Trece anos de contacto con Europa

Onte foi a presentación da nova tanda de proxectos europeos de mobilidade do CIFP Porta da Auga. corría o 1997 cando en Ribadeo se deu o primeiro paso en proxectos europeos da man do IES Porta da Auga (daquela aínda non estaba dividido o centro en dous como na actualidade), cunha visita previa para coñecer outros socios e comezar un proxecto que se mantería por tres anos no ámbito do programa Comenius da UE. A continuación comezaron as accións de mobilidade e logo, os proxectos Piloto. O CIFP continuou con estes dous últimos apartados, que facilitan a visita de profesores a empresas e centros educativos de diferentes lugares da UE ou prácticas de alumnos neses lugares, e a colaboración con entidades diversas (empresas, universidades, administracións, ...) para desenvoltar un produto novedoso capaz de ser comercializado e/ou difundido. E nesas están: este ano, en canto a mobilidade (un proxecto Piloto tivo unha xuntanza internacional hai pouco en Ribadeo), teñen previsto un proxecto de mobilidade de alumnos a Italia, e outro de profesores, algo que se verá ampliado para o próximo curso con tres proxectos de mobilidade, un de profesores a Polonia, outros dous de alumnos a Italia e a Alemaña, Polonia e Francia respectivamente.

Do descontrol do mundo

Do descontrol do mundo

    Vai bo día. É dicir, o que se lle chama hoxe en meteoroloxía bo día, co ceo despexado e tranquilo, moita luz e temperatura agradable, vento suave... En Ribadeo, día de mercado, cun bule bule normal, e as típicas relacións da xente na rúa, nos comercios, nos bares, incrementadas respecto a outros días polas persoas que baixan mercar. Imos cara ó verán, os días medran e ata parece que o espírito ‘é máis’. Estamos falando na pequena escala dun pobo galego nun momento determinado.

    Se collemos algún tipo de medio de comunicación, dende o papel a internet, pasando pola radio ou a televisión, a cousa pinta diferente, tanto pola escala temporal das noticias como pola súa escala espacial. E non fai falta mirar á natureza, co cambio climático e os efectos sobre a seca ou a temperatura, ou á contaminación, de plásticos a produtos químicos pasando por ruído ou ata por luz, ou a escaseza de recursos, ou a mala distribución, de alimentos e tamén de poder. Chega con mirármonos uns ós outros, a propia xente entre nós e de forma grosa, de sociedades ou estados en conxunto.

    Escoitaremos que China vai entregarlle armas a Rusia, agora xa á vista, sen ocultación, par usar na guerra da Ucraína, esvaecendo así a neutralidade que esgrimía mesmo para propoñer un tratado de paz. Mentres, en ‘occidente’ clámase contra esa entrega, deixando á beira sen pudor a propia entrega de armas e información á Ucraína. O conflito escada, pouco a pouco, e de pouco serven as semellanzas históricas con períodos pasados para frear o avance non dunhas ou outras tropas, senón da destrución. E iso dende unha causa que se clama como tal por algúns ou doutra causa reclamada así por outros, ou mesmo por outras causas -mesmo esquecidas ou escondidas- que non se reclaman, pero que o son máis cas reclamadas por uns ou outros.

    Onte botaban na tele ‘Tora, tora, tora!’, película sobre o ataque a Pearl Harbour que deu pé a que os EEUU entraran na guerra do Pacífico despois de entrar xa efectivamente en guerra contra Alemaña, converténdose así as guerras que viñan desenvolvéndose nunha única guerra mundial con só uns poucos países neutrais. Mais a película céntrase nun relato novelado e épico, e elude todos os feitos previos, que son moitos e que representan unha escalada, como calquera pode colixir, sen ir máis lonxe, na Galipedia (https://gl.wikipedia.org/wiki/Segunda_guerra_mundial). Remexendo nos anos anteriores, hai quen di que a segunda guerra mundial comezou non coa invasión de Polonia en 1939, senón case dez anos antes, en Asia, cun pequeno conflito e foi medrando ó tempo que xurdían metástases ata chegar ó conflito xeneralizado. Ás veces, abondaba cunha mera declaración dun político secundario dun país tamén secundario, ou unha nova de prensa apoiando a posibilidade dun cambio de postura do país para dar un pasiño máis cara á guerra mundial.

    Do mesmo xeito que nos anos trinta do século pasado non había drons dirixidos dende unha poltrona dunha oficina nalgures lonxe de onde depositan a súa carga mortífera, mesmo con axuda da intelixencia artificial, tampouco había constancia instantánea vía satélite dos posibles movementos de tropas, nin armas atómicas, nin mísiles que as portaran ata as antípodas se é necesario. A guerra era mundial porque se estendía polo mundo adiante, pero loitando en frontes, mentres na actualidade a posibilidade é que non haxa frontes, que o fronte sexa a túa propia casa, a miña e a de Igor Vasilenko se existe, onde queira que viva. Todos, en conxunto, e ó tempo.

    O que si había era escalada. Coma hoxe.

E Deus dixo: 'Haxa Paz!'. E a paz fíxose...

E Deus dixo: 'Haxa Paz!'. E a paz fíxose...

    O certo é que procurando na biblia non atopo a frase do título por ningures. Será que Deus deixou esa labor como menor, para a xente, para nós.

    Mais, visto o visto, coido que se debeu equivocar. Tanto pola dificultade da tarefa como pola falta de valoración da nosa intención de lograr a paz.

    Unha semana máis, ás 12 e media da mañá deste terceiro domingo do ano, unha pequena asemblea de xente estendía a súa voz en favor da paz nos chanzos de acceso ó concello de Ribadeo. Neste caso, pouco máis de quince persoas que comentábamos que nos gustaría estar en varios lugares á vez, pois o facerse escoitar polos grans de plástico, último ataque ó mar da zona polo momento, era outra posibilidade que queríamos defender, uníndonos ás manifestacións celebrándose ó largo do país no mesmo momento. Comentarios que tamén se facían eco das estatísticas: neste caso, 15 entre 10000 é o 0,15 % da poboación de Ribadeo. Menos aínda tendo en conta que había xente doutros concellos da bisbarra.

    E mentres, a guerra continuando.

    A guerra pode comezar por unha chispa, atizada por intereses de moi pouca xente, pero é sufrida por moita, moita xente en diferentes niveis, e necesítase moita xente para parala. Esa sí é unha 'loita asimétrica'! Non só pola diferenza para impulsala ou parala, senón pola escasa xente que saca beneficios fronte á moita que sofre, ou polo pouco esforzo que parece levar provocala fronte ó moito para volver a unha situación de paz. Mesmo pola diferenza entre as palabras: as verbas en relación coa guerra e coa loita son omnipresentes, sen que moitas veces nos decatemos de que estamos a usar palabras que saen do contexto bélico, mesmo con connotacións positivas, animando ó emprego desa lingua de guerra. En troques, a paz vese soa, acompañada dunhas poucas verbas ás que mesmo se lles atribúen aspectos negativos: ser pacífico parece estar reclamando un 'miña xoia!' conmiserativo, mentres 'ser loitador' infunde ánimos.

    A paz, unha construción diaria. A guerra, a chispa dun momento que pode estenderse ate o infinito. Un desequilibrio, unha asimetría que todos sufrimos, aínda que cando vemos lonxe o conflito seguimos coa nosa vida como se non fora con nós. Lonxe no espazo -a pesares de que hoxe o mundo é pequeno- ou no tempo -a pesares de que a documentación de feitos actuais e pasados avanza a tal velocidade que ata teñen cabida as loiadas desinformadoras-. Quen se lembra do auténtico motivo da primeira guerra mundial, indo máis aló do asasinato dun príncipe? Ou da segunda, de antes da invasión de Polonia? Ollos que non ven, corazón que non sinte: pasan as novas a un segundo plano e logo á súa desaparición, así 'non sufrimos' as guerras máis que as que son notificadas como 'interesantes', é dicir, con intereses, para interesarnos nunha postura favorable a unha das partes...

    Imaxes de hoxe, tomadas por Suso Fernández:

Sen cidadáns na rúa non hai revolución. Con eles pódese cambiar o curso da historia

A frase aparecía onte nun artigo dunha persoa que non teño por revolucionario (máis ben, ó contrario) Timothy Garton Ash, pero non por eso deixa de ser crara e certeira, de manual, para quen pretenda influír dalgún xeito na política sen adicarse a ela como 'profesional'. Ocorre que a dificultade está en como convencer ós cidadáns en saír á rúa por riba dos medos que invaden á cidadanía ós cambios, e ó poder establecido que teñen enfronte para logralos. Non deixa de asombrarme que fora posible o levantamento do pobo en situacións como as revolucións de Birmania, actualmente, ou de Solirariedade en Polonia hai varias décadas, por poñer só dous exemplos. E é que enfrontarse ó de todos os días, que aínda por riba está protexido polo poder establecido con todos os seus recursos, non é doado: hai unha barreira sicolóxica que vencer para dar o paso, a parte de chegar ó convencemento de que as cousas se poden cambiar.
Hoxe hai pleno en Ribadeo. Como lugar onde se decide moitas cousas sobre a cidadanía, un pleno debería contar cunha audiencia grande aínda nos casos máis anodinos. Dende hai un quinquenio que os sigo con certa asiduidade, raro é o pleno no que a audiencia sobrepasa o número de edís. Esta noite váise tratar do orzamento municipal. E xa sería unha pequena 'revolución' que o salón de plenos estivera cheo. Que a mesma interventora avise de que o orzamento (por certo, xa gastado na súa grande maioría, pois é o correspondente a este ano) aumenta unha débeda xa preocupante, parece caer sobre mollado. Que o secretario poda gañar máis do doble que o alcalde (dietas a parte, segundo parece; algo a confirmar) pasa como normal e desapercibido por aquelo de que os soldos son secretos e inviolables. Que poda estar comprometido no futuro soldo de ascensorista e mantemento de ascensor na Atalaia dise que non é deste orzamento. E así sucesivamente. E dicir o que estou dicindo tamén pode ser revolucionario e mesmo terrorista ou reaccionario (os calificativos, por contradictorios que sexan, son doados de aplicar)
Vémonos esta note no pleno?

DICEN QUE LA PALABRA UCRANIA SIGNIFICA BORDE O FINAL. Ángel Alda

 

DICEN QUE LA PALABRA UCRANIA SIGNIFICA BORDE O FINAL. Ángel Alda

Cuando el talento no nos da más que para adivinar en seis intentos una palabra de cinco letras es lógico suponer que el crucigrama de la guerra de Ucrania se nos escape del entendimiento.

Los antecedentes no sirven de mucho. Algunos son tan lejanos como las luchas por la paz antinuclear de los años cincuenta. Imposible de rememorar hasta para los más viejos del lugar. Otros hacen referencia a las guerras de la vieja Yugoslavia en descomposición. Creo que tampoco nos sirven. Aquellas eran guerras tribales y civiles que apenas impactaron en la vida cotidiana del resto del mundo. No determinaban crisis económicas ni grandes convulsiones demográficas.
Algunos han querido ver una especie de retorno a episodios de la Guerra Fría pero en este caso uno de los bloques ha decidido no tener presencia directa en el conflicto. Aquellos que se empeñan en ver la mano de la OTAN se ven obligados a hacer encaje de bolillos para reflejar la sombra de los años que tan bien retrató John Le Carré, recién desaparecido.

Si los antecedentes no ayudan tampoco lo hacen los propios acontecimientos. Tenemos una narrativa del conflicto llena de imágenes y de sonidos caóticos y espectaculares pero que sirven para acreditar poca cosa. No vemos imágenes de enfrentamientos militares ni de frentes de guerra directos. La información se centra fundamentalmente hacia el impacto migratorio en las fronteras exteriores de Ucrania con Polonia y Rumanía y hacia las movilizaciones internacionales contra la guerra. Por no hablar de la abundancia de informaciones falsas que han obligado a crear un nuevo formato periodístico dedicado a su denuncia. Todas las grandes agencias y muchos servicios de prensa de nuevo tipo están presentando productos relacionados con los bulos. Ojalá la prensa de desmentidos tenga futuro.

Hay un acuerdo amplio o un relato mayoritario que entiende que la aventura rusa no está siendo todo lo rápido que los propios rusos esperaban y que la resistencia ucraniana es mayor de la calculada por los agresores. También alcanza gran crédito la idea de que el coste político para los rusos de su aventura es mucho mayor del previsto. Lo hemos visto en las Naciones Unidas de una forma transparente. Otro consenso informativo y político se mueve en torno al impacto económico sobre la economía mundial. Mucho más amplio de lo que el más pesimista de los observadores calculaba. En términos de energía, de comercio y de implicaciones estratégicas. Y puede ir a peor.

En cuanto a la interpretación popular del acontecimiento el mundo se mueve entre el espanto y la estupefacción. Esos sentimientos son poco propicios para despertar el entendimiento sino más bien para provocar histerias y paranoias. De las dos cosas estamos bien sobrados. Ardores guerreros y pánicos no parecen un buen escenario para obtener buenas respuestas sociales ante la crisis que se dibuja en el futuro inmediato.

El peligro más evidente que yo veo es que surja una especie de resignación, de acomodo que dé lugar a una escalada enloquecida del conflicto que elimine las posibilidades de encajar soluciones parciales o temporales que den tiempo a arreglos diplomáticos de fondo. Existe una posibilidad diabólica de guerra total por mucho que eso nos haga volver la cabeza. Las guerras mundiales siguen presentes en nuestra memoria colectiva. Ni siquiera el espanto nuclear, en determinadas situaciones, sería un factor disuasorio. No acabamos de salir de la crisis económica global ni de la pandemia del Covid o de enfrentar la crisis climática y la energética sin costes de liderazgo y detrimento de la capacidad de respuesta política internacional. Los puentes de diálogo están rotos y la dinámica de los hechos alejan muchas posibilidades de encuentro. Se buscan perdedores y ganadores y en ese camino no se duda en ofrecer al pueblo ucraniano el heroico papel de David ganador en una lucha imposible  y al pueblo ruso el de Goliat humillado, el de matón de barrio derribado.

Es por eso que uno piensa en las eternas categorías de la lucha por la paz. Que se inspira en nobles estrategias de solución de conflictos. Y que pide que nadie entre nosotros desprecie las posibilidades de crear un mundo nuevo sin necesidad de ofrecer las ruinas del mundo presente. Cuando solo queda confiar en eso es que ya hemos llegado al final.

Que Dios nos ampare.

Non é por a Ucraína, é por nós

Convocatoria da concentración pola paz de Ribadeo, para o xoves 15

Non é por a Ucraína, é por nós

    Non, non nos deixemos levar nin nos levemos nós mesmos a engano: en boa parte dos casos, diría que na grande maioría, das (poucas) concentracións que se fan contra a guerra hoxe en día, non é "pola agresión rusa", nin "pola guerra contra Ucraína", senón pola paz, pola paz en todos os lugares e contra todas as guerras, incluídas as guerras internas de máis dun estado contra parte da súa poboación. E, aínda que só sexa por lembranza do dito de "primeiro viñeron polos (...), logo polos (...), logo viñeron por min, e non quedaba ninguén para defenderme", dicir que as concentracións fanse por todos nós. Un nós amplo, que non exclúe a ninguén, mesmo nin á xente que decide atacar. Iso, aínda tendo en contra meses de propaganda bélica ‘na procura paz por apoio a unha das partes’. E non, non se trata de dicir que a Ucraína comezou a guerra, e non Rusia, como parece abandeirar certa xente, pero tampouco de comungar con rodas de muíño dicindo que os atacados foron, son e serán santos, e os atacantes, demos. Calquera pode rastrexar que Rusia comezou atacando, pero antes Ucraína (e a OTAN) incumpriu palabras dadas, que antes había un conflito ás beiras do río Don coas dúas partes implicadas, rusos e ucraínos, que Rusia ocupou Crimea, onde xa tiña unha base nese territorio adxudicado a Ucraína na división da URSS, ou que, mentres Rusia corta o subministro gasista a Europa por Polonia ou o Báltico, aínda pasa gas ruso a Ucraína, ou aínda, que Europa lega pagado, dende que comezou o ataque a Ucraína, máis cartos a Rusia do que lle leva costado a esta a guerra. Botóns de mostra, entre sorprendentes e hilarantes se non fora polo que implican, de feitos que se pretenden ocultar e descartar ou ben magnificar e manipular por riba, ou ó tempo que os desastres da guerra. E iso por non mentar o que supón a guerra e as medidas tomadas en consecuencia para outras cousas, como a emerxencia climática.

    Hai tempo xa que a concentración que sigo, a de Ribadeo, vai case para trinta xoves ás oito da tarde diante da casa do concello, ven diminuíndo en número de asistentes. Nas últimas, mesmo sobraba algún dedo para facer a contaxe. Pero segue a facerse, segue a lembranza de que hai guerra, de que non debera habela e de que a paz constrúese. A historia desa concentración comezou cunhas poucas deceas de persoas a partir dunha convocatoria anonimizada, chegou rápido ó par de centos de participantes, e logo sufríu unha caída longa ata hoxe, na que a asistencia vaise mantendo, ímonos mantendo, de xeito irregular: algunha vez falta alguén das persoas habituais, algunha outra ven alguén que non soe aparecer outras semanas.

    Nas primeiras convocatorias escoitábase falar moito sobre o ataque ruso. Pouco a pouco, foron predominando e quedando en solitario os chamamentos á procura activa da paz, das paces en tódalas guerras, famosas e visibilizadas ou non, guerras con décadas de existencia ou recentes, aquela que están no seu punto álxido ou as que continúan de xeito larvado, sexan entre estados ou internas dun estado contra parte do seu pobo...

    Non, non é por Ucraína, senón por nós, que debemos seguir a lembrar que a paz necesita un traballo para preparar o ambiente.

Noxo

Día a día váise facendo camiño, faise camiño ó andar, como dicía Machado. E día a día, con ilusión, vamos cara ó futuro. Menos mal que o ser humano (tamén) é así.
Aquí fálase e quéixase un moito da política ou a sociedade local, pero non extraña, a tenor do que ten ocorrido e ocorre noutros lugares ou a nivel xeral. Non fai falta irse ó engano de Hitler de provocar un conflito para comezar a invasión de Polonia ou o referirse á sua 'solución final'. Aí está, dende hai cousa dunha semana, demostrado que alguén minte no afundimento do 'Cheonan' entre as dúas Corea, ou o ametrallamento polo exército israelí da flotilla con axuda a Gaza, acusada de provocación. E elixo cousas de fóra, non a nivel España, sabendo que por estes lares hai de sobra exemplos, de hoxe, do século pasado e dos anteriores.
En tódolos casos haberá defensores que xustifiquen os ataques ou as mentiras; máis aínda, que tenten dicir que os años atacaron ós lobos dun xeito despiadado. O que as cousas non sexan en xeral brancas ou negras, senón algún gris intermedio, facilita a cerimonia da confusión. Confusión da que se tenta sacar proveito. A famosa propaganda de Goebbels non foi a única, atopándose entre os países belixerando na súa contra casos semellantes de xustificación. Ou é que o célebre bombardeo de Dresde foi feito polos alemáns? Os intereses hai moito que se apropiaron daquelo de 'o fin xustifica os medios', e se en tempos idos os medios dos poderosos resultaban redundantemente poderosos, son chegados outros nos que os medios a disposición dilúense, fánse lixeiros, suaves, mesmo invisibles, pero non menos poderosos.
Ligazóns para apoiar o que digo? Centos de miles. Tantas que non son necesarias aquí. E tamén para xustificar posturas contrarias. Non tantas quizáis, pero abondas para crear confusión.

AMBIENTE NAVIDEÑO. José María Rodríguez Díaz (2007)

    Unha entrada en paz, lexible en boa parte en clave actual, quince anos despois.

Sábado, 15 de diciembre de 2007

AMBIENTE DE NAVIDAD

• Publicado por jmrd_ribadeo a las 10:52 

AMBIENTE NAVIDEÑO  

Mientras el mundo sigue revuelto con los grandes temas sin resolver, la economía haciendo agua por todas partes, la emigración huyendo del hambre y de la miseria, exponiendo todos los días sus vidas en los cayucos en su lucha por una vida mejor, las guerras y el terrorismo haciendo jirones las vidas humanas, mientras esto sucede, digo, en Argentina Kirchner entrega el poder a su señora como quien le pasa el bollo para el desayuno, en Rusia el presidente Putin nombra presidente a Medvedev y Medvedev nombre a Putin primer ministro y en Polonia los hermanos Kaczynski llegaron a reunir Presidencia y Gobierno en una misma familia. Todo para perpetuarse en el poder ante la pasividad del pueblo. Y hasta en la misma Iglesia hay quien percibe indicios de nepotismo en el nombramiento de los obispos. Todo como en los viejos tiempos de la Edad Media, pero ahora disimulados por la democracia.

Y ya en nuestra patria, España, agitada por las olas del terrorismo, navega a la deriva sin que los dos capitanes logren ponerse de acuerdo sobre la singladura a seguir en puntos como el terrorismo, la economía o la división territorial.

Y mientras esto pasa en el mundo, nosotros aquí en Ribadeo, en este suave clima invernal que disfrutamos, poco a poco nos vamos acercando a la Navidad. En este ambiente sereno, de aparente tranquilidad política, la gente se dispone a hacer acopio de lo necesario para celebrar estas fiestas sin desequilibra la economía familiar. Se trata de adaptar la cesta de la compra a las posibilidades reales de cada familia. Sin renunciar a los ritos que exige una celebración como esta, se impone la moderación en los gastos superfluos. Una actitud que el propio regidor municipal parece compartir con la aparente austeridad en la decoración ambiental de estas fiestas. Los tiempos que corren no están para aventuras. La energía es muy cara y su producción muy lesiva para el CO₂. Por eso conviene esforzarse en evitar el abuso que, muchas veces, se hace de la energía, con el consiguiente daño para el bolsillo y el medio ambiente. Y menos mal que la revisión de la memoria histórica no llegó aún a meterse con los embalses, otra herencia del franquismo. La rutina diaria con que discurre la vida social estos días en Ribadeo no se ve alterada por nada. La gente se mueve tranquila, dedicada a sus trabajos y labores. Salvo algunos casos de grave enfermedad que se están dando últimamente, muy comentados en las tertulias por su impacto social, parece que la rutina de la vida diaria se convierte en norma de convivencia sin que nada presagie la proximidad de estas fiestas. Únicamente se ve alterada con la celebración de algunos actos culturales, como el fenómeno del 'contacontos', tan de moda actualmente, con el que la concejalía de cultura trata constantemente de entretener a los vecinos, sustituyendo así la tradicional función de los abuelos. Pero en el ambiente de estas fiestas se palpa cierta actitud de pasividad, ¿fruto, acaso, de los malos presagios que se avecinan?

Los mismos partidos políticos de la localidad, entretenidos en el estudio del tan llevado y traído Plan de Urbanismo, están contribuyendo con sus actitudes de suavidad y tranquilidad aparente, y parece que también con sus acuerdos, a que esta atmósfera de paz que se palpa entre los vecinos no se vea alterada con sus crispadas manifestaciones, tan frecuentes en otros tiempos pasados. Esperemos que nos permitan pasar estos días tranquilos para que la gente pueda disfrutar con paz y tranquilidad de sus vacaciones, de sus celebraciones familiares y de sus sanas diversiones con los amigos. Pero la calma suele ser, casi siempre, preludio de la tempestad. La paz tiene fama de efímera. Y pronto veremos como, otra vez, se agitan las tranquilas aguas de la política empujadas por vientos huracanados.

Feliz Navidad.

José Mª Rodríguez

Outros Artigos de José María.

Concentración pola paz en Ribadeo. 20220310, segunda semana

Un pequeno corro diante do concello, despois da concentración

    De novo, concentración pola paz, contra as guerras.

    Abonda máis xente que na primeira (nesta foron preto de 200 persoas). Deixo aquí un podcast coas verbas de Evaristo Lombardero, as emocionadas verbas de Oxana, que a semana pasada fixo unha viaxe a Polonia para procurar a súa filla e a súa netiña, as de Beatriz e Jesús Irigoyen, unhas poucas verbas miñas, e o final de Evaristo. E tamén, un par de fotos de Suso Fernández.

    Mentres, a guerra segue en Ucraína (e noutras partes do mundo).

OBSESIÓN POR ÁFRICA. Xosé Carlos Rodríguez Rañón

OBSESIÓN POR ÁFRICA

Xosé Carlos Rodríguez Rañón

    O feitizo colonial por parte dos europeos por África vén de lonxe. Misioneiros, aventureiros, exploradores, explotadores, escravistas, cazafortunas e tesouros, científicos, militares, escritores, artistas ou colonos, todos sentiron a chamada da selva do continente negro e mouro de vastos desertos, xunglas, sabanas e océanos. Ningún deles descubriu nada porque todo o que viron xa estaba alí, mais moitos amosáronlles esas exuberantes belezas lonxanas aos seus correlixionarios e coetáneos occidentais.

    Un deles foi o xesuíta español Pedro Páez, que chegou ás fontes do Nilo no século XVIII, moito antes que o doutor Livingstone (perdido e rescatado en terras centroafricanas na súa inútil procura) e que os seus posteriores “descubridores oficiais”: Stanley e Speke. Mais a imaxe máis literaria do continente se cadra foi a da baronesa e escritora dinamarquesa Karen Blixen quen escribiu, co pseudónimo masculino de Isaak Dinesen, as cinematográficas “Memorias de África” con ese xa característico comezo do seu libro tan coñecido como o do Quixote: “Eu tiña unha granxa en África ao pé das montañas de Ngong”.

Museo Blixen en Nairobi. Imaxe de Alexander Leisser en https://commons.wikimedia.org, lic CC BY SA 4.0

     Na banda oposta habería que falar do xenocida rei Leopoldo de Bélxica polos seus estragos no Congo, froito da súa teima por que o seu recente reino tivese un imperio como as grandes potencias coloniais europeas. O poeta maldito Rimbaud tamén estivo polos lares da África Occidental francesa traficando con escravos mentres se adicaba ao malditismo de aventura e aos versos estupefacientes, todo o contrario que Winston Churchill ou o escritor de terror gótico Arthur Conan Doyle, quen participaron como soldados do exército británico en África do Sul loitando contra os colonos boers holandeses. O escritor anglófono nado en Polonia reflectiría moitas desas vivencias na súa obra “Ébano”.

    Despois da segunda guerra mundial, a visión europea sobre África muda de xeito radical. Principia o proceso de descolonización (moitas veces traumático para africanos e europeos) e unha corrente de mímese e simpatía asenta en moitos brancos (como Camus ou Goytisolo) e tamén en moitos nativos que reivindican as tradicións das súas culturas autóctonas mais tamén se senten herdeiros da tradición colonial europea expresada nas súas respectivas linguas. Froito desa mestura foron moitos os africanos que se trasladaron ao vello continente non só para traballar e mellorar, mais tamén para levar canda eles un anaco de África para deixar en terras europeas como símbolo de simbiose fraternal.

Miedo. Diario de un confinado en Olavide. Ángel Alda

 

Mientras algunos han querido ver en estas imágenes de la ocupación del Capitolio en Washington el reflejo de las manifestaciones en las puertas de los parlamentos españoles pocos han reconocido su gran parecido con los acontecimientos del 23 de febrero de 1981 en el Palacio de las Cortes en Madrid, con el golpe del coronel Tejero.

MIEDO

   Una sociedad asustada es una sociedad a punto de morir por el virus del miedo. Y el día de Reyes pudimos ver en Washington la escenografía de una sociedad practicando un rito de muerte y miedo. El de la muerte de su democracia y el del miedo al futuro. Afortunadamente el espectáculo de ese esperpento distribuido por las redes y los medios de comunicación por las esquinas del mundo ha podido servir como vacuna. Incluso algunos se atreven a insinuar que la vacuna, que el espectáculo, ha sido diseñado en algún laboratorio de ciencias avanzadas en el cálculo social y político. No lo creo. Demasiado talento imposible de encontrar entre las élites del poderoso mundial.

    Para el análisis queda todo el periodo Trump. El tiempo de la deslegitimación de la democracia liberal. De la emergencia de los populismos entendidos como la única forma posible en nuestros tiempos de evidenciar cómo el fracaso económico, social y climático del capitalismo post crisis ha hundido en la pobreza limitada o extrema a capas enormes de las clases medias de occidente y ha hecho posible al mismo tiempo la aparición de unos poderosos sectores tecnológicos y empresariales con una prosperidad insultante, que se han erigido como los beneficiarios únicos de la crisis en compañía de unas castas políticas tradicionales.

    Las formas políticas, las representaciones políticas en el poder, partidos e instituciones como la justicia o el sistema educativo, han sido y están siendo incapaces de ofrecer a los pueblos y a sus clases populares alternativas creíbles de salvación. Los Trump y compañía no surgen en el vacío. Surgen de la insatisfacción masiva de las poblaciones y del convencimiento de que los sistemas actuales de gobierno no están en condiciones de enfrentar el reto del cambio social y económico, de la misma paz y cooperación internacional o de la lucha contra el cambio climático. Y ese fenómeno, esa deslegitimación, no va a ir sino en aumento, desgraciadamente.

    La crisis económica no tiene visos de solución y la pandemia está acelerando los procesos de deterioro, ya que las fórmulas de hacerles frente, si bien sirven para cauterizar el daño a corto plazo: financiación fácil, presupuestos expansivos y expansión del gasto social, a la vez crean unos déficits monstruosos sin solución de financiación viable como no sea con costes sociales y reestructuraciones de deuda pública calamitosa. Sobre la particular afectación de esa crisis galopante en España me abstengo de opinar. Tengo que cuidar mi bilirrubina y mi creatinina.

    Durante mucho tiempo seguirán siendo más las incógnitas que las seguridades. EEUU y con ese país otros muchos de la órbita populista como Hungría, Polonia y Brasil están sufriendo lo que ahora se llama crisis de reputación. Tratar con ellos, llegar a acuerdos y garantizar su cumplimiento se convierte en un ejercicio de riesgo. El caso de los EEUU saliendo del pacto climático de París de manera unilateral o del acuerdo nuclear con Irán producen miedo en la comunidad internacional y reducen la confianza en la capacidad de esos países. La buena reputación cuesta años en ganarse pero puede perderse en poco tiempo debido a las prácticas de dirigentes o líderes incoherentes o insolventes ¿Quién garantiza al mundo que en los EEUU no volverá Trump al poder en el 2025? Y quien habla de garantías estado a estado habla también de garantías empresariales, de créditos comerciales, etcétera.

    Hablando de vacunas nos cuentan que salvo en las Asturias de mis ancestros el ritmo de su aplicación está pinchando. Nunca peor dicho. Pocos pinchazos. Normal. Vacaciones de personal médico, vacaciones de residentes en centros geriátricos y fiestas y, sobre todo, incapacidad técnica y estado desastroso de los sistemas de salud. La fórmula perfecta. Esperemos que a lo largo del año las cosas se vayan arreglando. Yo me conformo con salvar la semana santa del año 2022. Mientras llegan las soluciones la bronca sigue. Hay muchos que necesitan la bronca para alzar su estatura política. Normal también. Ustedes no se alteren por ello. Miren el horizonte y díganse como el sabio del pueblo: la vida son tres funerales y dos bautizos.

    Pasadas las fiestas aquí estamos otra vez. Gracias por darme entrada en sus casas. Procuraré volver de semana en semana si no es mucha molestia.

    Un beso para todas

    Ángel

- Posdata

Cuidado con Filomena

Con los acontecimientos de ayer en Washington me vino a la memoria lo que nos contaba a los reclusos de la cárcel de Carabanchel en 1971 el líder de la huelga del Marco Jerez. Con una gracia sin igual, Manuel el vocal del sindicato que armó aquella legendaria huelga, narraba cómo la Guardia Civil le estaba apuntando con sus armas mientras se dirigía a sus compañeros huelguistas en una asamblea. "Queridos compañeros, decía, es hora de terminar con esta huelga. La patronal parece que está en condiciones de aceptar nuestras reivindicaciones."

Mientras lanzaba ese discurso que demostraba su voluntad de servir al orden público y evitar su detención, Manuel iba guiñando alternativamente sus ojos.

Desgraciadamente no pudo evitar su detención. La Guardia Civil no es tonta. El recuerdo me llegó escuchando los mensajes de Trump pidiendo a sus partidarios que se retiraran del Capitolio con argumentos que más bien invitaban a insistir en la bronca. Un maestro Trump. A la altura de un vocal rojo e infiltrado en un sindicato vertical franquista.

Os días non medran

Imos para o inverno, pero aínda estamos no verán, precisamente na época na que os días decrecen dun ó seguinte con máis rapidez, no cambio de estación, cara ó frío. E se é unha posible alegoría do 'atardecer da vida', entre outras, pode facer pensar na perdurabilidade das cousas. Por exemplo, na facilidade con que o outro día Victor Moro nos lembraba nun artigo as cousas que desapareceron de Ribadeo e quedabamos abraiados pola comparativa das que quedan aínda. Para comparación, temos a loita de outros pobos por servicios, como a que tivo Foz polos servicios médicos ou que mantén estes días Burela polo Cuartel da Gardia Civil. Aquí, o que lembro de protesta auténtica foi en dúas ocasións en máis de 20 anos, nunha polo pediatra, que cando viu foi anos despois de facela, e outra loitando pola conservación da ría de Ribadeo en contra dun novo recheo, que o alcalde se encargou de desbaratar a semana seguinte, de xeito eficaz. Ribadeo vai para o seu particular inverno, e advirto que crecemento urbanístico non é asimilable a mellora, a cambio de estación para máis luz.
Así, voltando á feira de onte, da gusto que se abran novas portas ó campo, o que representa un pouco de esperanza de que isto poda cambiar a mellor, ó tempo que ó pasar por diante e ver unha rúa cortada á beira do lugar típico de realización do mercado, pregúntase o por que dun corte de servizos para ofertar a feira, é dicir, en principio, outros novos. Eu aínda non logrei contestar dende que o vin, e por eso a pregunta. Por certo, que no mesmo sentido de promoción turística que apuntaba o tenente de alcalde na apertura da feira ou eu na entrada sobre as Grobas, o catedrático de xeoloxía Augusto Pérez Alberti traía unha pequena recua a estudar a zona de costa ribadense e falaba da potenciación necesaria da xeoloxía na zona, tamén dende un aspecto turístico, lembrándome que se queren rebaixar tanto en Meirengos como en Piñeira unha morea de metros cadrados para construír sendas piscifactorías, na loita que xa esplicitei varias veces e que se dará máis mentres non se especifique un modelo de desenvolvemento para Ribadeo. E, apesares de todo o que sei sobre o desenvolvemento turístico, onte mesmo atopeime a dous ribadenses xa cunha certa idade, e con bo coñecemento da costa, que me preguntaron onde é o castro das Grobas. Por se non quedou claro o outro día co plano, queda pegado á insua (que formaría parte del). se se quere ir a esa zona dende a pista asfaltada, hai unha bifurcación, collendo á esquerda ó pouco estaremos metidos un bo cacho entre dúas zonas máis elevadas, que fan como paredes do carreiro: son muros exteriores do castro, trazados en xeito circular, que o limitan cara á terra.
Onte deixei sen dicir a fonte dunha cita. Referíase a Polonia, as declaracións dun cidadán de a pé sobre o que está a pasar nos últimos anos, a pesar dun crecemento do PIB non desprezable. Viña no 'Le monde diplomatique' de setembro, p.5.

Imaxe típica

Hoxe é o día seguinte á vitoria de Fernando Alonso no mundial, que ten revolucionada á xente. Fai moito máis tempo que tivo lugar a decisión que da lugar á imaxe de árbores pelados no Xardín de Sela: a decisión de cortar as árbores porque tiñan demasiado desenvolvemento. O resultado é que houbo case unha vintena que non deu tirado despois para arriba. E que levan xa anos ben pelados, sen cortiza ou ben con hedra... Pero non é só eso: na imaxe aparece o aparcamento ata na mesma esquina (esta vez, respectando o paso roxiblanco), o lixo xusto na cabeceira do xardín, carteis algo anárquicos, sinais de tráfico provisionais impedindo o paso a unha rúa despois de estar cortado ou semicortado un ano (non lembrades que a paralela a ela leva cortada todo ese tempo, e que o fronte do edificio botou abaixo a rúa?), ... é dicir, moi 'tipical Ribadeo' desta tempada, correspondente coa protesta que se levou a cabo onte coa marcha costeira en contra da factoría de Rinlo-Meirengos. Esperemos que a tempada pase.
No mundo, Polonia veu o día de dereitas tras as eleccións de onte e o Katrina, unha vez desfeito, da un respiro a Bush, que se ve cada vez máis respondido pola xente que se opón á guerra de Iraq, como no seu tempo pasou con Vietnam. Pero o día de hoxe pasará como o do anuncio da deposición total de armas por parte do IRA Irlandés. Será desta?

PORTUM IULIANUM. PORCILLÁN, artículo de Francisco José Campos Dorado

O nome do porto de Porcillán, é de orixe romano, Portum Julianum, Porto Julianus posiblemente o porto daquela mítica cidade de poboación celtíbera citada como Iulia do Eo, na voz Rivadeo do pirmeiro Diccionario Espasa. De calquera maneira, este porto de orixe descoñecido, é moi, moi antigo: “sabido é que os fenicios estableceron en moitos puntos do noso litoral pesquerías e salazóns de pescado entre os séculos XX e XVI antes de Cristo, e explotaron os xacementos de estaño e doutros minerais que abundaban no pais" (Ribadeo Antiguo, Paco Lanza, páx.17). No século XII (1164) era dono das parroquias de Vilaselán, Piñeira e Santiago de Vigo o Conde D.Rodrigo Velaz de Montenegro, cas vendeo por 1500 marabitinos de ouro a Fernando II (1157-1188) rei da Galiza e León, e doce anos tamén de Toledo durante a minoría de edade de Alfonso VIII (Escritura otorgada en Vilafranca o día octavo das kalendas de agosto, era de 1220, ou 25-Xullo-1182 na era actual) O rei, a súa vez, cedeulle as Terras de Ribadeo o bispo Rabinato e a súa igrexa mindoniense que estuvo en Ribadeo desde 1182 a 1218, primeiro con Rabinato, ata 1199, e logo co bispo D.Pelayo II de Cebeira (1199-1218).

Placa na rúa adicada ó Bispo Cebeira

Os bispos da diócese de Ribadeo, disfrutaron de señorío de abadengo, e comezaron en 1271 a percebir o dereito de portazgo por mandato do rei Alfonso X o Sabio. En sucesivos anos, fóronselles concedendo outros dereitos, como o de facer salinas, cobrar o fondeo dentro da ría, a contribución da luctuosa, o dereito sobre a pesca de baleas que perdurou ata o século XVII, disfrutando tamén de atribucións de señores xurisdicionais, con facultades xudiciais, militares e lexislativas sobre as terras que lles pertencían (Fortalezas de Lugo y su Provincia, Manuel Vázquez Seijas, Tomo II, 1959). Nótese que aquelas antigas pesquerías e salazóns, que viñan desde os fenecios, o escribano do rei Fernando II mal tradúce como “salinas” (de sal) instalacións que non se sabe que houbera en Ribadeo. En Porcillán, polos anos 458 e 459 os hérulos desembarcaron para saquear e queimar Rivadeo (Juan Ferreras, Historia de España hasta 1585) aínda que para Murguía (Historia de Galicia, tomo III) non está probado que este feito ocurrira en Porcillán e Cabanela que eran os barrios que formaban o Rivadeo portuario, pois poidera haber sido calquera porto da provincia de Mondoñedo. Sin embargo, Paco Lanza, no Ribadeo Antigo, sin contradicer a Murguía, deixa expresa nota, de que no século V, estes dous embarcadoiros quedaban fora do recinto amurallado e estaban a maior distancia da fortaleza.
Sendo así, parece ser que Murguía non conta co desamparo defensivo que significaba estar fora dos recintos da muralla, condición que era sempre aporveitada para os asaltos da piratería, pois Rivadeo no século V non estaba formado soiamente pola poboación de Porcillán e Cabanela, senón tamén pola poboación que habitaba dentro das murallas defendidas pola torre das Cabanas en Cabanela, e pola fortaleza, que contaba con dúas torres: unha pequena e outra principal, que mira por donde, tamén se chamaba Xulia, e que nove séculos máis tarde dos asaltos dos hérulos, sería residencia dos Condes de Ribadeo, cando o rei Enrique II de Trastámara concede en 20 de diciembre de 1369 o Condado de Ribadeo o capitán francés Pierre de Villaines, “o Beque” de Normandía.
As acometidas comerciais e invasoras de romanos, hérulos e vikingos ó porto de Ribadeo fanse evidentes nas pegadas toponímicas que deixaron. Aínda que Gallaecia non se establece como provincia romana ata Diocleciano entre 284-288 d.C., dos romanos Porcillán conserva o nome, Portum Iulianum, referido a Cayo Julio Cesar, o que gana a batalla de Mundo a Pompeyo no ano 45 a.C. Hai documentos que acreditan que todavía se chamaba Portus Iuliani no século XII.
Dos hérulos, que eran pobos suevos que dominaron Ribadeo como señores, quedaron os toponimos de lugar donde quedaron a vivir: Vilaselán (propiedade do señor Selanus), Vilausende, Vilaframil, Vilandriz, Vilamariz, Vilagoíz, Requiande, Sendín e Cinxe (Estudio sobre Toponímia de Ribadeo, José Mª Rodriguez Díaz, 2007, Páx.8). Os hérulos, chamados nas crónicas antigas “os piratas do Báltico”, eran individuos pertencentes á confederación dos pobos suevos que habitaban a Pomerania, e tomaron parte na invasión do imperio romano no século V. Figuraban como parte das hostes de Odoacro que puxo fin o Imperio de Occidente, depoñendo a Rómulo Augústulo no ano 476. A Pomerania extendíase o largo do mar Báltico, desde Stralsund o Vístula, formando unha provincia de Prusia, hoxendía gran parte daquel territorio, pertence a Polonia.
Os vikingos durante os séculos VIII e X d.C. realizaron extraordinarias fazañas de exploracións marítimas, pero nas costas galegas nos anos 844, 850, 862 fixeron todo tipo de saqueos e destruccións das poboacións costeiras. No ano 968 o mando de Gunderedo, atacaron con 8000 homes, e en Fornelos, saliu o bispo de Compostela, Sisnando, para contelos, morrendo este na refrega. En 971 é San Rosendo e as tropas do Conde Gonzalo Sánchez, quen se enfrenta a eles, matando na batalla a Gunderedo. A última incursión as costas galegas data de 1016. Nestes séculos a poboación de Rivadeo pasou de Cabanela e Porcillán para a Vilavella, posiblemente para que non se poidera ver desde o mar o fume das lareiras donde cociñaban os nosos ancestros, e non chamar atención daqueles que se chamaban “reis do mar” (vikingos), e que por estes lares tamén eran coñecidos como normandos, homes do norte ou os “piratas nórdicos”.
Naqueles tempos, o porto de Rivadeo, non consistía nun porto con peiraos de atraque, tal como hoxe o vemos, senón que existían catro principales embarcadoiros en praias de area, nomeadas de Norte a Sur: a Insula de Guimarán (fai pouco, aínda estaba parte da Isleta), a rampa de Porcillán, dársena e praia de Cabanela e o varadoiro de Figueirúa. Nestas praias era donde se zabordaban lanchas de maior ou menor eslora, para o transbordo de persoas e mercadorías, e incluso os propios barcos se varaban ou daban a banda para calafatealos. Había tamén outras pequenas praias: como a das Arenas e a de Lino. Na de Figueirúa, algo máis grande foise facendo unha rampa de acceso para o desembarco e varada das lanchas, que en 1825 para reparala, utilizaron as pedras de cantería da inconclusa Colexiata de Santa María (“La Colegiata Fantasma”, Juan Carlos Paraje Manso,1981).
Entre Cabanela e Porcillán había pequenas cabanas donde vivían os pescadores desde tempo inmemorial, frente as que podían tender e secar os aparellos de pesca e varar as embarcacións para gardalas do temporal e carenalas.
O paramento actual do peirao de Porcillán foi iniciado en 1880 con un presuposto de 231.357 pts. e en 1883 aínda ía a paso de tartaruga (Apuntes Sobre Ribadeo, Fernando Méndez SanJulian, 1884). As pedras do paramento foron extraídas das propias rocas da Ría de Ribadeo, talladas a cincel e martillo e sacadas con cuñas das rocas de Pena Furada transformada en canteira, e da costa preto do faro da illa Pancha. As pegadas da extracción dos bloques de pedra son hoxendía aínda evidentes nestas zonas, incluso se poden ver algúns puntos de amarre das barcazas, e un tinteiro excavado na roca, donde seguramente afincaba o couce do puntalillo dun guindaste có que se cargaban as pedras as barcazas, coas que se transportaban ata o peirao en construcción. (Notas propias, veciños de Ribadeo). A antiga rampa de Porcillán dentro da dársena desapareceu cando foi reenchida en 1971, para facer o pirmeiro paseo marítimo, cuxo recheo tamén se levou por diante a dársena e praia de Cabanela, a das Arenas e a praia de Lino. A rampa de Figueirúa, foi pouco a pouco desaparecendo o ir quedando enterrada cós sucesivos recheos da dársena de Mirasol levados a cabo a partires dese ano 1971, e continuados ata os nosos días.
Canta historia e que tan pouco valor se lle da. Iberos, fenicios, celtas, romanos, suevos, e quen sabe cantos pobos máis comerciaron no porto de Rivadeo, vía Porcillán e Cabanela, ¿cantos vestixios arqueolóxicos poderíamos atopar no leito da Ría de Ribadeo, si exploráramos entre 10 ou 12 metros de calado nas zonas de fondeo daquela época? ¡canta historia queda todavía por descubrir! ¿non se podería facer algunha cata en puntos estratéxicos para descubrir toda esta riqueza histórica que posiblemente sexa única na cornisa cantábrica, debido a importancia de porto natural, abrigado, practicable todo o ano e estratéxico que foi para a navegación costeira e de altura entre o Mediterráneo e Europa, e viceversa? A quén corresponda: mirade esto ¡por favor!