Auga, Bando e Bando 2

A contaminación da auga de Ribadeo, a mais de enquistarse, da sorpresas. E cada vez máis. Onte mesmo, unha situación de desaconsellamento de bebela nalgunha parroquia durante algunhas horas creou unha situación tanto cómica como confusa, ó meu ver. Tanto, que ata os bandos correspondentes foron numerados co título de 'Bando' e 'Bando 2'... a máis da nota posterior tentando saír da situación e aproveitando para tirar adiante por parte do concello.
Os dous bandos, extraídos do PDF correspondente, e a nota de prensa posterior, xunto con algo máis de 'historia' do tema nas notas anteriores do blog:
http://ribadeo.gal/imxd/noticias/doc/1424957341BANDO_non_consumir_auga_26-2-15.pdf

BANDO

DON FERNANDO SUÁREZ BARCIA, ALCALDE-PRESIDENTE DO EXCMO. CONCELLO DE RIBADEO,

FAI SABER
Por comunicación da empresa concesionaria do servizo de auga de Ribadeo, VIAQUA, comunícase como medida precautoria a recomendación de non utilizar a auga para o consumo humano ou uso alimentario nas parroquias de Covelas, Arante e Cedofeita ata novo aviso, debido a que as análises que se levan a cabo no encoro de Lexoso reflectiron unha turbidez de 7 NTU cando o valor límite está en 5, así como incumprimentos nos parámetros organolépticos (os perceptibles polos sentidos como cor, olor, etc.), límites establecidos no Real Decreto 140/2003, do 7 de febreiro, polo que se establecen os criterios sanitarios da calidade da auga de consumo humano. Estas incidencias proceden das augas do río Grande que chegan ata o punto de captación de Lexoso, non podendo garantir deste xeito que a auga sexa apta para o consumo. No caso dos restantes puntos de consumo do Concello de Ribadeo a auga non presenta esta problemática ó non estarse captando dende Lexoso, se non dende o río Eo, a través da ETAP de Vilarbetote (Trabada).
O que se fai público para xeral coñecemento.
Ribadeo, 26 de febreiro de 2015.
O ALCALDE,
Asdo./ FERNANDO SUÁREZ BARCIA.

http://ribadeo.gal/imxd/noticias/doc/1424957409BANDO_2_consumo_auga_ben_parametros_26-2-15.pdf

BANDO 2

DON FERNANDO SUÁREZ BARCIA, ALCALDE-PRESIDENTE DO EXCMO. CONCELLO DE RIBADEO,

FAI SABER
Que foi comunicado por parte de VIAQUA o peche da incidencia detectada no abastecemento de Lexoso ó cumprir os resultados das analíticas levadas a cabo no día de hoxe co establecido no Real Decreto 140/2003, do 7 de febreiro, polo que se establecen os criterios sanitarios da calidade da auga de consumo humano, feito polo cal comunícase ós aboados das parroquias de Covelas, Arante e Cedofeita que se anula a recomendación de non utilizar a auga para o consumo humano ou uso alimentario transmitida en anterior bando no día de hoxe.
Cabe engadir que se seguirán controlando posibles vertidos na fonte de captación do abastecemento para comunicar as posibles alteracións que estes provocan na calidade de auga para consumo humano, co fin de asegurar o subministro con garantías sanitarias á poboación. O que se fai público para xeral coñecemento.
Ribadeo, 26 de febreiro de 2015.
O ALCALDE,
Asdo./ FERNANDO SUÁREZ BARCIA.

A nota de prensa http://ribadeo.gal/actualidade/nova.php?id=1727&lg=gal
Novas

O CONCELLO PIDELLE SOLUCIÓNS A AUGAS DE GALICIA

Captación de Lexoso
26/02/2015
Os veciños e as veciñas das parroquias de Covelas, Arante e Cedofeita poden consumir a auga da traída do abastecemento municipal con normalidade. Así o indican as analíticas efectuadas esta mañá na captación de Lexoso, a onde nas últimas horas chegaron diversos vertidos efectuados río arriba, segundo explicou este mediodía o alcalde, Fernando Suárez Barcia.
O rexedor sinalou que "a pasada tarde a empresa que leva o subministro de auga potable a Ribadeo comunicounos formalmente que no punto de captación de auga potable que temos no río Grande, á altura de Lexoso, os aportes que trae a auga río arriba e que xa en anteriores ocasión supuxeron advertencias, chamadas de atención e denuncias diante da Xunta, de Augas de Galicia e de Control de Vertidos polos posibles lisiviados que alguén río arriba no concello veciño está a realizar, no caso que nos ocupa na tarde de onte xa os límites excederon o que marcan os parámetros das normativas legais e vixentes neste momento".
Suárez Barcia dixo que "a primeira hora da mañá indicamos a través dun bando, tal e como marca a norma, para as parroquias afectadas que teñen o servizo de auga potable municipal desde Lexoso: Covelas, Arante e Cedofeita, que non utilizaran a auga para consumo humano e alimentario. E hai unha hora, este mediodía, a propia concesionaria da auga, unha vez feitas as analíticas correspondentes, indica que os parámetros están en termos legais, adaptados á normativa e que pode proceder ao consumo de auga con normalidade". Por este motivo o alcalde de Ribadeo asinou un novo bando levantando a restrición anterior.
O rexedor indicou que "nestes últimos meses desde o Concello de Ribadeo escrupulosamente estamos notificando e comunicando o que a lei marca, tanto diante do organismo competente que é Augas de Galicia, diante de Control de Vertidos ou diante de calquera autoridade sanitaria con competencia na materia. O Concello de Ribadeo, a través da empresa concesionaria, é o encargado de clorar a auga e de que cumpra os parámetros normais que marcan as normativas, pero non é responsable da calidade de auga que ven polo río arriba. De aí que xa en decembro lle temos comunicado formalmente a Augas de Galicia que estamos moi preocupados por esta situación destes vertidos que periodicamente se están a producir, sobre todo cando chove, e pedíndolles resposta e que medidas se están a adoptar. Estamos moi preocupados pola alarma que se está a crear na poboación".
Fernando Suárez engadiu que "na vila de Ribadeo e nas parroquias que se subministran do río Eo non hai ningún problema, pero nas do interior non hai maneira máis que subministrar desde Lexoso, non hai outra alternativa. Queremos colaboración absoluta coa Xunta de Galicia, pero entendemos que se deben tomar medidas inmediatas para o cese deses vertidos ao río Grande, porque a tres quilómetros, en Ribadeo, hai un punto de captación de auga para consumo humano".
Ribadeo conta con dúas captacións de auga: unha no río Eo no concello de Trabada, en Vilarbetote, e outra aquí en Lexoso, no concello ribadense
--
Algunhas cousas anteriores sobre a contaminación do rego de Lexoso:
Imaxes do verquido no CAVI http://ribadeando.blogspot.com/2014/08/imaxes-do-verquido-no-cavi.html
De aquí bebemos http://ribadeando.blogspot.com/2015/02/de-aqui-bebemos-bebiamos.html
... Auga 20140421
E máis auga 20140423
Non hai risco para a saúde 20140607
Imaxes do verquido no CAVI 20140804
Que a auga sabe a raios? A culpa é da auga por saber así! 20141216

--
Sobre a traída de auga a Ribadeo https://tentandoeducar.wordpress.com/2015/01/27/relato-breve-dunha-actividade-de-aprendizaxe/

A FERVENZA DO POZO LEXOSO. Emilio Piñeiroa Lozano

O Concello de Ribadeo presenta grandes contrastes que ofrecen ao visitante infinidade de espazos e sensacións diferentes, dende a costa bañada polo Cantábrico (praia das Catedrais, os Castros, Rinlo, Illa Pancha, a ría…) ata os bucólicos vales e montañas do interior.

Na visita ao interior do Concello, parada obrigatoria é a fervenza do pozo Lexoso, cada vez máis visitada. Atópase na parroquia de Arante, entre Remourelle e Vilamaríz.

Con vexetación autóctona: salgueiros, loureiros, acivros, piñeiros, fentos…

Fauna: corzos, xabaríns, raposos, esquíos, corvos, pombos, ras, troitas… pero unha pequena recomendación durante a visita:

“Se ti calas, os animais falan;

se ti falas, eles calan”

COMO CHEGAR: Estrada LU-133 (Vilamar-Reme), km 11.

Dende Ribadeo: pasamos Covelas, o encoro de Lexoso, á dereita deixamos a estrada de Noceda, á esquerda a pista de Vilamariz, e na subida, antes de chegar a Remourelle (km 11) collemos á dereita un camiño forestal que nos leva (200m aprox.) á Fervenza Pozo Lexoso.

Dende a rotonda de Barreiros, Vilamar, Trabada, seguimos dirección Ribadeo; pasamos Remourelle e na baixada (km 11) collemos á esquerda o único camiño forestal, a 200 m aprox., atopamos a Fervenza Pozo Lexoso.

A auga de Ribadeo, unha historia

Hoxe, 26 de febreiro de 2019, repetiuse a historia. De novo a auga da billa en Ribadeo chega ás casas en malas condicións. Embaixo deixo a nota de prensa do concello.
Mentres, non estaría mal repasar a historia repetida dende o inicio do CAVI. No blog hai abondas referencias; entre elas, as que aparecen nesta entrada.
Tamén, deixo unha foto dunha Comarca de 1960 (31 de xullo), de cando se pensaba que o servizo de traída de augas estaría listo para o verán seguinte (verán de 1961):

Nota de prensa do concello de hoxe:
"

VIAQUA BALEIRO OS DEPÓSITOS

Novos vertidos ao río Grande

26/02/2019

Nas últimas horas producíase un novo vertido de lixiviados ao río Grande, unha das captacións de auga das que se abastece a poboación ribadense. Ese vertido ocasionou un forte cheiro na auga da traída. O alcalde, Fernando Suárez, ven de enviar requerimentos unha vez máis e advertencias de denuncia á Confederación Hidrográfica do Cantábrico, a Augas de Galicia, a Dirección Xeral de Calidade Ambiental, á Dirección Xeral de Saúde Pública, ao Seprona, ao Concello de Barreiros e á Cooperativa Os Irmandiños. Para Suárez Barcia é intolerable que estes vertidos se produzan cada pouco tempo.

O rexedor ribadense dixo que "desde o Concello de Ribadeo estamos vendo que nestas últimas horas volveuse producir algún tipo de vertido de lixiviados ao río Grande, que é unha das dúas captacións que ten Ribadeo para abastecemento de auga á poboación. Neste caso todo parece indicar que no veciño concello de Barreiros, ao igual que outras veces, hai varios anos que vimos soportando esta desgraza. Consultada información á empresa concesionaria Viaqua sobre esta circunstancia, sobre todo porque hai moita xente que está preguntando alarmada e preocupada polo olor e polo mal sabor da auga, a concesionaria indícanos que a calidade da auga cumpre a día de hoxe cos parámetros que se establecen no real decreto 140/2003, pero cousa diferente é que o olor e o sabor non sexa adecuado, e evidentemente non o é. De aí que, como sempre, aplicando os protocolos cando nos acontecen estas circunstancias acabamos de enviar de maneira urxente requerimentos e advertencias de denuncia á Confederación Hidrográfica do Cantábrico, a Augas de Galicia, ao Seprona da Garda Civil, ao Servizo de Calidade e Avaliación Ambiental da Xunta de Galicia, ao Concello de Barreiros, que é onde detectamos que está a orixe dos vertidos, á Cooperativa Os Irmandiños, que é onde nos parece que está a orixe dos vertidos, e á Consellería de Sanidade".
Fernando Suárez engadiu: "debo dicir, o que nestas circunstancias outras veces pasa, que os Concellos somos os responsables da calidade e da auga que vai pola tubaxe, pero en ningún caso podemos ser responsables, porque nin temos competencias nin está no noso territorio, cando se botan vertidos aos ríos que son utilizados pola poboación para beber. Para iso hai outras administracións a nivel autonómico e estatal que deben velar para que isto non ocorra, e é  o que, outra vez máis e xa van non sei cantas, lles acabamos de pedir. Isto non pode ser, non pode estar unha poboación de 10.000 habitantes sempre cun fío pensando que nalgún momento temos que cortar o subministro de auga porque a calidade, aínda que cumpra os parámetros legais, non é boa. É inxusto que en Ribadeo teñamos que sufrir esta situación".
O alcalde de Ribadeo explicou que "a empresa concesionaria, para resolver esta incidencia, o que fixo foi baleirar os depósitos, estaos recargando de novo e espérase que nas vindeiras horas volva a normalidade. Espero que sexa dunha vez por todas, pero non quita que dentro duns días por calquera outra circunstancia volvamos ter incidencias deste tipo, e isto, insisto outra vez máis, é intolerable".
Este é o contido do informe que desde Viaqua lle fixeron chegar esta mañá ao alcalde de Ribadeo vía correo electrónico: "Tras realizar los ensayos de control de calidad habituales (como cada día) en el agua del abastecimiento de Ribadeo, no se detecta ninguna incidencia en estos, es decir el agua cumple los criterios de calidad establecidos en el R.D. 140/2003 y ninguno de los parámetros que analizamos “in situ” presentan desviaciones o incumplimientos.
A pesar de esto el agua presenta una alteración en el olor que es advertida por la población, trasladada como queja a nuestros servicios de atención comercial y desde Viaqua somos conscientes de ello. Esta alteración en el parámetro “olor” es consecuencia de una reacción del cloro (agente desinfectante utilizado en el tratamiento de potabilización) con la materia orgánica presente en el agua del embalse de Lexoso.

El cloro cuando reacciona con el agua forma dos tipos de reacciones que son:


• Cloro libre residual (es el que garantiza la desinfección)



• Cloro combinado  (combinación de cloro con materia organica presente en el agua)


El cloro por tanto que tiene el agua almacenada en el depósito y en la red de distribución es la suma de Cloro libre residual + cloro combinado. EL cloro libre residual (se aprecia mínimamente a través del olfato) y el Cloro combinado (se aprecia intensamente a través del olfato)
Habitualmente en el servicio de abastecimiento sobre el total de cloro existente, el porcentaje de cloro libre es de un 90 % y de cloro combinado 10 %, de este modo la percepción del olor a desinfectante es minima.
En el día de hoy en el servicio de abastecimiento se han invertido los porcentajes de concentración de cloro, representando el cloro libre un 25-30% y el cloro combinado un 65-70 %, es por ello que como el cloro combinado es altamente percibido a través del olor, los vecinos están percibiendo esta alteración en las características organolépticas del agua. A pesar de esta alteración en la cloración los parámetros están dentro de los límites establecidos en el R.D. 140/2003.
Como medida correctora y para mejorar las características organolépticas del agua (olor), desde primera hora de la mañana hemos cortado la entrada de agua a la ETAP de Santa Cruz procedente del embalse de Lexoso, hemos vaciado el depósito de Santa Cruz, estamos realizando vaciado de la red de distribución en 5 puntos de manera controlada, midiendo en cloro para garantizar la desinfección del agua en puntos representativos (deposito, avenida de Galicia, parque municipal, calvo Sotelo, oficina, cementerio, etc…)
La mejora de la calidad del agua será apreciada en las próximas horas y el servicio recuperará la normalidad. De igual modo se ha procedido a abastecer Ribadeo desde el depósito de Loureiro con agua procedente de la ETAP de Vilarbetote.
Así mismo, se ha denunciado un presunto vertido al embalse de Lexoso cuyo origen presuntamente proviene de la cooperativa os Irmandiños. Esta denuncia se ha cursado con el Seprona y con el área de vertidos de Augas de Galicia. Este último nos ha informado que recientemente esta cuenca deja de ser del ámbito de su demarcación y corresponde a la Confederación hidrográfica del Cantábrico. Hemos procedido por tanto a cursar denuncia a la citada confederación, solicitando que Agentes responsables del Área de Medio Ambiente inspeccionen la zona y conozcan las presuntas malas prácticas de la cooperativa de Os Irmandiños como de las explotaciones ganaderas de la cuenca que son susceptibles de provocar vertidos de purines y lixiviados a afluentes de la cuenca del embalse de Lexoso y ponen en riesgo el agua del abastecimiento del servicio municipal de Ribadeo”.

"

Limpando o encoro de Vilamariz

Fíxose estes días: o encoro de Vilamariz, vacío e sen toda a cantidade de lama que lle impedía acumular auga.
Na primeira foto, a beira esquerda do encoro, enfocando cara á ponte pola que baixa o rego de Noceda.

A segunda, o muro e a beira dereita do encoro.

O fondo do encoro, coa baixada usada para as máquinas, e, á súa beira, a baixada do rego Lexoso.

A captación de auga, case inhábil polo pouco caudal de Lexoso e Noceda, con o tubo empregado para recoller auga do rego de Noceda pola prevención fronte o verquido no Lexoso por parte do CaVi.

Por último, como estaba hjai uns meses, totalmente colmatado.

...
Un pouco de historia sobre a auga de beber.
...
Días despois, na web do concello. 1400 m³ sacados, uns 2 000 000 de kg.

De aquí bebemos / bebíamos

Como xa ten saído no blogue algunhas veces, o encoro de Vilamariz no rego de Lexoso foi o segundo lugar de onde se comezou a traer auga a Ribadeo, despois de facelo das Fontes do Lobo, na beira de Santa Cruz.

A foto é da caída de auga do encoro de Lexoso, o día 8. A continuación, unha vista máis xeral do pequeno encoro leva á percepción de que xa está colmatado, é dicir, cheo de terra.

Pero o encoro na actualidade non subministra auga a Ribadeo. A razón? A foto de embaixo amosa a beira do CAVI (Centro Alimentación Vacuno Irmandiños) un pouco máis aló do límite de Ribadeo e Barreiros, cunha coloración certamente sospeitosa. [Nota: é posible que teñas que inclinar a vista/a pantalla para distinguir ben o aspecto]

 O que se complementa coa foto dunha das caídas de líquido por onde se chega a esa coloración:

O mapa, centrado no lugar do CAVI:

Os puntos clave da recollida de auga de Ribadeo: en negro, fontes do Lobo en Sta. Cruz, Encoro de Vilamariz no rego de Lexoso, e Vilarbetote, recollida de auga do río Eo. En vermello, depósitos e lugares de tratamento, dous na beira de Santa Cruz e outro en Vilarbetote:

Algunha entrada anterior no blogue sobre o tema:
Auga 20140421
E máis auga 20140423
Non hai risco para a saúde 20140607
Imaxes do verquido no CAVI 20140804
Que a auga sabe a raios? A culpa é da auga por saber así! 20141216
Auga, bando e bando 2 201502
-
Aprendendo sobre a traída de auga a Ribadeo:
Relato breve dunha actividade de aprendizaxe

Non lle pido ós reis, abogo por xustiza. Evaristo Lombardero

         Esta é unha alegación que presentei a este proxecto xunto co grupo Eólicos na Mariña, así non. A intención era que houbese unha alegación que puxese en primeiro plano os temas relativos á saúde. Esto é un refundido de varios documentos que me chegaron pero gustaríame seguir traballando no tema e se hai persoas interesadas ter un contacto para ver de engadir máis aportacións. Gustaríame suliñar que o proxecto contempla grandes movementos de terras e maquinaria xunto da presa de Lexoso, onde se atopa unha das tomas da auga de bébeda de Ribadeo e mais en un ensanchamento da pista que vai paralela ao rego de Noceda que tamén surte á devandita presa, pero na memoria do proxecto o encoro de Lexoso NON EXISTE. Pola sua banda o Concello de Ribadeo non ten decidido se vai presentar alegacións cando faltan 5 días para que se peche o prazo.

SUBDELEGACIÓN DO GOBERNO EN GALICIA 

Área de industria e Enerxía 

Praza de Ourense, nº 11, A Coruña, C.P. 15003. 

 

Don Evaristo Lombardero Rico, con DNI: Nºxxxxxxxxxx, con domicilio a efectos de notificacións en xxxxxxxxxxxx, Piñeira,  municipio de Ribadeo, provincia de Lugo, teléfono xxxxxxxxx. 

 

EXPÓN: 

Á vista do Anuncio da área de Industria e Enerxía da Delegación do Goberno en Galicia polo que se somete a información pública o Estudo de Impacto Ambiental e a solicitude de Autorización Administrativa Previa do Parque Eólico “FONTE BARREIROS” de 96 MW e a súa infraestrutura de evacuación na provincia de Lugo; BOE de Lugo número 246 de data 14 de outubro de 2021; Código do proxecto: Peol-383; e á vista da corrección de erros publicada no BOE número 282 de data 25 de novembro de 2021, por medio do presente escrito realiza as seguintes alegacións: 

 

1)INSUFICENTE CALIDADE DO E.I.A.

A execución do Proxecto do Parque Eólico Fonte Barreiros leva aparellado o correspondente “Estudo de Impacto Ambiental”, e tralo seu análise, considérase incompleto e insuficiente. Abonda dicir que adica 69 páxinas a resumir o proxecto avaliado mentres abondan 10 páxinas para todo o inventario do medio natural e socioeconómico: as características climáticas, xeolóxicas, das augas, solos, vexetación, fauna, paisaxe, medio social, actividades económicas. Do mesmo xeito, os inventarios de espazos naturais, especies e bens patrimoniais son meras listas carentes dunha análise alén da propia enumeración. 

Este deslexo amósase tamén nos apartados adicados a identificación de impactos e a súa avaliación, carente de xustificación algunha nin base científica. Nos seguintes puntos faise unha somera relación dos aspectos nula, insuficiente ou deficientemente tratados no EIA, particularmente no que atinxe á saúde humana, consierándose que DEBERA SER REXEITADO POLA SÚAS DEFICIENCIAS. 

2) ALTO RISCO DE AFECCION A TRAIDA  DE AUGAS DO CONCELLO DE RIBADEO:  

A traida municipal de augas de Ribadeo ten un punto de abastecemento na PRESA DO LEXOSO, abastecida polo rego do mesmo nome e máis polo rego de Noceda. Obviamente trátase de un punto da máxima sensibilidade localizado nun lugar inmediato a  onde o proxecto ten previsto importantes movementos de terra, pol tanto con presencia e actuación de grandes máquinas excavadoras e de transporte. Sin embargo este punto de alto risco non está identificado no inventario e non se teñen en conta os probabeis verquidos e impactos sobre a auga de bébeda e consumo humano, nen os graves efectos que pode ter sobre a saúde pública que non están avaliados no EIA.

    3) IMPACTO ACÚSTICO  

O impacto acústico dos parques eólicos, xerado tanto pola mecánica como da aerodinámica da súa actividade, representa un dos principais impactos para as persoas, a fauna e os hábitats, polo que a análise profunda nesta materia resulta imprescindible. Porén, neste caso o Impacto Acústico derivado da actividade do propio parque unha vez iniciada a súa vida útil resulta insuficiente, vago e impreciso. De feito, o estudo non revela os factores tidos en conta no modelado do ruido xerado e a súa trasmisión, aínda que polo resultado obsérvase que non se tivo en conta o vento, e que se empregou un modelo que trata o ruido coma se estivera xerado por unha fonte puntual e omnidireccional, cousa xa superada na actualidade. Pola outra banda, non se fixo unha análise diferenciado por bandas de frecuencia pese ás evidencias científicas da diferente capacidade de trasmisión e efectos entre entre frecuencias altas e baixas. 

    4) RADIACIÓN ELECTROMAGNÉTICA 

O estudio non recolle o nivel de “RADIACIÓN ELECTROMAGNÉTICA” emitida polos aeroxeneradores ás liñas eléctricas, nin o impacto sobre a saúde dos habitantes da zona nin á fauna. No momento actual xa hai abondos estudos que relacionan as concentracións da hormona melatonina co desenrolo de diversos tipos de cáncer. Existen evidencias científicas de que a melatonina podería suprimir a formación de algús tumores polo que unha radiación que reducise a producción de melatonina en humanos, estaría relacionada con aquelas enfermedades (ver publicacions científicas de Boorman et al., 1999, McCormick et al., 1999, Lagroye et al., 2011, ou a de World Health Organization, 2002, concretamente os Capítulos 4º y 5º). Cada vez hai menos dúbidas no mundo científico de que existe unha relación directa entre a exposición a campos electromagnéticos e diversas afecciones á saúde. Son abondo coñecidos os estudos da Universidade de Oxford (Draper et al., 2005) que relacionan este tipo de contaminación ca leucemia infantil ou co incremento de cancro infantil. Outros autores tamén atoparon risco de contraer leucemia infantil en fogares con nenos a menos de 600 m de líñas de outa tensión (Copes, R., & Barn, P. (2008). A Alianza Internacional de Campos Electromagnéticos (IEMFA) publicou no 2011 un informe e declaración de consenso científico sobre os riscos dos campos electromagnéticos (http://www.iemfa.org/seletun-statement/), incluidos os de frecuencia extremadamente baixa, como os que se xeneran nas líñas de outa tensión ou nas estacions eléctricas transformadoras (v.gr. Sirav et al., 2014).   

     5) OUTROS IMPACTOS SOBRE A SAUDE   

Ademais do devandito impacto dos ruidos a contaminación lumínica, las ondas sónicas de baixa frecuencia, as ondas electromagnéticas e otros  actúan de maneira individual e sinérgica, con efectos que se potencian en función da proximidade das persoas as instalacions, así como o tempo de exposición. Outos niveis de ruido xenerado polas turbinas eólicas (aeroxeneradores) asocianse ca prescripción de medicamentos para durmir e antidepresivos entre os ancians, o que suxiere que o ruido ao aire libre xenerado polas turbinas eólicas pode estar asociado ca perda de calidade do sono e a saúde mental. (Poulsen et al., 2019).Asemade teñense descrito o impacto de ions na calidade do sono mediante a interrupción obxectiva do mesmo, reflexada por unha maior frecuencia de despertares, proporción reducida de sono en fase mais fonda, ou a reducción do sono na fase N2 (e.g. Smith M.G. et al., 2020).  

     Dos anteriores argumentos desprendese a recomendación de aplicar, nos parques eólicos, maiormente en casos como o actual no que se proxecta a instalación de enormes estructuras escasamente estudadas a nivel mundial e mesmo nas instalacions eléctricas de outa tensión, o Artígo 3 da Ley 33/2011, de 4 de outubro, General de Salud Pública, sobre o principio de precaución, que di “La existencia de indicios fundados de una posible afectación grave de la salud de la población, aun cuando hubiera incertidumbre científica sobre el carácter del riesgo, determinará la cesación, prohibición o limitación de la actividad sobre la que concurran.”   

      Asemade invocaremos aquí o artigo 43 da Constitución Española que di: 

  1. Se reconoce el derecho a la protección de la salud. 

  2. Compete a los poderes públicos organizar y tutelar la salud pública a través de medidas preventivas y de las prestaciones y servicios necesarios. La ley establecerá los derechos y deberes de todos al respecto. 

  3. Los poderes públicos fomentarán la educación sanitaria, la educación física y el deporte. Asimismo, facilitarán la adecuada utilización del ocio. 

 

SOLICITA: 

1º.- Que se teñan por presentadas as anteriores alegacións dentro do prazo e forma establecidos, e seguindo o legal transcurso do procedemento se acepten e no momento oportuno se produzan as necesarias modificacións no expediente de referencia. 

2º.- Que como parte interesada, me realicen tódalas notificacións que procedan, e de acordo co artigo 86.3 da “Ley 30/1992, de 26 de novembro, de Régimen Jurídico de las Administraciones Públicas y el Procedimiento Administrativo Común”, solicítase a esta Administración que remita resposta razoada e xustificada a tódalas alegacións presentadas. 
 
3º.- Que a Declaración de impacto ambiental se considere negativa ou desfavorable, en razón dos datos expostos no presente documento de alegacións, e que non se outorgue a Autorización administrativa previa do parque eólico Fonte Barreiros, e en consecuencia se desestime a execución do proxecto. Que non se outorgue a Autorización administrativa previa. 

 

Ribadeo, cinco de xaneiro de 2022

 

Asdo.-Evaristo Lombardero Rico

Pozo Mouro no río Lexoso. Emilio Piñeiroa Lozano

Deixo en baixo o díptico de Emilio Piñeiroa sobre o Pozo Mouro, no río Lexoso. Máis sobre o Pozo Mouro no río Lexoso.

A publicación, en Issu.

RECUNCHOS DE RIBADEO. Pancho Campos Dorado

Fai uns días co historiador Emilio Piñeiroa Lozano fun a ver uns cantos paraxes do Concello de Ribadeo que eu coñecía por oídas pero que nunca visitara. Paraxes realmente descoñecidos pola maioría dos ribadenses e que están esquecidos por este marabilloso concello. O primeiro sitio onde paramos, foi na fervenza do rego Lexoso en Remourelle (mapa), segundo tramo do río que ó chegar á Ponte de Arante se transforma no río Grande (mapa).
É unha fervenza situada sobre unha pequeniña lagoa, abondo extensa e profunda como para darse un refrescante mergullo no verán, pois nesta época de inverno a auga do río baixa demasiado fría como para sentir a necesidade de tal satisfacción. O lugar está formado por un acuruxado paraxe envolto por ladeiras non moi inclinadas, onde afloran grandes pedras con grandura proporcionada á unha vexetación tan verde e autóctona que conforma un escenario ideal para facer unha “performance” de fadas, elfos, meigas e bruxos acompañados dunha melódica música de frauta máxica que se elevara cun bel canto nunha xuntanza de lecer e soñar con seres feiticeiros, e se se dera o caso atopar ese ou esa marabillosa druída capaz de dirixir cerimonias de iniciación á maxia ancestral.
Supoño que habería que probar a acústica do lugar facendo soar un violín, cantando un coro, soando unha frauta, unha zanfona, unha gaita...

Fervenza do Lexoso. Foto: Emilio Piñeiroa Lozano

Despois fomos á finca de As Fadegas na zona das Anzas, que xa coñecía por ir buscar coa miña muller crisantemos para Santos e que é propiedade de Elia e Vicente, que se dedicaron a producir froitas e hortalizas ecolóxicas durante máis de corenta anos e que venderon no mercado e comercio de Ribadeo. Hoxe o cultivo e produción daqueles pementos, xudías, tomates, leitugas, porros, fabas, remolachas de mesa, cabazos, cabaciñas, chícharos, tirabeques, apios, acelgas e espinacas corren a cargo da súa filla Marta Méndez e de Montse Laya. Tamén teñen árbores froiteiras de figos, ameixas, mazás, peras, noces, kiwis e abelás, e froitos de arandeiras e framboesas. Agora no inverno tamén plantan coliflores, repolos e verduras.
Nesta finca de As Fádegas (mapa), ademais da magnífica produción de horta ecolóxica que contemplamos en parte, atópanse ao longo da marxe esquerda do río Grande os petróglifos máis antigos do Concello de Ribadeo dos que eu sabía pero que nunca vira. Consisten nunha serie de once pisadas dun humano e catro ocos case redondos cunhas auñadas laterais, que parece como se se fixeran nunha lameira branda e que se endureceron co paso de a saber os miles de anos que pasaron.
Segundo nos relata nun artigo Pablo Villapol, en El Progreso 08-marzo-2013, parece que tres expertos nestas cousas, explican que son once pisadas humanas e catro pisadas de oso, e que a súa presencia de estar xuntas responde a un rito ancestral vinculado o Sol e o Solsticio de Verán (21-22 xuño). O feito de que representen pegadas de oso en Ribadeo, é un dato fundamental que as vincula a un ritual similar detectado en países nórdicos como Suecia.

Pegada dunOSO

Pegadas dun HOMO (O ENCANTO)

Fotos: Emilio Piñeiroa Lozano

Por último, estivemos ao pé das ruínas da Capela do Buen Jesús, localizada á esquerda da estrada que vai desde a Igrexa de Ove ás Aceñas. Está abandonada do culto desde fai moitos anos e o seu estado é de ruína total. Sen teito e as paredes de pedra pizarrosa están recubertas de hedras e silvas. Presenta unha planta cadrada con sete columnas embebidas: tres ao Leste ou fachada Levante, unha o Norte, outra o Sur ou Mediodía e dúas laterais na fachada Oeste ou de Poñente onde se atopa unha sinxela porta de entrada.
Chama a atención a súa forma pois máis parece un torreón solitario dedicado a atalaia de vixilancia dunha zona costeira da Ría de Ribadeo, que a igrexa ou a capela. Pero parece que segundo rezan os papeis do bispado é a Capela do Buen Jesus. Así que mentres non atopemos máis documentos ao respecto haberá que admitir tales escritos.
A min paréceme que para ser unha capela debería ter ao menos unha pequena lucerna pola parte Leste que é o lugar da alba ou do nacemento de Sol, pois por criterio ritual debería de haber, ou quizais tamén debería haber algunha aspilleira pequena por algún lado para dar luz o interior, cousa que nós non vimos, e que pode habela pois os muros están moi tapados polas silvas e hedras. Tamén puidese ser unha torre albarrana que estivese acaroada (adosada) a unha muralla, para servir de baluarte ou de atalaia a unha construción moito máis grande, pois a parede da parte leste non é lisa como as outras, senón que mostra pedras sen recebar como si fosen parte dun muro derruído.

E logo de recorrer este roteiro pregunto eu, non haberá no Concello de Ribadeo un pequeniño presuposto para desbrozar e limpar estes tan fermosos lugares, e poñelos en valor a carón dun paseo turístico a pé ou en autobús polo Camiño do Encanto? Creo que si hai cartos dabondo para limpar e poñer este roteiro en valor. Entón a que tantos anos se leva esperando?

Emilio Piñeiroa Lozano, en Ribadeando

Emilio Piñeiroa, na Casa das Letras presentando un libro (foto collida da web do IES de Ribadeo Dionisio Gamallo)

 

   Emilio ten enviado para a súa publicación no blog diversos artigos, libros, dípticos... que deixo a continuación por orde cronolóxica, a máis das dúas notas necrolóxicas publicadas a pasada semana. No blog, ademáis, é citado en diversos artigos.

Nota: entre os citados a continuación, os artigos ou libros non ligados estivérono e voltarán a estalo en pouco tempo. 

Megalitismo en Trabada

Pregón da Festa das cruces da Ponte

As fádegas, pisadas do encanto

Pegadas da prehistoria en Ribadeo 

Libro de A Nosa Señora das Virtudes de A Ponte

O camiño norte por Barreiros. Breve historia: Capela do Carme (Vilamartín Grande), Capela do Pilar (Gondán, S. Xiao de Cabarcos), Igrexa parroquial (S. Xusto de Cabarcos)

Fervenza. Pozo Lexoso

Capela da Atalaia

Capela de San Roque. Ribadeo

Capela de San Lázro, Ribadeo

A Roda, Barreiros

Igrexa de San Xoán de Ove

Capela das Anzas

Santo Estevo do Ermo

Díptico da capela de Santa Lucía de Frieira Nova, Ove, Ribadeo

Marco da Pena verde

Cranios humanos en tres igrexas da conca do Eo

Igrexa de S. Xoán de Ove. Ribadeo

Capela de S. Isidro en Marelle (Covelas)

Os muiños de vento de Ribadeo

A mámoa das Pallaregas. Trabada

A morena de Vilapena. Trabada (Lugo)

O bítere é típico das praias de Barreiros. Astrea rugosa

Vilafrail e Vilausende no Museo de arte sacro de Vilanova de Lourenzá

O mirador de Comado. Santiago de Reinante. Barreiros (Lugo)

A Ponte de Arante: pintura mural do naufraxio

Na costa de Barreiros: rochas que retan a imaxinación

A fervenza do pozo Lexoso

Báculo e calzado do bispo D.Pelaio II de Cebeira

Pinturas murais da Ponte de Arante (II)

Emilio (nota miña)

Lembranza a Emilio Piñeiroa Lozano. Pancho Campos

Fervenza do Pozo Mouro

Entre outras moitas novas, ás veces é convinte fixarse nalgunha das menos relevantes. Non porque teñan algo oculto destacable, senón por aspectos que non son nova, pero que marcan un contínuo aproveitable, un respiradoiro no medio do fragor das outras novas que marcan o día a día. Ese é o sentido da foto que amoso a continuación, do Pozo Mouro, no río Lexoso, que me chegou por correo electrónico e que non é máis que cunha máis entre as moitas que se poden tomar no lugar. Refrescante  despois das chuvias.

Pozo Mouro. Río Lexoso. Foto de Manuel Bao (Barreiros)

A seca

A seca

    Ribadeo non ten polo momento restrición de uso da auga da traída, aínda que mira con atención os fortes problemas doutros concellos, como o veciño Barreiros, sobrepasado ano tras ano no verán por un urbanismo descontrolado e unha falta de previsión asociada tamén sen control. 

    Non, en Ribadeo non temos os mesmos problemas. Temos outros. É raro xa pasar un ano enteiro sen avarías na canalización dende o depósito de Vilarbetote, no concello de Trabada, a uns 17 km de canalización do depósito xeral para Ribadeo, nas aforas da vila, na ladeira de Santa Cruz.

     Hoxe fixen un paseo pola zona do encoro de Lexoso. Un lugar do que se colle auga para subministrar Ribadeo. Non o principal, pero alimenta a rede das parroquias do interior, aliviando a presión sobre a toma principal e evitando ter que bombear a máis altura a auga recollida do Eo en Vilarbetote. Vin que os regos que o enchen teñen só un fío de auga. Antes e despois do encoro. No encoro, o seu aspecto medio baleiro con nivel baixo, a máis de colmatado daba a impresión dunha pequena piscina descoidada. O descoido viría de que ó estar o seu vaso cheo de terra/area/lama, a súa capacidade máxima vese moi minguada. En calquera caso, o estanque reforza a súa imaxe co verde das árbores das súas beiras e pode inducir a pensar que aquí non fai falta auga. Ó fin, non estamos na terra dos mil ríos?

    A máis do aviso de hai xa moitos anos de que moitas fontes por Galicia adiante estaban contaminadas, das perdas de auga en canalizacións vellas, ou do consumo rampante sen consciencia de que a auga é un ben escaso (a terra dos mil ríos, lembramos) e que necesitamos compartir coa natureza, súmase o cambio climático: o aumento de temperaturas e a moitas veces desapercibida evaporación, e a diminución da chuvia en moitos lugares, xunto co aumento da irregularidade na caída. Contaminación que tende a aumentar pola presión humana. Perdas de auga que non diminúen se non hai un plan de mantemento inexistente en moitos lugares. Aumento do consumo que só se ve limitado ou de xeito cosmético ou pola falta cada vez máis evidente. E cambio climático planetario que está acelerarse xunto coas súas consecuencias, sexan diminución de chuvia ou variación de réxime de pluviosidade.

    Hoxe a seca non é só un ocasional dito dos labregos para os que non chovía a gusto de todos e enfrontados ó falar dos cidadáns e veraneantes que escapaban da choiva vivificante. É unha realidade que tende a quedarse un ano si e outro tamén, coa que hai que aprender a convivir pero tamén e ó tempo que se dan os pasos para tentar evitala no futuro. O noso impacto sobre o planeta está a sobrepasarnos, e dun planeta salvaxe, tras estragalo, non nos queda outra que coidalo como un xardín: o único salvaxe que queda sobre o planeta somos nós.

Vista do encoro de Lexoso, hoxe.

Baixada ó encoro, dende a LU 133

--

Engado un comentario de Evaristo Lombardero:
Tamén podemos suliñar que dende o comezo da democracia nunca houbo un debate público e aberto sobre o servizo de augas en Ribadeo, as decisións sempre se tomaron no segredo ou semisegredo dos despachos, con mínimos anuncios á veciñanza. No mil novecentos noventa e oito, baixo o goberno do PP aprobouse a privatización do servizo ca oposición de PSOE e BNG. A concesión foi por vinte anos. Xa no 2006 ampliouse por seis anos mais co voto favorable dos tres partidos devanditos. E en febreiro do dous mil vintetrés aprobouse un novo proxecto de privatización por outros vinte anos nos que o concello pagará vintecatro millons de euros á empresa concesionaria, pendente de trámites. Os tres grupos volveron a votar a favor.
Tamén se podería lembrar un traballo que presentamos nas eleccións de dous mil dezanove para reducir o consumo rebaixando o mínimo que agora está en vinte m3, e algúns concellos téñeno en seis. Obviamente está medida podería ser un estímulo para que a xente consumise menos. As familias que chamamos "monoparentais" raramente chegamos aos vinte, senón mirade as vosas facturas.

Ribadeo marabilloso: o pozo Mouro no río Lexoso, preto de Remourelle

Ribadeo ten lugares marabillosos. O Pozo Mouro no río Lexoso, preto de Remourelle (aprox. 43º30'30"N, 7º10'9"W) é un deles. A visitar en particular estes días, recén arrasada a zona de acceso coa tala de eucaliptus e posterior plantación, facilitando a chegada ata a zona da fervenza e do pozo. As fotos non dan fe abondo.

Vista da fervenza e Pozo Mouro, dende o fin do camiño. Pode observarse certo desorde na parte inferior esquerda da foto debido ás cortas de eucaliptus, que deixan pelado o monte de a superficie en terra e pedra.

Un eucalipto recén plantado á beira do camiño de acceso. Máis abaixo háinos no que debera ser o medio do camiño, que no futuro evitará que se poda chegar ata o Pozo Mouro de non procurar outra vía.

O camiño aberto ampliamente, coa fervenza ó fondo.

Os restos non recollidos do arrase e posterior plantación están por calquera parte. Incluíndo botellas, bandexas de plantóns ou aínda neumáticos.
A continuación, dous vídeos da zona. Un, dende o lugar de onde está tomada a primeira foto, e outro, dende o pé do río.

Non hai risco para a saúde

    Seguimos a vivir na Terra. Nun lugar que cada vez temos máis poder para transformar, e transformamos cada volta máis rápido. Si temos tamén cada vez máis coñecemento do que facemos, pero cóstanos traballo enfialo, dispoñelo, aproveitalo, aplicalo, e por iso o perigo de destrución é cada vez maior. Máis aínda cando cada vez hai intereses particulares con maior poder.
    En Ribadeo non hai quen negue problemas 'puntuais' ca auga. E mira ti por onde, ós días de dicir o alcalde en pleno que a auga non tiña perigo ningún, que estaba ben, xorde a investigación no río Lexoso, xusto enriba da captación de augas para Ribadeo.No seu momento quedou claro que nos Irmandiños había un verquido continuado. Verquido que seguía despois do anuncio da investigación. Agora, unha nova no xornal indica que se abriu expediente, pero non a quen. Si especifica que se está investigando se o verquido é nocivo.
    Vale, xa sabemos que o verquido non ten perigo, díxoo o alcalde. Agora ben, como se pode acceder ós datos das análises diarias? Non debera haber problema: estamos implicados porque é a auga que consumimos. Os análises fánse. Non sei se hai auditorías externas ou inspeccións de que o servizo se está a cumprir como corresponde, encargadas polo concello, que é o responsable do submnistro. Cando estarán accesibles para todos na rede? trátase máis de amosar que de demostrar. A transparencia non da seguridade, pero axuda.
    Algo anterior: http://ribadeando.blogspot.com.es/2014/04/auga.html
http://ribadeando.blogspot.com.es/2014/04/o-dia-do-libro-con-actos-o-seu-arredor.html

Imaxes do verquido no CAVI

Hai varios anos que foi denunciado por verquidos. Este ano, hai pouco, saltou de novo ás novas: no Centro de Alimentación de Gando Vacuno Irmandiños hai efluvios que van parar ó río grande (aínda Rego de Porto Bragán ó seu pé), antes do embalse de Lexoso que subministra a Ribadeo. O movemento implicou a diversas institucións, e polo silencio posterior, diríase que a cousa amañouse. Non é así. Onte mesmo, domingo, pola mañá verquía a una taxa maior que polo atardecer, cando están tomados o vídeo e as fotos, e cando o caudal era reducido. Pero parar, non parou, e é máis, non parece lóxico que vaia verquer precisamente na fin de semana. Sinxelamente, a cousa continúa. Perigosidade? Descoñezo o resultado das análises; máis aló de dicir que é malo, non podo ir.


As fotos: a primeira, na taxea antes de atravesar a estrada

 A segunda, despois de atravesar a estrada

 E na terdecira, o que se ría a 'fonte' actual. A dicir que no vídeo vese por onde manaba antes, que quedou limpo, sen maleza que poda medrar; agora mana un pouco máis embaixo, por entre a maleza

O mapa, centrado no lugar do verquido:

Anteriores sobre o tema:
Na mesa de asociacións
Nunha nota de prensa de O Tesón
Foto de peixes mortos no embalse de Cedofeita (non conectado coa nova, si coa contaminación xenérica)
Recapitulación anterior

Revisitando o Pozo Mouro

 Deixo hoxe varias fotos e un vídeo do Pozo Mouro, no rego Lexoso, preto de Remourelle, como aparece no mapa ó final. A zona xa a tratei tempo atrás cunha entrada de título 'Ribadeo marabilloso', tamén con fotos e vídeo na que se pode comparar a fervenza con diferentes caudais.
A baixada dende a estrada volve a estar xa cunha certa cantidade de maleza, polo momento franqueable, aínda que as botas son aconsellables. A vista si que o é.

A humidade corroe

Vivimos nunha zona húmida. Estamos afeitos á humidade, e a dispor de auga en abundancia. Sabemos que é un privilexio ter á nosa disposición na natureza unha cantidade de auga moi superior á que dispoñen noutros lugares. Pero tamén sabemos que a auga pode ser mala. Non só a maior humidade favorece reuma ou artrite, non só aumenta a posibilidade de inundacións. Non só hai que coidar a contaminación existente na maioría das nosas fontes. Non, ás veces aparece o rastro desa maior cantidade de auga en sitios nos que non se espera. Iso pasa coa humidade observada nas pinturas da capela da Virxe das Virtudes de A Ponte de Arante. Hai anos que Emilio Piñeiroa difunde os frescos que se atoparon alí, e agora, despois de que a festa que dentro de pouco se celebrará no lugar teña sido declarada de interese, ten que dar a voz de alarma sobre o estado das pinturas debido á humidade.

Na foto, de Emilio, vese como os bancos están retirados, colocados así polo Obradoiro do Camiño para facilitar as visitas. e como a humidade avanza polo muro. A capela está restaurada -obsérvese o coidado do teito- pero viuse claro xa dende pouco despois da restauración que ía ser difícil o mantela. Situada xunto á confluencia do Rego de Lexoso e do Rego de Arante, onde se forma o Río Grande, nunha zona baixa, que no 2010 sufriu o destrozo total da ponte xunto a ela pola riada de xuño daquel ano, a zona... é húmida.

O barrio de A Ponte, en Arante, coa capela e a ponte actual, á vista no Sigpac

E como se vai amañar? Polo momento, despois da promesa dunha 'intervención rápida' xa hai tempo, está sen trazas de amaño. Polo tanto, o primeiro paso sería prestarlle máis atención...

Consumindo en Ribadeo

Non, non se trata de andar polas que quizáis son as dúas principais fontes de consumo en Ribadeo, bares e tendas de roupa. Trátase de ser conscientes de que mesmo cousas nimias supoñen un consumo non pensado con anterioridade.
A cousa ven a raíz de algo común: o consumo de auga. Sobre a auga da billa non é a primeira volta que aparece un post no blog, sexa polo tema da contaminación, sexa polo 'subministro dun servizo público' por unha empresa privada. Desta, vai dende outro punto de vista.
Na factura da auga/lixo/depuración aparece un mínimo de 20 m³ cada dous meses. Iso é 20 000 L de auga cada dous meses, ou 330 L de consumo de auga o día por cada casa. É dicir, poderiamos afogarnos unha vez cada día coa auga que consumimos.
Nos meses de pouco consumo, a Santa Cruz chegan cada día uns 3 000 m³, isto é, 3 000 000 L  cada día, agora ás veces só procedentes do Eo, despois da anulación periódica/desviación de recollida do Lexoso relacionada co verquido dos Irmandiños. Iso significa máis ou menos, subir dita cantidade de auga diaria a uns 130 m de altura. E para iso, necesítase unha enerxía de 4 000 000 000 J, 'só' uns 1 000 kWh. É dicir, dependemos desa enerxía para o subministro de auga de Ribadeo.

En números redondos, se consideramos os 10 000 habitantes de Ribadeo, sairían 0,1 kWh de consumo eléctrico para subministrar a auga a cada un. Ou sexa, o ter acesa unha lámpada das de filamento de 100 W durante unha hora é algo equivalente á enerxía que temos que gastar para que a auga chegue ás nosas casas.
A parte, o tema da depuración, entre outros moitos... Non é necesario pensar en mercar algo como un coche, unha cervexa ou un vestido para consumir. O custe? diso podemos falar outro día.

Rosalía, auga e Ribadeo

Hoxe, para celebrar o nacemento de Rosalía, chove a cántaros en Ribadeo. Cantou moitas veces cousas relacionadas coa auga, abondante na nosa terra. Onte lembreino ó pasar polo encoro do Lexoso, onde se xunta ó Noceda. Un sitio bonito abofé, pero que hai tempo que deixou de servir a Ribadeo como merece pola colmatación do seu leito, como se pode observar na foto do medio. Unha limpeza sería necesaria para que o encoro se poda seguir a chamar así e funcione como tal, e non como unha sinxela toma de auga.

O río, augas abaixo do encoro

O encoro, totalmente colmatado

A caída, en pleno funcionamento onte

Quizáis sirva para comezar a pensar nunha ruta que inclúa fontes e demais ...

LEMBRANZA A EMILIO PIÑEROA LOZANO. Pancho Campos Dorado

LEMBRANZA A EMILIO PIÑEROA LOZANO

 Pancho Campos Dorado

   Quero mandar desde estas liñas un grande e sentido pésame a túa muller Isabel, os teus fillos Rodrigo e Cristina e a toda a túa familia. Non sabes ben o que te vou a botar de menos, o que vou botar en falta a túa presenza os teus coñecementos da Historia con maiúscula.

   Mandabámonos washap todas as semanas para saber de ti desde decembro en que me contaches na habitación daquel hospital da Coruña o que che pasara na túa operación de vesícula. Pasouche ós 68 anos o que a meu pai ós 58 anos, un médico que pide desculpas porque isto pode pasar cada 10 mil casos, e precisamente vosoutros fóstedes ese paciente 10 mil.

    Así é a vida. A familia pérdete e chora, e nós, os teus amigos, tamén choramos por ti, anque de pouco serve.

    Emilio era un profesor de Historia, xubilado fai nada, que estaba empeñado en loitar incansablemente polo patrimonio histórico de Ribadeo, Celeiro, Barreiros, e polo patrimonio de toda a Mariña en xeral. Estudaba e buscaba información documentada debaixo de montóns de papeis e pergamiños antigos de todo tipo, escrituras notariais, foros, testamentos, arrendamentos de terras de carácter privado, no Arquivo da Catedral e no Diocesano de Mondoñedo, revisaba os libros de bautismos, casados e defuncións das igrexas da comarca, as actas dos concellos, particularmente no de Ribadeo, e mergullábase durante horas en bibliotecas privadas e públicas para sacar información fidedigna de calquera tema que considerara interesante para publicar nos seus libros e artigos de prensa. Así, todos eles, son un legado de exquisita fonte documental.

    Estaba acabando de rematar un magnífico estudo sobre os mortos nos enfrontamentos dos veciños contra as tropas napoleónicas, o pé da Igrexa de Nosa Señora das Virtudes da Ponte de Arante. Buscou todos e cada un dos nomes propios daquela inxusta masacre. Estaba entusiasmado por poñer unha placa conmemorativa nun dos frontes desta Igrexa das Virtudes e un pebeteiro que sería prendido cunha chama en memoria dos heroes das vilas e tamén dos mortos franceses o día da celebración da Festa das Cruces (In Memorian...La Comarca del Eo 02-agosto-2020). Traballo que non puido culminar debido o coronavirus. Estaba encantado de ensinar ao mundo a Fervenza de Lexoso, un paraxe incomparable de augas fluviais no entorno dun bosque digno dun conto de fadas. Que tranquilidade se respira alí. Aquel día que mo ensinaches quedei impresionado. Pero non che bastou con ensinarme todo aquelo, fomos ver a senda do Encanto, ver as súas pegadas na pena. Ti eras o mellor guía turístico que se podía atopar na zona, concienciudo profesor que coñecía cada pedra, un experto na súa historia e na que cada palabra túa era unha ensinanza a ter en conta.

    Nós, aquel día acabamos a ruta na derruída igrexa-fortaleza do Bo Xesús de Ove, e desde aquel outeiro, recordo que nos entristecemos o contemplar a Ría de Ribadeo en baixamar e dábanos pena ver tanta beleza en mans de tanta desidia da administración pública.

    Repítoche Emilio, voute botar moito de menos, levabámonos moi ben e o teu último washap do día 17 deste mes de abril dicíasme “vou algo mellor pero moi lento”, logo xa non houbo máis réplica e tiven un mal presentimento.

    Esperaba por ti, para seguir cos traballos de investigación, como aquel que fixemos do henge de A Roda de Reinante (La Comarca del Eo, 10 de marzo de 2020), metíchesme a febre de seguir estudando Historia e documentar sempre cada peza, cada vestixio, cada evidencia.

    Estou seguro que como bo profesor, seguirás explorando todos os recunchos dese sitio para onde te fuches, nese inmenso mundo das estrelas. Espero que unha noite en que mire ó ceo, te decates de que estou mirando e fagas un pequeno pestanexo para indicarme onde estás. Adeus meu amigo, sempre terás un lugar na miña memoria e creo que na de todos os que te coñeciamos. Amén.