais estábamos de acordo cas ideas que el tiña sobre as bandas de música populares. Como sempre, Manolo puxo a sua capacidde persuasiva a toda máquina para convencer a Naval de que alí estaba o seu futuro. Ao cabo de poucos días Hernán remitiunos unha carta na que expoñía a sua concepción da escola e banda de música, o seu curriculum e as suas condicións. A xestora analizou o asunto e estivo de acordo en seguir adiante e contratar a esta persoa aceptando as súas condicións. Tamén por aquelas datas iniciáronse os trámites para legalizar a Asociación de veciños “Amadores da Música” e Manolo aportou uns estatutos de colectivos similares.  

       Este é o resumo do traballo de Manolo o Choupín nos meses iniciais da creación da Escola e a Banda de Música de Ribadeo, pero ainda hai dúas anécdotas mais que reflicten a suú incansable laboura. Nunha data que non recordo acordamos solicitar a Casa do Mar, daquela xestionada polo Instituto Social da Mariña e que tiña en desuso a gran maioría dos locais. Así que fomos a Lugo a visitar a o inspector D. Pedro Reimúndez, presentámoslle o proxecto e o que levábamos feito e xa sobre a marcha decidiu ceder en precario o uso da planta baixa a Amadores da Música para os fins devanditos. Asemade, xa iniciadas as clases e legalizada a asociación, acordárase que os alumnos e alumnas financiarían os instrumentos pequenos, pero a tuba custaba mais de 350 000 pesetas e decidiuse solicitar unha axuda á Deputación de Lugo. Foi outra vez Manolo o que tomou contacto con D. Enrique Rodríguez, vicepresidente da Deputación e alcalde da Pontenova. Sempre nos quedou a dúbida de se algún membro da xestora, antigo amigo de Enrique, lle tivera dado un toque sen decilo, antes da nosa visita. O caso foi que saímos do seu despacho  co compromiso de financiar a tuba pola Deputación, cousa que se fixo efectiva en poucos días. 

      Ate aquí a miña experiencia da participación de Manolo o Choupin na creación da nova Escola e Banda de Música de Ribadeo que se iniciou en novembro de 1988. Entendo que foi unha laboura desinteresada, entusiasta, eficaz e sobre todo movida polo anceio noble de ouvir de novo os sons de unha banda ribadense soando nas rúas e nos concertos. Os e as ribadenses deberan recoñecer este esforzo de unha persoa singular que dende os 18 ata os 51 anos nunca deixou de soñar que algún día poderían cumprirse as súas ilusions e tivo a oportunidade de velas facerse realidade. 

      Pero sería inxusto non lembrar agora a colaboura sempre agarimosa e incansable de Calala, a súa dona, á que acompaño dende eiquí no sentimento e desexo a maior ventura como ao resto da familia. 

 

E. Lombardero Rico      

24 xaneiro 2023

Unha primavera para Hernán

Unha primavera para Hernán

    Van xa 21 anos dende que Hernán, Hernán Naval Parapar, para máis dun ‘o Mestre’, nos deixou, despedíndose nunhas letras galegas que levaba no corazón. Paso pola páxina da Galipedia onde o seu nome dá acubillo a unha entrada que se podería ampliar moito máis e que seguro que se tería ampliado se non nos tivera deixado antes de cumprir as catro décadas sobre esta terra nosa que animou a súa vida.

    Estamos na primavera, e, ó tempo que esperamos con ilusión ver florecer a nosa lingua, celebramos a súa existencia, aínda que non poidamos celebrar moito máis. Mais a primavera é tempo no que, xunto coas flores, medra a ilusión, as ganas de vivir, o impulso de proxección cara ó futuro. Venme á cabeza unha obra de teatro que vin unha primavera e que trata precisamente desa proxección ilusionante deste tempo: Unha primavera para Aldara. Non sei por que, se non é precisamente por esa ilusión vital da que trata a obra, plasmada nun tema e tempo abondo afastados deste aquí e agora. Translitero o seu título ó destas letras que estou a escribir. Sei que quen coñeceu a Hernán e traballou con el, máis ou menos ten a idea de que o legado que deixou, sexa música ou sexan verbas e ideas, ten un potencial que non está a ser desenvolto. E non o está a ser en boa parte por descoñecemento dese legado.

