Díaz Fierros, Premio Lois Peña Novo

O pasado xoves 30 de xuño tivo lugar no castelo de Soutomaior un acto abondo numeroso, mais entrañable. Foi a entrega dos premios Lois Peña Novo deste ano. Os premios, concedidos pola fundación que leva o nome do político e escritor vilalbés impulsor das irmandades da fala, foron instituídos segundo aparece na páxina web da fundación para 'recoñecer o labor, tanto individual coma colectivo, daquelas persoas, entidades ou empresas que traballan ou teñen relación coas administracións públicas e que fan, co seu traballo cotiá, publicacións, estudios, traballos de investigación, etc… que a lingua galega se consolide, cada vez máis, no eido das administracións públicas, na vida institucional de Galicia e na sociedade en xeral'
Este ano foron concedidos a Francisco Díaz-Fierros Viqueira, Xosé Manuel Cid Fernández e ó Concello de Brión. É dicir, había un ribadense de exercicio entre eles.
Francisco Díaz-Fierros foi louvado por Ángel Carracedo, experto científico xenetista destacado co premio na pasada edición. Na súa louva saiu, como non, o traballo de Díaz-Fierros como edafólogo, mais tamén aspectos humanos, tanto íntimos como socialmente coñecidos e recoñecidos. Así o fixo con detalles relacionados coa súa habilidade manual ou coa aceptación e difusión da ciencia como parte vital, fundamental, da nosa cultura. Algo que guía a súa labor como coordinador da sección de ciencia e tecnoloxía do Consello da Cultura Galega e vicepresidente do mesmo, así como vicepresidente do Seminario de Estudos Galegos. Rematou citando tres aspectos: terra, lingua, amizade. Velaí os tres eixes nos que Carracedo quintaesenciou a louvanza que fixo de Francisco Díaz-Fierros.

Momento do acto de entrega dos premios Lois Peña Novo 2016

Biografía de Francisco Díaz Fierros na Real Academia Galega

Discurso de entrada na RAG (Un ensaio sobre a historia ecolóxica de Galicia: o aproveitamento do solo)

Francisco Díaz-Fierros en Ribadeando

Ribadenses destacados. Verbas no acto de presentación

     Onte tivo lugar a presentación do libro de Ribadenses destacados. Deixo unha foto e as verbas dos catro participantes na mesa, Por orde, F. Díaz Fierros Viqueira, Eduardo Gutiérrez, María Xosé Gómez (representante da Secr. Xeral de Política lingüística) e Fernando Suárez. Para outros días queda o ir publicando algunhas -ou todas- das biografías expostas e algunha cousa máis.

F. Díaz Fierros Viqueira

 Eduardo Gutiérrez

María Xosé Gómez
Fernando Suárez
--

    A data 19 de xaneiro, deixo as biografías do libro (con ligazóns ás xa publicadas no blog e autores, ou, no caso de non estar publicadas aínda, de xeito espero transitorio a outras biografías correspondentes no blog, se existen, ou na Galipedia):

Dionisio Fierros Álvarez 

Xosé María López Rodríguez 

Amando Suárez Couto. Celia Castro Fernández

Benito Prieto Coussent. Celia Castro Fernández

Xesús Peña Rego (Suso Peña) 

Manuel Fernández Amor 

Primitivo Díaz Pérez 

Manuel Cortés García 

Valeriano González Abraido (Tito González) 

Carlos Álvarez Fernández Cid 

Xusto Pico de Coaña e Vinjoy 

Antonio Rodríguez del Busto 

Xosé María Alonso Trelles (El Viejo Pancho) 

Francisco Rodríguez Del Busto 

José Vicente Pérez Martínez 

Francisco Lanza Álvarez 

Gregorio Sanz García 

Eliseo Pulpeiro González 

Dionisio Gamallo Fierros 

Luz Pozo Garza 

Daniel Cortezón Álvarez. Santiago Sanjurjo Díaz

Alfredo Deaño Gamallo 

Guillermo Schulz y Schweizer 

Agustín M. Acevedo Rodríguez 

Manuel F. Reynante y Cancio 

Ubaldo Pasarón y Lastra 

Manuela Barreiro Pico 

Enrique Suárez Couto 

Antonio Rodríguez Darriba 

Enrique Otero Aenlle 

Isidoro Asensio Amor 

Segundo Moreno Barcia 

Fernando Méndez Sanjulián 

Camilo Barcia Trelles 

Leopoldo Calvo-Sotelo Bustelo 

Antonio Raymundo Ibáñez. Eduardo Gutiérrez Fernández

Familia Bengoechea 

Familia Casas 

Irmáns Moreno Ulloa 

Pedro Murias González 

Ramón González Fernández e Corona González Santos 

Familia Nistal 

Víctor Moro Rodríguez

Cultura feita en Ribadeo

O IES de Ribadeo Dionisio Gamallo comezou a usar ese nome hai dous cursos. Iso, o poñerlle un nome foi quizáis o detonante para que o curso pasado se comezara co que pode ser unha longa tradición no futuro, as charlas de comezo de curso. Así, na primeira charla, curso 2014/2015, Toni Deaño, ex-profesor que exerceu a súa labor no mesmo edificio, falou sobre a figura do seu tio, Dionisio Gamallo, ilustrando o coñecemento dos alumnos coa figura de quen toma o nome o IES, nun acto que ademais se inscribiu na celebración do centenario do seu nacemento. Este curso, Francisco Díaz-Fierros Viqueira, entre outras moitas cousas, Vicepresidente do Consello da Cultura Galega, falou sobre outro home relacionado con Ribadeo, Isidoro Asensio Amor, e, a raíz da súa vinculación (de ambos) con Ribadeo, da paisaxe ribadense. Coido que é cousa de difundir ambas charlas, e iso pretende entra entrada no blog.
Charla do 1º Ano, Antonio Deaño falando sobre Dionisio Gamallo (texto). Comentario e fotos, aquí.
...
Charla do 2º Ano, Díaz-Fierros falando sobre "Xeoloxía e paisaxe. Na memoria de Isidoro Asensio Amor" (audio) e diapositivas. Comentarios e fotos, aquí.
... e como por cousas de configuración pode que non apareza a icona para escoitar, pódese facer nesta ligazón: http://www.goear.com/listen/72c5787/charla-inauguracion-curso-2015-ies-ribadeo-dionisio-gamallo-francisco-diaz-fierros-viqueira

O ceo dende a costa do Cantábrico ó atardecer.

Dúas fotos collidas dende a web do IES de Ribadeo, referentes ás dúas charlas:

Auga para todos?

Contaminación no río Suarón, na Veiga.

 Auga para todos?

   'Auga para todos' é o titulo dun libro de divulgación de Francisco Díaz-Fierros Viqueira publicado hai catro anos. Ou sexa, pouco despois de que o presidente de Nestlé non tivera reparos en dicir publicamente que pola auga había que pagarlle a quen a tivera, que de ben común, nada: ben propio, apropiado. E catro anos antes de que en Galicia se fixera patente o baleirado dos encoros para producir de xeito barato unha enerxía eléctrica que se vende cara, con beneficios que deixan tamén cara de lelo a quen vive con miramentos de esguello o fin de mes.

   Neste verán - crucemos os dedos, que aínda non rematou - a traída de augas a Ribadeo non sufriu ningunha avaría importante pese á súa vellez e ás reclamacións que periodicamente se fan para a súa renovación.

   Co anterior, temos xa varias das bases que se deben considerar ó falar dun xeito máis ou menos serio sobre a auga. Por unha banda, o coñecemento do seu ciclo, os usos, cantidades, distribución ou posibilidades; é dicir, a súa consideración como recurso escaso que é necesario estudar. Por outra, a posibilidade de apropiación en exclusiva da auga; non en van foi o ben escollido por Edward Bellamy para a súa obriña 'O Mercado', como alegoría e como unha posibilidade real. E máis, as guerras que xorden de intereses contrapostos como entre auga para beber, para regar, para producir enerxía ou outros usos posibles; guerras feitas con tanques como en oriente medio ou con cartos como en California, pero guerras auténticas. E aínda a consideración e necesidade das redes de aproveitamento, o seu deseño, a súa conservación... para poder asegurar o seu subministro mesmo en lugares tan pouco sospeitosos de escaseza de auga como é Galicia.

   Volvendo ó título, Se a auga nos é necesaria a todos, deberamos ter auga para todos. Esa é a idea de base para facer un estudo sobre ela, e de aí o título escollido por Díaz-Fierros para un libriño moi interesante e ameno. Non vale que alguén se apropie da auga e deixe ós outros morrer de sede. É un ben común, e hai que distribuíla como tal. Procurando solucións en común, e fuxindo do 'teño unha solución, por que non se implanta?', cando a realidade é que ten un interese e unha solución só para o seu interese, á súa medida.

   En Galicia non estamos moi afeitos - fóra do 'se chove, que chova', episodios de seca que noutros lugares tomarían a risa ou rogativas aparte - a tratar sobre a auga. Eu aínda lembro ter ido á fonte na procura de caldeiros con auga, algo que na nosa terra, e salvo casos puntuais mesmo con avaría de por medio, está esquecido aínda en aldeas sen conexión coa rede pública: de xeito individual ou colectivo dun grupo de veciños, soe estar arranxado o problema dende hai tempo. Mais a abundancia de auga é enganosa: non é o mesmo que haxa auga a que a podamos aproveitar para o que queremos. E episodios como o baleirado dos encoros lémbrannos que máis aló de casos puntuais de escaseza, a auga na nosa terra segue a ser un ben a administrar, aínda que non sexa tan escasa como noutros lugares da nosa Terra. E que máis aló de novas e mellores infraestruturas, o bo aproveitamento, a eliminación de contaminación, o rexir o seu uso... son tamén materias pendentes por estes lares.

Noticia: chove

Unha revisión dos datos fáime reescribir de novo este artigo:
Calquera que baixe dende o concello a Mirasol verá que non pode pasar. Non se trata do peche do Porto de Mirasol, senón do desprendemento de terra que levou por diante parte dunha nave en Mirasol. O motivo? As choivas da fin de semana, o mesmo que o fin de semana pasada causaron tamén un desprendimento de parede e muro dunha casa. Novembro é en Ribadeo o mes máis chuvioso do ano, con cousa de 120mm caídos de media (120L/m², dato de Díaz Fierros de 1971, citado nun traballo sobre a ría de Silvia Piedracoba Varela), e as precipitacións últimas rexistradas na Pedro Murias, Dia a día, foron:

01/10/08	0
02/10/08	1,4
03/10/08	3,7
04/10/08	0
05/10/08	0
06/10/08	0
07/10/08	6,6
08/10/08	0
09/10/08	0
10/10/08	0
11/10/08	0
12/10/08	0
13/10/08	0
14/10/08	0
15/10/08	0
16/10/08	2,6
17/10/08	1,4
18/10/08	0
19/10/08	0
20/10/08	0
21/10/08	42,7
22/10/08	3,2
23/10/08	0
24/10/08	0
25/10/08	0
26/10/08	0
27/10/08	23,4
28/10/08	11,4
29/10/08	9,7
30/10/08	13,2
31/10/08	20,5
01/11/08	50,9
02/11/08	21,6

É dicir, un total de 139,8mm en outubro (47 máis que a media) e 52,5 máis os dous días de novembro que levamos (abondo por riba da media, que de continuar deste xeito sairía para novembro de case 1100). Ou sexa, nada extraordinario, pero que pode producir sustos.
A apostillar que unha volta consultados os datos da Pedro Murias no que vai de século (2001-2007), sáeme a media de novembro en 119,29, prácticamente o mesmo dato que é citado de Díaz Fierros. En troques, a media dos meses de outubro, contando o do 2008, sae por riba dos 150, quedando o outubro 2008, con case 140, por baixo da media do século, que ten como dato curioso que o 2 de outubrode 2006 descargou un récord de 136,2mm.

