Os vínculos culturais Galicia-Uruguay

Onte foi a presentación do libro de actas do congreso celebrado entre Vilanova de Lourenzá e Ribadeo hai xa tres anos para afondar nos vínculos entre Galicia e o Uruguai, en particular a traverso das figuras de José Mª Alonso de Trelles y Jarén, o 'Viejo Pancho' (na wikipedia en español, abondo máis extenso), e Juana de Ibarbourou, Juana de América (tamén cun artigo abondo máis extenso na wikipedia española). Asistiron, como dixo o coordinador académico, Gustavo San Román, 'autoridades galegas e uruguaias', incluíndo a cónsul xeral do Uruguai en Galicia.
O libro, ollada por diante, pode resultar interesante. Está colgado en 'Publicado en Ribadeo': Os vínculos culturais Galicia-Uruguay.
En canto ó acto, protocolo con calor humana, e algunha cousa con sabor a anécdota, como cando se nomeou or parte do coordinador académico a Galicia e o Uruguai como dúas nacións sen diferencia de estatus e sen que ninguén pestañeara, ou cando o mesmo dixo dos altibaixos de economía e sociedade no Uruguai e en Galicia, con emigración nun ou noutro sentido segundo corresponda, sendo apoiado despois polo alcalde ribadense no mesmo sentido. Alcalde que por certo lembra nunha das lecturas introductorias o seu nacemento no Uruguai.
Ademáis, soou na sala a voz de Juana Ibarbourou (unha lectura que se pode facer no libro nas súas p. 135/135) cun texto enviado en cinta magnética ás autoridades laurentinas.
En fin, vínculos que son de ultramar e que lembran non só a emigración, senón que existen outras posibilidades máis que as que aquí se podan presentar.
(será engadida unha foto hoxe mesmo)

Presentación de 'El Viejo Pancho. de Ribadeo a El Tala pasando por Navia'

     Deixo a invitación, a portada do libro e algúns axustes:

    O texto da invitación é claro:

'

INVITACIÓN
Antonio Andina Penabad EOditorial
Valentín de Torres Solanot Del Pino, E2 IN2
Pablo Rodríguez Fernández “Vivín”

Comprácense en invitar a vostede ó acto de presentación do libro:

El Viejo Pancho. de Ribadeo a El Tala pasando por Navia

onde diversas personalidades do mundo académico e cultural de Galicia e Uruguai
presentaranos as 744 páxinas coordenadas por Pablo Rodríguez Fernández “Vivín”, que inclúen traballos inéditos, novidades e estudos sobre a vida e obra deste ribadense universal.
Data: venres, 21 de xuño de 2024
Hora: 20 horas
Lugar: Teatro de Ribadeo 

'

Na presentación participarán:

Como presentador, o periodista e especialista en temas migratorios, además de ser un dos colaboradores da publicación, MARTÍN FERNÁNDEZ VIZOSO.

Mais 

- RAMIRO RODRÍGUEZ BAUSERO, Cónsul General de la República Oriental del Uruguay. 

- PABLO RODRÍGUEZ FERNANDEZ “VIVIN”. Autor do libro. 

- VALENTÍN DE TORRES SOLANOT DEL PINO, responsable de “E2 IN2” (patrocinadora do premio de Poesía 'El Viejo Pancho'). 

- ANTONIO ANDINA PENABAD, da editorial “EODITORIAL”. 

- EDUARDO GUTIÉRREZ FERNÁNDEZ, Cronista Oficial de Ribadeo. 

- MARCELINO FERNÁNDEZ SANTIAGO, Consello da Cultura Galega. 

- DANIEL GARCÍA FERNÁNDEZ, Deputación de Lugo. 

- ANA ISABEL FERNÁNDEZ GARCÍA, Alcaldesa de Navia (Asturias).

E por por videoconferencia, dende a casa de “El Viejo Pancho” en El Tala (Uruguai), responsables da Comisión de Cultura.

    O libro ten 744 páxinas, contido inédito e estudos diversos. Case cen colaboracións danlle corpo. Indica o autor que pretende deixar constancia para futuras xeneracións de quen era Alonso Trelles a ambas beiras do océano, e valoralo.

Pleno de 16 de marzo de 2009 (e II)

Despois do reseñado en "Pleno de 16 de marzo de 2009" pasouse a Rogos e preguntas, que non vou a desgranar unha a unha proque foron moitas. Pero si algunhas que considerei máis importantes ou curiosas:
Reiterou F. Rivas unha pregunta de hai 3 plenos sobre o número de turistas provintes do Uruguai. A pregunta, clara e cristalina, en relación coa viaxe a quel país efectuado por representantes municipais da zona (incluída Ribadeo) ó Uruguai o pasado ano.
Pediuse a retirada de carteis eleitorais: no que eu lembro, váise convertendo en tradición o incumprir o tempo de poñelos e de quitalos. A conta diso, o alcalde lembrou a extralimitación da propaganda acústica da UPRi nas leccións locais (algo sobre o que segue sen actuarse, esto da contaminación acústica...)
Dende hai tempo hai os venres, á entrada do Pazo do concello, un atado con unha tira de exemplares de 'La Voz de Galicia'. Parece ser que non se pagan (alomenos, polo concello)
... pedindo atallar as cagadas de cans. Como desculpa, o alcalde relatou un caso dun can que cagou no parque ... á beira do amo e diante do propio alcalde. Pero quedeime sorprendido de que o alcalde non dixera que fixo a continuación (e quedei sen sabelo, claro)
A reparación da estrada da piscifactoría (ver por exemplo un post coa lagoa Cascos en foto) deu lugar a unha explicación de futuras próximas reparacións a conta de entidades diferentes do concello, para aforrar cartos.
Lembro que a petición final de José Carlos Rodríguez (ver post anterior en Ribadeando) foi para establecer o uso dunha normativa e acortar os plenos, algo que non estaría de máis, aínda que entendo que tería como contrapartida o que foran menos amenos e menos intelixibles. Os actuais, máis calmados (a Deus grazas) do que foron en tempos non moi lonxanos, non deixan de ser didácticos e listrativos en moitos sentidos, o que pode que inflúa no aumento relativo de xente asistente.
Quedaron para despois do pleno, coma sempre, as preguntas das asociacións, que, coma sempre, foron só de O Tesón.
A primeira (ver a ligazón) sobre o regulamento de participación cidadá, deu lugar a unha resposta ambigua, no sentido en que se consultará se está vixente o regulamento do 90 ou non, e que non houbo tempo para dar pulo a un novo regulamento (a lembrar que foi presentado xa polo Tesón no concello e na Mesa de asociacións, a parte de enviado a tódolos partidos).
A resposta á segunda, sobre vagabundos e mendigos, comezou co recoñecemento de que algunha medida está tomándose (non dixo cales), pero con resultado débil, por ser un tema complicado: a P.L. non ten dereito a botar a xente da rúa, e non e cousa de poñerse como en Marbella, en plan nazi (o alacalde non empregou esta verba). Coido que hai cauces entre o 'laissez faire' e o nazismo, respetando ás persoas. Pero, igual que noutros campos, hai moito que camiñar para facer as cousas medianamente ben.
Sobre as obras de compensación de exposicións, aclarouse que o depósito está na Casa do concello, e que está previsto que a concellería de cultura distribúa obra cedida para que sexa realmente usada, pero está pendente de regulamento. En troques, o tema da lista de obras e o cotexo entre as obras e as exposicións, para ver que a norma se aplica por igual a todo o mundo, quedou sen resposta algunha, polo que o tema voltará a saír.
Respecto ó pago á SGAE, quedou claro que este ano non rematou para saber canto se lle dará, quedou clara a existencia dun convenio marco coa SGAE e o rexeitamento do alcalde de que haxa que pagar por cousas como a actuación da banda de música, incluíndo temas xa de dominio público (algo que lle parece 'indigno'). Deixou claro que daban ganas de voltarse insubmiso, pero non son cartos del, senón dos viciños (a entender que debe xestionar para evitar represalias ós viciños, non que os cartos están sendo xestionados dun xeito menos estrito que se foran propios)
En canto á pregunta, quedou en cursar a correspondente petición a Fomento, comentando que incidía nunha das preguntas feitas no mesmo pleno por un dos grupos (Ramón, PSOE)
Poderían facerse máis comentarios, pero coido que por esta, queda mellor así, deixando claros os comentarios e circunscribíndoos a temas e repostas puntuais.

HAINA, here always there is alternative, tamén en Ribadeo

HAINA, here always there is alternative, tamén en Ribadeo

    Despois de escribir hai moito tempo xa un artigo titulado "Tina ataca de novo" (tamén aquí, o primeiro en dixital do artigo, agora en Internet Archive), sobre o que queren que pensemos e o que podemos pensar, mira por onde as novas lémbranme de outra vez o mesmo tema.
    Por unha beira, o mesmo día que se inicia a folga de transporte por carretera, unha alternativa: 200 persoas chegan mañá a Ribadeo na primeira remesa do turístico 'Transcantábrico'. Non importa que se prevea que os comercios de alimentación van ver as súas estanteráis vacías: resulta que hai alternativa.
    En plena visita ó Uruguai dunha 'delegación' mariñá, cos empresarios segundo din tentando rendabilizala, a alternativa é China, máis próxima pois váise a celebrar un par de seminarios na provincia sobre ese país grande en tamaño e inmenso en número de persoas. Eso si, a viaxe, despois da preparación. Para o Uruguai, todos sabemos que non se necesita preparación.
    Outra alternativa, desta volta á nave no porto de Ribadeo, preséntana unha decea de alcaldes asturianos (entre eles, Tapia, Taramundi e Castropol) para axudar a que Ence utilice o tren para enviar o seu produto vía Avilés. Non importa que resulte evidente máis dun punto negro no razoamento, como tratamos no blog con anterioridade, pois si hai alternativa.
    Tamén hai alternativa para o Conselleiro de Traballo, Ricardo Varela, con titular que o dí ás claras: "Si las normas del hábitat afectan al empleo, se revisarán". está claro que hai alternativas á conservación do medio ambiente. A máis obvia, a súa destrucción.
    Un delfín vara en Barreiros... e hai alternativa, mesmo con rescate internacional e multilingüe.
    Non hai que esquecer, nesto das alternativas, que mentras unha nación conquistaba case toda América para facerse con riquezas, eran outras as beneficiarias desas riquezas en base ó seu traballo, coñecementos e comercio.
    Está visto que si hai alternativas. Viña esto a conto da ría, a súa conservación e as dúas naves, entre outras cousas, que se queren facer no seu entorno. E continuará, que a crónica de onte ten máis que dicir.

Exercendo de alcalde de Ribadeo no Uruguai

Sigo sen entender moi ben o por que da viaxe ó Uruguai. Comezan a recibirse novas sobre entrevistas da 'delegación' mariñana naquelas terras, pero máis ben parece visitas de cortesía entre veciños alonxados que outra cousa.
Mentras, recíbese unha bandeira verde. En principio, signifca algo así como municipio mantible. Certamente, a xestión en Ribadeo é (ou parece) máis mantible que a que se leva a cabo noutros lugares. Pero unha cousa é expresar un achegamento ou tendencia e outra diferente unha consecución. E consecución aínda non. De calquera xeito, se se avanza nese sentido...
E comeza outra loita do concello por mor dos estragos que deixou a construcción da autovía, aínda sen reparar. Pequenas cousas que hai que deixar listas, tuberías, alcantarillado, ... cousas que últimamente están a recobrar para o concello a importancia de mantemento que nunca deberon perder.
As fotos presentan aspectos de 'unha de cal e outra de area' do que está a acontecer en Ribadeo. Dúas fotos amosan as obras na parte baixa da rúa San Francisco, onde se está a facer un cortaaugas sumidoiro para a auga que ven dunha San Francisco rematada non hai tanto e con deficiencias dende o primeiro día (outro estase a facer á saída do parque, enriba dos pasos das escaleiras). Antes pódese ver a entrada á rúa privada de Ribadeo (da que xa din nova hai tempo no blog), e despois, un novo destrozo no parque do mineral, para rematar cunha vista da atalaia, na zona onde se pretende o ascensor, na que se ve un resto de muralla do antigo Ribadeo. Paréceme raro que Patrimonio non puxera pegas á obra.

Algo do extranxeiro

Agora resulta, a días das europeas, que un 'partido minoritario', deses que segundo Mariano Rajoy, votarlles é perder o voto, vence nas eleccións municipais gregas, despois de converterse no segundo partido no parlamento e ser creado hai pouquiños anos. Isto, pola esquerda. Pola dereita, rematan as municipais francesas cun ascenso que deixa á ultradereita nunha posición cómoda nos primeiros lugares, despois de moitos anos como ampliamente minoritaria e un espertar de hai poucos anos.
Hai abondos máis casos, quizáis non tan relevantes de xeito recente, pero indicativos. E, nesta situación, é normal lembrar que Hitler subiu ó poder co 33% dos votos emitidos, como un aviso do que pode pasar como algo 'desagradable'. Non contan as crónicas de outras situacións 'desagradables' por voto semellante á esquerda, aínda que seguro que as hai, repetibles asemade. Pero tampouco fan fincapé en que a situacións extremas (políticas) chégase forzados pola mesma política, como o abandono do poder do pobo ou o secuestro do poder por algunha minoría. Tampouco se di que nas épocas de incertidume córrense grandes perigos , fáise fronte a grandes desafíos, pero tamén se constrúen os grandes éxitos. E silénciase. Siléncianse ou tentan desprestixiarse casos como o tratamento da débeda por Islandia ou a transformación pacífica do Uruguai; casos que pretenden avanzar cara á igualdade son atacados de xeito internacional non tanto por nacións como por intereses económicos e as relacións políticas coas que manteñen lazos...
E nós, a días das europeas, contemplando este panorama ó tempo que captando o ridículo dos grandes partidos facendo colar gato xa non por lebre, senón por lagarto, ou aniquilamento propio por estratexia de gran política.
Só para pensar un pouco máis...

Indianos. Por José María Rodríguez Díaz

(Texto publicado no blog de José Mª e A Gaceta Ribadense o 10 de xullo de 2015)

Indianos

- E logo pra onde vas tan á présa, Xan, ¿Tes algo de novo?, preguntoulle Xan ó veciño vendo pasar con paso apurado cara a vila, vestido de traxe novo e sombreiro.
- Non, oh. E que me vou pra América, respondeulle o veciño.
- Manda carallo, e eu en zocas, comentou Xan polo baixiño.

      Unha pequena anécdota que amosa que marchar pra América en tempos pasados formaba parte da rutina diaria na vida da xente en Galicia. A partir do seu descubrimento por Colón foi o impulso patriótico e aventureiro dos españois o que motivou a súa marcha masiva ás Indias, recentemente descubertas. Estimulados polas lendas e xestas dos primeiros emigrantes, enseguida se desatou o desprazamento masivo dunha avalancha de aventureiros e cobizosos que emprenderon o camiño da aventura cara a terras afastadas e descoñecidas en busca de ouro, riquezas e novas oportunidades político militares. Eran os primeiros tempos do descubrimento de América que, coa chegada a España de tanta riqueza traída polos primeiros colonizadores, contribuíu ó nacemento do Século de Ouro e á expansión do chamado Imperio Español. Pro a esta gloriosa época de desenvolvemento e riqueza seguiron outras nas que o noso país se atopou afundido na pobreza e na miseria. Tempos como os dos sécalos XVIII e XIX nos que a fame se estendeu por toda Galicia, como se reflicte nunha acta plenaria do Concello de Ribadeo, do ano 1739,  na que se di que “algunos labradores se vieron obligados a comer hierba”. Un dato que, sen ter que interpretalo literalmente, é dabondo demostrativo da miseria económica na que a sociedade galega vivía. Épocas nas que a necesidade e o espírito de supervivencia empurrou a moitos españois, especialmente en Galicia, a marchar a facer as Américas, como vulgarmente se dicía, e a atravesar o Atlántico pra buscar o seu futuro en terras iberoamericanas, como Brasil, Cuba, Arxentina, Uruguai, Chile, Venezuela ou México. Ata tal punto afectou ó noso país esta masiva emigración que pode dicirse que non hai familia en Galicia que non sufrise o impacto da emigración con algúns dos seus antepasados en América, especialmente nos séculos XIX e XX.
      Homes e mulleres que, empurrados pola necesidade de supervivencia e pra mellorar a economía familiar, deixaron os seus pobos para fuxir da fame, marchando cunha vella maleta na man, chea de esperanzas, ilusións e recordos. Moitos deles acadaron riqueza e prosperidade en ultramar, se ben non todos tiveron a mesma fortuna. Pro aínda que foron moitos os que, co seu esforzo e traballo, e axudados pola sorte, lograron amasar verdadeiras fortunas tras das que se agochaban, ás veces, duras e escuras historias, a maior parte dos que marcharon non atoparon mellor destino en América que a mesma pobreza da que fuxiran. Foron moitos os que se viron obligados a renunciar ós seus soños de poder tornar un día ricos á súa terra natal á que uns volveron coas mans baleiras, mentres que outros fundaron a súa familia nesas terras, deixando aquí os seus antepasados.
      Os poucos que lograron amasar coas súas industrias ou negocios grandes fortunas, cuxa limpeza de orixe era con frecuencia posta en cuestión polo pobo, decidiron volver anos máis tarde á súa terra de orixe convertidos en prestixiosos e ricos personaxes ós cales o pobo denominaba co nome de Indianos. Tal foi o caso de Bernardo de Guimarán, coñecido popularmente nesta vila de Ribadeo polo nome de "o Indiano". Fortunas que contribuíron a enaltecer non só as súas vidas, senón a fomentar a educación e o benestar das nosas xeracións posteriores e que aínda perduran hoxe no noso ámbito, sen que moitos se decaten de que son produto do froito da suor dos nosos devanceiros emigrantes.
      O obxectivo do emigrante era retornar un día a súa terra natal pra ocupar un lugar sobresaínte no seu pobo de orixe e adquirir coa súa riqueza algún título de nobreza, aumentar o seu status social comprando ou restaurando antigas casas grandes ou pazos ou mesmo construíndoos de nova planta en vistoso e rechamante estilo colonial, decoradas con palmeiras e outras árbores tropicais exóticas nos seus xardíns, símbolo das súas aventuras en terras tropicais. Edificios que chegaron a ser coñecidos entre nosoutros co nome de "casas grandes" ou "casas de Indianos. Construcións que destacaban pola súa altura e traza, deseñadas cunha arquitectura cosmopolita que se insería destacando de forma rechamante entre as edificacións tradicionais circundantes, para salientar así o triunfo e o éxito do seu propietario en terras afastadas e onde retirarse a vivir das rendas acadadas cos seus negocios en América. Obras que serviron pra achegar ós habitantes da súa vila natal o mundo moderno e cosmopolita que coñeceran nas súas estadías na América e que souberon plasmar en edificios dunha arquitectura singular. Exemplos preclaros destes pazos existen en case tódolos pobos e aldeas de Galicia. En Ribadeo temos como exemplo eminente o famoso edificio coñecido polo nome de Torre dos Moreno ou o palacete Peñalba, na veciña Figueiras. O sinal máis destacado e relevante do emigrante con éxito foi a súa influencia social, o seu mecenado en institucións benéficas ou culturais subvencionando a construción de escolas, igrexas e capelas, casas consistoriais, estradas, hospitais ou asilos, traídas de auga e de luz eléctrica, etc., é dicir, todo o que significaba desenrolo, cultura e progreso para o seu pobo. Un exemplo notable da súa contribución ó desenvolvemento da nosa bisbarra foi a fundación Pedro Murias, en Vilaframil, adicada ó desenvolvemento agrícola, que tanta importancia tivo na formación de moitas xeracións posteriores da Mariña lucense.
      Coa volta á súa terra natal, os indianos trouxeron os costumes de vida, os ritmos e músicas deses países e ata o estilo na súa forma de vestir das terras caribeñas, adquiridas nos seus países de emigración. Foi a herdanza achegada por eles ós seus lugares de orixe e da que Ribadeo, coa súa gran concentración de casas indianas, sobre todo na rúa San Roque, se comprace de ser o principal expoñente de toda Galicia cunha bela herdanza de edificios dunha arquitectura singular. Fermosos edificios de estilo colonial e entre os que destaca a Torre dos Moreno, admirada por todos os que visitan a nosa vila pola súa orixinalidade e beleza, e que chegou a constituírse no símbolo identificador da nosa vila de Ribadeo en todo o mundo.
E é de resaltar, así mesmo, o relevante papel dos emigrantes galegos no enxalzamento do noso país en terras de América. Coas súas iniciativas sociais e culturais foi relevante a súa contribución ó coñecemento de Galicia nesas terras tan afastadas entón. As creacións dos Círculos ou Casas de Galicia, as fundacións de Hospitais e Centros Sanitarios, os Círculos Culturais e demais creacións dirixidas á axuda, socorro e formación dos seus compatriotas emigrantes desempeñaron un rol social moi importante, contribuíndo, ó mesmo tempo, ó enxalzamento do nome da nosa terra, facendo a Galicia universal, ata o punto de que chamaban galego a calquera español. E non menos importante, tampouco, foi o papel desempeñado polos políticos e escritores galegos neses países, especialmente en Arxentina, México ou Cuba, cando, en tempos politicamente difíciles en España, tiveron que emigrar en busca de acollida e refuxio en terras afastadas. Alí loitaron con éxito pola conservación dos nosos dereitos como pobo, da nosa lingua e literatura, da nosa cultura e de todo o que en Galicia era perseguido coa pretensión de homologarnos a Castela.
      De aí o acerto e a importancia desta festa indiana que os ribadenses de hoxe adican ó recordo de todos aqueles fillos de Ribadeo, que co seu traballo e esforzo, tanto contribuíron a enxalzar a beleza e o nome do seu pobo natal. Unha feliz idea a desta celebración que invita a tódolos ribadenses a participar nela. En converterse por un día en cabaleiros e damas que percorren as rúas da vila lucindo as súas mellores galas e atavíos característicos dos países do Caribe e recuperados dos vellos baúis traídos polos seus emigrantes devanceiros e que aínda dormen pechados nos faiados das súas vivendas. As señoras coa súa pel branquexada e lucindo os seus brancos traxes adornados con encaixes, os seus amplos sombreiros decorados con flores, os seus guantes e abanicos e as súas exóticas xoias resaltando a súa beleza. Os cabaleiros paseando polas rúas da vila coas súas levitas e traxes brancos folgados, os seus chalecos e guayaberas e os seus sombreiros panameños, cos seus guantes brancos empuñando cerimoniosos os seus bastóns.
      E para rematar estas reflexións, un sentidiño recordo á memoria de tantos e tantos que viron frustrados os seus soños, esperanzas e ilusións e deixaron as súas vidas en terras estrañas despois de cruzar o Atlántico sen poder converter en realidade os seus anhelos e soños de retornar dignamente á súa terra para axudar ás súas familias e descansar os seus derradeiros días preto dos seus e enterrar os seus osos na terra na que naceran.

 

 Obras de José Mª Rodríguez

 

Dúas fotos de Ribadeo e algunha noticia

Hai dous días que dixen de pasada sobre praza de indanos que parece que están a facer nalgunha parte no Xardín de Sela. Coido que a foto da testemuña dela na división central do mesmo. Houbera xa un comentario alomenos nun pleno sobre que non ía ser un parque de indianos. Coido que agora os merecerá de outro tipo.
A outra foto é dun desbroce en pleno pobo, á beira do pavillón de depoertes novo, onde se erguía unha maleza maleante. Pois xa non, como se ve na foto. Parece unha tontería un sinxelo desbroce... pero non a é.
Como novas, rexistrar en primeiro lugar que na prensa desapareceu o PXOM, e na rúa parece que tamén. É algo abraiante que hai cousa dun mes que non haxa unha soa nova (bo, hóuboa cando UPRi de novo puxo en coñecemento as irregularidades das que xa falara, pero é máis do mesmo e non conta).
Si que segue a ser nova a nave do porto. Dista é ADEGA a que falou sobre a ría a partir das dúas naves, a da Veiga e a de Ribadeo. Botábase en falta que o fixera, e tamén xa resultaba estrano. Máis vale tarde que nunca. Parece unha certa contradicción que un dos lugares afectados, o Parador de Ribadeo, fora o lugar de acollida dos representantes da 'España Verde' esta mesma fin de semana. En liña con que o persoal do Parador esteña participando activamente na protesta pola nave no porto de Mirasol e en cambio non se saiba nada da postura de Paradores como institución.
E, hai falla de combustible pola folga do transporte, pero non llo debeu de parecer a quen onte se levou por diante catro fitos na zona dos institutos, zona de exhibición de proezas aceleratorias, derrapatorias e demáis con certa frecuencia. A fin de curso o tema increméntase. Algo curioso: en xeral, a xente traballa máis cara a fin de curso, tentando mellorar a nota. Pero a quen non lle interesa en absoluto, síntese máis 'liberado' e incrementa os desmanes (está máis hastiado e ó tempo ve como se lle fai menos caso coas mesmas trapalladas de sempre). É unha actitude natural humana, que se pode ver reflectida en moitas outras situacións, mesmo políticas.
Segue habendo máis novas... seguramente máis adiante podemos falar da defensa da viaxe ó Uruguai.

A ría de Ribadeo, na Comarca

Escaneo hoxe un artigo de Pancho Campos, o Presidente da AVV O Tesón, que sae este fin de semana na Comarca (premer co rato para ver ampliado). O certo é que a ría, a raíz da nave de Mirasol, ocupa boa parte do espazo de que dispón o semanario.
Hai un artigo de Farruco Graña, 'Son coma nenos', no que se prevé contra os enfrontamentos políticos a conta da ría. Espoldrexos, de Pancho, 'O negro futuro da ría de Ribadeo', de Miguel Gutiérrez, da Plataforma pola Defensa da Ría de Ribadeo, e dous doutro cariz ben diferente. Un, 'alto a agresión: !Basta xa!', referido non á nosa ría, senón á ría do Ferrol, de rafael pillado, Vicepresidente da Asociación Cultural Fuco Buján e membro do comité Cidadán de Emerxencia para a Ría de Ferrol. O outro, a nova de portada, re-dicindo que o práctico do porto apoia a nave (xa está referido no blog), e tomando de novo datos errados dos xornais e atoridades asturianas: se antes tiñan empeño en dicir cousas como 'a nave flotante', agora din que se mete 36,5m na ría. Botando contas, 90m de longo, serían 3400m² de ocupación de ría, cando é un tercio menos desa cifra, do orden de 'só' 2200.
Mentras, ó fondo da ría, na veiga, ontes xuntábanse os representantes dos 14 concellos da Rserva da Biosfera da zona (por Ribadeo, Horacio Cupeiro ó estar ó alcalde en o Uruguai, ver o artigo de J.M. Rodríguez). Curioso: houbo unha declaración final, na que se inclúe "Requerimos a las administraciones autonómicas asturiana y gallega y a los poderes del Estado competentes para ello a fin de que agilicen la tramitación y puesta en marcha efectiva de los instrumentos y organismos necesarios para que la Reserva Mundial de la Biosfera Río Eo, Oscos y Terras de Burón sea una realidad que permita alcanzar los objetivos de desarrollo del territorio", ó tempo que se aclara, a petición dalgún concello, "la declaración no implica, necesariamente, la inclusión de esta comarca dentro de un parque natural". Xa se ve a querencia dalgúns pola natureza; en particular, polas limitacións que lle hai que poñer.
Limitacións que tamén se lle están a poñer ó 'Parque de Indianos', que nalgunha zona parece máis ben praza cementada (non incluída tampouco no PXOM). Prometo fotos.

Ribadeo Indiano 2017

Xa saiu. Xa podes engaiolarte coa recreación indiana de Ribadeo, procurada por Fernando Suárez para a promoción indiana de 2017. Porque é o alcalde o que abre as curtas historias que foron colgadas onte na rede e que serán moi vistas en Ribadeo e alén.
O vídeo é un éxito sen paliativos: en 18 horas despois de colgado no Facebook xa ten 10000 visualizacións, pon o contador, así como 444 compartidas. Mais para animar a que a xente veña este ano, esta fin de semana, coido que é tardío. Quedará aí para futuras edicións. E para as eleccións, que a promoción pode ser multiuso e a imaxe do alcalde a cabalo, abrindo o tempo da paisaxe da ría en longo e solitario monólogo pode dar moito de si, e se se usa para portada do vídeo, máis. Tamén máis que o saír de secundario en 'Os mortos van ás présas', que no seu momento fixo algo pola imaxe do rexedor. Non se pode negar que ó alcalde gústalle a interpretación. E, despois de todo, naceu na emigración.
... E veñen de novo os indianos. Repasaba eu un artigo de José Mª Rodríguez lembrando que máis aló da festa hai moito que a festa non deixa ver, e non só ó estilo das árbores que non deixan ver o bosque. Moitas, moitas cousas que a festa non ve.
Máis a creación da festa xa foi un éxito que a todas luces se repetirá este ano. E a xente divírtese, ven a moreas, e quedan cartos no pobo... que é o que se procuraba con ela.

--

Por certo, o programa deste ano (2016):

Programa Ribadeo Indiano 2016

Venres 8 de xullo

18.00h. No Teatro desta vila, PROXECCIÓN DA GRAN PELÍCULA-DOCUMENTAL “A legacy of smoke” (Un legado de fume) dirixida polos afamados James D. Fernández e Luis Argeo.

A continuación, entretido COLOQUIO cos directores e descendentes de españois emigrados aos Estados Unidos, Anthony Carreño e Laura Goyanes, así como co ilustre John Rañón, descendente de emigrados a Tampa (Florida), saídos da Devesa.

20.15h. Dende o Teatro desta vila, animado percorrido musical ata o PORTO DE PORCILLÁN acompañado do reputado grupo de música Cuarteto Tradicional Illa Pancha.

20.30h. No histórico peirao de Porcillán, A CHEGADA DOS INDIANOS. Animación teatral a cargo das admiradas actrices e distinguidos actores do Grupo de Tetro de Ribadeo.

21.00h. SUBIDA DENDE O PORTO con recreación musical a cargo dos grupos Versiones al paso e Son de Puerto Rico, nas emblemáticas escaleiras de Martínez, no fermoso recuncho do Patín e na célebre Fonte dos Catro Canos.

21.30h. No quiosco da Música desta vila, lerá o PREGÓN Dona Panchita, amante dos libros e da música, chegada de ultramar para departir co noso ilustre ribadense Don Pancho.

22.00h. No quiosco da Música do fermoso parque de San Francisco GRAN CONCERTO MUSICAL da Banda de Música Municipal de Ribadeo.

22.30h. GRAN PASEO. Amenizado e comentado polo ilustre fillo de Ribadeo D. Xosé María Alonso de Trelles, o noso querido Viejo Pancho, que no presente verán de 1906 hónranos coa súa presenza para folgar durante un período de tempo na vila, recén chegado dos pagos da República Oriental do Uruguai. (*)
(*) As señoras e señores que desexen tomar parte neste Gran Paseo deberán realizar reserva previa.

23.00h. VERSIONES AL PASO. Ameno percorrido musical polas melodías americanas no Quiosco da Música desta vila.
Ao longo de todo este día cheo de marabillosas experiencias, a bon seguro que desexaremos cumplimentarnos nas nosas afamadas casas de comidas e bebidas.

Sábado 9 de xullo

11.00h. GRAN MERCADO DE PRODUTOS DE ULTRAMAR E INDIANOS. No barrio de San Roque desta vila, abrirá á concorrencia a dita hora.

11.30h. Na histórica praciña de Abaixo, apertura do RECUNCHO DA ARTE, con demostración e exposición de pintura para deleite dos transeúntes.

12.00h. Na buliciosa Praza de Abastos desta vila, exposición de COCHES CLÁSICOS: o progreso tecnolóxico feito beleza.

12.00h. GRAN PASEO polo Ribadeo Indiano. Amenizado por unha visitante misteriosa que vén ata estas terras na procura das raíces dos seus fillos. (*)
(*) As señoras e señores que desexen tomar parte deste Gran Paseo deberán realizar reserva previa.

12.00h. Na tradicional Praciña de Abaixo. ACTUACIÓN MUSICAL a cargo do popular grupo Los Nostálgicos.

12.30h. Na entrañable praciña de San Roque, para os pícaros e pícaras desta vila, MINIXINCANA. Previa reserva**

12.30h. No Teatro desta vila. CHARLA CONFERENCIA: “Os haigas dos Indianos”. Disertación a cargo de Don Ramón Roca Maseda, patrono da fundación cultural do RACE. Introduce o acto Don Eduardo Gutiérrez Fernández, ilustre profesor e historiador local do moi nobre concello de Ribadeo.

13.00h. PASARRÚAS a cargo do popular grupo de mariachis Hispanoamérica.

13.30h. No emblemático barrio de San Roque. ACTUACIÓN MUSICAL a cargo da prestixiosa Orquestra A Gramola.

17.00h. Divertida e emocionante XINCANA. As mozas e mozos que desexen tomar parte na mesma deberán realizar a súa reserva previamente.

17.00h. PASARRÚAS a cargo da divertida charanga Santacompaña.

17.30h. De novo en San Roque, DEGUSTACIÓN DE CÓCTELES por cortesía do antiquísimo Ron Arehucas: a historia feita aroma percorrendo o seu padal.

17.30h. No vello parque de Indianos. I GRAN ABERTO DE QUIMBUMBIA (Billarda) do Ribadeo Indiano.

17.30h. GRAN PASEO polo Ribadeo Indiano. De novo amenizado pola nosa visitante misteriosa. (*)
(*) As señoras e señores que desexen tomar parte neste Gran Paseo deberán realizar reserva previa.

18.00h. INSTRUTIVO TALLER DE BAILE DE SALSA CUBANA. No fermosísimo Cantón dos Moreno desta vila, a cargo de Don Miguel David Herrera Lage, prestixioso profesor de baile latino da universidade compostelana.

19.00h. No Teatro da vila. CHARLA E COLOQUIO. “A noventa millas: circuítos migratorios dos galegos en Cuba e os Estados Unidos”.

Moderará esta interesante charla:

·         Dona Pilar Cagiao. Profesora Titular de Historia de América pola USC. Membro da Comisión Técnica do Arquivo da Emigración Galega do CCG.

Instruirannos cos seus reputados coñecementos e ponderadas opinións:

·         Don Ramón Villares. Catedrático de Historia de América pola USC. Presidente do Consello da Cultura Galega.

·         Don Vicente Peña. Profesor Titular de Teoría e Historia da Educación pola USC. Membro da Comisión Técnica do Arquivo da Emigración Galega do CCG.

·         Don James Fernández. Catedrático de Literatura e Cultura Españolas pola New York University.

·         Dona Rosario Márquez. Profesora Titular de Historia de América pola Universidade de Huelva.

·         Don Pablo Rodríguez Vivín. Libreiro ribadense e estudoso da época Indiana.

20.30h. XXII FESTIVAL DE HABANERAS E MÚSICA HISPANOAMERICANA RÍA DE RIBADEO. Amenizado pola afamada Coral Voces Amigas de Medina del campo (Valladolid), pola distinguida Coral San Agustín de Guadalix (Madrid) e pola prestixiosa Coral Polifónica de Ribadeo. No indiano barrio de San Roque desta vila.

23.00h. GRAN VERBENA TRADICIONAL. No quiosco da Música do parque de San Francisco, amenizado polos afamados grupos Folkgazais e Son de Cuba.

Ao longo de toda esta intensa xornada a bon seguro que nos cumplimentaremos nas nosas concorridas e coñecidísimas casas de comidas e bebidas.

Domingo 10 de xullo

10.00h. GRAN MERCADO DA HORTA. Na Praza de Abastos desta vila, exposición e venta dos deliciosos produtos da horta ribadense.

11.00h. PASARRÚAS pola vila, a cargo da célebre Asociación Amigos da Gaita.

12.00h. GRAN PASEO polo Ribadeo Indiano. Unha vez máis amenizado pola nosa misteriosa viaxeira. (*)
(*) As señoras e señores que desexen tomar parte deste Gran Paseo deberán realizar reserva previa.

13.00h. GRAN CONCERTO MUSICAL, no Quiosco da Música desta vila, a cargo da prezada Banda de Música Municipal de Ribadeo.

17.00h. GRAN PASEO polo pioneiro e innovador Centro de formación e experimentación agroforestal Pedro Murias, acompañado polo ilustre profesor e historiador local ribadense Don Eduardo Gutiérrez. (*)
(*) As señoras e señores que desexen tomar parte deste Gran Paseo deberán realizar reserva previa.

19.00h. Na prestixiosa Escola de Rinlo. EXCEPCIONAL ESTREA MUSICAL do Coro da Mariña.

20.30h. No Círculo Habanero da nosa querida parroquia da Devesa. PROXECCIÓN DA PELÍCULA-DOCUMENTAL “A legacy of smoke” (Un legado de fume) dirixida por James D. Fernández e Luis Argeo. Estará presente no acto John Rañón, fillo de Ángel Rañón, natural da Devesa, emigrado a Tampa (Florida) e un dos protagonistas da película.

21.30h. No Círculo Habanero da Devesa VERBENA DE TARDE a cargo do excelente grupo musical Son de Ley.
Un día máis, e tras emocionantes experiencias, a bon seguro que nos cumplimentaremos nas nosas concorridas e coñecidísimas casas de comidas e bebidas.

--

Máis sobre o Ribadeo indiano, xa publicado:

 Ribadeo indiano 2014:
Augurando éxito
Éxito!
Ribadeo indiano 2015:
Programa
Crónica do Ribadeo indianizado
Cara e cruz da festa

VACACIONES EN PUNTA DEL ESTE. José María Rodríguez Díaz (2008)

    Nesta nova entrega de artigos do extinto blog de José María, hai cousas que parece que non pasan 'de moda'. E tamén, cousas que, con máis dunha década de perspectiva, poden volver xulgarse... do mesmo xeito! Deixo un mapa para saber onde está Punta del este, no remarcado á dereita, lugar turístico no Uruguai.

    Esta entrada tería unha variación na seguinte, 'Mal uso del dinero público'

Domingo, 15 de junio de 2008

VACACIONES EN PUNTA DEL ESTE

• Publicado por jmrd_ribadeo a las 9:12

La desventaja que padecen aquellos que se dedican a la política con relación a la apreciación que la gente tiene de las cosas es que ellos, cegados por sus intereses personales o partidarios, tienen una visión distorsionada de los hechos, mientras que el pueblo, en su mayoría, ve y percibe las cosas con mayor transparencia, sin los condicionamientos que ellos padecen. La distancia que separa a los políticos de la cruda realidad de las cosas, deformada por los intereses personales que tienen y la visión idílica de la vida en la que viven, hace que muchas veces sus puntos de vista no coincidan con los del pueblo y padezcan una visión distorsionada de la realidad.

Ejemplo de esta dicotomía es el espectáculo que ciertos gestores de nuestros concejos y hasta la propia Diputación Provincial nos han ofrecido estos días pasados con su famosa excursión a Uruguay que ha dado lugar a numerosas críticas y a diversas lecturas por parte de los ciudadanos según sus distintos puntos de vista. Mientras que estos modernos conquistadores, en un torpe e inútil esfuerzo por justificarse ante el pueblo, se esforzaban en trasladar a la opinión pública los altos destinos que los llevaban a la reconquista de esas tierras de ultramar, la mayoritaria opinión de la gente sobre ese viaje discurría por caminos bien diferentes. Sus redoblados esfuerzos por hacernos ver que sus intenciones no eran otras más que la conquista de lazos y compromisos políticos para atraer a nuestra comarca la industria, el turismo y la cultura del Uruguay para ayudarnos a superar esta grave crisis económica que atravesamos no tuvieron eco entre la gente. Sus torpes intentos por disfrazar este prolongado y nutrido viaje bajo el eufemismo de viaje cultural no fueron creíbles para la mayor parte de los ciudadanos que, acostumbrados como están desde siempre a caminar lana contra lana y con la cabeza baja obedecer y aguantar, callan pero no otorgan.

Pero hacer juicios sobre ese viaje parece aún muy prematuro. Habrá que esperar a ver los resultados de las gestiones de que nos hablan. El tiempo se encargará, en vista de los resultados, de revelarnos la oportunidad de ese tan prolongado viaje. Pero el veredicto del pueblo ya está tomado. Claro está que el tiempo todo lo borra y muy pronto la gente ya se habrá olvidado de todo. Y ellos lo saben. Y, como dice el refrán castellano, ¡que me quiten lo bailado! Pero del veredicto del pueblo me atrevo a esperar lo peor, dado el marco de desfachatez y despilfarro en que se desarrolló esta nutrida y prolongada excursión de placer. Porque, en todo caso, y para que se den una idea de lo que este viaje supuso, ¿cómo se explican las dietas de casi seiscientas mil pesetas otorgadas a los tres representantes políticos del concejo de Ribadeo que participaron en ella después de tener el viaje, la manutención y el hotel pagado y todo con cargo al dinero de nuestros impuestos? ¿No era, acaso, suficiente la presencia del alcalde representando a nuestro concejo? ¿Qué papel desempeñaban los portavoces de los otros partidos políticos? Y por lo que toca a la Diputación, ¿qué explicación va a dar del enorme desembolso que hizo para pagar esta excursión, mientras tiene paradas en nuestra comarca obras de vital importancia por falta de inversión? ¿Es ese el destino que están dando al dinero procedente de nuestros impuestos en unos momentos de grave crisis mientras ellos se divierten con vacaciones pagadas a costa del pueblo? Estamos hablando de una excursión, programada a costa de nuestro dinero, demasiado abusiva en el costo, excesiva en el número de personas que la formaba y exagerada en su duración.

Y esta actitud no es más que un pequeño exponente y ejemplo de tantas otras situaciones parecidas a esta a las que impunemente se dedican muchos de nuestros políticos. Son todos esos proyectos de viajes de hermanamientos, fitures, ferias y exposiciones y programas Pagus que se inventan, de dudosos resultados, a los que constantemente se entregan para viajar gratis por todo el mundo con la disculpa de promocionar el turismo.

Creo que ha llegado ya el momento de que el pueblo reflexione sobre la conducta de sus políticos y deje de alimentar a tanto parásito. Ha llegado el momento de poner freno a tanta ligereza y superficialidad en el uso de los dineros que aportamos con nuestros impuestos.

Me alegro sinceramente de que hayan disfrutado de ese excelente viaje de placer. Aunque con la misma sinceridad les digo que con su actitud están contribuyendo, en virtud del uso abusivo que hacen de mis impuestos, a que me convierta en un contribuyente no voluntario. Y aunque alguno de mis lectores gusta más del dinero fácil que del latín no me resisto a citar, para que les sirva de advertencia y lo mediten, aquel axioma que dice: qui bene legit multa mala tegit [literal: el que bien lee salva muchos errores], es decir, si quieren evitar males mayores, que escuchen al pueblo.-

José Mª Rodríguez

Outros Artigos de José María.

Pensando (moito) en ti, Lola

Autocaricatura do Viejo Pancho (D.P.)

    El Viejo Pancho non sei que pensaría. Despois de estaren as súas obras no D.P. (Dominio Público), no Uruguai e en España, o orixinal dunha obra -Pensando en ti, Lola- é deixada en depósito na biblioteca que leva o seu nome en Ribadeo. En decembro de 2023, retírase. No seu momento, unha vitrina de metacrilato sobre un podio-atril de madeira protexía o orixinal, cunha inscición en metal onde explicaba que era aquelo e como era que estaba alí.

    Hoxe o que hai no seu lugar é un papel resultado de imprimir un escaneo do orixinal (o texto pódelo atopar en 'Poema cedido'). Entendo que de xeito provisional, pois a retirada é moi recente. O resto non cambiou. como cara e cruz a como apareceu, marchou. Cando apareceu (refírome, na biblioteca) foi noticia, pero difícil de atopar para ler. Agora, pódese ler transcrito ou en directo da imaxe. Mais a noticia está desaparecida. O orixinal, imaxino que a bo recaudo.

    O dito, El Viejo Pancho non pode falar, non sabemos que pensaría. Pero si, a través dos seus escritos, seguirá a dicir eternamente que está a pensar en ti, Lola.

Transparencia informativa e democracia

    Titulo esta entrada de igual xeito que un artigo do que quero facer varias citas:

    "Son as fontes e os contidos os que determinan o nivel de calidade e de interese público da información". Apliquémolo á nave que se pretende facer na ría, por exemplo. 

    "Por costume, quen ten as respostas non quere responder porque no seu control radica o seu poder". Serve o mesmo tema da Nave de Mirasol. "O problema aparece cando as respostas son custodiadas pola Administración pública". O mesmo. 

    "A democracia está baseda na información , porque é o cidadán quen ten dereito a coñecer, a expresarse e a estar en desacordo". A mesma referencia volta servir, de novo. Pero pódese cambiar de xeito moi doado o tema de referencia. O mesmo que nas citas anteriores. De calquera xeito, o significado das citas escollidas de J.L. Manfredi é diverso. 

    A primeira pode servir de ilustración á perda de interese xeral pola información de referencia política. Inflacción de fontes e raquitismo de contidos fan baixar o nivel de calidade e o interese das novas. A consecuencia inmediata é o desinterese social e a baixa de aprticipación debido a elo. 

    A segunda explica o funcionamento macarrónico de moitos tipos de administración pola sentencia 'información é poder'. Entre elas, a local de Ribadeo. Négase información a uns, dáselle toda a que se queira a outros. Hai xente que está ata o gorro de que de calquera cousa que entregue no concello sexa comunicada información por escrito ás entidades ás que faga referencia no seu caso, mentras que se pide información sobre a xestión desa mesma cousa, se lle diga que non ten dereito. ... aínda que se espera que, a base de dictámenes xudiciais, pouco a pouco alcalde 'ou quen sexa' vaia variando a postura (dicía unha vella canción relacionada coa relixión 'la vida es lucha') 

    A terceira fáime referir de novo ó parágrafo anterior. É que administración é peor que as empresas? Non, sinxelamente non ten que ver: as empresas estarán controladas internamente no seu caso polos propietarios, pero o caso é que para a administración o equivalente a propietarios somos nós, os cidadáns. En cambio, se a mesma administración crea organismos autónomos (caso de Portos de Galicia), quen os controla? A resposta difícilmente é "o cidadán de a pé". 

    A última hai que vela en confrontación as segunda cita: se a información é poder, e o cidadán ve truncado o seu dereito a ela, é evidente que o que ve é que a democracia é asimétrica, é dicir, deixa de ser democracia. 

    Unhas cantas referencias para ilustrar o anterior: 

    * Unha nova no 'El Mundo' sobre ruído. Quen ten información de que está facendo o concello de Ribadeo sobre o ruído, despois de alomenos dúas sentencias condenatorias de como xestiona o tema? A resposta, a vista de resultados, é: nada ou moi pouco a dereitas. Pero seguro que hai algún papel por aí onde se di que se está a facer algo. 

    * Unha viaxe ó Uruguai comeza hoxe. Ó final, parece que si se deu unha programación da mesma, despois de que se movera a prensa. Mais, estamos en Ribadeo. Quen deu a información adecuada ós ribadenses sobre a viaxe dos seus representantes? Existir, supoño que existe. Coñecer, non se coñece. Ou será que non existe (ver por exemplo o artigo de José Mª). Tamén, todo segundo a prensa, parece que finalmente vai menos xente da que se pensaba. De Ribadeo, o alcalde (a lembrar que alí naceu), o portavoz do PP (quen non quere que as asociacińs se interfiran), o portavoz do PSOE, a representante da fundación comarcal da Mariña Oriental e o xerente dos irmandiños. Parece abondo heteroxénea a comitiva para facer algo de proveito, pero, voltamos ó mesmo: podo aseguralo? non, non hai información. 

    * A nave do porto: evidentemente, información é poder: Cando se presentou o Presidente de Portos aquí, a cousa xa estaba no DOG. Hai quen crea que os empresarios que poideran estar interesados non tiñan a información antes que os opositores á nave? Portos e unha entidade pública. Pode facer un control dela o cidadán? 

    E, como é domingo, algún aspecto máis lúdico: 

    Deixo para finalizar unha ligazón, versión dun poeta novel de algo que moitos pensamos sen versificar. E, xa que é domingo, tamén algo para enganchar no voluntariado a aquelas persoas que teñan un pouco de tempo, moi pouco: por exemplo, uns momentos de aborremento. 

    Algunha nova máis que me ten pasado M. Grueiro sobre a nave en Mirasol e a construcción na zona (incluído o castro da Atalaia en S. Cibrao): http://www.burbuja.info/inmobiliaria/showthread.php?t=66818; http://www.elcorreogallego.es/index.php?idMenu=5&idEdicion=894&idNoticia=304871. 

    Para rematar coa nova de que 'paseo habemus' cara ó sur pola beira da ría.

Indianos, de José Mª Rodríguez

Cortopego dende o blog de José Mª Rodríguez:
- E logo pra onde vas tan á présa, Xan, ¿Tes algo de novo?, preguntoulle Xan ó veciño vendo pasar con paso apurado cara a vila, vestido de traxe novo e sombreiro.
- Non, oh. E que me vou pra América, respondeulle o veciño.
- Manda carallo, e eu en zocas, comentou Xan polo baixiño.
Unha pequena anécdota que amosa que marchar pra América en tempos pasados formaba parte da rutina diaria na vida da xente en Galicia. A partir do seu descubrimento por Colón foi o impulso patriótico e aventureiro dos españois o que motivou a súa marcha masiva ás Indias, recentemente descubertas. Estimulados polas lendas e xestas dos primeiros emigrantes, enseguida se desatou o desprazamento masivo dunha avalancha de aventureiros e cobizosos que emprenderon o camiño da aventura cara a terras afastadas e descoñecidas en busca de ouro, riquezas e novas oportunidades político militares. Eran os primeiros tempos do descubrimento de América que, coa chegada a España de tanta riqueza traída polos primeiros colonizadores, contribuíu ó nacemento do Século de Ouro e á expansión do chamado Imperio Español. Pro a esta gloriosa época de desenvolvemento e riqueza seguiron outras nas que o noso país se atopou afundido na pobreza e na miseria. Tempos como os dos sécalos XVIII e XIX nos que a fame se estendeu por toda Galicia, como se reflicte nunha acta plenaria do Concello de Ribadeo, do ano 1739, na que se di que “algunos labradores se vieron obligados a comer hierba”. Un dato que, sen ter que interpretalo literalmente, é dabondo demostrativo da miseria económica na que a sociedade galega vivía. Épocas nas que a necesidade e o espírito de supervivencia empurrou a moitos españois, especialmente en Galicia, a marchar a facer as Américas, como vulgarmente se dicía, e a atravesar o Atlántico pra buscar o seu futuro en terras iberoamericanas, como Brasil, Cuba, Arxentina, Uruguai, Chile, Venezuela ou México. Ata tal punto afectou ó noso país esta masiva emigración que pode dicirse que non hai familia en Galicia que non sufrise o impacto da emigración con algúns dos seus antepasados en América, especialmente nos séculos XIX e XX.
Homes e mulleres que, empurrados pola necesidade de supervivencia e pra mellorar a economía familiar, deixaron os seus pobos para fuxir da fame, marchando cunha vella maleta na man, chea de esperanzas, ilusións e recordos. Moitos deles acadaron riqueza e prosperidade en ultramar, se ben non todos tiveron a mesma fortuna. Pro aínda que foron moitos os que, co seu esforzo e traballo, e axudados pola sorte, lograron amasar verdadeiras fortunas tras das que se agochaban, ás veces, duras e escuras historias, a maior parte dos que marcharon non atoparon mellor destino en América que a mesma pobreza da que fuxiran. Foron moitos os que se viron obligados a renunciar ós seus soños de poder tornar un día ricos á súa terra natal á que uns volveron coas mans baleiras, mentres que outros fundaron a súa familia nesas terras, deixando aquí os seus antepasados.
Os poucos que lograron amasar coas súas industrias ou negocios grandes fortunas, cuxa limpeza de orixe era con frecuencia posta en cuestión polo pobo, decidiron volver anos máis tarde á súa terra de orixe convertidos en prestixiosos e ricos personaxes ós cales o pobo denominaba co nome de Indianos. Tal foi o caso de Bernardo de Guimarán, coñecido popularmente nesta vila de Ribadeo polo nome de "o Indiano". Fortunas que contribuíron a enaltecer non só as súas vidas, senón a fomentar a educación e o benestar das nosas xeracións posteriores e que aínda perduran hoxe no noso ámbito, sen que moitos se decaten de que son produto do froito da suor dos nosos devanceiros emigrantes.
O obxectivo do emigrante era retornar un día a súa terra natal pra ocupar un lugar sobresaínte no seu pobo de orixe e adquirir coa súa riqueza algún título de nobreza, aumentar o seu status social comprando ou restaurando antigas casas grandes ou pazos ou mesmo construíndoos de nova planta en vistoso e rechamante estilo colonial, decoradas con palmeiras e outras árbores tropicais exóticas nos seus xardíns, símbolo das súas aventuras en terras tropicais. Edificios que chegaron a ser coñecidos entre nosoutros co nome de "casas grandes" ou "casas de Indianos. Construcións que destacaban pola súa altura e traza, deseñadas cunha arquitectura cosmopolita que se insería destacando de forma rechamante entre as edificacións tradicionais circundantes, para salientar así o triunfo e o éxito do seu propietario en terras afastadas e onde retirarse a vivir das rendas acadadas cos seus negocios en América. Obras que serviron pra achegar ós habitantes da súa vila natal o mundo moderno e cosmopolita que coñeceran nas súas estadías na América e que souberon plasmar en edificios dunha arquitectura singular. Exemplos preclaros destes pazos existen en case tódolos pobos e aldeas de Galicia. En Ribadeo temos como exemplo eminente o famoso edificio coñecido polo nome de Torre dos Moreno ou o palacete Peñalba, na veciña Figueiras. O sinal máis destacado e relevante do emigrante con éxito foi a súa influencia social, o seu mecenado en institucións benéficas ou culturais subvencionando a construción de escolas, igrexas e capelas, casas consistoriais, estradas, hospitais ou asilos, traídas de auga e de luz eléctrica, etc., é dicir, todo o que significaba desenrolo, cultura e progreso para o seu pobo. Un exemplo notable da súa contribución ó desenvolvemento da nosa bisbarra foi a fundación Pedro Murias, en Vilaframil, adicada ó desenvolvemento agrícola, que tanta importancia tivo na formación de moitas xeracións posteriores da Mariña lucense.
Coa volta á súa terra natal, os indianos trouxeron os costumes de vida, os ritmos e músicas deses países e ata o estilo na súa forma de vestir das terras caribeñas, adquiridas nos seus países de emigración. Foi a herdanza achegada por eles ós seus lugares de orixe e da que Ribadeo, coa súa gran concentración de casas indianas, sobre todo na rúa San Roque, se comprace de ser o principal expoñente de toda Galicia cunha bela herdanza de edificios dunha arquitectura singular. Fermosos edificios de estilo colonial e entre os que destaca a Torre dos Moreno, admirada por todos os que visitan a nosa vila pola súa orixinalidade e beleza, e que chegou a constituírse no símbolo identificador da nosa vila de Ribadeo en todo o mundo.
E é de resaltar, así mesmo, o relevante papel dos emigrantes galegos no enxalzamento do noso país en terras de América. Coas súas iniciativas sociais e culturais foi relevante a súa contribución ó coñecemento de Galicia nesas terras tan afastadas entón. As creacións dos Círculos ou Casas de Galicia, as fundacións de Hospitais e Centros Sanitarios, os Círculos Culturais e demais creacións dirixidas á axuda, socorro e formación dos seus compatriotas emigrantes desempeñaron un rol social moi importante, contribuíndo, ó mesmo tempo, ó enxalzamento do nome da nosa terra, facendo a Galicia universal, ata o punto de que chamaban galego a calquera español. E non menos importante, tampouco, foi o papel desempeñado polos políticos e escritores galegos neses países, especialmente en Arxentina, México ou Cuba, cando, en tempos politicamente difíciles en España, tiveron que emigrar en busca de acollida e refuxio en terras afastadas. Alí loitaron con éxito pola conservación dos nosos dereitos como pobo, da nosa lingua e literatura, da nosa cultura e de todo o que en Galicia era perseguido coa pretensión de homologarnos a Castela.
De aí o acerto e a importancia desta festa indiana que os ribadenses de hoxe adican ó recordo de todos aqueles fillos de Ribadeo, que co seu traballo e esforzo, tanto contribuíron a enxalzar a beleza e o nome do seu pobo natal. Unha feliz idea a desta celebración que invita a tódolos ribadenses a participar nela. En converterse por un día en cabaleiros e damas que percorren as rúas da vila lucindo as súas mellores galas e atavíos característicos dos países do Caribe e recuperados dos vellos baúis traídos polos seus emigrantes devanceiros e que aínda dormen pechados nos faiados das súas vivendas. As señoras coa súa pel branquexada e lucindo os seus brancos traxes adornados con encaixes, os seus amplos sombreiros decorados con flores, os seus guantes e abanicos e as súas exóticas xoias resaltando a súa beleza. Os cabaleiros paseando polas rúas da vila coas súas levitas e traxes brancos folgados, os seus chalecos e guayaberas e os seus sombreiros panameños, cos seus guantes brancos empuñando cerimoniosos os seus bastóns.
E para rematar estas reflexións, un sentidiño recordo á memoria de tantos e tantos que viron frustrados os seus soños, esperanzas e ilusións e deixaron as súas vidas en terras estrañas despois de cruzar o Atlántico sen poder converter en realidade os seus anhelos e soños de retornar dignamente á súa terra para axudar ás súas familias e descansar os seus derradeiros días preto dos seus e enterrar os seus osos na terra na que naceran.

 Obras de José Mª Rodríguez

 

Lembranza de cando eramos pequenos

Os cativos pequenos teñen en xeral unha certa fixación por medrar, mentras que os maiores soen mirar ós pequenos cunha certa morriña de tempos marabillosos perdidos. Non ocorre sempre así, pero si a grande maioría dos casos.
Parece que Ribadeo superouo por primeira vez os 10000 habitantes, o que implica un cambio de categoría municipal, algo así como unha 'maioría de idade' do municipio, que implicaría, por exemplo, 17 concellais en troques dos 13 actuais (contando sempre co alcalde).
O alcalde parece que ten unha opinión positiva do feito: un municipio máis diverso, plural e máis rico culturalmente. E é certo que pode ser así, pero non necesariamente. Por eso é convinte seguir o fio das declaracións: "tamén nos obriga a incrementar os servizos e aumentar a atención ós veciños. Desexo que este medre vaia aparellado coa ampliación de espazos verdes, residencias, etcétera. Neso temos que traballar todos os grupos, escomenzando polo prioritario, que é a aprobación dun novo plan xeral que nos permita medrar de xeito ordeado."
As interpretacións hai que collelas con coidado. Casan perfectamente cun concepto desarrollista, pero tamén pode ser compatible coa mellora da vida na vila (aínda que o certo é que encaixa menos).
Sexa como sexa, o certo é que o municipio é máis plural: 275 de fora de España, 120 de Brasil, 60 de Portugal, 34 de Colombia, 23 de Rumanía, 21 da República Dominicana, 14 de Lituania, 12 do Uruguai e máis doutros países. E aquí chega a primeira reflexión, cando vexo que se lles trata de extranxeiros (eu puxen o lugar de procedencia, non a nacionalidade, que é diferente...). Din que na realidade hai máis xente de fóra. Pero non se ve (ó mellor hai a vontade) un plan para integración ou convivencia, unha idea de como se vai a convivivir entre xente con esas diferencias culturais que hai que aproveitar para medrar como persoas en troques de para empobrecerse mutuamente como tales.
Entre as persoas de aluvión, hainas de moi diferente condición: eu mesmo non nacín en Ribadeo (como lembrou o anterior alcalde hai non tanto tempo e foi respondido no blog) ainda que leve xa case a metade da miña vida aquí, e sei que haberá xente que non me considere nunca de aquí, sendo eu mesmo galego. Por eso coido que esa diversidade merece un tratamento, ó tempo que o necesita.
O billete de tren, de ida e volta, pode ser un símbolo. Neste caso, é de Ribadeo a Ribadeo: volta para a casa cambiado despois de pasar pola praia, máis moreno, máis ledo, con máis ansia de vivir, diferente.

Cidade Horizontal. Pablo Mosquera

Nos comezos do século XX a provincia de Lugo ten aduana de primeira categoría en Ribadeo, un magnífico caserón abandonado en canto ao uso. Contaba ademáis tal cidade cos consulados da República Arxentina, Austria, Francia, Inglaterra, Portugal, Rusia, Suecia, Noruega e A República Oriental do Uruguai.

A Galicia do norte Cantábrico tivo aos cataláns como emprendedores. Aí están eses caseróns que foron fábricas de salgadura para sardiña e despois conserveras. Algo temos en común galegos e cataláns. Os nosos devanceiros xudeus. A nosa vocación pola mar. O noso sentido de patria pequena que vén dado polo amor á terra da que somos fillos.

En Ribadeo comeza a Galicia de hoxe. A que chega ata a desembocadura do pai Miño. Ese porto natural na ría á que dá nacemento o Eo, sempre con vocación comercial. De aí nace o espírito de home de acción do Ilustrado Ibáñez, precursor da cerámica que no século XIX leva o nome de Sargadelos.

Por iso non é de estrañar que un Barcelonés, como José Ramón Leal abrirase camiño na cidade do Viejo Pancho. Ademais hai raíces galegas que imprimen carácter, neste caso da Terra Chá, a mesma que lle deu vida ao noso, inesquecible Manuel María, quen desde a Vila Mariñeira de Foz, creou fermosos versos -Galicia e a terra o mar e o vento-. Esa terra mesturada con auga e lume que dá vida ás fermosas pezas de cerámica para un comercio con nome máxico: Terra Branca. Unha galería de arte. Un escaparate con vida. Un lugar multidisciplinar para a cultura.

Tanto Sito Otero Regal como José Ramón Leal, necesitan regresar continuamente a Barcelona, a cidade que desde O Tibidabo baixa polas rúas do ensanche creado por Cerdá, camiño da Mar, ben polas Ramblas ou ben polo Paseo de Gracia. Como Ribadeo o fai desde a súa Atalaia cara a Porcillán. Nos seus regresos poñen en marcha unha das mellores ferramentas do ser humano: curiosidade mesturada con sensibilidade.

O resultado, a elegancia, o deseño, a artesanía, o bo gusto, para compartir con xentes que se espertan mirando ao Levante, onde sae o sol -polo Cabo de Creus, e dormen coa maxia do Ara Solis en Fisterra, polo oeste.

O mellor que se pode dicir é: "A mestura de culturas mariñas tróuxonos o encanto dunha pequena tenda que é unha galería de arte".

Non hai máis remedio: seguimos coa ría de Ribadeo

Pois iso. A non ser que queiramos comentar a viaxe a Uruguai (no que resulta que se fai de todo, dende anunciar axudas á Casa do Viejo Pancho a promocionar o turismo mariñán), ou lembrar discordias no interior da casa do concello á vista do que pasa agora no de Viveiro a conta da relación de postos de traballo (RPT), semellante ó que pasou no seu momento aquí, incluídas ameazas polo que parece, sempre queda a ría.
E na ría, a nave que agora da coletazos en Asturias en troques de en Galicia. Dous temas relativamente novos saen á palestra: a Comisión acordada na última cumbre interautonómica en relación á Reserva da Biosfera parece que vai ter que velar pola paisaxe ó ter que elaborar o Catálogo da Paisaxe, algo a ter en cuenta antes de aprobar actuacións na ría de Ribadeo.
Ademáis, parece que estiveron en información pública (prazo de alegacións xa vencido) os planos de situación da concesión administrativa solicitada de ocupación do dominio público hidráulico. Lóxico xa que se non os empresarios non saberían a que estaban tentando optar. Pero cando veu o Presidente de Portos a Ribadeo, parecía que o ensinar o plano era unha concesión, e non un dereito, e así quedou a cousa.
Intercaladas, tres fotos da ría 'virxe', tomadas sobre os bloques, e outras dúas con algo do porto na foto. Por certo, xa comezaron as obras unha pequena nave á beira (esquerda, segundo as fotos, entre a nave e o 'control de paso do porto') da que aparece máis próxima das tomadas ó peirao de Mirasol. Polo que parece, obreiros portugueses como en moitas outras obras de Ribadeo, mentras as obras para acircunvalación seguen a ter a apariencia de paradas e a verxa e demáis elementos de separación do porto seguen a ter como principal función molestar. Evidentemente, ó sinalar a súa orixe, non trato de facer ou indicar unha discriminación, senón de facer pensar sobre o destino global, delocalizado, dos postos de traballo que moitas veces se barallan como señuelo para calquera cousa que se quera xustificar aínda que salte a máis elemental lóxica. O mesmo que sinalo o estado das outras obras para indicar que se move (políticamente) só as obras o que se quere que se movan.
E un engadido: segue a haber novidades nos apoios á nave. Se por unha beira ontes a prensa sinalaba que ó práctico de portos (ó fin, relación de traballo coa entidade de Portos de Galicia) lle parecía convinte para dinamizar o porto, non sinalaba en troques que os pescadores non quixeron que o Presidente de Portos lles 'explicara' o tema.

Novas de xente amiga

Mentras que a folga de transporte arrecia, seguen a chegar novas diversas. Dende que unha cisterna pasou escoltada para un subministro mínimo ás gasolineiras de mariñás ata un preacordo para a construcción da subestación eléctrica para o polígono (e para Ribadeo) ou ata o recoñcemento do mal estado da Casa da Ría de Ribadeo. Dende o apoio dos concellos de Castropol e A Veiga á nave / asteleiro no peirao da Veiga, á finalización o día 30 do prazo para alegacións ó PXOM como única nova relativa ó mesmo. Dende a xustificación do organizador sobre a viaxe ó Uruguai ata...
Deixo unha montaxe que fixen xa hai un mes e me esquecín de poñer antes para ilustrar a nave para carga cuberta en Mirasol (co recheo último cortado pola metade e non real), lembrando de novo que é ampliable premendo co rato. Non se ven moi ben tampouco as naves que xa hai... E lembro en relación con ela un correo de Ángel Alda de onte sobre as intencións para construír a nave. Non me meto pola idea miúda do que contaba, pero si destaco dúas cousas que poideran parecer accesorias: non só nos estamos preocupando dela aquí no entorno da ría, senón tamén en Madrid e noutros lugares. E a complicación que pode envolver o que hai detrás dunha nave deste tipo parece implicar direitamente intereses persoais, a parte dos empresariais, e estar mesmo relacionada coa viaxe á Uriguai (algo que en certo xeito confirma hoxe a prensa)
Tamén recibín onte información de Jesús Estébanez sobre a ampliación da liña de peirao en Gondán. Aínda non está claro como pode deseñarse, pero o caso é que se na parte asturiana 'levan retraso' nas aldraxes á ría, están a amosar que se poden poñer ó día de xeito rápido. O 'eu coma ti, senón máis' entre administracións pode levar tamén a que se unha fai unha atrocidade, outra a faiga maior, do mesmo xeito que a xente que causa destrozos para batir marcas mutuas (os sábados pola noite, por exemplo) ou como cativiños que queren ser máis que o veciño en calquera cousa; literalmente, en calquera.
E Mariano Grueiro envíame un par de novas non sei se curiosas ou futuristas (máis ben, imaxino non querer sabelo) ou as dúas cousas ó tempo. Unha, o reúso das mulas na agricultura estadounidense (evidentemente, dun xeito moi reducido) e outra, o roubo do aciete de cociña usado, ambas sobre o que xa se está a comezar a chamar a fin da era do petróleo (aínda que o modelo actual vai para rato, con ser a trancas e barrancas)