    Hai moitos anos xa que Fernando Rodríguez fixo un traballo de recompilación do que teño deixado en Ribadeando o que serían as fichas de todo o material que recompilou. Anos despois, viu a luz un libro titulado cunha sentenza icónica de Hernán, identitaria dun momento da súa vida: ‘Vou canso de todo menos da música’. Coordinado por Suso López, contando con colaboracións de Chenchu a Aurora, pasando por Vanessa ou o mesmo Fernando, recolleu unha mostra de artigos, ó tempo que unha exposición retraía imaxes, e, ó seu través, tamén ideas, de volta ata os nosos días. Pero nin eses traballos, nin outros como o xerme do ‘Arquivo Dixital Hernán Naval’ ou as cen entradas que baixo o epígrafe Hernán Naval poden verse no blog Ribadeando, teñen conseguido polo momento esa primavera á que remato de referirme. Renacemento que require quizais unha publicación exhaustiva da súa obra, a modo de ‘obras completas’, e que entendo que podería facerse a partir de todo o recompilado por Fuji.

    Chegará o tempo? Coido que que chegue ou non, está nas nosas mans. Mentres, dispoñemos da nosa limitada memoria.

PLENO MUNICIPAL DEL 10.07.06. PLENO DE LA Corporación MUNICIPAL. José Mª Rodríguez

Artigo publicado por José Mª Rodríguez Díaz no seu blog O Cargadoiro (xa non funcional) o 11 de xullo de 2006. 

Martes, 11 de julio de 2006

PLENO MUNICIPAL DEL 10.07.06

PLENO DE LA Corporación MUNICIPAL

Con escaso público asistente, dio comienzo el Pleno Ordinario, celebrado el 10 de julio, en el Ayuntamiento de Ribadeo. Un Pleno muy denso en su contenido, tanto por el número de puntos a tratar que abarcaba, como por su importancia. Una circunstancia esta que hizo que se tuviera que pasar de puntillas por encima de ellos, algunos sin apenas tratarlos. Por esa razón, sólo vamos a reseñar algunos de los más destacados.

Como suele ser ya habitual en los Plenos de Ribadeo, el público se vio castigado con la ausencia de la megafonía que dificulta la clara percepción de las intervenciones. Un nuevo equipo, recientemente instalado, que por la desidia de los responsables, que no se preocupan de ponerlo a punto, nunca funciona.

Pasados por alto los primeros puntos de la Orden del Día, empieza ya el debate al tratar el punto de la ratificación del Convenio y Estatutos del Consorcio Gallego de Servicios de Igualdad y Bienestar. Vota en su contra el PP al entender que su firma afecta gravemente a la autonomía de nuestro concejo y por el oscuro e incierto futuro que representa la ausencia de presupuesto. Lo defiende el alcalde, siempre optimista, afirmando que gozará de una importante financiación para este fin por parte de la Xunta. Queda, pues, aprobado el Convenio, con los votos del PSOE y el BNG.

Le toca ahora el turno al Convenio de AQUAGEST. Con los votos, también en contra, del PP, se establece una nueva prórroga, desde el 2018 hasta el 2023, que va a aportar a las arcas municipales la cantidad de 300 000 Euros, en compensación, y que van a servir para sacar al gobierno de apuros.

Y así se llega al importante punto de los Presupuestos para el año 2006, que se aproximan a la cantidad de ocho millones de Euros, que, en su mayor parte, tendrán que aportar los ciudadanos. Critica duramente el PP la tardanza en presentarlos y la desidia e ignorancia en su confección, hasta el punto de que el concejal de Economía y Hacienda ni siquiera llegó a abrir la boca en su defensa. Del análisis que el portavoz del PP hace de los mismos, se deduce que suben mucho los gastos corrientes y bajan los de inversión y de transferencias. Las diferencias entre los presupuestos del PP, del 2002, y los actuales, no resisten la comparación. Contemplan unos ingresos inflados que correrán a cargo de los ciudadanos. Resalta la reserva de dinero que en ellos se hace destinada a gratificaciones de los funcionarios y demás trabajadores. Los famosos principios electorales del PSOE que hablaban de "austeridad y contención del gasto público" quedan hechos añicos, pues no se ven reflejados en las cuentas del Presupuesto, que discurren por opuesto camino.

Por unanimidad de todos los partidos se aprueba la ejecución de una Terminal de carga y descarga de mercancías en las proximidades del futuro Polígono Industrial de Ribadeo, que sabe Dios cuando saldrá adelante.