Triángulo: libro de F. Díaz-Fierros sobre a medición da Terra

    Será mañá xoves pola tarde. Deixo o collido na páxina da editorial, e en canto a Díaz-Fierros, hai moitas cousas xa no blog ou na Galipedia:

    Dous franceses e un galego nas illas Pitiusas

    Entre 1806 e 1808, o matemático e astrónomo, Xosé Rodríguez González (Bermes, Lalín, 1770 - Santiago de Compostela, 1824), xunto cos franceses Jean-Baptiste Biot e François Arago, percorreron as illas Pitiusas nunha expedición científica que serviría para definir o metro como sistema universal de medida. Os seus traballos e aventuras constitúen un relato histórico do máximo interese para poñer en valor a importancia deste matemático galego neste logro científico.

 

Unha tradición recente a aproveitar en Ribadeo

Dende hai tres cursos, o IES de Ribadeo Dionisio Gamallo ten unha tradición: as conferencias inaugurais ao inicio de curso. Cun engadido que permite a tecnoloxía actual: quedan rexistradas de diferentes xeitos na páxina do centro educativo, estando a disposición de quen queira na rede. Esta entrada é só unha lembranza da súa existencia (non é a primeira vez que me refiro a elas -por exemplo, aquí-) e a relación das que leva habido polo momento:
Curso 2014/2015. Antonio Deaño Gamallo falou sobre Dionisio Gamallo Fierros.
Curso 2015/2016. Francisco Díaz-Fierros Viqueira falou sobre Xeoloxía e paisaxe. Na memoria de Isidoro Asensio Amor. Vídeo en Vimeo. Presentación en pdf
Curso 2016/2017. Xavier Rodríguez Baixeras falou sobre Algúns aspectos da poesía de Luz Pozo. Vídeo en Vimeo.
Captura de imaxe do IES de Ribadeo Dionisio Gamallo no Google Street View correspondente a unha toma de abril deste ano

Nota posterior:infórmanme de que hai preto de 40 anos, no Instituto Laboral, José Benito deu un discurso inaugural.

LIBROS E LEMBRANZAS RIBADENSES DE HOXE. Pancho Campos Dorado

LIBROS E LEMBRANZAS RIBADENSES DE HOXE

Pancho Campos Dorado

O título deste artigo dáse á interpretación de particularizar certos libros cando realmente os libros toman carácter universal unha vez publicados. Non, eu quero referirme a libros e lembranzas escritas por e para ribadenses ou que teñen que ver coas xentes de Ribadeo.

Vemos neste querido semanario, La Comarca del Eo, varios artigos describindo o entrañable e familiar libro de “Poesía en la tangente” do Presidente Leopoldo Calvo-Sotelo Bustelo. Por outra banda se escribe unha gran lembranza a labor profesional do ilustre ribadense Victor Moro e un resumen biográfico auténtico e sincero do pintor ribadense Xusto Moreda.

Pola miña parte, levo intentando escribir algo sobre os últimos libros que lin, libros tamén de persoas con natureza total ou parcial de Ribadeo.

Tiven a honra de presentar o 17 de maio deste ano, o documentadísimo libro “Ciencia e conciencia. Historia Social” do escultor Fernando Villapol Parapar, un traballo particular de investigación xenealóxica familiar que en moi poucos casos se atopa tan amplamente documentada e cuxa historia dos Villapol, cabaleiros da Mariña de Lugo, sábese que acompañaron ao conde santo Osorio Gutiérrez en diversas campañas guerreiras ate que este se retira e se recolle cara á vida de santidade en Vilanova onde funda o mosteiro de San Salvador de Lourenzá o 17 xuño de 969 (era 1007).

Facendo un inciso, dicir que neste Testamento de Fundación do mosteiro de Lourenzá do ano 969, aparece a máis antiga denominación de Ribadeo como “Riba Euve” (España Sagrada, Fr. Henrique Florez, tomo XVIII, p. 336).

A historia xenealóxica narrada dos Villapol consta de XX xeracións con rigorosa e estrita documentación que comeza de forma continuada desde a xeración I con Lope Alonso de Villapol no século XIV, ate a XX con Shayla Antía e Sabela Jane nos días de hoxe. Unha historia onde se entrecruzan estirpes de fidalgos, escribáns, artistas, escultores, escritores e xentes do común que nos fan reflexionar, e moito, en como unha exposición científica da orixe, filiación e da propagación das familias ao cabo dos tempos, a traveso dos séculos, entrecrúzanse con decenas de mencións transversais e paralelas con outras ramas de familias da bisbarra ou de alén do mar. Esta viaxe no tempo ao que nos leva Fernando, é tan extraordinario que non cabe dúbida de que si todos os veciños dunha provincia soubésemos das nosas árbores xenealóxicas, seguramente nos atoparíamos coa sorpresa de que por un ou outro lado, todos estamos emparentados consanguínea ou politicamente, e non precisamente por unha endogamia de casta, senón por sermos veciños.

Outro libro, neste caso científico, é o do físico Antonio Gregorio Montes, “A Temperie Ribadense no 2021”, continuación dun anterior “A Temperie Ribadense no 2020”. Un traballo estatístico do microclima ribadense cuxo estudo se remonta ao ano 1929, con algunha que outra anotación feita na Estación pluviométrica da Illa Pancha, mais as estatísticas máis continuadas fanse na Granxa-Escola de Pedro Murias. Hai que resaltar que algo así nunca se tiña realizado có microclima ribadense, polo que estes libros teñen un alto valor histórico para presentes e futuros estudos comparativos sobre o tema.

Teño que confesar que me chamou moitísimo a atención o ensaio histórico, “O Gran Triángulo” do profesor Francisco Diaz-Fierros Viqueira, unha narración na que conta a historia pseudobigráfica de dous astrónomos franceses, Jean Baptiste Biot e Francois Arago, e un galego, o astrónomo e matemático de Bermés, Xosé Rodríguez González, que no transcurso dos anos 1806 e 1808, mediron a prolongación do meridiano de París ata as illas Baleares. É un relato no que entras de cheo despois de desenrolar a fórmula trigonométrica da altura (Z) dun triángulo, na que Z = AB (tg A tgB / tg A + tg B)

Isto leva ós métodos de triangulación para coñecer as distancias necesarias para desenrolo do arco de meridiano e o por que de tantas penalidades que tivo que pasar o galego Xosé Rodríguez, particularmente, para manter os fachos acesos, nos picos dos montes escollidos. Traballo de heroes anónimos que fixeron avanzar o saber da raza humana, e que como di Francisco Díaz-Fierros, “dunha transcendencia que, coido, aínda non soubemos valorar moi ben”, e que serviron para ofrecer novas perspectivas sobre o cálculo da latitude terrestre, imprescindible, xunto coa lonxitude, para situarse nun punto calquera da Terra.

Con agarimo a todos estes autores que me fixeron pasar días moi agradables e interesantes.

AUGA PARA TODOS. Pancho Campos Dorado

 

Recorrido aproximado do Pipelo

AUGA PARA TODOS

Pancho Campos Dorado

    O título deste artigo é copia (perdón pola ousadía) do nome do libro “Auga para todos” (Biblioteca de divulgación da USC, 2017) escrito en galego polo noso veciño Francisco Díaz-Fierros Viqueira, catedrático (e dende a súa xubilación, emérito) de Edafoloxía e Química Agrícola da Universidade de Santiago desde 1987. Un traballo exhaustivo e documentado sobre a escaseza e a problemática de todo o relacionado coa auga que temos neste noso planeta Terra. Ese ben común que Francisco nos mostra en todo o seu ciclo hidrolóxico vital para a humanidade, no seu reparto, como enerxía aproveitable, no seu desenvolvemento para os cultivos, ese ben que por estar espallado nun 71% da superficie terrestre, cunha profundidade media de 3,86 km, parece unha cantidade enorme, e en cambio representa soamente o 0,13% do volume total do planeta, e a súa profundidade comparada co radio da Terra, 6371 km, “é algo menos aínda que a pel dunha mazá”. Deste volume, é auga salgada nos océanos e mares, o 99% e só un 1% é auga doce, da que nós, humanos, necesitamos máis que comer. Unha substancia tan escasa como vital para os seres vivos, para a existencia da nosa vida, pois o noso corpo humano está composto por un 70% de auga. Ou sexa é radicalmente esencial que a coidemos como o ben máis prezado que temos, moitísimo máis importante que todos os metais e tódalas pedras preciosas do planeta, por moito que as aprecien os especuladores da riqueza, pois sen elas viven, pero sen beber non.

    Pois ben, despois deste introito para saber do imprescindible e escasa que é a auga e que necesaria nos é, temos obriga de conservala en bo estado, e introducireime na problemática que temos en Ribadeo coa auga, pois é un ben co que levábamos desde tempo inmemorial con problemas de abastecemento.

    Primeiro aproveitáronse as fontes naturais das parroquias e habilitáronse as dos barrios urbanos, Santiago de Vigo (anterior a 1164) na Vilavella; tróuxose unha canle desde o río de Ove que pasaba de San Francisco ó Campo (río Pipelo), encanáronse augas das Fontes do Lobo, do Monte da Arca e de Folgosa, e fixéronse a Fonte Nova (1536); a Fonte de Guimarán (1687); a Fonte Cavada (1749); a de Espiñaredo (1780); a dos Catro Canos (1894); Fonte da Alza (1935), etc. Un coñecemento máis exhaustivo destas construcións reflíctese no precioso e entrañable libro “As Fontes de Ribadeo” das nosas veciñas Alicia Sarmiento González e Teresa Díaz Estévez (Agrupación Francisco Lanza, 2009).

    Hoxe en día desfrutamos dun magnífico servizo de augas da traída, grazas á eficaz medida de encanar a auga do río Eo cara a Ribadeo, obra encomendada polo tamén noso veciño Leopoldo Calvo Sotelo e Bustelo (1926-2008) Presidente do Goberno de España nos anos 1981 e 1982 e Marqués da Ría de Ribadeo con Grandeza de España (Real Decreto 591/2002, BOE núm.151, martes 25 de xuño de 2002). Este pasado 3 de maio foi o 13 aniversario do seu pasamento (q.e.p.d.).

    O encanamento de auga do Eo, sacounos os ribadenses da escaseza que sempre sufrimos dela nos veráns. Miña nai mandábame á Fonte Cavada por un caldeiro de auga para poder facer de comer, e coma min, mandábannos aos pícaros do barrio do Matadeiro e de Figueirúa á auga durante moitos días do verán, pois pola tubaxe da traída non saía nin gota. As Fontes do Lobo quedaran obsoletas e non eran quen de abastecer a poboación en crecemento constante, e menos cando aumentaba de súbito cos turistas do interior que viñan de Madrid, de Lugo, de A Coruña, de Bilbao e no mes de setembro as pensións e as casas que daban camas enchíanse de xente que baixaban á vila para tomar os baños quentes de mar.

    Aquela falta de auga continuada no tempo, tivo unha solución drástica, un plan de subministro que viu o Presidente que era enxeñeiro de Camiños, Canles e Portos e un político culto e de gran talla intelectual sen lugar a dúbidas.

    Hoxe, aquela obra inxente para aqueles anos da década dos oitenta, está quedando totalmente obsoleta aos corenta anos da súa instalación, debido ó deterioro do colector de entronque Eo-Ribadeo, que segundo sabemos está case arruinado na súa totalidade, e a punto de romperse sen saber ninguén cando, nin en que datas. Menos mal que a rede secundaria de subministro se foi cambiando de hai pouco, e polo menos nas rúas non se esperan consecuencias da tamaña inundación que se prevé.

    Para cando espera a Corporación Municipal de Ribadeo afrontar esta obra de recambio do colector principal e a tubaxe subsidiaria que faga falta para manter o excelente servizo actual que tan necesario é como en precario estado se atopa?

    Fai uns anos rebentou un tramo pequeniño, e Ribadeo estivo durante dous días sen auga, e o caos nas casas era monumental, non había auga para os inodoros, había que mal lavarse con auga embotellada, e os nenos e vellos, non falemos!

    Cando rebente de novo a tubaxe, que rebentará en calquera momento por calquera lado, canto tempo nos quedaremos sen auga? Todo o verán? Todo o inverno? Todo o outono? Toda a primavera? Cantos prexuízos traerá a toda a hostaleira de verán, inverno... ao comercio en xeral. Como nos amañaremos sen auga nas casas, nos pisos onde vivimos unha grande maioría dos veciños? Esas coelleiras da época industrial que tanto furor causaron nos “booms inmobiliarios” deste país e que compramos como unha “bendita” solución as nosas necesidades de habitáculo.

    Hai que poñer en marcha un plan de rexeneración sistemática do colector, xa. Non se pode esperar a que ocorra un accidente monumental que deixe a Ribadeo sen auga. Aínda temos na memoria a velocidade de construción que tivo a Xunta de Galiza para reconstruír a ponte de Arante cando a levou o río. Estiveron os veciños anos enteiros sen camiño, porque si patrimonio, que si patatín que si patatán... ¡Sen servizo anos enteiros!

    Esperemos que a Xunta responda en condicións de dar solucións e non alarguen o problema ata que o remedio pase por un inferno de problemas.

Lembrando festa: libro das festas patronais de Ribadeo 2007

Nestes días nos que sentimos a necesidade de orden de xeito diferente ó habitual, tpeime co libro doas festas patronais de Ribadeo de 2007. A primeira reacción foir ler (índa non o fixera), e logo, facer posible de xeito doado a lembranza a outra xente. A solución foi escanear. Iso si, suprimín as follas que só teñen anuncios -a maioría- deixando só as de información da festa -exactamente 2-, a portada, unha páxina de fotos e os textos de colaboración, incluíndo o saúda do alcalde. O contido é:
* Imaxes para a lembranza (2 fotos do século pasado)
* Saúda do alcalde
* Colasín dos paus (Víctor Moro)
* Ribadeo tivo un río (Francisco Díaz-Fierros Viqueira)
* Recordos (Miguel Gutiérrez)
* Placer para los sentidos (Gilberto Suárez)
* Fotos da Raíña e Damas de honra: Ana Fernández, Arabela Otero e Denisse Martínez
* Mudanzas heráldicas (Eduardo Gutiérrez)
* Programa das festas
* Cuestión de fósforo (Roberto R. Rodríguez)
* Octopografía ribadense (Carlos Álvarez Lebredo)
* De festas e botellón (Antonio Díaz Amor)
* Tracadonove (Suso Ventura)
* A torre (Eva Moreda R.)
* Poesías (Eli García-Bouso Martínez)
* O precursor percusionista (Jorge Deaño)
Velaeiquí:

Libro festas patronais ribadeo 2007 from Antonio Gregorio Montes

O contido está disponible tamén en https://issuu.com/agremon/docs/libro_festas_patronais_ribadeo_2007

Máis historia en Ribadeo

Onte, no DOG, proclamábase o "DECRETO 153/2012, do 5 de xullo, polo que se transforma o centro público integrado Celso Emilio Ferreiro de Vigo en centro público de educación primaria, se fusionan os institutos da localidade de Ribadeo e se trasladan ensinanzas."
É dicir, xa é oficial que o próximo curso haberá o Instituto de Educación Secundaria de Ribadeo, polo momento sen máis nome e sendo de esperar que aínda se lle tarde en asignar un un certo tempo. Facelo doutro xeito sería ben esquecer unha parte da historia de Ribadeo, por un nome novo, ben dar preeminencia a un dos nomes anteriores, cousas ambas que coido desaconsellables.
Primeiro, corto e pego a historia do de vida máis longa dos que se fusionan, o IES Dionisio Gamallo Fierros:
Anos 20: 

Créase en Ribadeo o primeiro Instituto de Ensino Secundario. Pechou ó rematar a guerra.

1955: 

Inicia a súa actividade o actual Instituto, sendo Dionisio Gamallo Fierros o primeiro director. En principio as clases eran na casa do óptico, por non contar con edificio propio.

1958

 Inaugurouse o actual edificio. Ó acto asistiu Francisco Franco, como quedou recollido na prensa da época.

"El Jefe del Estado, con su esposa y demás miembros de la comitiva, fue recibido en el Instituto Laboral por el Director del mismo, D. Dionisio Gamallo Fierros, y el Claustro de Profesores.

"En el vestíbulo del nuevo edificio se había levantado un altar, en el cual se revistió con los ornamentos litúrgicos el Prelado de la Diócesis, Dr. Argaya Goicoechea, que procedió a la bendición del Instituto.

"A continuación, el Caudillo, acompañado de su esposa, del Ministro de Educación Nacional y del Director del Centro, visitó las dependencias de éste, interesándose por su funcionamiento y examinando detenidamente el material pedagógico y científico de que dispone, y escuchando las explicaciones dadas por el Ministro.

"Terminada la visita, el Jefe del Estado expresó su complacencia por las nuevas instalaciones del Instituto Laboral, trasladándose luego, con la misma solemnidad que a la llegada, al Parador de Turismo.

"Las características del nuevo edificio del Instituto de Enseñanza Media Profesional de Ribadeo, son las siguientes:

"Ha sido construído a la salida de la villa, en la margen izquierda de la carretera de Asturias a Galicia. Sencillo de líneas y armonioso en el conjunto, el proyecto se ha debido al Arquitecto del Ministerio de Educación Nacional, D. Francisco Navarro Borrás.

"Consta la edificación de cuatro plantas. La baja mide 1.400 metros cuadrados, destinados a salón de actos, patio cubierto para recreo, oficinas, talleres de diversas actividades, etc. La planta primera mide 820 metros cuadrados, y en ella están el vestíbulo, el anfiteatro, la capilla y cinco aulas, de 60 metros cuadrados cada una.

"La segunda planta mide 680 metros cuadrados, y en la que se han instalado el local del Frente de Juventudes, bar, cocina, salas de dibujo y laboratorios. La última planta se destina a almacenes y una torreta, donde se han colocado aparatos para observaciones meteorológicas.

"El edificio tiene capacidad para dar en él enseñanza a numerosos alumnos, y todas las instalaciones y servicios han sido adecuados a la función a que se destinan, no sólo para su utilización en la actualidad, sino para que en el Instituto puedan recibir enseñanzas numerosos alumnos en años futuros".

Revista Lucus, Excma. Deputación Provincial, nº 3, decembro de 1958, páxs. 11-13.

Déuselle o nome de "Instituto Laboral Carlos Mª Rodríguez de Valcárcel"

1963: 

O Instituto pasa a ser mixto. Ata esa data só asistía alumnado masculino.

Curso 1966-67:

 Implántase o Bacharelato Superior.

1967:

 Créase un Colexio Menor. Os alumnos residían nas vivendas anexas ó centro.
 Implántase o Bacharelato Elemental nocturno.

Curso 1975-76: 

Extinguido o vello plan de Bacharelato, comeza a impartirse o BUP.

Curso 1998-99:

 Pasa a impartirse un Ciclo Superior de Animación Sociocultural.
 Intégrase o Centro Dámaso Alonso, ata entón independente, e dedicado á educación permanente de adultos.
 Empeza a impartirse a ESO

2000:

 O IES nº 1 pasa a denominarse IES Dionisio Gamallo Fierros.

Curso 2001-02:

Empeza a impartirse un Ciclo Superior de Educación Infantil e un Programa de Garantía social de Auxiliar de Puericultura.

E logo, a do Porta da Auga:

A historia do centro comezou o 23 de agosto de 1975 cando polo decreto 2490/1975 se creou o Centro de Formación Profesional de 1º e 2º grao de Ribadeo. Isto aparece publicado no B.O.E nº 254 con data do 23 de outubro de 1975 asinado aínda por Francisco Franco e sendo ministro de Educación e Ciencia Cruz Martínez Esteruelas.

No B.O.E. do 31 de decembro de 1975 por Orde do 9 de decembro dese mesmo ano faise público que o seu funcionamento comeza en novembro de 1975.

Impartiranse as ensinanzas da:

• Rama Administrativa e Comercial, profesión Administrativa.
• Rama Electricidade e Electrónica, profesión Electricidade.
• Rama do Metal, profesión Mecánica
  

Segundo esta mesma Orde o cadro de persoal do centro será o seguinte:

• Un profesor da Área Formativa Común.
• Un profesor da Área de Ciencias Aplicadas.
• Un profesor de Expresión Gráfica.
• Un profesor de Idiomas.
• Un Profesor de Tecnoloxía para cada profesión concedida.
• Un profesor de Relixión.
• Un profesor de Formación Cívico-Social e Política.
• Un profesor de Educación Físico –Deportiva.
• Un mestre de Taller ou profesor de Prácticas por cada profesión concedida.
  

O cadro de persoal administrativo conforme o B.O.E. anteriormente citado estaría composto por:

• Un oficial e un auxiliar.
  

E o de persoal subalterno por:

• Tres ordenanzas
• Tres serventes de limpeza.
  

Por orde do 2 de decembro de 1975 adscríbese provisionalmente ó Instituto de Formación Profesional de Ribadeo o seguinte profesorado docente con efectos do comezo do curso escolar 75-76, aínda que moitos deles non chegaron a impartir clase no centro:

• D. Alberto Mediavilla Martínez
• D. José Benito Santana Gutiérrez
• D. Jesús Fermín Rodríguez Pérez
• D. Mario López Durá
• D. Leonardo Díaz Sedano
• D. José González de Sela Torres

O 16 de febreiro de 1976, e co obxecto de non demorar o comezo das clases como Instituto de Formación Profesional, o Delegado do Ministerio de Educación decide que, provisionalmente, José Benito Santana Gutiérrez , organice a iniciación das actividades docentes. O 31 de marzo de 1976 o director en funcións comunica ó Delegado provincial de Educación e Ciencia o horario semanal dalgúns dos profesores do centro:

• Formación do Espírito Nacional
  Dª Antonia Lazurtegui Cuervo.............................4h.
• Ensinanzas do Fogar.
  Dª Fernanda González de Sela Torres................2h.
• Educación Física.
  DªCarmen Gómez Montero...................................3h.
• Educación Fisica
  D. Francisco López Castro ..................................3h.
• Relixión
  D. José Yáñez Basanta.........................................4h.

O 19 de abril de 1976 autorizase a contratación do seguinte persoal docente para o curso 76-77: Juana Mª Guzmán Suárez , Mª del Pilar Moro Fernández e Jesús Eugenio García García , aínda que xa desde febreiro impartiron clase neste Instituto.

O 6 de outubro de 1976 comunícase ó director do centro que durante o curso académico 76-77 Juan Ignacio García Cernuda , impartirá as ensinanzas de Educación Física e Deportiva que, anecdoticamente, naquel momento tivo que compartir coas de Formación Cívico-Social e Política.

O 8 de febreiro de 1977 asígnase en Madrid o primeiro director ó Instituto de Formación Profesional de Ribadeo, Jesús Eugenio García García, proposto para este cargo polo claustro de profesores.

O 23 de marzo de 1977 asínase en Madrid o nomeamento da primeira secretaria do centro, Mª del Pilar Moro Fernández , e ó día seguinte noméase como primeira xefa de estudios do Instituto de Formación Profesional de Ribadeo a Juana Mª Guzmán Suárez . Na actualidade estas dúas profesoras continúan exercendo o seu labor docente no centro.

Con entrada do 6 de maio de 1977 chega ó centro o contrato das serventes de limpeza: Carmen Santos Amor , Antonia Amor López e Elvira Saavedra Peña , aínda que tamén se aclara nun documento anterior que deben constar con este cargo desde o 1 de outubro de 1976.

O 1 de maio de 1977 é asinado o contrato da primeira auxiliar da rama administrativa que traballa no centro, Mª Victoria García Reigada , que aínda hoxe continúa realizando os labores administrativos e que despois seguiu a súa formación neste mesmo instituto.

A entrada no rexistro do centro data do 20 de setembro xunto co primeiro contrato de persoal subalterno no que figura para este cargo Manuela Cancio Díaz, que realizou labores de administrativa ata a incorporación de Victoria.

Polo que respecta a solicitudes de axuda ó estudio, as primeiras do centro foron as presentadas no curso 76/77 por Elva Fernández Rodriguez e Mª Victoria García Reigada, actual administrativa do centro.

En canto ó material escolar a primeira orde de distribución rexistrada no arquivo do Instituto é do 31 de maio de 1976 e nela adxudícanse ó centro:

• 1 armario A-1
• 40 cadeiras xiratorias.
• 40 máquinas de escribir.
• 40 mesas de máquina de escribir.
• 1 calculadora.
• 1 fotocopiadora.
  

Na orde do 3 de novembro de 1976 asígnase ó centro unha mesa de profesor e un sillón.

O 2 de xullo de 1977 realizouse o primeiro inventario de material do centro, que estaba composto polo citado nas dúas ordes de districución anteriores e polo seguinte prestado polo I.N.E.M:

• 70 pupitres.
• 70 cadeiras.
• 3 mesas de profesor
• 2 sillóns .
• 2 mesas de oficina.
• 2 cadeiras de oficina.
• 1 máquina de carro grande.
• 1 percha.
  

Posteriormente chegaría ó centro por orde de distribución do 1 de xullo de 1977 o seguinte material:

• 1 xogo de ciceis e burís.
• 4 tesoiras para cortar chapa de 8”.
• 1 armario con peche de persianas e equipo de ferramentas para electricista.
• 40 equipos de ferramentas mecánicas para alumno.

Cómpre destaca-lo orzamento co que o centro contaba para o primeiro , segundo e terceiro trimestre de 1976 que ascendeu a un total de 192.000 pts .

O 15 de novembro de 1977 o director do centro comunica ó delegado privincial de Educación e Ciencia de Lugo que o terreo onde está ubicado o centro ten unha superficie de 2.800m2 dos cales 286 corresponden ó inmoble, 500 ó patio frontal e quedan libres 1961m2 de superficie libre edificable e solicita a construcción dun taller de electricidade, de talleres de mecánica, a colocación de calefacción central(pois só se contaba con catro estufas de butano do instituto de ensino medio que tiveran que ser devoltas por necesidades do I.N.E.M) e o cambio da instalación eléctrica que era moi antiga e bifásica, Naquel curso aínda se impartían as clases na antiga Casa do Óptico con enderezo no Xardín, en Ribadeo.

O centro foi medrando e construíuse o novo edificio no que está ubicado desde o curso académico  1981-82.

Nestas dúas fotos pódese observar o aspecto das partes anterior e posterior do novo edificio no mesmo ano da súa inauguración (bueno, a verdade é que non houbo ningún acto oficial de inauguración).

No terreo baldío que vemos nesta foto actualmente atópase o polideportivo e o edificio que alberga os talleres de electricidade e aula do Bacharelato de Tecnoloxía.

O mesmo tempo tamén se foi incrementando a oferta de especialidades de Formación Profesional, empezouse a impartir a ESO de forma anticipada, sendo un dos primeiros centros de Galicia en incorporar estas ensinanzas, e a continuación chegaron os Bacharelatos, tamén de forma anticipada.

Na seguinte táboa móstrase a evolución da implantación de ensinanzas ata o curso 2002-03:

Ano	Ensinanzas implantadas
1975-76	FP1 Administrativo
1977-78	FP2 Administrativo FP1 Electricidade
1979-80	FP2 Electricidade
1981-82	FP1 Automoción
1983-84	FP2 Automoción
1984-85	FP1 Sanitaria
1987-88	FP2 Anatomía Patolóxica
1992-93	3º E.S.O.
1994-95	Bacharelatode Humanidades e Ciencias Sociais Bacharelato de Tecnoloxía
1995-96	CFGM Electromecánica de Vehículos CGFM Equipos e Instalacións Electrotécnicas
1996-97	CFGS Administración CFGS Automoción
1997-98	CFGM Coidados Auxiliares de Enfermería CFGM Xestión Administrativa
1998-99	Prog. Gar. Social: Axudante de Operacións de Carrocería do Vehículo
1999-00	Último ano de Anatomía Patolóxica e do CFGM Coidados Auxiliares de Enfermería
2000-01	Prog. Gar. Social: Dependente de comercio
2001-02	CFGM Acabados de construcción (réxime nocturno)
2002-03	CFGM Carrocería (réxime nocturno)
2003-04	Condición de Centro Integrado de Formación Profesional
2007-08	Primerio curso que funcionan desdobrados o IES e o Cento Integrado de Formación Profesional Porta da Auga

Con todas estas especialidades e ciclos formativos o espacio dedicado a estas actividades tivo que ser aumentado e foi en marzo de 1999 cando o conselleiro de Educación e Ordenación Universitaria inaugurou novas instalacións. Completáronse con dous novos bloques destinados a Electricidade e Electrónica e aula do Bacharelato de Tecnoloxía - o primeiro- e a taller de Automoción -o segundo-. As novas aulas contan cunha superficie de 605 metros cadrados e a nave taller de 405m2. 0 investimento foi de 122.509.661 pesetas.

As novas especialidades e reformas fixeron preciso a modificación da propia denominación do centro xa que pasou de Instituto de Formación Profesional a Instituto de Educación Secundaria e o 10 de febreiro de 1998 foi aprobado no Consello Escolar o seu nome actual Porta da Auga.

As instalacións seguiron aumentando e construiuse un pavillón de deportes cunha superficie de 1000 metros cadrados destinado a aula de Educación Física e patio de recreo; no verán de 2001 fixéronse unha serie de reformas quedando novos locais para Conserxería, Orientación, Secretaría, Recepción de pais, Biblioteca, Salón de actos, así como un despacho independente para cada membro do equipo directivo; durante o curso 2001/02 construiuse unha nave para impartir as ensinanzas de Acabados de Construcción, de 240 metros cadrados, e no 2002/03 unha aula de Informática de 27 metros cadrados e un despacho para o responsable de calidade.

No curso 2003-04 o IES Porta da Auga pasou a ser o primeiro centro da provincia de Lugo en adquirir a denominación de Centro Integrado de Formación Profesional, pasando a impartir, ademais da ESO e Bacharelatos, tódalas modalidades da Formación Profesional: reglada (Ciclos Formativos), ocupacional e continua.

En setembro do 2006, mediante o Decreto 154/2006, do 7 de setembro (DOG do 18 de setembro e corrección de erros no DOG do 22 de setembro), o centro desdóbrase en dous, por un lado o propio IES Porta da Auga e por outro o Centro Integrado de Formación Profesional Porta da Auga. A orde do 30 de novembro de 2006 (DOG do 2 de xaneiro) autoriza a oferta educativa dos dous centros, quedando o IES Porta da Auga coa ESO, Bacharelatos (modalidades de Tecnoloxía e Humanidades e Ciencias Sociais), os ciclos formativos da familia profesional de Administración (ciclo medio de Xestión Administrativa e ciclos superior de Administración e Finanzas) e os programas de garantía social (Axudante de operacións de carrozaría do vehículo, dependente de comercio, operario de albanelería e instalador electricista).

Ó longo destes anos de implantación de novos estudios e reformas cómpre salientar aos máximos responsables: os nosos directores, que co seu traballo e coa axuda dos distintos equipos directivos e profesorado fixeron posible isto. Xa mencionamos ao director que provisionalmente se encargou de comezar a nosa andaina: José Benito Santana Gutiérrez. Logo dirixiu o centro Jesús Eugenio García García e os seguintes foron:

• Flor Núñez Sánchez
• Antonio Gregorio Montes
• Xose Antón Méndez López
• Luis Manuel Álvarez Martínez
• Álvaro Doural Leiras
• Alfonso Piñeiro Funcasta
  

Coa nova oferta tamén aumentou considerablemente o número doutros dos protagonistas desta historia, os alumnos e alumnas, que chegaron a ser mais de 600 no curso 1996-97, como se aprecia no seguinte gráfico:

43 biografías, non 44

    Xa me teño referido aquí ó libro 'Ribadenses destacados. 44 biografías. Séculos XIX a XXI', presentado a finais do pasado novembro. Como xa quedei con algúns dos redactores en publicar no blog as correspondentes biografías, paso antes a reseñar algunhas curiosidades do libro.

    A primeira é que non son 44 biografías, senón 43. De onde ven o erro, nin idea. Pero aí está, pode contarse. É ademais evidente, e foi dito na presentación, que cortouse o número de biografiados, deixándose fóra algún que con determinados criterios, podería ter máis méritos para estar no libro que outros que si o están.

    O número de autores chega a 18 (non 17, como se dixo nalgún momento), cun número de biografías que vai de 1 a 11 por autor. Máis da metade, cunha soa biografía, catro con dúas e outros catro con máis de dúas.

    Están biografiadas, a máis das que aparecen agrupadas en familia, 42 persoas (hai dúas entradas con dúas biografías), das que 39 son homes e tres mulleres (Manuela Barreiro, Corona González e Luz Pozo), as que ademais teñen artigos de media algo máis curtos que os dos homes.

    Do libro pode extraerse un conxunto de datos estatísticos que en gráficas, pode resumirse:

    Ordenados de máis a menos biografías (en realidade, artigos) realizadas, arriba pode verse tnto o número destas como o de páxinas de cada autor.

    Conservando a orde da gráfica primeira, nesta segunda aparece o número medio de páxinas por artigo por cada autor.

    Na terceira, preséntanse ordenadas as biografías por número de páxinas que se lle adican, o que podería usarse (pero non debe, porque inflúen máis outros factores) como criterio de importancia concedida

    Por último un resume da gráfica anterior, co número de biografías de cada extensión: unha biografía de dez páxinas, dúas de nove, etc.

    As biografías do libro (con ligazóns ás xa publicadas no blog e autores, ou, no caso de non estar publicadas aínda, de xeito espero transitorio a outras biografías correspondentes no blog, se existen, ou na Galipedia):

Dionisio Fierros Álvarez 

Xosé María López Rodríguez 

Amando Suárez Couto. Celia Castro Fernández

Benito Prieto Coussent. Celia Castro Fernández

Xesús Peña Rego (Suso Peña) 

Manuel Fernández Amor 

Primitivo Díaz Pérez 

Manuel Cortés García 

Valeriano González Abraido (Tito González) 

Carlos Álvarez Fernández Cid 

Xusto Pico de Coaña e Vinjoy 

Antonio Rodríguez del Busto 

Xosé María Alonso Trelles (El Viejo Pancho) 

Francisco Rodríguez Del Busto 

José Vicente Pérez Martínez 

Francisco Lanza Álvarez. Eduardo Gutiérrez Fernández

Gregorio Sanz García 

Eliseo Pulpeiro González 

Dionisio Gamallo Fierros 

Luz Pozo Garza 

Daniel Cortezón Álvarez. Santiago Sanjurjo Díaz

Alfredo Deaño Gamallo 

Guillermo Schulz y Schweizer 

Agustín M. Acevedo Rodríguez 

Manuel F. Reynante y Cancio 

Ubaldo Pasarón y Lastra 

Manuela Barreiro Pico 

Enrique Suárez Couto 

Antonio Rodríguez Darriba 

Enrique Otero Aenlle 

Isidoro Asensio Amor 

Segundo Moreno Barcia 

Fernando Méndez Sanjulián 

Camilo Barcia Trelles 

Leopoldo Calvo-Sotelo Bustelo 

Antonio Raymundo Ibáñez. Eduardo Gutiérrez Fernández

Familia Bengoechea 

Familia Casas 

Irmáns Moreno Ulloa 

Pedro Murias González 

Ramón González Fernández e Corona González Santos 

Familia Nistal 

Víctor Moro Rodríguez

Ribadenses destacados

    O venres 25 de novembro, no Cine Teatro terá lugar a presentación do libro Ribadenses destacados. 44 biografías (Séculos XIX a XXI). O cartel da nota do fundamental, entre o que cabe destacar a coordinación de Francisco Díaz-Fierros Viqueira e a colaboración que inclúe Concello e Xunta.

    E volve aparecer de novo por Ribadeo Egeria.

Mesa redonda sobre Xusto Moreda

Introdución á mesa redonda. Falando, Farruco G. Mesa: Celia C., Francisco D-F, Miriam G. e Pablo V.

 Mesa redonda sobre Xusto Moreda

    O pasado sábado tivo lugar unha mesa redonda sobre Xusto Moreda, no marco da homenaxe que está a ter lugar estes días en Ribadeo. Introducida polo Presidente da A. C. Francisco Lanza, Farruco Graña, e presentada por Pablo Villapol, participaron, por orde de intervención, Myriam Goluboff Scheps, Francisco Díaz Fierros Viqueira, e rematado por Celia Castro. Co salón da Casa do Mar a un terzo de ocupación, deixo unha gravación que ten dous cortes (deixando eu un espazo duns 20 s para identificalos) que corresponden basicamente á gravación dos vídeos dos que deixo tamén un en baixo, coa presentación realizada por Celia Castro.

    O vídeo: