Un comentario arredor da XXX Feira da Ciencia de Ribadeo

 Un comentario arredor da XXX Feira da Ciencia de Ribadeo

    Un ano máis, a Feira da ciencia inundou non só o edificio do IES de Ribadeo Dionisio Gamallo senón tamén os espíritos de expositores e asistentes a este evento anual. A trixésima edición tivo sorpresas. E este ano, non só o foron as diversas experiencias amosadas, montaxes feitos polo alumnado ou explicacións de asombran en boca da xente nova que nos ensina cousas que sabe. Tamén tivo lugar o encontro dos centros educativos de Ribadeo. Un encontro que xa propiciara a Feira en algunha edición anterior, pero ó que este ano, co apoio da dirección xeral de educación, se lle puxo o nome de ‘I encontro’, na procura dunha continuidade que se ve como favorecedora para os centros educativos, pero tamén para Ribadeo no seu conxunto.

    O encontro propiciou así que os máis pequenos tamén estivesen representados, con informacións como a do CanSat, participando nun innovador concurso a nivel europeo que fai ós máis pequenos partícipes da aventura espacial en Europa, e non só como espectadores, senón como actores. Unha experiencia na que descoñecía tivera participación un centro ribadense, que a ten xa por segundo ano. Non é nin moito menos a única sorpresa que ofreceron os dous centros educativos dos pequeniños ribadenses. O CIFP Porta da Auga amosou a súa oferta educativa, con diversas montaxes, técnicas e demostracións que podo testemuñar chamaron a atención.

    E, da man de Susi Besteiro, o IES desenvolveu a feira en si, con cantidade de montaxes, maquetas, estudos, etc, que non se deben resumir só nos títulos e que abranguería abondo máis que estas liñas o adicarlle algún pequeno comentario a cada un. Aínda así, vaian tres títulos collidos ó chou:

– Otolitos de peixe. Ben, se non sabes o que é un otolito, sempre queda a Galipedia ou a intelixencia artificial, pero garántoche que a explicación non será o mesmo que en vivo e en directo na feira…

– Pedras no ril. Se por desgraza as tes, xa saberás algo delas, pero a completa descrición do que e do como dos tratamentos, xunto coa ponderación para a elección dun deles, podes tela estando san nesta XXX Feira da Ciencia.

– Soláforo. Non sabes o que é? Pois un semáforo autónomo funcionando a partir de luz solar e con vantaxes sobre os semáforos convencionais. A maqueta estaba clara, en conxunto coa explicación.

    Trinta anos, pandemia por medio, cambio de centro, alumnos que agora xa son profesores ou pais de alumnos que están participando, son algunhas das características desta feira da ciencia. Se miramos ó futuro, pode que o comezo cara á consolidación dun evento a nivel de tódolos centros de Ribadeo, que a nivel de Ribadeo – sociedade lévao sendo xa hai tempo. E, en calquera caso, algo que ten ó alumnado en primeiro termo, porque a feira é sobre todo, para eles e por eles, para o seu proveito e manexando eles mesmos os útiles que os fan avanzar na comprensión do mundo e na súa xestión.

Xardín de pensamentos de Rosalía. Obra do alumnado do CEIP Gregorio Sanz

 

 

--- 

    Ver en https://blogs.amarinha.gal/ribadeando/2025/06/12/un-comentario-arredor-da-xxx-feira-da-ciencia-de-ribadeo/ 

    A lembrar que o blog está en proceso de migración, e o outro enderezo, https://ribadeando.gal ou o equivalente https://blogs.amarinha.gal/ribadeando

Dous artigos sobre o antroido. Eli García-Bouso

    Deixo a continuación dous artigos de Eli García-Bouso publicados en La Comarca del Eo dos días 8 e 15 de febreiro de 2025:

    O A(E)NTROIDO

    POR ELI GARCÍA-BOUSO

    Puidemos ler neste semanario do 25 de xaneiro pasado e no do 1 de febreiro actual sendas informacións, entre outras, nas que se falaba da próxima celebración do Antroido. Perdón: do Entroido. O 25 de febreiro de 2023 publiquei, tamén na Comarca, un escrito-opinión no que defendía o uso da palabra “Antroido” en vez da de “Entroido”, que é a normativa, e que se ven utilizando na nosa vila desde fai varios anos. Os devanditos escritos demostranme que o meu caéu en saco roto, pero lembrando aquel dito de “el que la sigue la consigue”, decidinme a insistir neste asunto e volver a dar a luz o mesmo artigo publicado naquela data de fai case 2 anos e que levaba o mesmo título que o que encabeza estas liñas. Iso si, prego que si alguén ten argumentos que superen ós meus para defender o uso de “Entroido”, por favor, que mo faga saber a través deste mesmo semanario ou, se o prefire, de xeito privado. Heillo de agradecer e, se me convence, estou disposto a rectificar. E non digo esto desde unha posición prepotente, porque me crea poseedor da razón (non son lingüista nin filólogo), senón porque, realmente, quero facer uso do máis razoable e debidamente argumentado, aínda que, ás veces, non coincida co normativo, como pode ocorrer coas excepcións (sexan da materia que sexan).
    Aquel artigo decía o seguinte:
    “Nestas datas, sempre lembro ós meus avós (e pais) falando do Antroido. A miña avóa era a encargada de facer os fereixós, recheos ou non, que facían a delicia de cativos e maiores.
Antroido por aquí, Antroido por alá.
    Sen embargo, nos últimos anos, invadiunos (non sei porque) a palabra Entroido (con “E”), substituíndo á de sempre, Antroido (con “A”). Teño entendido, segundo me dixo unha persoa estudada e informada, que a Real Academia Galega só dá por certa ou válida a de “Entroido”. Sendo conscientes de que a nosa Academia acepta como válidas as variantes dalgunhas palabras, dependendo da rexión ou lugar donde se usen, non creo que a RAG se enfadara con nós se utilizamos a nosa variante local, usada desde non sei cantos anos fai. Polo dito, pido ós responsables destas festas en Ribadeo (comisión, Concello, ACISA, ou quen sexa) que volvamos ás orixes, que volvamos ós nosos avós e pais, e que non deixemos perder a maneira na que sempre nos referimos en Ribadeo ó Carnaval, é dicir, ó Antroido. E baso esta petición nos seguintes argumentos:
    1.- Na veciña Asturias, utilizan para o Carnaval a palabra “Antroxu”. Con “A”. Se buscamos en Google esta palabra aparecen, aproximadamente, 227.000 resultados. Se buscamos “Entroxu”, remítenos a Antroxu. É dicir, non aparece ningunha.
    2.- Na Coral Polifónica de Ribadeo, da que formo parte, temos no repertorio unha cantiga de Juan de la Encina (ou Juan del Encina; séculos XV e XVI), dedicada ó carnaval e que na súa letra di: “…Por honra de Sant Antruejo parémonos hoy bien anchos…). Si. Tamén con “A”.
    3.- Eu coidaba que Antruejo era unha palabra do castelán antigo pero, sen uso hoxendía. Estaba errado: segue a existir no vocabulario. Non temos máis que buscar no diccionario da Real Adademia Española para comprobalo. É certo que tamén aparece a acepción “Entruejo” máis, en vez de definila, remítenos á outra, é dicir, a Antruejo.
    4.- Non só segue existindo en castelán, senón que tamén se utiliza en ocasións. No pasado mes de xaneiro pasei uns días coa miña familia en Ciudad Rodrigo (que non coñecíamos) e sorprendeume grandemente ver nos escaparates das tendas carteis que anunciaban a festa do “Toro del Antruejo” de Ciudad Rodrigo. Unha vez máis recurro a Google para buscar “Toro del Antruejo” e aparecen 10.900 resultados. Busco “Toro del Entruejo” e aparecen os do “Antruejo” pero nin un só do Entruejo.
    Cos devanditos argumentos, coido que está claro que prevalece, con diferencia, a vocal “A” sobre a vocal “E”. Entón, pregúntome eu, porque en Ribadeo, que sempre se dixo Antroido, imos deixar perder este uso, que é o natural da nosa vila?
    Quizáis a miña petición ós responsables chegue tarde para este ano, porque posiblemente estean xa impresos os carteis e demáis propaganda do Antroido. Pero pídolles que tomen boa nota para o vindeiro ano e, se aínda quedan cousas por publicar, por favor, utilizade a acepción “Antroido”, que é a nosa.
    Cos meus mellores desexos, VIVA O ANTROIDO!”
    Ata aquí o publicado o 25 de febreiro de 2023 e, para rematar este escrito, pregúntome: seguirán os responsabeis desta celebración deixar caer, unha vez máis, en saco roto o uso tradicional da palabra Antroido que, aínda que non é a normativa, si é a normal e a natural en Ribadeo? Se vai ser así, estou convencido que axina deixará de ser a normal na nosa vila, se non deixóu de selo xa. Oxalá me equivoque. 

 --

    AGORA SI: ANTROIDO

    POR ELI GARCÍA-BOUSO

    Retomo o asunto da semana anterior, aínda co risco de caer pesado ós meus posíbeis lectores. E fágoo por imperativo ético, pois esta semana houbo dous feitos que me amosan que o “saco roto” do que falaba, non o estaba tanto como eu podería pensar, ademais de fortalecer a miña argumentación sobre o uso na nosa vila da palabra “Antroido” en vez de “Entroido”.
    Un, foi o correo electrónico que me envióu Antonio Gregorio, licenciado en física e química (sobradamente coñecido en Ribadeo), no que me dicía que concordaba conmigo no expresado no mencionado artigo e me facilitaba un enlace ó seu “Ribadeando”, onde tiña editado o pregón do antroido que el mesmo pronunciou na sala de festas Rosa-Lar, aló no ano 1997 (xa choveu). Neste pregón, utiliza continuamente a forma “antroido”, agás nun parágrafo no que recoñece a irrupción en Ribadeo da forma “entroido” (xa daquela; e eu que pensaba que era de uso relativamente recente...).
    O outro, que foi o que me deu o pulo definitivo para decidirme a volver a escribir sobre este tema, foi a mensaxe por “WhatsApp” (ou, como digo eu, por “guasapo”, galeguizando ou castelanizando o término inglés) que me remitíu Suso Fernández Acevedo, filólogo e profesor de galego no IES Dionisio Gamallo, de Ribadeo. Dicía Suso: “A Real Academia Galega recolle no dicionario os dialectalismos léxicos maioritarios pero acéptaos todas e non só iso, senón que sempre defende que, en cuestión de léxico, deben defenderse os dialectalismos”.
    Así mesmo, envioume un enlace co xornal “El Español”. O primeiro que me chamou a atención foi un mapa de Galiza, elaborado polo Instituto da Lingua Galega, onde todos os municipios están marcados cunha cor concreta e cada cor corresponde a unha forma diferente de nomear o carnaval na nosa Comunidade. Rapidamente busquei Ribadeo e, como esperaba, a cor coa que aparece marcado o noso concello corresponde á forma “Antroido”. Unha vez máis se reforza a miña postura.
    Deste periódico, no artigo asinado por Thalia García, recollo só uns cantos parágrafos para non facer demasiado extenso este meu artigo. Vexamos:
    “…las fórmulas típicas del Entroido y Antroido son, sin lugar a dudas, las más empleadas por los gallegos… según apunta un estudio llevado a cabo por el Instituto da Lingua Galega, de la USC…”
    Outro: “…el Instituto da Lingua Galega se valió de una base de datos lexicográfica que abarca más de mil obras datadas desde el año 1812 hasta la actualidad… dicho análisis exhaustivo reveló la presencia de hasta 15 variantes diferentes de la palabra que habían sido recogidas un total de 1.400 veces… Entroido es la forma más utilizada, superando las 800 referencias… En el caso de Antroido, la segunda expresión más empleada en Galicia recibe más de 500 menciones, máxime en las zonas más al norte de las provincias de A Coruña y Lugo”.
    Por último, Suso Fernández, remitiume varios comentarios como filólogo que é, dos que destacarei uns cantos:
    “O galego ten moitas palabras que non se recollen no dicionario, pero non por iso son incorrectas.”
    “No caso das variantes léxicas, adoitan (refírese á RAG) recomendar… Pero son recomendacións, non prescricións”.
    “Tratándose de comunicación de ámbito local (por exemplo, os carteis do Antroido ribadense) ningún académico vai condenar o uso da forma tradicional da zona. Todo o contrario: se unha idea hai clara nos lexicógrafos é que a diversidade é riqueza, sempre que non atente contra as características propias do idioma”. Como ocorre neste caso que eu defendo.
    Coido que o que levo exposto ata aquí é motivo suficiente para, unha vez máis, pedirlles, solicitarlles, pregarlles ós responsábeis da organización do Antroido ribadense, e de xeito especial ó Concello de Ribadeo e, de maneira máis especial aínda, se cabe, á Concelleira de Cultura que, por favor, non traizoen ós nosos antepasados co emprego dunha palabra que NON É en absoluto propia da nosa vila, que respecten a que sempre se utilizou, e que fagan todo o posible para que nos carteis, escritos, propaganda, programas, etc., se empregue a nosa palabra natural: ANTROIDO.
    E por se todo o antedito fora pouco, o propio profesor Suso Fernández indícame que acaba de comprobar que no Tesouro Informatizado da Lingua Galega, no que se recollen 413 rexistros de “antroido”, aparece nos rexistros do 5 ó 11, que Rosalía de Castro usaba a
forma “antroido”.
    O día 22 do presente mes, a Agrupación Cultural Francisco Lanza realiza un acto, no que participa o Concello, como homenaxe a Rosalía. Imos traizoar tamén a Rosalía?

 Eli García Bouso

 

Loktudi

     Loktudi (en Bretón) ou Loctudy (en Francés) é un concello da Bretaña irmanado con Ribadeo, situado ó sur de Quimper.

      Recollo as verbas de Anxo Martíns, actual presidente da Asociación de Irmandade, a quen agradezo me corrixira diversos aspectos que eu consideraba:

    A razón última da irmandade poderíamos situala nas seculares relacións entre Galiza e Bretaña, desde as históricas (substrato celta común, chegada de Bretóns ao noroeste peninsular fuxindo das invasións anglo-saxonas), similitudes musicais e culturais, interese mutuo polo coñecemento e a relación entre ambos países (Castelao, Cunqueiro, Manuel María…)…

    En base a iso fóronse xestando distintas irmandades entre concellos galegos e bretóns, chegando até máis de vinte, número que no noso país supera o de irmandades con calquera outro país.

    Como promotor deste, e doutros irmandamentos na Mariña de Lugo, figura Philippe Le Goff. Como froito dese traballo unha comisión de ribadenses, encabezada polo alcalde da época, Balbino Pérez Vacas, viaxou a Loktudi en 2005 para sentar as bases da relación. No 2006, un grupo de Loktudi, que nos visitaba por primeira vez, foi acollido por familias ribadenses. Durante esa visita foi asinada a carta de irmandamento entre ambas localidades. A relación quedou en estado de letargo por diversos motivos, sendo un dos principais a inexistencia de asociación de irmandade en Ribadeo (si a había en Loktudi)

    Coa creación da Asociación de Irmandade de Ribadeo en 2016, retómase ese mesmo ano a relación coa visita dun grupo de familias de Ribadeo a Loktudi, que entra nunha dinámica de intercambios anuais. Coincidindo coa visita do noso grupo á Loktudi en 2018, asinouse a carta de reafirmación de irmandade polos representantes das asociacións de Loktudi e de Ribadeo, pola alcaldesa de Loktudi e polo alcalde de Ribadeo na época, Fernando Suárez Barcia.

    Durante os anos 2020, 2021 e 2022 as visitas como grupo de familias quedaron interrompidas como consecuencia da Covid-19. No ano 2023 recuperouse esta actividade coa visita do grupo de Ribadeo a Loktudi, ao ano seguinte a visita correspóndelle ao grupo bretón, e este ano tócalle ao grupo galego viaxar á Bretaña.

    Como actividades ou feitos paralelos que teñen que ver con este irmandamento figuran exposicións como “A Bretaña que hai en nós: as cruces de Pedra na Bretaña de Castelao”, existencia do barco e da rúa Ribadeo en Loktudi, ou do miradoiro Loctudy/Loktudi (posición) en Ribadeo. O Concello de Ribadeo apoiou e apoia todas estas actividades.

    No capítulo de intercambios escolares, as dúas asociacións mostraron interese e mantiveron contactos con ese motivos. Felizmente, en 2023 un grupo de estudantes de francés no IES de Ribadeo Dionisio Gamallo foi acollido por alumnado do instituto de Pont-l’Abbé/Pont-n’Abad (localidade a carón de Loktudi), para recibir eles ao grupo bretón en 2024.

    Noutra orde de cousas, Ribadeo ten mantido a principios de século  conexións diversas dos centros educativos ribadenses con outros franceses (comezando entre o IES Porta da Auga cun proxecto Comenius, Science Fairs Throughout Europe -SFTE- co Notre Dame de Bourgenay en Les Sables D'olonne (Vendée, a 350 km de Loktudi), e posterior a iso, Ribadeo foi porto da Regata Transgascogne, con saída en Port Bourgenay, perto de Les Sables. Peza común ós intercambios educativos e á irmandade foi Julia Gallego, unha das catro persoas asinantes da carta de irmandade no 2006, representando ao “Comité de Irmanamento Ribadeo-Loctudy”, nun momento en que non había asociación constituída (cousa que si tiñan os bretóns…)

    O caso é que está a seguir a facerse historia, a piques de reeditarse a viaxe anual de galegos a Loktudi, e por iso a asociación sacou o seguinte cartel anunciador:

Un Chío de festas

    Un mes mais, a edición de Chío xa está dispoñible na rede. Este mes, dirixida de novo por Melina López, con verbas de Lucía Ferro ou as festas do San Froilán de fondo e foto de portada. Como outros meses, deixo a ligazón á revista, para ler en rede ou descargar, e aquí en baixo a miña colaboración (en .jpg e texto web):

Festa!. Na terra das festas, só fai falta o primeiro chío

    Comeza por un chío, e pronto, de xeito inmediato, podes estar envolto en chíos de paxaros da mesma bandada. Comezas a falar de festas, e moitas veces, é como se xa estiveras nelas, como se xa estiveras de festa, mergullado no medio da ledicia festeira. Unha sensación agradable que anima. Non sempre é así. Hai outras veces que por calquera razón te dis que oxalá pasara xa a dichosa festa (coñezo a xente abonda que lle pasa coas festas do Nadal, que manteñen con ela unha relación de amor-odio) ou, sinxelamente, que te preguntas que sentido ten unha festa determinada, soen ser festas que non viviches de novo, sentido que soe rematar sendo o de atraer visitas ó pobo para gañar cartos.

    Por outra banda, é xa case un tópico dicir 'as festas xa non son o que foron', a medio camiño entre o manriqueño 'cualquiera tiempo pasado fue mejor' e a nostalxia dos tempos de cando a xente que o di era máis nova. Algo potenciado pola abundancia relativa dos tempos presentes fronte a outros anteriores, onde a máis de menos recursos, as festas eran 'o' recurso onde se condensaba o entretemento. Hoxe en día, nos pobos da costa, non é que haxa festas no verán, senón máis ben que o verán e festa: a máis das tradicionais (o Carme, patronais...), sumáronselle outras novidades festeiras, as de época (indianos en Ribadeo, normanda en Foz, renacentista en Viveiro, Medieval en Mondoñedo...), as de exaltación dunha ou outra comida (comezaron por cousas como o percebe en Rinlo, pero xa pasaron da tortilla e andan polo ovo fritido...), os festivais de música (o Resu, si, pero a día de hoxe, varios en cada pobo)... Haberá xente que lembre aquela canción que dicía 'esta noche hay una fiesta'; a idea pódese trasladar na Mariña hoxe a todo o verán 'e máis aló'. Retomando o título, hoxe o primeiro chío, a primeira chamada á festa, xa está dada, sempre, e as festas encadéanse no tempo cara ó futuro.

    Hai xa tempo (2002), un centro de medias de Ribadeo (IES Porta da Auga), nun proxecto europeo (Festpop), fixo un estudo sobre as festas da zona, publicado co nome de 'As festas populares no entorno ribadense''. Máis de dous decenios despois, retomo de xeito moi breve algunha das (ideas e festas) alí tratadas en comparanza coa actualidade, xunto con algunha outra de doutros lugares da zona, e así, comezo por lembrar un artigo aparecido no 2007 no libro das festas do Carme de Ribadeo, no que Antón Álvarez Sousa titulaba: 'A festa do Carme, de patroa dos mariñeiros a festa turística. Unha chamada á reflexión'. O título é ilustrativo abondo, mesmo fai de máis o que expón en baixo del.

    Outra fonte de curiosidade pola súa evolución son os pregóns do antroido ribadense, algúns accesibles en https://gl.wikisource.org/wiki/Pregóns_Antroido_Ribadeo. Eses seis pregóns alí subidos, que abranguen un período de dez anos, presentan dun xeito lateral o avance, mellor, o cambio, nas festas do antroido ribadense. E dende aquela seguiron a variar, claro! Non exactamente como tentei prever no pregón do ano 1997, pero o certo é que tampouco de xeito tan diferente, como no nacemento de novas máscaras, o uso incrementado da electrónica ou a incógnita da resistencia dunha festa como o antroido fronte á perda da inocencia que medra polo uso de internet.

    Falaba na introdución do libro citado de achegar a 'esencia das festas populares' ás novas xeracións. E é que, sexa filtrada ou non a realidade polo tempo de vida e nacemento de cada quen, o certo é que todos temos consciencia (ás veces, mesmo rebelándonos contra ela) de que o entendemento do mundo vai variando de xeración en xeración como o fai de individuo en individuo. Pois ben, sinxelamente, as festas non son a excepción a ese cambio de percepción. O que significaron para outra xeración anterior xa non o significa, en termos xerais, para a actual. Nin na Mariña nin en ningures.

    Tamén falaba de que as festas son parte integrante da idiosincrasia dun pobo, que non se debe borrar da conciencia popular. E cada vez máis e cada vez menos. Cada vez menos pola interconexión mediática, que nos permite asomar ós xeitos doutros pobos, e, se cadra, copialos. Cada vez máis porque as festas salientan máis entre os últimos recunchos nos que queda o extra de cada pobo.
    Xente, motivo, lugar. Eras tres das premisas básicas que, poñía, toda festa necesita. Que fai toda festa. Pero tamén fai falla organizalas. E hoxe, as comisións de festexos teñen dificultades de renovación por diversos motivos. Dende aqueles lugares nos que sinxelamente non hai xente nova abondo, ós outros nos que as institucións queren facer e desfacer, e usar ó seu antollo as festas, para o que manteñen a comisión nomeada e secuestrada, pasando polos lugares onde as festas son, de moitos xeitos posibles, privatizadas. Ou un conxunto de todo o dito.
    'Cando tratamos de comparar unhas festas con outras, para mostrar o que teñen en común e o seu feito diferencial, o que estamos é poñendo a énfase na cultura do pobo, os medios dos que dispón, o seu xeito de ve-la vida...'. As anteriores son verbas sacadas do capítulo 'Un achegamento ás festas do pobo en Galicia' dese libriño de hai máis de vinte anos. E a cultura do noso pobo, os medios dispoñibles ou o seu xeito de ver a vida cambiou e está a cambiar. Este artigo comeza coa foto duns fogos de artificio sobre a ría de Ribadeo, algo que é popular nas festas tradicionais, e remata con outra de algo que xa é tradicional e que ten variado o sentido das festas dende pequenos, as diversións de pago. Nesa evolución, coa multitude de festas na Mariña, das San Lucas á Maruxaina, pasando polas festas de San Roque ou a romaría de Santa Cruz, cada unha segue a ter o seu aquel, tentando rexeitar o afán unificador da ledicia a nivel mundial, mais unificando as nosas xentes nesa ledicia.

Verbas na entrega dos Bíteres de Honra

     Conforme quedei na entrada 'Primeiros bíteres de honra', adxunto os textos que se escoitaron na entrega, por parte de Marta Macho, e o esquema (artellado como redacción por min) correspondente ás verbas de Manuel Rivero para o peche do acto:

-- 

    Verbas de Marta Macho-Stadler:

Moitas grazas, dende o fondo do meu corazón. Grazas por facerme parte da familia de Aurora Sampedro.

Imagino a Aurora fuerte, segura de sí misma, decidida, con las ideas y las metas claras. Supongo que viviría más de un momento de rechazo en esos ambientes tan masculinizados en los que le tocó estudiar y trabajar. Aunque también supongo que nunca lo contó, por orgullo, o por reivindicar sus capacidades y su espacio, o quizás para que el paternalismo de sus cercanos no la frenaran.

La imagino disfrutando con su trabajo, seria, minuciosa, ambiciosa, brillante.

La historiadora Gerda Lerner afirmaba que "La ignorancia de su propia historia de luchas y logros ha sido una de las principales formas de mantener a las mujeres subordinadas". Por ello, la historia de Aurora es nuestra historia, es mi historia. Mujeres como Aurora han abierto camino a las que sin tantas dificultades hemos conseguido estudiar y trabajar en aquello que nos gustaba.

Grazas ao esforzo de Manuel Rivero, Aurora nunca será esquecida. Moitas grazas.

--

    Resume das verbas de Manuel Rivero:

ENTREGA BÍTERES DE HONRA 2024

(Cerre do acto)

Hoxe é un día GRANDE. Cheo de gozo. De inmensa alegría. E motivo de múltiples agradecementos.

Temos tres palabras na nosa lingua, que cumpren esa función: Grazas, obrigado e BEIZÓN, agradecemento tan emotivo e tan emocional que brota do fondo da alma.

Así pois, BEIZÓN para todos vostedes, sempre acoden a chamada de Aurora.

Que privilexio e que orgullo:

Vostedes son os motores que nos dan esa forza, ese salario emocional, ese impulso e ilusión que nos ten en continuo movemento, buscando, innovando e creando.

Son os fan que emprendamos METAS, que semellan imposibles.

Os que proporcionan o impulso polo que somos capaces de converter os MEDOS en RETOS.

Os que fan que optimicemos os recursos e potenciemos o talento

Que creemos sinerxías e FLUAMOS, como corredores de fondo que superamos adversidades e chegamos ás metas en tempo en modo e en forma.

BEIZÓN a directiva do Canteiro, por esta acollida tan entrañable, que se repite en cada acto, traballo silencioso e agradecido. Toda a intendencia está a punto. Pepe e o seu equipo son dos imprescindibles do Universo Aurora. Grazas ao seu traballo desinteresado, o Universo Aurora medra, fortalécese e avanza.

BEIZÓN A Xunta de Galicia: co seu apoio económico, publicamos a primeira e a segunda edición do libro Universo Aurora Sampedro. E sempre fumos acompañados nos actos de Aurora. Beizón Valentín, beizón Manuel.

BEIZÓN a Ana Hermida, alcaldesa de Barreiros por acompañarnos neste acto.

BEIZÓN ás demais autoridades que nos acompañan hoxe

BEIZÓN asemade aos tres Centros Educativos de E. Medias de Ribadeo: Porta da Auga, onde demos unha conferencia o 8 de Abril; IES de Ribadeo Dionisio Gamallo, con conferencia o 19 abril, e o Colexio Sagrado Corazón, onde a conferencia foi o 10 de xuño. Ás súas profesoras. Eva, Ana, Susi e Begoña: Grazas a elas achegamos a figura da nosa científica, aos alumnos/as desta parte tan importante da Mariña.

BEIZÓN aos concellos de Ribadeo, Lobios, Muíños, Bande, Verea, Celanova, A Merca e do San Cibrao, por interesarse por obra da nosa científica, a que demos a coñecer nas conferencias e presentacións á que fomos invitados no segundo semestre do ano pasado.

BEIZÓN Á UNED. Universidade a que tanto quero e a que tanto lle debo. Alí impartín unha conferencia en directo e pola súa canle de internet o día 23 de febreiro.

BEIZÓN a Agrupación Albéniz da Coruña, que con tanto cariño nos acolleu nas súas instalacións en xullo. Que ben combina a música co legado de Aurora!

BEIZÓN ao coro Airiños do Mar. As agradables voces da mariña, a rima, o ritmo e son mariñeiro engadiron brillo e harmonía a este acto tan significativo e entrañable para a nosa terra e a nosa xente.

Todos eles xa forman parte do Universo Aurora

BEIZÓN a Marta, Marcos, Bernardo e Anxo Xosé, por agraciarnos coa súa presenza e recoller con tanta dignidade e grandeza os primeiros “BÍTERES DE HONRA AURORA SAMPEDRO”.

Os méritos dos premiados e premiadas, van incrementar o legado de Aurora, da súa historia de vida, da entrega a investigación e a ciencia. Grazas ao seu traballo, constancia, rigor, base científica e disciplina investigadora, marcaron un fito moi importante no campo das ciencias de materiais.

BEIZÓN, benquerida Aurora. Desde arriba, co sorriso pícaro, ledo e agradecido vas voando libre, segura e alegre para gozar do teu espazo, que por méritos te corresponde no escenario máxico do mundo da ciencia.

Nós desde abaixo en voz alta dicimos: Aurora, por ser como fuches, sempre terás a nosa admiración, gratitude e cariño.

BEIZÓN tamén á periodista María Cuadrado, que coa súa profesionalidade e mestría, conduciu o desenvolvemento do evento.

CUMPRIMOS UN SONO

Desanden comigo o tempo: visualicen os abarrotes do Canteiro. Primeiro, aquel acto inicial do 28 DE OUTUBRO DO 2023.

Deseguida veu o segundo o 12 de Xaneiro do 2024. A presentación da primeira edición do libro UNIVERSO: AURORA SAMPEDRO. Nin o mal tempo nin o partido de Fútbol Real Madrid-Barcelona, restaron asistencia.

O universo Aurora non ten límites, xa TEMOS A NOSA AURORA, nos medios e blogs especializados The Conversation y Mujeres con ciencia; isto grazas a Marta Macho-Stadler, con quen hoxe temos a fortuna de contar. Marta xa forma parte do Universo Aurora Sampedro

Aurora tamén ten o seu espazo, ben merecido, na prensa dixital. Nese mundo sen fronteiras, son tantos..., que xa non controlo. E na prensa en papel: La Voz de Galicia, El Progeso, La Región... En Bibliotecas, Universidades, Centros de investigación... Ata está presente en Bremen, na súa universidade e no Instituto Cervantes.

MIRANDO AO FUTURO

Así, o universo que estemaos desvelando, máis que futuro, é un presente continuo. Esemplos:

NO DÍA DA CIENCIA EN GALICIA

A primeiros do mes que ven, outubro, coñeceremos ao afortunado ou afortunada titular do próximo ano da Ciencia en Galicia. Agardamos ese nomeamento, con sosego e esperanza. Temos moitas posibilidades que sexa unha muller. A lembrar que o 23 de abril de 2008, a Real Academia Galega de Ciencias (RAGC) instituíu o día da científica e do científico galegos. Recoñecemento que se concede anualmente. Dos dezasete premiados, quince son homes e dúas son mulleres. A proporción: 89 % homes, 11 % mulleres. O desequilibrio é alto. Hai mulleres científicas, que debemos de dar a coñecer, que a pesar dos avances e da concienciación, seguen aí silenciadas. Nesa situación estaba Aurora Sampedro Piñero. muller de ciencia, adiantada ao seu tempo, Grazas ás últimas investigacións, Aurora está ocupando o espazo que lle corresponde nos diferentes escenarios científicos.

A historiadora da ciencia Gerda Lerner dixo:

"La ignorancia de su misma historia ha sido una de las principales formas de mantener a las mujeres subordinadas" ¡Cambiemos la historia!

Ese é un traballo de todos, a nosa misión é a de facer certa a expresión “talento e ingenio no tienen género”

A TERCEIRA EDICIÓN DO LIBRO UNIVERSO AURORA

Con nova información engadida, agardamos de novo a axuda da Xunta de Galicia e telo na rúa para o Natal. Haberá mellor agasallo que un novo libro do Universo Aurora?

A PRIMEIRA EDICIÓN DO LIBRO EN CASTELLANO

Está sendo moi demandada, e esperamos ter axuda da fundación Renfe.

A BIBLIOTECA PUBLICA DE BARREIROS

Imos propor o seu nome para a biblioteca. Teremos unha biblioteca personalizada co nome dunha grande entre as grandes, “Aurora Sampedro Piñeiro”. Gran honor para a terra, a ciencia e a nosa xente. 

O Centro Socio-Cultral leva o nome de Manuel Díaz Sampedro, alcalde gratamente lembrado. “Manolín foi o alcalde de todos, especialmente dos pobres, desfavorecidos e necesitados”. A súa tía Aurora é merecente, de tan digna distinción e de compartir ese espazo común.

E máis:

Estamos en contacto coa Universidade de Oviedo. Estamos en contacto. Aurora estivo moi vinculada ás terras asturianas: licenciatura e impartición de aulas. Hai esperanza de que se integre no Universo Aurora. 

En León, o tema vai máis avanzado, haberá boas noticias, tanto do Instituto Leonés de Cultura como do concello de Luyego de Somoza, co seu nomeamento de filla predilecta.

E vaian pensando nos Bíteres de Honra 2025, e facendo propostas.

Como di a escritora Marion Carré: “por cada científica que esquecemos, hai centenares que non nacen”.

QUE MEDRE O TALENTO E SE RECUPERE A MEMORIA DAS NOSAS CIENTÍFICAS!!!

Un Chío en maio: Debuxo

    Co comezo de mes tivo lugar a edición dun novo número da revista Chío, correspondente ó mes de maio e cunha adicación particular na portada ó debuxo, pero sen esquecer que este é tamén o mes cun día adicado os museos. E aí, da miña man, aparece un artigo adicado ós museos de Ribadeo, que deixo abaixo tanto en pdf como nun formato web, composición diferente (e menos atractiva) da da revista, ó tempo que lembro que Chío leva aparecendo no blog xa máis de un ano, así como desde que estaba noutro acubillo web.

Dun museo descoñecido

    Teño que dicilo: en xeral, cada vez me chaman menos a atención os museos. E logo, matizalo: hai museos e museos; na actualidade críanse con calquera motivo, pero o principal que me leva a miralos de xeito máis lonxano non é a súa abundancia, sempre relativa dependendo do tema e sensibilidade, senón que as cidades -moitas- e pobos -algúns- están tendendo a ser entre parques de atraccións, parques temáticos e museos, desvalorizando por sobreexposición e variando o significado do que é un museo.

    A pesar diso, quedo co de que ‘hai museos e museos’. E no mes que ten un día adicado a eles, lembro un, pequeno, público, mesmo con páxina web pero pouco, moi pouco, visitado. Está montado con ilusión e variedade de fondos, aínda que non teña pretensións de grandeza. É sinxelo, con aspiracións máis didácticas que doutro tipo. Un museo que se adapta á definición moito máis que algúns tamén moito máis coñecidos. Trátase do construído nun centro educativo, o IES de Ribadeo Dionisio Gamallo, a raíz da disposición ordenada de fondos relacionados coa ciencia, de aparatos científicos a esqueletos animais recuperados no centro, pasando por montaxes didácticas feitas polo alumnado, entre outras posibilidades. A máis, na área científica, abrangue exposicións de fotografía con motivos matemáticos, e, no mesmo recinto, como colección totalmente independente, poden contemplarse fondos escritos de diversa importancia.

    Un inciso. Este centro fundouse ex novo co profesorado, o alumnado, e o material de dous centros anteriores que desapareceron coa súa fundación: por unha banda, o IES Porta da Auga (que pasou por diversas etapas e nomes dende o inicial ‘Centro de Formación Profesional de Ribadeo’) e pola outra, do IES Gamallo Fierros (que tamén pasou por diversas épocas e nomes dende o inicial de ‘Instituto Laboral Carlos Mª Rodríguez de Valcárcel’, e que ocupaba o edificio principal actual). Esa unión aportou pezas diversas e facilitou a existencia do museo como se pode observar na actualidade.

    Accesible? Sobre todo polas persoas que frecuentan o centro, claro. Pero se ben non se debe moestar o funcionamento dun centro educativo, quen queira velo de xeito físico, terá ocasións, mesmo a máis da visita á tradicional e anual feira da ciencia que alí se fai. Por suposto, tamén a máis do acceso vía internet.

    Fondos? Nunha escola que encadea camiño dos 80 anos de historias diversas e viva na actualidade nestas paredes, téñense procurado e realizado moitas cousas interesantes que amosar. Mesmo cando os aparellos foran relevados por outros máis novidosos, de mellor rendemento ou non. Ou mesmo cando a xuventude dalgunhas mans orixe dos traballos parecería inducir a crer en milagres polos resultados á vista.

 

    Os diversos aparellos de bioloxía, física, química, xeoloxía, tecnoloxía, de investigación ou para didáctica, de diversas épocas, compleméntanse entre si e dan paso a esquemas murais e tridimensionais. Pero sobre todo o material recuperado por alumnado e profesorado, da man de M. Jesús Besteiro en tempos modernos, pero tamén algúns moi anteriores, dende cranios e osamenta animal a niños, ovos ou coprólitos. Ou á colección de minerais. Ou o material didáctico diverso confeccionado para aprender facendo e ensinar aprendendo, experimentado nas feiras de ciencia e en exposicións na Coruña ou Ourense. Material que tamén podería ter formado -ou formou- parte nalgúns casos dunha investigación; noutros, de xogo; noutros máis, con outras utilidades, clasificable en diversos rangos segundo o caso... De calquera xeito, unha visita agradable a máis da aprendizaxe que seguro representa para quen se asome (e asombre).

    A máis, do anterior, un breve paseo polo edificio pode levarnos ás vitrinas nas que están entre outros, por antigüidade, “Año cristiano”, volume impreso en 1852, ou “Historia General de España y de sus posesiones de ultramar desde los tiempos primitivos hasta el advenimiento de la República”, de 1873. Por curiosidade histórica, tamén está exposto o libro de sinaturas, que inclúe as de visitantes ilustres como o Nobel Vicente Aleixandre na súa visita de 1964. Por valor local, os diversos libros escritos por xente con relación cos centros educativos de orixe, como o “Manual del resinero” de Alberto Mediavilla (1964). Ou da historia de Dionisio Gamallo con diversos documentos con el relacionados... Todos eles repito, non na biblioteca, senón en exposición en lugar destacado do centro.

    Dixen que en Ribadeo non había museos? E non, non os hai que así se publiciten. Pero, se non abondara co xa dito, dende a Biblioteca Pública Municipal Viejo Pancho poden accederse volumes que son pezas de museo, por unha, outra ou varias razóns, comezando por aqueles que teñen o ex libris que os identifica como propiedade que foron de Daniel Cortezón ou de Dionisio Gamallo. Ou unha colección privada -David A. López é o coleccionista- exposta de cando en vez de xeito parcial en diversos lugares, que abrangue milleiros e milleiros de exemplares, sobre todo de cunchas de todas as augas do mundo, pero tamén compañía larga de bolboretas, escaravellos... Ou o arquivo do concello, unha auténtica mostra de historia á que non é difícil acceder, aínda que non estea tampouco aberto ó público como tal museo. Sen citar as pezas que podían constituír pola súa cantidade un museo por elas soas, espoliadas do fondo da ría de Ribadeo, ou tamén algunhas do Castro das Grobas e doutros lugares, que están, sinxelamente, desaparecidas para o lugar onde viron a luz.

    Ou sexa, parafraseando unha célebre sentenza, ‘Ribadeo non terá un museo, pero, haber, hainos’!

Recuncho da lectura: Canción de solpor

     Recuncho da lectura: Canción de solpor

    Canción de solpor. Lewis Grassic Gibbon. Irmás Cartoné. ISBN 9788494842108. Santiago 2018.

    Lido co club de lectura do IES de Ribadeo Dionisio Gamallo, sorprende dende os créditos iniciais nos que se especifica a licenza creative commons para o seu uso, con obriga de cita e non comercial (CC BY SA NC), algo pouco común e que se refire á tradución, non á obra en inglés, que estaría xa no dominio público.

    Costumbrista e naturalista en relación á Escocia rural de comezos do século XX, ve a vida a través dunha muller nova e as contradicións e tensións do seu propio sentir e dos seus veciños. Polo menos a min causome unha certa sorpresa e asociación co que podería ser  vida na Galicia rural, salvando algunhas diferenzas, do primeiro terzo do século pasado.

    Para ler con acougo, non é desenfadada, senón máis ben introspectiva.

 

No IES de Ribadeo Dionisio Gamallo homenaxéase a Suso Peña

    No IES de Ribadeo Dionisio Gamallo homenaxéase a Suso Peña cunha pequena exposición de composicións en torno á súa figura. Polo momento, só deixo a foto tomada hoxe mesmo cos cadros colgados, sen máis datos (que non teño aínda), sobre o que ou cando da homenaxe.

Recuncho da lectura: A Trenza

 

    Recuncho da lectura: A trenza

    A trenza. Laetitia Colombani. Rinoceronte. Col. nova. ISBN 9788415388584. Vigo 2021

   Lida co clube de lectura do IES de Ribadeo Dionisio Gamallo, collida da súa biblioteca. Tres novelas independentes máis ca entrelazadas. Tres novelas sinxelas, mais atraíntes. Non esperes unha escrita sublime, mais directa. Non unha novela a rememorar, pero tampouco a esquecer sen máis, sen nin un sorriso nin unha pena. Non un texto que te leve no ar, senón un que te leve de xeito agradable...

    Laetitia Colombani presenta suavemente a dureza dalgunhas vidas. Non é que a considere unha grande escritora, mais escritora. E así, mergulleime algo máis que outras veces nos detalles do libro, da súa realización. Por exemplo, a modo de de mostra, lin un exemplar da quinta fornada, de 100 exemplares, despois de tres de tan só 50 exemplares cada unha; a primeira foi de 300. Total, 550 dende maio a novembro de 2022. Pero o D.L. é de 2021, de Vigo, cando a editora é de Cangas do Morrazo...

    [engadido posterior: comentario da versión francesa]

Recuncho da lectura: A arte de trobar

    Recuncho da lectura: A arte de trobar

    A arte de trobar. Santiago Lopo. Xerais Narrativa. ISBN 9878491212737, Vigo 2017.

    Da historia á imaxinación, da lectura á comprensión e estima. Unha obra suave na que un argumento de base histórico é explicativo para a nosa cultura actual. Novela ambientada arredor da persecución cátara nos tempos da segunda voda de Fernando III. Ten unha trama sinxela e unha posta en escena rica en referencias que leva de xeito doado ata o remate, tendo sempre a Galicia e o galego como punto de contraste e aplicación de feitos.

    Para o club de lectura do IES de Ribadeo Dionisio Gamallo.

Letras galegas 2023. O recuncho da lectura e tres lembranzas

Hernán, en debuxo propio, e del Riego, de foto en dominio público.

Letras galegas 2023. O recuncho da lectura e tres lembranzas

    Comecei a matinar nisto do Recuncho da Lectura hai cousa duns meses. Daquela a plataforma que estaba a usar para comentar lecturas en internet, Goodreads, do grupo Alphabet (Google) comezou a non deixarme meter máis libros novos. E como pouco se ocupa dos libros en galego... xa teño varios lidos e sen comentar. Non é que sexa especialmente dado a comentar os libros que leo, pero vexo unha discriminación o non poder facelo. Sei que en algún momento chegarán eses títulos á plataforma e poderei comentalos, pero trátase tamén da autonomía. Miña, e por suposto, da lingua e de todos. Por un tempo amañei a cousa solicitando al alguén que tiña permiso que colgara eses libros en internet, pero hoxe por hoxe, a plataforma nin permite facer comentarios encabezados por un título sobre libros que non esté xa cargados, co que o proceso vai dificultándose. Por iso, como alternativa, aínda que sexa moi secundaria en importancia en relación coa difusión que podía ter na plataforma, deixarei aquí comentarios -sucintos, como viña a facer en Goodreads- sobre algún libro que vou lendo en galego. O nome ven dun 'Recuncho da lectura' (aquí, en Internet Archive no 1998) que mantiven literalmente o século pasado na miña primeira páxina web, adicado tamén á lectura en galego. Unha nota final a esta introdución: se é o funcionamento de Goodreads o que me impulsa a facer esta entrada e outras que é previsible que veñan despois, nestes momentos, o blog tamén está sobre unha plataforma de Alphabet, Blogger.

-   A gran novela galega, de César Cequeliños. Morgante edicións, 2023, ISBN9788419040077. Unha pequena e divertida sátira do que non se soe ver que fai quen dirixe os directores a industria da cultura galega. Pode que intranscendente literariamente, pero a súa referencia á estrutura da mecánica literaria en Galicia e a súa linguaxe coloquial fan dela unha obra que non apetece deixar ata que chega o final.

-    E agora pasa un tren, un libro da vella colección Mandaio de Biblos, de Lito Caramés, 2005, ISBN8493412643. Non me gustou, pero aí está. É un batido de relatos curtos relacionado co tren (ás veces, moi  moi pouco), dos que algún daría para algo máis desenvolto.

-    Flores de ferro. ISBN: 978-84-9151-491-6. Ed. Galaxia. O último libro tratado no club de lectura do IES de Ribadeo Dionisio Gamallo. Electriza pouco a pouco sen chegar a electrocutar. Non fala dos tempos da guerra, fala de xente que viviu nun tempo así. Que sobreviviu. E do mundo que quedou con esa supervivencia. Gustoume moito, aínda que polo medio se coe algunha pequena incongruencia, como o cálculo do tempo en chegar a Briana, e aínda que a resolución da historia e o seu desenvolvemento acalen a apetencia por un uso da lingua máis rico, pero que non se bota de menos.

    Xunto con ambas reseñas, as lembranzas. A primeira para Rosalía, na orixe da elección da data do 17 de maio, coa difusión de 'Cantares Galegos'.

    A segunda, para Francisco Fernández del Riego, a quen está adicado o día este 2023.

    E a terceira lembranza, para Hernán Naval, quen rexistrou unha noite como a pasada de hai xa 22 anos o seu pasamento.

    --

    Despois de rematar e publicar chego a outra cousa que engado. Hoxe cumpriríanse os sesenta anos do que está definido no texto que collo como primeiro acto galeguista da postguerra en Ribadeo. Realizado nun recreo do sexto curso na Academia en 1963, léronse poemas de Rosalía e un texto sobre ela, con asistencia de toda a clase, e duración dunha media hora. Non se sabe se a dirección da Academia non se enterou ou non se quixo enterar. Na mesa estaban tres persoas; dúas xa non están, Álvaro Lamas e Montserrat Miró, e a terceira sería quen o escribiu hoxe no Facebook, Evaristo Lombardero.

 

Homenaxe a Xavier Miró

    

    Deixo a nota de prensa do concello:

A ENTRADA É DE BALDE. AS PORTAS ABRIRÁN ÁS SETE DA TARDE

Homenaxe a Xavier Miró

06/04/2023

O Concello renderá homenaxe ao músico ribadense Xavier Miró nun acto que terá lugar o vindeiro 15 de abril no auditorio Hernán Naval a partires das 20:00 horas. O evento foi presentado no salón de plenos polos concelleiros de Cultura e Desenvolvemento Local, Pilar Otero e Pablo Vizoso, e polas artistas Ugía Pedreira e Marina Oural, encargadas da súa posta en escena.  

A edil ribadense dixo: "desde a Concellería de Cultura de Ribadeo queremos informar que estamos a organizar a homenaxe do músico e óptico ribadense, Xavier Miró. Para iso contamos coa colaboración da Oficina Galega de Outros Asuntos do Movemento. Este evento reunirá a diferentes persoas vinculadas á iniciativa e a 120 músicos da Mariña versionando, con diferentes xéneros, os seus singles dos anos 70". 

A compositora Ugía Pedreira contou que "Xavier González Miró (Ribadeo 1948), estudante de óptica no Consello Superior de Investigacións Científicas en Madrid, combina a carreira de óptica coa música e irrompe na autoría discográfica española cantando en galego, con varios temas editados entre os anos 1969 e 1973. Dous deles, Brilla raio de aurora e Miña ruliña, ocupan postos relevantes nas listas de éxitos dos devanditos anos. Xavier vinculouse artisticamente con María, asinando varios vinilos como Xavier e María, entrando daquela en estudios de gravación de calidade, na compaña de produtores e arranxistas tan prestixiosos como Antoni Ros Marbá, coincidindo con Mocedades, Serrat ou Cecilia. Chegaron a facer promoción de radio por toda a península e axudaron a popularizar a cantiga mariñá Catro vellos mariñeiros, de José Travieso Quelle".

E engadiu que "Xavier e María chegaron a participar no que foi no seu momento un paralelo ao actual Benidorm Fest, o Festival da Canción de Torremolinos, presentado pola finada Laura Valenzuela.  A súa achega á musica galega ven marcada pola lingua e o territorio mariñao como lugar de inspiración e saudade, que levou a Xavier Miró a compoñer estas cancións na súa época universitaria en Madrid".

Homenaxe: cancións,  participantes e intervintes
Cancións e participantes:

1. BRILLA RAIO DE AURORA – Erikas e Peluxías, arranxos de Ugía Pedreira para percusión tradicional e voces de mulleres da mariña galega e occidente asturiano.

2. O BORRACHO_ Pedro del Río, cantor veciño de Rinlo, arranxos para guitarra e voz.

3. FOI UNHA NOITE_ Beetle Judge, arranxos de Miguelito (Cherry) para grupo local de rock/metal.

4. MIÑA RULIÑA_ Escola Municipal de Música de Ribadeo, arranxos de Hugo García para alumnado de música.

5. AS FESTAS DOS POVOS_Coral Polifónica de Ribadeo, arranxo para voces corais.

6. AS FESTAS DOS POVOS_ Escola Municipal de Danza de Ribadeo, coreografía de María Justo para alumnado de danza.

7. ADEUS_Banda Municipal de Ribadeo, versión instrumental, arranxos de Eli García-Bouso para banda municipal.

8. CANCIÓN DE RIBADEO_ Corazones Jóvenes, grupo local ao que perteceu Xavier Miró, música anos 70.

9. OS CISNES_ Guadi Galego, canción iniciada por Xavier Miró, completada e arranxada por ela para piano e voz.

10. CANTAR HEI GALICIA _ Dory Yáñez, poema Rosalía de Castro levado ao rap-voz.

Intervencións:
-Alumnado de lingua galega do IES Dionisio Gamallo Fierros. Guión de Suso Fernández Acevedo.

-Ugía Pedreira, compositora e cantora mariñá, ‘O valor das autorías’.

-Xavier Campos, xestor cultural, ‘Xavier Miró no contexto musical da época’.

-Pilar Otero, Concelleira de Cultura de Ribadeo, ‘O coidado da arte ea cultura local. O profeta na súa terra’.

-Xavier Miró/Marina Oural, conversa interxeracional entre homenaxeado e organización.

Otero Cabarcos indicou que "desde o Concello de Ribadeo en xeral e desde a Concellaría de Cultura en particular estamos moi orgullosas de levar a cabo este evento homenaxe que segue a liña marcada de apoio á comunidade".

A concelleira de Cultura manifestou: "que apostamos pola arte en comunidade é un feito que se fai visible cando programamos ciclos como o de Música nas parroquias, no que participaron grupos e asociacións locais, aproveitando todos os espazos que temos e imos conservar, como parte do noso patrimonio en arquitectura de usos sociais, ou como o ciclo de Cultura nas parroquias, no que tivemos ocasión de ver a contadores de prestixio como Celso Sanmartín, Paula Carballeira e Cándido Pazó en varias das nosas parroquias. Tamén en diversas parroquias actuaron varios grupos de teatro da Mariña, deu concertos a Coral Polifónica de Ribadeo e disfrutamos das sesións de música e teatro con Argadelo, que non é outra cousa que un xeito de xuntar persoas de todas as idades arredor dunha idea común, comunitaria, de verse unha vez por semana e crear cultura tendo como espazo a aldea. Idéntico obxectivo nos guía no Soa forte, ese pequeno ciclo de eventos culturais que nace na mesma liña de aproveitar todos os espazos que temos e poñer en valor o noso patrimonio, tamén en territorios rurais, neste caso nun dos lugares emblemáticos de Ribadeo, no Forte de San Damián".

A artista Marina Oural sinalou que "por iso o feito de nomear e render homenaxe a un dos nosos músicos, que tivo a afouteza de cantar en galego no festival de Torremolinos no 71, cando aínda era o tempo da ditadura franquista, non é máis que un acto lóxico e necesario. Temos en Ribadeo alguén que fixo nos anos 70 o que as Tanxugueiras están a facer agora e isto había que contalo e celebralo. Para o presente e tamén para o futuro". 

E subliñou: "a Oficina Galega de Outros Asuntos do Movemento que  labora en arte, saúde e cultura comunitaria, onde a autoría e posta en escena son focos de investigación e coidado, considerou de vital importancia celebrar a vida deste autor que nos deixou sementes creativas conscientes desde o eixo fértil e expansivo do norte Cantábrico. É pois unha necesaria divulgación para as novas xeracións mariñás, e tamén para as persoas coetáneas do propio homenaxeado, sendo forza presente para a saúde social e o ámbito relacional no espazo que habitamos".

Marina Oural engadiu: "así pois, o Concello de Ribadeo a través da concelleira de cultura, Pilar Otero, xunto coa Oficina Galega de Outros Asuntos do Movemento, Ugia Pedreira e mais eu mesma, Marina Oural, dámonos a mao para deseñar, implementar e valorar a transformación dunha realidade mariñá que empuxe na calidade de vida. Emprégase neste caso o noso patrimonio inmaterial, a educación e a creatividade como elementos de edificación comunal. Con interese polo protagonismo colectivo incentivouse nesta homenaxe a participación, a circulación de coñecementos, o acceso á cultura da zona e o desenvolvemento endóxeno da nosa cultura popular, procurando así o sentimento de autoestima para a comunidade.Traballo en rede, cooperación, intercambio e diálogo interxeracional fixeron posible este grande evento localizado fóra das cidades cunha equipa de profesionais e amadores que representan moitos concellos da Mariña e do Occidente astur".

Cartel e Exposición Monográfica O álbum de Miró
Oural seguiu a relatar que "a familia de Xavier Miró xunto co propio autor, coidou rigorosamente o material ligado á súa carreira musical nos anos 70. Un percorrido gráfico que mostra como o compositor mariñao compuxo, gravou, produciu e xirou coas súas cancións en diversos singles que os medios de comunicación da época recolleron". 

Pablo Vizoso contou que "o Obradoiro de Dinamización, Programación e Desenvolvemento de Accións Culturais do Concello de Ribadeo encargouse do deseño de cartel do evento, así como dos paneis que se exporán na entrada do auditorio, onde os asistentes poderán gozar de ver fotografías, procesos de composición, portadas de discos, contratos musicais, cancións escritas á man, entrevistas, etc".

Os concelleiros ribadenses convidan a asistir a este acto: "así pois queremos convidarvos, especialmente á veciñanza de Ribadeo, a compartir esta homenaxe que quixemos renderlle a Xavier Miró, para amosarvos a súa pegada musical. Ogallá o disfrutedes tanto como nós xa o fixemos na súa organización".

A homenaxe a Xavier Miró, organizada polo Concello de Ribadeo coa colaboración da Asociación Cultural Oficina Galega de Outros Asuntos do Movemento, terá lugar no Auditorio Hernán Naval o 15 de abril. A apertura de portas está prevista para as sete da tarde. A entrada é de balde.

Ribadeo, 8M

     Un ano máis, chega o 8M cargado de boas intencións, loita e reivindicacións. Desta volta, Ribadeo acolle a manifestación da Mariña. Velaeiquí algo sobre este día e esta idea.

Cartel anunciador

    O anterior, o cartel anunciador. A continuación, o manifesto e instruccións para a manifestación:

FEMINISMO DÍA A DÍA: POLOS NOSOS DEREITOS POLAS NOSAS VIDAS!

#Ribadeo, 8 de #marzo as 20:00h. Aparcadoiro público ao carón do IES de Ribadeo Dionisio Gamallo.

Inundaremos as rúas de #feminismo porque é imprescindible e urxente. Non permitiremos que a desigualdade sexa a música de fondo nas nosas vidas.

Estas son as nosas #reivindicacións:

🟢 Vidas libres de violencias machistas, estamos fartas da cultura da violación que nos carga de culpa e da masculinidade heteronormativa que nos agrede e asasina.

🟣 Dereitos sexuais e reprodutivos garantidos e un sistema de saúde con perspectiva de xénero e sen violencia obstétrica.

🟢 Valoración social do noso ciclo de vida, desde a infancia ata a vellez.

🟣 Dereitos para maternar con dignidade, ampliación e universalización dos permisos de nacemento.

🟢 Vidas con autonomía económica, empregos, salarios e pensións equitativas e xustas.

🟣 Vidas plenas, onde a diversidade dos corpos estea por riba das ditaduras estéticas.

🟢 Vidas completas, onde a corresponsabilidade integral e real nos coidados sexa piar no desenvolvemento económico e social.

🟣 Programas de coeducación, de acompañamento emocional e de desenvolvemento afectivo-sexual en todas as etapas educativas.

🟢 Vilas e cidades inclusivas e sen barreiras desde unha perspectiva integral, que incorporen as necesidades do ámbito social, dos coidados así como de persoas e colectivos en situación de vulnerabilidade.

🟣 Un sistema xudicial que basee a súa actuación nos principios de seguridade e protección e no que a formación en xénero se incorpore de forma obrigada para garantir a correcta interpretación e aplicación da xustiza.

📣🥁💪🏾Alentamos a todas as #mulleres a acudir á manifestación para encher as rúas de Ribadeo de reivindicacións feministas así mesmo, pedimos que se respecte o espazo non mixto de mulleres na cabeceira da manifestación xa que os homes que queiran apoiar a causa deben facelo desde un lugar secundario, nunca como protagonistas.

Observatorio Mariña Pola Igualdade. Meigas Bravason. @comitelila IES de Ribadeo Dionisio Gamallo. CIFP Porta da Auga. Secretaría das Mulleres Confederación Intersindical Galega - CIG. CIG-A Mariña. Modepen. Sindicato Labrego Galego. Sindicato Labrego na Mariña.

Disposición da manifestación do 8M en Ribadeo onde se respectará o bloque non mixto da cabeceira.

 

Disposición da concentración final diante do Concello de Ribadeo para a lectura do manifesto.

    E por último, os actos do concello para estes días:

Crónica dunha viaxe / 12 Teruel - Teruel

 Crónica dunha viaxe / 12 Teruel - Teruel

     Referir un día de descanso, nunha crónica coma esta, non parece ter moito sentido. Non parece, mais teno.

    Non coñecía Teruel e dispoñía de máis dun día (xa direi onde metín o resto). E aproveiteino. O non ter despertador pola mañá non me fixo espertar máis tarde, pois seguía coa rutina de durmir abondo e a mecánica dos días anteriores. De calquera xeito, foi algo que me sorprendeu de xeito grato, como primeiro indicador fiable de que xa me afixera ó ritmo, e que o día, máis que por descanso, era así por gusto.

    A biblioteca de Teruel, as torres mudéjares, o acueduto, o paseo polas rúas, o sistema de antigos alxibes, o barranco cara ó Turia ou o paso pola praza central do Torico foron algunhas das lembranzas que podo aportar, a máis de coñecer a vidiña da vila, os anhelos truncados de ser a sede da Axencia Espacial Española, ou a inesperada dedicación ó grupo musical U2 dun pub enteiro.

    Si, é certo, a bicicleta pasou o día gardada, pois non a collín nin cando me propuxen visitar un miradoiro a unha certa distancia de onde residía...

    Primeiro, os tres lugares que me apeteceu debuxar:

    Correspondendo coa etapa de onte, ó chegar a Teruel aínda collín abertos os alxibes, instalacións subterráneas para a recollida de auga que amosan un pouco da historia da cidade. O alxibe somero e o alxibe fondón, hoxe sen auga o primeiro e só cun residuo o segundo, amosan ás claras o seu antigo contido nos muros e teito.

Alxibes de Teruel. O selo, posto na oficina de Turismo.

    As outras dúas imaxes xa son deste día, unha beira do alto da escaleira rechiscante construída como adorno turolense. Ten un paso por baixo polo que os estudantes do IES Vega del Turia transitan a diario para coller o ascensor que os leve á praciña superior á escaleira, e de aí, ó centro urbano. A escalinata do Óvalo, un lugar agradable para pasar o tempo.

Beira da Escalinata do Óvalo e selo do IES Valle del Turia. Teruel.

    No remate do día, un lugar que me foi recomendado en Teruel, pub adicado a U2.

Flanagan's Temple U2. Os rectángulos, carteis de actuacións do grupo.

    Deixo tamén algunha foto: non se pode debuxar todo nin por tempo, nin por ganas!

    A primeira, a torre mudéxar de San Martín, emprazada na antiga muralla. Quizais non é a máis famosa, sobrepasada pola do Salvador, máis comercializada, pero é a que escollín.

Torre de San Martín.

    A torre da Catedral ten un estilo semellante, e quizais é o que máis chama a atención non só da propia catedral, senón dunha praza alongada ou rúa ancheada que noutro tramo tamén acolle ó concello e pode dicirse remata nun museo provincial. Por certo, cun edificio con terraza que permite ver os tellados da vila.

Torre da catedral.

    A biblioteca non podía faltar, tanto para descansar como para ver o fondo propio adicado á vila, un xeito de aproximarse á cidade e sobre todo, á cidadanía e a súa consideración polo entorno no que vive.

Interior da biblioteca.

    O acueduto, transitable polo interior das súas columnas servindo de ponte, é a outra cara dos alxibes.

Acueduto.

    No diario teño apuntado "Mañá de relax por Teruel. Visita ó ensanche, miradoiro e parque do bico, paso da ponte vella, baixada das escaleiras, e debaixo, á beira, entrada no IES Valle del Turia. Visita a unha expo sobre Teruel na Pza. San Juan, rueiro e visita ó Museo Provincial e á vista desde o seu alto cara á catedral. Tres 'flautas' e zume na Pza. do Torico, nova visita á biblioteca, onde vexo actividades (xa está completa a que máis me interesa, visita á torre da catedral guiada por arquitectos), comer ... ", Ou sexa, unha visita de turista descansado, con tempo. un día diferente na viaxe nunha vila capital unha provincia que si existe, como di o lema. E non só iso. Coincidimos e voltamos a tomar algo Pedro do Barqueiro  máis eu, e charlamos de nós, e das nosas viaxes, compartindo experiencias.

    Crónica dunha viaxe

    Crónica dunha viaxe / 0 Atravesando a península 

    Crónica dunha viaxe / 01 Ribadeo - O Cádavo

    Crónica dunha viaxe / 02 O Cádavo - Ponferrada    

    Crónica dunha viaxe / 03 Ponferrada - Astorga

    Crónica dunha viaxe / 04 Astorga - León

    Crónica dunha viaxe / 05 León - Villarmentero 

    Crónica dunha viaxe / 06 Villarmentero - Burgos

    Crónica dunha Viaxe / 07 Burgos - Santo Domingo de Silos 

    Crónica dunha viaxe / 08 Santo Domingo de Silos - Soria

    Crónica dunha viaxe / 09 Soria - Calatayud    

    Crónica dunha viaxe / 10 Calatayud - Calamocha 

    Crónica dunha viaxe / 11 Calamocha - Teruel  

    Crónica dunha viaxe / 12 Teruel - Teruel

    Crónica dunha viaxe / 13 Teruel - Barraques  

    Crónica dunha viaxe / 14 Barraques - La Vall d'Uixó 

    Crónica dunha viaxe / 15 La Vall d'Uixó - Sagunto  

    Crónica dunha viaxe / 16 Sagunto - Valencia 

    Crónica dunha viaxe / e 17, rematando