El nombre del Auditorio Municipal constituye el siguiente punto a tratar. En un encendido panegírico a cargo de la concejala de cultura, no exento de matices políticos, sobre la obra y figura de Hernán Naval, pide para él su dedicación, cosa que el Pleno aprueba, con los votos en contra del PP, que defiende la posible candidatura de otros ribadenses ilustres que de forma más desinteresada, como el dramaturgo Daniel Cortezón o el músico Carlos Cid, hermanos Suárez Couto, Dionisio Gamallo, Primitivo, etc. entre otros muchos, contribuyeron a engrandecer el nombre de Ribadeo. Un punto este en el que debía reinar el consenso, fuera de intereses políticos. Pero, ya se sabe, la política impone sus reglas, por encima de otras consideraciones más nobles.

Se pasa por alto el punto sobre la gestión del Vertedero de Escombros y Punto Limpio, que volverá a Pleno en otra ocasión para su tratamiento.

Después de más de dos horas de Pleno, los ediles están cansados y agotadas sus fuerzas. No están en condiciones de continuar mucho tiempo. El punto de la Ordenanza sobre el ruido no llega a tratarse y se acuerda que entre en fase de exposición pública para tener tiempo a estudiarla y luego tratarla debidamente.

Varios concejales, agotados por tan largo Pleno, dos horas y media, abandonan la sala, mientras el alcalde contesta las preguntas formuladas por el Sr. Valín en el Pleno anterior.-

José Mª Rodríguez

Outros Artigos de José María.

DEDICACIÓN DEL NOMBRE DEL AUDITORIO. UN NOMBRE PARA EL AUDITORIO MUNICIPAL. José Mª Rodríguez

Artigo publicado por José Mª Rodríguez Díaz no seu blog O Cargadoiro (xa non funcional) o 9 de xuño de 2006. 

Viernes, 09 de junio de 2006

DEDICACIÓN DEL NOMBRE DEL AUDITORIO

UN NOMBRE PARA EL AUDITORIO MUNICIPAL

Todos los pueblos tuvieron sus próceres. Personas que, en los diversos campos de la actividad humana, han destacado por sus nobles y generosas aportaciones a la comunidad. Personas, dignas del aprecio y reconocimiento del pueblo, a quienes se suele honrar con la dedicación de placas conmemorativas, bustos, nombres de calles o dependencias para que sus nombres se perpet?en en la memoria de todos.

Ribadeo no es una excepción a esta regla. Su reciente historia pasada brilló con la dedicación y el trabajo de muchos de sus hijos que destacaron en los diversos campos de la actividad humana, artes, ciencias o letras, y que hoy merecen, junto con nuestro agradecimiento y nuestro recuerdo, ser proclamados y propuestos a los ciudadanos como modelos a imitar. A la hora de poner nombre al Auditorio Municipal de Ribadeo pretende el gobierno local dedicarle su nombre al que fue destacado impulsor de la cultura musical en Ribadeo, Hernán Naval. Todos sabemos de los esfuerzos de esta persona, en el campo de la educación musical, para devolver a Ribadeo su antiguo esplendor y prestigio. Durante los pocos años que desempeñó su trabajo entre nosotros, dirigió la Escuela de másica y la Banda Municipal, con mucha entrega y esfuerzo. Suficientes razones, sin duda, para que su nombre pueda figurar, con todo derecho, como distintivo de estas dos entidades.

Pero no se ha de olvidar, tampoco, que Ribadeo tuvo otras insignes y muy destacadas figuras, en cualquiera de las diversas actividades humanas. Personas que, a veces sin interés económico alguno, dedicaron toda su vida a enriquecer la vida cultural de Ribadeo. Personas que dejaron una huella profunda en este pueblo y que hoy merecerían, con más derecho, quizás, ser recordadas por los ribadenses, con la adjudicación de su nombre al Auditorio. A Carlos Álvarez Fernández-Cid, por ejemplo, distinguido musicólogo, muy conocido en los medios más prestigiosos de la cultura polifúnica, le sobran méritos para perpetuar su memoria entre nosotros con la dedicación del nombre del Auditorio. Su valía artística y su trabajo en nuestra villa está fuera de duda. Tuve el honor de ser testigo de las manifestaciones sobre la valía artística de Carlos Cid, hechas por el P. Samuel Rubio, gran musicólogo del monasterio de El Escorial, a donde Cid solía acudir con frecuencia a perfeccionar sus conocimientos musicales con la investigación y el contacto con los grandes maestros de la polifonía. Y el pueblo es testigo de como, durante toda su vida, y de forma altruista, dedicó sus esfuerzos al cultivo de la cultura musical en nuestra villa, logrando que ambos nombres, Carlos Cid y Ribadeo, sonaran al unísono en muchos rincones de España.

Pero la lógica con la que se desarrollan los acontecimientos no tiene nada que ver con la objetividad de las cosas. Hoy son los intereses políticos los que imponen sus reglas y se aprovechan de todo para sus objetivos. Y lo que está pasando en Ribadeo a la hora de dar nombre al Auditorio no es una excepción . Pero el interés general demanda otra forma de hacer las cosas, más objetiva y respetuosa, sobre todo, al tratar ciertos temas, en los que entran en juego los sentimientos del pueblo. Esperemos que la cordura y el sentido común se impongan para darle a cada uno lo suyo. A Carlos Cid el nombre del Auditorio y a Hernán Naval el nombre de la Escuela de música y de la Banda.-

José Mª Rodríguez

Outros Artigos de José María.

Hernán Naval, referente de tanto, de tant@s. Suso López

 

Hernán Naval, referente de tanto, de tant@s.

    Hai toda unha xeración de ribadenses nados entre finais dos 70 e comezos dos 80 que nos criamos orfos e orfas de referentes do ámbito público e de carácter local que complementasen o noso proceso de desenvolvemento persoal máis aló do entorno familiar. Atrévome a dicir, incluso, que Ribadeo é, cando menos no remate do século XX e comezos do XXI, unha vila onde sempre escasearon os espellos do eido social ou político capaces de marcar o devir dun grupo amplo de mozas e mozos. Coma moito atopabamos na escola ou no instituto unha figura-guía que nos acompañaba no complexo e sempre arriscado tránsito da infancia á adolescencia e desta atè a idade adulta. Permítame, quen le, que aproveite estas liñas para agradecer, por tanto, a Mercedes de Esteiro, a Amparito, Encarnita Machado, Carlos Cid, Flor Núñez, Dolores ou Manolo (profe de Lingua e Literatura Castelà) que dende os primeiros anos da primaria e atè o bacharelato foron piares que axudaron a dar forma a quen hoxe escribe no persoal mais tamén no político se é que, como nos ensina a cotío o feminismo, hai diferenza entre un e outro espazo.

    É neste contexto onde a figura de Hernán Naval Parapar (Viveiro, 1962 – Ribadeo, 17 de maio de 2001) cobra plenitude pois foi quen de erixirse en mestre e referente persoal (o que ben sendo amigo), musical e político dunha ampla e diversa xeración de mozas e mozos (e outros que xa non o eran tanto) de Ribadeo e da contorna. Poucas batutas marcaron un compás vital tan determinante coma o que Hernán foi quen de marcar, nos pouco máis de dez anos que desenvoleu a súa actividade en Ribadeo, dende os atrís da Banda Municipal de Ribadeo (BMR) que reviviu, á fronte da Escola de Música que pariu e consolidou ou dende os foros e espazos diversos (tamén as páxinas deste diario-[El Progreso, onde foi iniciamente publicado este artigo]) dende os que predicou, no sentido laico do vocablo, sobre cultura, lingua e país, as máis das veces, contra vento do nordés e mareas vivas.

    Militante da “música entendida coma un ben social”, como o definiu o xornalista Félix Soria, Hernán anticipábase ao que a pedagoga Ester Bonal sinala como obxetivo central da educación a través das artes: “reconstruír unha cidadanía capaz de traballar na deconstrucción de moitas das estructuras que contribúen á miseria deste mundo global, ao tempo que coida e fai medrar as súas grandezas”. Un repaso a esa década ampla na que Hernán estivo á fronte da Escola Municipal de Música e máis da Banda en Ribadeo evidencian o seu carácter de persoa avanzada ao seu tempo tanto no fondo (a ousadía, daquela, de impulsar unha banda de música de marcado carácter contemporáneo ou a posta en marcha dunha centro educativo musical pioneiro no país son exemplos) coma na forma (os programas de man dos concertos da Banda constitúen unha lección de historia, cultura musical ou coñecemento da realidade social do país de primeiro nivel).

    No mencer do dia das Letras Galegas de 2001, ao saber do seu pasamento, un sentimento de tristura e orfandade asolou a toda esa familia extensa que Hernán foi acubillando ao seu carón. “Resulta difícil enfiar unhas verbas neste día amargo, pór-lle palabras á tristura de todos cando un non é quen de atopá-las para se confortar a si mesmo”, expresaba Eduardo Gutiérrez (Lalo), exalcalde de Ribadeo e amigo de Hernán, poñendo palabras ao que tantas e tantos sentiamos.

    Vinte anos despois do seu pasamento, e coa dor da ausencia que non marcha, dá gusto ver como a Banda segue actuando ou como a Escola bate récords de matrícula ano tras ano exercendo un papel de institución educativa clave na vila. A este seu legado cómpre engadir o sentimento de orgullo, atrévome a dicir que unánime, de todas e todos cantos estivemos nalgún momento baixo a batuta de Hernán. Orgullo de ter formado parte da Banda ou da Escola, de ter coñecido a Hernán pero, por riba de todo, de aprender e medrar canda el. E aí, nesa lembranza aparece sempre o seu admirado Mario Benedetti quen, despedíndose do poeta salvadoreño Roque Dalton, escribiu: "Ahora recorro tramo a tramo nuestros muchos acuerdos y también nuestros pocos desacuerdos y siento que nos quedan diálogos inconclusos, recíprocas preguntas nunca dichas, malentendidos y bienentendidos que no podremos barajar de nuevo. Pero todo vuelve a adquirir su sentido si recuerdo tus ojos de muchacho que eran casi un abrazo, casi un dogma”.

Suso López Fernández foi membro da Banda e alumno da Escola entre 1993 e 2009

 

Ligazóns ó listado de entradas sobre Hernán (ata o momento):  

Hernán Naval, escritos e prensa VII

Hernán Naval, escritos e prensa VI  

Hernán Naval, escritos e prensa V  

Hernán Naval, escritos e prensa IV  

Hernán Naval, escritos e prensa III  

Hernán Naval, escritos e prensa II  

Hernán Naval, escritos e prensa I

Breve guía de referencia cronolóxica nos anos ribadenses

 

Letras galegas 2021. Xela Arias e Hernán

   Un novo Letras Galegas. Xela Arias na celebración, e Hernán Naval na lembranza. O Campo, con libros e o Sol no ceo como límite.

Hernán, nun debuxo meu, e Xela Arias, no cartel realizado por Chus Colmenero.

Achegándonos ó aniversario de Hernán Naval

   Como cada ano, ó achegarse o día das letras galegas, comeza a haber un bule bule en torno da figura de Hernán Naval Parapar, na que participo tamén, normalmente a través deste blog. Nesta edición, xa hai unha semana que vin algo nas redes sociais (queda en baixo), e remato de ver o artigo que Eduardo Gutiérrez lle adica, e que reproduzo, en espera do día 17 do cabodano.

   O escaneado da Comarca de hoxe (20210515), da man de Eduardo Gutiérrez:

   Suso Fernández, nas redes sociais:

RIBADEO NA MEMORIA

20 ANOS que nos deixache

HERNÁN NAVAL

aunque non eras de Ribadeo

fixeche mais por él que

moitos que presumen de ser

Ribadenses

17 de maio 2020. No bico, un cantar

Un ano máis, atópome o 17 de maio con ganas dunha celebración e unha lembranza queda. Día da letras galegas: celebración dun agasallo dos nosos ancestros e lembranza da súa construción diaria -ou destrución se non se actúa-. Día cabodano do pasamento de Hernán Naval: celebración por ser consciente de que non lle gustaría ser lembrado de loito, lembranza dos momentos pasados.
Pero unha soa celebración e lembranza, pois fúndense no esprito, coincidindo no norte, cara adiante. Por iso, como celebración e lembranza coincidentes, música. De Hernán, xa no noso caudal de cultura onde a lingua se configura. Hoxe, Port - Bou Saraxevo.

O primeiro CD da banda de Ribadeo, en Youtube

Atopeino hoxe de casualidade. E coido que merece unha difusión maior da que presentan o número de visitas que hai nestes momentos en cada un dos temas. Está gravado pola banda baixo a dirección de Hernán polo Servicio de Producción da Radio Galega os días 12 e 13 de agosto de 1997 no auditório da Escola de Capacitación Agraria Pedro Murias, de Ribadeo, agás as obras "Andante Spianato e Gran Polonesa", "Sinfonia do Novo Mundo" e "Piensa en mí", que foron rexistradas en directo no concerto ofrecido pola Banda Municipal na Igrexa Parroquial de Ribadeo o 1 de agosto de 1997.

Obra:Andante Spianato e Gran Polonesa en Mi bemol Maior Op.22.
Autor: F.Chopin.
Transcrición: Hernán Naval.

 Obra: Sinfonía do Novo Mundo (fragmento)
Autor: A.Dvorak
Arranxo: Michael Sweeney.

 Obra: Finlandia.
Autor: J.Sibelius.
Transcrición: Frank Winterbottom.

Obra: O Segundo Vals, da Jazz Suite nº2.
Autor: D.Shostakovich
Arranxo: A.Waignein.

 Obra:Pavane in Blue.
Autor:T.Huggens

 Obra: Portbou-Saraxevo.
Autor: Hernán Naval

Obra:( Everything I Do) I Do It For You, BSO de Robin Hood.
Autor: Bryan Adams.
Arranxo: Ron Sebregts.

Obra: Lonxe do Mar (Habanera).
Autor: Hernán Naval.

Obra: Piensa en mí (Bolero).
Autor: Agustín Lara.
Arranxo: Hernán Naval.

Mirando para outro lugar

Mentras se van vendo as manobras diversas sobre as Catedrais -onte, xuntanza en Santiago, e nota de prensa segundo o concello-, abonda unha mirada ó noso arredor para ver que a vida segue e que as Catedrais son importantes, pero non o único que manter en Ribadeo. Antonte tomaba estas dúas fotos, que dan unha ide doa estado dunha casa (rúa Bós Aires) que conforma a base dunha vista á ría abondo concorrida (baixada ó Auditorio Hernán Naval).

Música para a festa

Hai xa moitos anos, 25, que baixo a batuta de Hernán Naval comezou a serie de concertos de Nadal/ano novo/como aquí, nin en Viena/aquí, como en Viena. Neste 2017, a cousa preséntase así:

E, atención: hai que ir procurar as entradas antes!
Un par de complementos:

Comezando a historia da Banda Municipal de Ribadeo

A banda naceu… Non, hai que comezar antes: a banda municipal de Ribadeo tivo un caldo de cultivo e uns coidados previos. En Ribadeo había tradición musical, e ó longo do século XX diversas iniciativas foron relevándose de xeito que a finais dos oitenta quedaba unha agrupación xa daquela de longa tradición, a Coral Polifónica, mentres se sucedían grupos musicais diversos. Foi ese o caldo de cultivo no que se comezou a pensar nunha banda de música para Ribadeo, algo do que a vila carecía dende uns trinta anos antes. O impulso que marcou o comezo do camiño foi o xuntar forzas de Víctor Manuel Sanjurjo (Choupín), e Evaristo Lombardero, no 1988, que atraeron outras persoas, Ana María Rodríguez (Ani), José Loredo (Pepe da Caixa), Toni Deaño, Carlos Díaz e eu mesmo para facer unha xestora. A xestora sacou adiante uns estatutos, e, ó tempo, fóronse inscribindo un xerme de socios. O torrente desbordante do Choupo, un proxecto consistente e unha ilusión contaxiosa facían medrar, día a día, a idea.
Botou a andar a sociedade de Amadores da Música, e o primeiro foi procurar unha persoa que puidera levar adiante a formación musical, que se considerou básica para chegar a bo porto, e logo dirixir a banda. Así se chegou a unha persoa que tiña un proxecto persoal que ía como anel o dedo ó proxecto nacente. Hernán Naval chegou a Ribadeo e o primeiro que fixo foi clarificar, o proxecto común na súa parte musical: a banda, finalidade de Amadores da Música pero ó tempo con vida propia. Era o ano 1989. Tres anos foi a cifra básica marcada nun primeiro momento para formar a agrupación e comezar as actuacións. E, co comezo do curso académico 1989-90, deu comezo a formación musical. O pequeno grupo de xente que se apuntou á academia de musica destacaba por ilusión, por ganas, por traballo, pero sobre todo polo ambiente que se formou.
O 9 de xullo de 1991, Amadores, en asemblea, puxo data para o nacemento da banda, programando con tempo, de xeito natural. Así, o 25 de xaneiro de 1992, con antelación ó previsto, a banda tivo o seu concerto inaugural abríndose ó mundo cos compases da Marcha Militar nº 1, Op. 51 de F. Schubert. A segunda obra, Airiños, aires!, foi xa unha alegoría para os músicos, que despois do Coro de peregrinos do Tannhäuser encamiñaron o fin do concerto sentíndose participantes da historia musical de Ribadeo.
Dende aquela, as diversas actuacións (xa 100 en Melide o 19 de agosto do 1995) foron deixando o seu aporte na historia da agrupación, das persoas que a teñen integrado, da sociedade que a apoia e do público que as goza.
A día de hoxe, a banda xa hai longo tempo que cumpriu a súa maioría de idade… e segue a facer historia.

Antonio Gregorio Montes
(publicado por primeira vez en Galicia Dixital)

 Folleto de 'Aquí como en Viena' do ano 1993:

In the Galician Letters day, practica o castelán

Non o atopo... onte dinme de bruces contra un anuncio que me invitaba, hoxe, a achegarme de compras a Asturias, a celebrar (en castelán) o día das letras galegas. Quería reproducilo aquí, pero con isto do 'machine learning', 'smart net' e cousas polo estilo a saber onde estará agochado para perpetrar a seguinte impresión.
Menos mal que, en sentido contrario, hoxe atopeime a lembranza de ter colgado hai dous anos o Comunicando de Hernán Naval na rede, o que levou os meus pensamentos pola lembranza dun amigo. O que me levou, tamén, ó detalle que collo da Galipedia.

E é que unhas cousas van levando ás outras... só hai que escoller o bo sentido para facer o recorrido.

A concesión do pleno a Hernán Naval do nome do auditorio (20060710)

Quero eliminar un vello blog no que deixei de publicar hai tempo, 'Ribadeo historia'. Como paso previo, necesitro ir pasando os datos para conservalos. Esta foi a entrada do 10/07/2006 (imaxes ampliables):

En Issuu:

Engadido: Comunicando, de Hernán Naval

17 de maio de 2015 dende Ribadeo e dende o mundo

O día das letras galegas hai moitos xeitos de velo. Dende Galicia mesmo haberá xente que só vexa o folclore, ou mesmo que non vexa máis que inutilidade. Eu vexo lembranza e necesidade, ou lembranza da necesidade de actuación.
En Ribadeo hoxe haberá, nas catro rúas, ou as catro calles, que o topónimo está totalmente castelanizado, unha lectura de poemas ó mediodía. Supoño que se lembrará a Hernán Naval, pero non estou seguro, aínda sendo en Ribadeo; a quen si se lembrará será a Xosé Figueira Valverde, con todas as súas luces e sombras.

https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/4/43/RosaliaGalipediaDGL135-2.png

Con motivo deste día, a Galipedia, dende o mundo, en galego, cambiou o logotipo xeral para adaptalo á data.

https://upload.wikimedia.org/wikipedia/gl/b/bc/Wiki.png

E, para celebralo, vou facer un pequeno aumento nun artigo da Galipedia. E seguir traballando neste domingo de comunidade galega.

Comunicando, de Hernán Naval

Ordeando vellos papeis, hai pouco que me atopei coa obra de teatro 'Comunicando (Traxi-comédia com parabellum. Nun acto)', asinada por Hernán Naval e publicada no 1990 na 'colección de cadernos da escola dramática galega'. Queda en Publicado en Ribadeo.
--
Nota posterior: O lugar de 'Publicado en Ribadeo' deixou de existir por decisións da compañía onde se aloxaba. Novo enderezo: http://issuu.com/agremon/docs/comunicando_hern__n_naval Ou, mellor: https://archive.org/details/comunicando-hernan-naval

7 de xaneiro de 2002, na Voz de Galicia ... sobre Hernán

«AQUÍ COMO EN VIENA»

LOURENZO FERNÁNDEZ PRIETO

Así se denomina, sen complexos, o concerto de Nadal que o primeiro director da Banda Sinfónica de Ribadeo instaurou hai uns anos nesa vila e que ven de celebrarse por primeira vez dende o seu pasamento. Hernán Naval non foi unha rara avis mais si un grande músico e, sobre todo, un galego europeu. Nos primeiros días deste euro que disque nos fai máis europeos lémbrome de quen nos deixou antes de usar a nova moeda pero deixou moita Europa construída entre nós. Dende a dirección da Banda e da Escola de Música artellou, con máis entusiasmo que facilidades, a cerna dunha cultura musical de calidade e, o que é máis importante, a infraestructura para que teña futuro; deixounos un feixe de fitos, obras, unha morea de arranxos e discos, o último, póstumo, recén presentado.

H. Naval foi un paradigama do galego europeu, quizabes por iso se considerou sempre unha caste de infiltrado que non un incomprendido, porque a maioría dos que o coñeceron entendérono ben e déronlle en vida a homenaxe que merecía. A ética social que forneceu o seu traballo foi a propia da Europa que, sen estar na pompa dos discursos, medra circunstancialmente entre nós e é socialmente apreciada. A engolada parafernalia destes días de moeda única contrasta cunha memoria que vive na obra e nos valores inmorrentes dun músico europeu e galego. Os máis importante deles a ambición e a ética profesional.

Unha ambición que pervive nas obras que deixou e que non se acomoda ao sentido pexorativo que habitualmente se lle atribúe a esta palabra. Trátase da ambición creadora de construir por riba das continxencias dos egos, desa que non ten expresión persoal senón colectiva. Por iso se aprecia precisamente en toda unha xeración educada por el no coñecemento musical. Neste país de cultura católica, Hernán militaba nos valores luteranos do traballo e, sobre todo, tiña un sentido do servizo público que contrasta coas mañas de curto alcance que adoitamos padecer.

Politica e socialmente activo, foi nacionalista convicto dende cativo, en parte por herdanza dun seu avó galeguista fusilado no 36, demostrando no seu facer e nos seus gostos a miseria dos tópicos. Como músico arrepiaba da gaita de fol ata extremos que nunca partillei, e facíao por gosto mais teño para mín que tamén para compensar... e, sobre todo, porque o seu alento adicábase a esoutra música nacida no berce das cortes europeas e dos salóns da burguesía que el se empeñaba en facer de todos. Adicou a súa vida á extensión popular da música e para iso sempre estivo disponible alí onde o chamaron, sen reparar na cor política do proxecto. Como intelectual debecía pola Éscola de Frankfurt e cimentaba nese pensamento a súa fortaleza intelectual. O seu poeta de referencia era J.A. Valente, de quen reivindicaba o seu nacionalismo cosmopolita. Os seus narradores, Camus, Tabucchi e Muñoz Molina. Pero, sobre todo, era puntual e rigoroso, solemne cando había que selo e amante das tazas e de parolar con amigos cando o traballo quedaba feito. Cal corresponde á cultura europea das virtudes públicas e os vicios privados.

El nunca o diría así pero antóllaseme que laborou para que fóramos máis normalmente europeos no que con el tiña que ver: na música e na cultura musical. ¡E logrouno, madia leva! Moitos temían que a súa obra desaparecera con el pero demostrou que non fora para iso que a construira. Ser europeo na segunda mitade do século XX podíase facer dende calquera vila galega e Hernán Naval, que naceu no 1962 e morreu no 2001, demostróunolo. Sen discursos.

--

De Lourenzo Fernández Prieto, no blog

Lembrando un amigo

LETRAS GALEGAS 2013
Hai agora 25 anos, o músico HERNÁN NAVAL PARAPAR lanzou, sendo presidente da Agrupación Cultural SEMENTEIRA, “unha campaña nacional de propaganda e de estímulo da povoación”—así o deixou escrito—para lograr que o Teatro Pastor Diaz fose patrimonio público.
E así foi.
Mentras o edificio do Teatro estivo en obras, SEMENTEIRA programou representacións teatrais en varios locais, privados e públicos da vila. O café-bar Chipe ou os claustros de San Francisco acolleron representacións en pequeno formato nas que actuaron, entre outros, actores como Roberto Vidal Bolaño a quen este ano se lle dedica o Día das Letras.
Roberto morreu cando só tiña 52 anos e Hernán deixounos aínda sen cumpir os 40. Os dous estaban no mellor da súas vidas creativas.
O Colectivo PENSAMENTO E SEMENTEIRA quer celebrar o Día das Letras vinculando estes dous nomes co fermoso Teatro Pastor Diaz. É por iso que os convidamos ao acto de colocación dunha placa na fachada fo Teatro Pastor Diaz onde actuará o Grupo de Metais do Conservatorio o videiro martes día 14 de maio de 2013 ás 20 horas
Organiza:
-Colectivo PENSAMENTO E SEMENTEIRA
Colaboran:
-Grupo de Metais do Conservatorio Profesional de Música
- Concello de Viveiro

Concerto da Banda Municipal de Ribadeo por Santa Cilla (20121124)

Cartel do concerto. Autor: Chenchu

Sábado foi o concerto de Santa Cilla 2012 da BMR. A continuación, o concerto completo (1ª e segunda parte; tentou ser un remake do concerto inaugural, a falta dun par de obras), incluída a parte sonora do vídeo conmemorativo do 20 aniversario da banda.
Parte 1:

Parte 2:

... e a banda sonora do video sobre o 20 aniversario da banda, promovido por Suso López e realizado polo Farero: