NO CENTENARIO DE ISIDORO ASENSIO AMOR (artigo de Roberto R. Rodríguez)

Pedín e Roberto Rodríguez pasoume este artigo publicado o sábado (20151010) na Comarca sobre Isidoro Asensio. Tomeime a liberdade de poñerlle algunha ligazón consecuente co seu uso en internet:

"O próximo 15 deste mes do outono cúmprense cen anos do nacemento do insigne xeólogo Isidoro Asensio Amor. Nacido segundo as súas propias palabras, “casualmente en Sevilla” porque sempre reivindicou a súa orixe galaica por parte da nai.

Será na década dos anos corenta cando visite Ribadeo acompañado precisamente pola súa nai e animado polo seu amigo Enrique Otero Aenlle. Era o principio da querencia de Asensio por estas terras e paisaxes, agrandada cando casou con Elena Nistal. A familia multiplicouse co nacemento dos fillos e Ribadeo pasou a se converter na meta ansiada ó remate de cada ano académico.

A nosa bisbarra engaiolaba un novo científico, doctor en Ciencias Matemáticas e Naturais (Xeoloxía) pola universidade holandesa de Leiden; doctor en Xeografía pola francesa de Estrasburgo e tamén en Farmacia pola Complutense de Madrid.

En palabras de Vidal Romaní, xeólogo da Universidade de Santiago de Compostela, a xeoloxía galega nace no bienio de 1834 e 1835, cando se remata en Ribadeo o Mapa petrográfico del Reyno de Galicia e a Descripción geognóstica del Reyno de Galicia, respectivamente, obras que debemos ó gran xeólogo e enxeñeiro de minas, o alemán Guillermo Schulz, nacido en Habichtwald (Deowerg, Prusia) en 1800.

Se na inxente obra de Schulz parece adiviñarse unha certa predilección por Galicia, a rexión que mellor coñeceu e estudou de toda España, non é menos certo que Asensio foi continuador da obra do propio Schulz, Barrois, Hernández Sampelayo… contando incluso coa colaboración do seu mestre Hernández Pacheco que visitou a comarca a finais dos cincuenta invitado por Isidoro Asensio.

Centos de traballos viron a luz en múltiples publicacións científicas, prensa nacional, rexional e local, desentrañando as caras ocultas ou pouco estudiadas da rasa cantábrica e principalmente da ría de Ribadeo. Foi o profesor Asensio Amor, sen dúbida, o gran xeólogo ribadense do século XX ao que, en palabras de Dionisio Gamallo “ tanto lle debemos os ribadenses”.

Asensio sempre se considerou a sí mesmo un ribadense de adopción e como tal, contribuiu en todo o que lle foi solicitado dendo tódolos ámbitos da vida local, mostrando especial debilidade polos semanarios locais, principalmente por La Comarca, hoxe La Comarca del Eo, para publicar os seus estudos.

Foi Académico Numerario da Real Academia de Doctores; correspondente da Real Academia de Farmacia e membro correspondente do Real Instituto de Estudios Asturianos. Entre outras distincións era Miembro Español del Comité de Medios Insulares, Miembro Correspondiente de España en el Comité Internacional de Geomorfología de Costas (Unión Geográfica Internacional), Miembro del Consejo Técnico Asesor del Patronato Alonso de Herrera (CSIC) e Medalla Santiago Ramón y Cajal del Consejo Superior de Investigaciones Científicas. Recibiu a Medalla de Prata do Excmo. Concello de Ribadeo e nomeado Director Honorario da Casa Municipal de Cultura de Vegadeo.

A súa fructífera carreira profesional desenvolveuse na Universidade Complutense desde 1944 ata 1984. Exercendo dende 1954 como profesor do curso monográfico de Doctorado Sedimentología y sedimentodinámica na facultade de Xeoloxía.

Realizou a súa actividade investigadora no Instituto de Edafología del Consejo Superior de Investigaciones Científicas de 1942 a 1949 e nos Institutos Mixtos de Geología “Lucas Mallada” e Geología Económica do CSIC de 1949 a 1984. Así mesmo traballou, entre outras, na Gloeilampen Fabrieken Philips de Eindhoven (Holanda) e nas universidades de La Sorbona, Estrasburgo, París, Burdeos, Aix-en-Provence, Marsella, Besancon, Brest, Ámsterdam, Leiden e Groningen.

Entre os seus traballos de asistencia técnica destacan os informes para a mellora de condicións de aproveitamento de recursos naturais; estudios de procesos que contribúen ó recheo de rías e esteiros; regularización hidráulica en cuncas artificiais e mellora de portos con maiores posibilidades de acceso e navegación.

O querido e admirado PROFESOR e AMIGO Isidoro Asensio Amor morreu en Madrid o 6 de maio do 2001 e por expreso desexo seu, dende o 7 de xullo dese ano reposa eternamente no regazo da Ría que tanto amou.

Tomamos prestados para finalizar esta homenaxe os inspirados e fermosos versos do Soneto –póstumo- a Ribadeo de Dionisio Gamallo:

“ … Perdona

que te pida

no me olvides. Te quise

sin medida.

Tú (me sepulto en Ti)

Mi Cementerio.

Aún disuelto en el fondo

de la Ría

-nota suelta de antigua sinfonía

que Porcillán oyó a la Villavieja-

mis átomos amantes

se reagrupan…”

"

Un 'henge' en Barreiros

 O lugar do henge, na Roda, Santiago de Reinante (Barreiros), preto do límite con Ribadeo, e á beira dunha pista e da autovía

Estes días estase a falar del. Pódese ver dende hai tempo (descubriuse no 2006, a conto da autovía -as obras públicas como mellores amigas da xeoloxía, neste caso, historia, que diría Isidoro Asensio Amor), pero non deixa de ser un descoñecido. Dende a prehistoria galega aparece esta construción, que non é un castro, senón un henge, din. Mesmo o chaman o 'Stonehenge galego', nun alarde de inventiva como pode ver calquera que vaia por ámbolosdous lugares, a Roda e Stonehenge (que por certo, dinme que non é un henge, e, ben pensado, polo que lembro, non o é).
Un lugar para que 'turistas e lugareños' pasemos ver unha parte descoñecida da nosa historia un día de verán. Ese é o motivo da ligazón que xa deixei ó comezo: o facilitar o atopar esta construción megalítica que casualmente está ás portas do concello de Ribadeo. En canto a dar máis información, unha vez alí, e visto o escavado, decide se queres saber máis ou non. En canto a turismo, dinamización de Ribadeo, etc, coido que a xente de Barreiros pode falar (e aproveitar) das catedrais igual que a xente de Ribadeo podemos falar (e aproveitar) do henge.
--
Entrada posterior (20160930) sobre o xacemento arqueolóxico de A Roda.
--
Isidoro Asensio Amor en Ribadeando:
http://ribadeando.blogspot.com/2008/09/otro-artigo-xa-vello-fotos.html
http://ribadeando.blogspot.com/2008/06/que-mala-sorte.html
http://ribadeando.blogspot.com/2007/09/iesrir-iniciativas-de-estudo-en-prol-da.html
E pronto, a renovación unha ligazón xa inservible, a da súa bibliografía, antes en http://publicadoenribadeo.wikispaces.com/Traballos+de+Isidoro+Asensio+Amor

15 de outubro de 1915. Publicacións de Isidoro Asensio

Hoxe, hace 100 anos, nacía en Sevilla Isidoro Asensio Amor. Ese foi o motivo para que hai uns días lle pedira a Roberto Rodríguez o que publicou e republiquei como "NO CENTENARIO DE ISIDORO ASENSIO AMOR (artigo de Roberto R. Rodríguez)", ou para que editara e aumentara (pouco, polo momento) a entrada correspondente na Galipedia. O mesmo motivo fixo de impulso para a conferencia inaugural deste curso no IES de Ribadeo Dionisio Gamallo.
Agora, volvo a subir a internet algunhas publicacións súas que no seu momento, collidas dende a versión papel na biblioteca 'Viejo Pancho' e con permiso do 21 de xullo de 2009, tiña colgadas nun lugar que me fixeron desaparecer. Aí vai esta nova memoria de artigos descargables (Nota: fai falla loguearse no sitio):

(collida da web do IES de Ribadeo Dionisio Gamallo)

Sobre la formación artificial de una playa en la margen occidental de la ría del Eo (a lembrar que usaba esa denominación para a ría de Ribadeo)
Procesos litorales: las corrientes superficiales en la costa oriental de Lugo (España)
Evolución morfológica de "Tesos" o bancos de arenas en la ría del Eo
Contribución al estudio de sedimentos de la ría de Ribadeo
Formas topográficas en terrenos graníticos
Contribución al estudio de acciones periglaciares en el límite galaico-astur
Morfología del frente costero en el límite galaico-astur
Primer centenario de la muerte de Guillermo Schulz (1877-1977)
Morfología y sedimentología de la costa occidental asturiana
Notas sobre el estudio de las rocas asfálticas
Comparación de los diferentes métodos de análisis granulométricos de suelos
Boa lectura!

O XACEMENTO DE LOUSELAS DE RIBADEO, Artigo de Pancho Campos

Fai meses que levo pensando en escribir algo sobre o xacemento de Louselas, localizado na parroquia de Sta. María de Vilaselán, pero aínda que é un tema para min apaixoante, éme difícil desenrolar estas liñas posto que carezo dos coñecementos académicos indispensables para resumir paso a paso de forma sinxela os feitos que somentes pretendo espallar entre os meus veciños “daquela maneira” para que sexan mellor entendidos e se lles empece a dar a gran relevancia patrimonial que teñen, e descúlpenme os profesionais do asunto se meto a pata en algunha disquisición. Os datos que refiro son adquiridos da lectura da monografía e da charla que nos deu na Casa das Letras o arqueólogo Eduardo Ramil Rego do Museo de Prehistoria e Arqueoloxía de Vilalba (MUPAV), este pasado mes de Agosto donde presentou a Monografía Nº6, LOUSELAS (Ribadeo, Lugo) da que el é coautor xunto con José Ramil Soneira (q.e.p.d)

 Louselas é un xacemento arqueolóxico o aire libre que se identifica no Paleolítico inferior nos inicios do poboamento humano da rexión cantábrica. Ten, nada menos, que unha antigüedade de 480 000 anos, e o seu estudo presta especial atención as ferramentas de pedra tallada que se atoparon, e a súa clasificación morfotipolóxica dos útiles bifaciales.

 Aqueles homes que habitaron Louselas, eran casi como “animais carroñeiros” pois comían as sobras que quedaban da caza doutros animais máis veloces e poderosos ca eles, e comezaron a construir e utilizar ferramentas de pedra lascada para poder sobrevivir comendo a carne dos animais. Así, atópanse útiles chamados “choppers” que son coitelas discoideas ou talladeiras; fendedores, usados para fender os ósos e chuparlles o tuétano. Outras eran para raer e raspar a carne pegada as pieles e ós ósos, chamadas: raedeiras e raspadores.

Biface. Didier Descouens, CCby-sa 3.0

 Os artesáns de Louselas utilizaban para confeccionar aquelas ferramentas, cuarzo filoniano leitoso e maiormente as cuarcitas de grao fino que atopaban na zona. Dentro da Ría de Ribadeo os xeólogos e arqueólogos tamén atoparon espallados algúns montóns de nódulos de silex, pero pronto souberon que eran materiais exógenos “recentes”, non propios dos xacementos prehistóricos da Galiza, e a este material amontoado coñecese como “lastreiras” debido a que son as pedras que os barcos procedentes de Inglaterra traían como lastre, e as tiraban preto dos fondeadeiros, cando ían a cargar madeira ou outros produtos de exportación peninsular (Isidoro Asensio Amor e J.C Iglesias Vidal, 1989)

 A cuestión de maior interés para a comprensión do xacemento de Louselas, foi o diacronismo ou relación entre o feito da ocupación humana e a orixe e depósitos da Rasa cantábrica. Estudos do noso veciño Isidoro Asensio Amor, xunto con Hernandez Pacheco en 1963 e con H. Nonn en 1964, así como, estudos de G. Mary en 1970 e 1975, demostran que hai dous niveles de cantos marinos na zona de Ribadeo, un a 100 metros e outro a 55-60 m que corresponden a cambios do nivel do mar durante o Pleistoceno que é o período glacial cuaternario que sigue xeolóxicamente o Plioceno, un período de gran actividade volcánica, e precede o Holoceno ou período recente da era cuaternaria.

 Estes estudos do nivel do mar son moi importantes para a datación do xacemento, debido a que fai 480 000 anos Louselas era un asentamento de homínidos, e fai 200 000 anos, Louselas estaba completamente sumerxido a 38 metros por debaixo do nivel do mar. ¿Como se sabe que o xacemento de Louselas é anterior a aquela desglaciación que inundaba o lugar de asentamento?. Polas cuarcitas talladas atopadas no xacemento, pois presentan lustre exterior, e as aristas e nervaduras sufriron desgaste desigual, coloracións ocres e violáceas de acusada ferruxe, características que se producen en contextos de grandes cantidades de choiva combinados con períodos prolongados de inmersión marina.

 Do xacemento de Louselas hai medio millar de evidencias líticas ou pedras talladas polo home, que deron lugar a un estudo pormenorizado das distintas fases do seu desenrolo operativo, esto é, adquisición e transformación inicial das pedras, ata a fase da producción das ferramentas.

 Pois ben, con toda esta magnífica historia da prehistoria, fixose a monografía Nº6 do MUPAV, que se basa na tesis doctoral de Eduardo Ramil Rego, defendida na Universidade de Santiago de Compostela en outubre de 2014 baixo o título “Prehistoria Antigua del Occidente Cantábrico. Las primeras Poblaciones”.

Quixera rematar cunhas reflexións. Todos estes estudos líticos tan minuciosos e difíciles os fixeron persoas preparadísimas intelectualmente e na maioría dos casos non percibiron nin un triste céntimo de subención nin para gastos, somentes os moveu o coñecemento académico e a pasión de descubrir verdadeiros tesouros da historia, dos que nós temos a obriga de poñer en valor.

 En Ribadeo tivemos e temos a gran sorte de poder contar con grandes estudiosos da nosa xeografía, orografía, xeoloxía, historia, toponimia, etc. etc. Entre aqueles, e entre outros o Inxeñeiro Schultz e Isidoro Asensio Amor, e hoxe en día Laureano Busto, “La Dote en el siglo XIX”; Chemi Lombardero sobre a “Sociedade de Ribadeo (1900-1936)” e “O Porto Comercial de Ribadeo”, e por antonomasia José María Rodriguez Díaz, historiador e latinista que publicou libros e monografías como: “Sobre Os Castros de Ribadeo, “O Mosteiro de Esperautano”, a “Colexiata de Ribadeo”, “Vilaselán Aproximación a Historia”, “Toponímia de Ribadeo” entre outras decenas de artigos de prensa, nos que nos deu e da a coñecer decenas de anecdotas e momentos relevantes da nosa historia.

 Ademáis do asentamento do mosteiro de Esperautano, por investigar na Graña, e dos castros de Vilaselán, de Piñeira, de Arante, das Anzas, de Vilaosende e da Devesa, que están por terras do Concello de Ribadeo, cuxos restos o descuberto farían un percorrido turístico espectacular xunto coa croa de Reinante, a fraga da Cova da Veneira e o castro de San Miguel de Reinante, a fraga de fentos e fervenza de Augas Santas do Santo Estebo do Ermo en San Cosme de Barreiros, as mámoas do Mondigo, de Comado, das Pallaregas, da Cadeira, etc. Hoxe en día tamén temos de actualidade, o pecio dun galeón do século XVI sepultado no fondo da Ría de Ribadeo que foi descuberto en 2011 durante o dragado do canal de acceso a Figueirúa ou muelle de Mirasol. Pois ben, os castros siguen abandoados a súa sorte como fai máis de dous mil anos, e o pecio do Galeón de Ribadeo está a punto de desaparecer debido a que está desenterrandose e enterrándose sucesivamente cos movimentos das augas das mareas e o rebufo das hélices dos barcos, e dicen os buzos que: “desenterrar o pecio levaría poucos meses e a esa profundidade non necesitaría un gran presuposto”. ¡E hai un montón de pecios na ría con cuxos restos faríase un Museo Marítimo de valor académico e cultural incríble!

 E eu me pergunto ¿Como é posible que tendo un territorio tan sumamente plagado de historia terrestre e marítima, non teñamos un triste recurso para poñelo en valor? Sabendo que en Madrid o que se considera Ministerio de Cultura é un simple cartel guindado dunha parede, ¿tamén é o mesmo a Consellería de Cultura da Xunta de Galiza?, ¿un simple cartel guindado dunha porta sin máis utilidade que o adorno? e ¿que pasa coas nosas institucións provinciais, comarcais e das do propio concello? ¿Non hai maneira de elevar ningún recurso en prol do porvir da nosa sociedade? ¿temos que seguir emigrando para buscar traballo e despois ir de vacacións a Stonehenge para ver pedras megalíticas de data máis recente cas nosas?

 Francisco José Campos Dorado

Cultura feita en Ribadeo

O IES de Ribadeo Dionisio Gamallo comezou a usar ese nome hai dous cursos. Iso, o poñerlle un nome foi quizáis o detonante para que o curso pasado se comezara co que pode ser unha longa tradición no futuro, as charlas de comezo de curso. Así, na primeira charla, curso 2014/2015, Toni Deaño, ex-profesor que exerceu a súa labor no mesmo edificio, falou sobre a figura do seu tio, Dionisio Gamallo, ilustrando o coñecemento dos alumnos coa figura de quen toma o nome o IES, nun acto que ademais se inscribiu na celebración do centenario do seu nacemento. Este curso, Francisco Díaz-Fierros Viqueira, entre outras moitas cousas, Vicepresidente do Consello da Cultura Galega, falou sobre outro home relacionado con Ribadeo, Isidoro Asensio Amor, e, a raíz da súa vinculación (de ambos) con Ribadeo, da paisaxe ribadense. Coido que é cousa de difundir ambas charlas, e iso pretende entra entrada no blog.
Charla do 1º Ano, Antonio Deaño falando sobre Dionisio Gamallo (texto). Comentario e fotos, aquí.
...
Charla do 2º Ano, Díaz-Fierros falando sobre "Xeoloxía e paisaxe. Na memoria de Isidoro Asensio Amor" (audio) e diapositivas. Comentarios e fotos, aquí.
... e como por cousas de configuración pode que non apareza a icona para escoitar, pódese facer nesta ligazón: http://www.goear.com/listen/72c5787/charla-inauguracion-curso-2015-ies-ribadeo-dionisio-gamallo-francisco-diaz-fierros-viqueira

O ceo dende a costa do Cantábrico ó atardecer.

Dúas fotos collidas dende a web do IES de Ribadeo, referentes ás dúas charlas:

A RÍA DE RIBADEO DOS NEANDERTAIS AO NEOLÍTICO Pancho Campos Dorado

Hoxe é o día da Festa do Carme e gustaríame contarvos algo que parece relevante, case como unha lenda que narra un feito real, que aloumiñado de argumentadas conxecturas nos conducen a unha historia inédita sobre os primeiros habitantes da Ría de Ribadeo.
Comentaba Isidoro Asensio Amor, en varios artigos publicados en La Comarca do ano 1963, a labor xeolóxica de formación da Ría, que había exposto o Enxeñeiro Guillerme Schulz no século XIX, e tamén comentaba noutros artigos publicados en La Comarca do ano 1964, sobre a Xeoloxía de Charles Barrois e de Hernández Sampelayo, cuxos estudos estratigráficos mostran alturas do mar que varían entre cotas de máis de setenta metros entre o nivel máis baixo e o máis alto, respecto do nivel medio actual.
Estas baixadas e subidas do nivel do mar, en alturas que resultan tan esaxeradas no tempo, son producidas polas glaciacións cuxos períodos duran decenas de miles de anos. A bocana da Ría de Ribadeo estaba afundida 40 metros por debaixo do nivel actual do mar durante a glaciación Würm. Chámase Würm, ao último período glacial do Plistoceno ou Cuaternario, coñecido popularmente como a Idade do Xeo, que inicia fai 110 000 anos e termina fai 10 000 anos no Holoceno ou período posglacial no que nos atopamos actualmente.
O xacemento de Louselas, identificado no Paleolítico Inferior, dátase cunha antigüidade de catrocentos mil anos. Louselas estaba habitado por homes, que facían ferramentas, cuxos restos líticos se identifican na citada monografía Nº6. Pero no período do Plistoceno medio, o xacemento de Louselas estaba completamente somerxido baixo o nivel do mar, e máis recentemente, fai 200 000 anos, o nivel do mar estaba 38 metros por debaixo da cota actual.
Nestes períodos, cando os océanos estaban máis baixos, o litoral estaba centos de metros máis retirado do que hoxe o contemplamos. Na nosa bisbarra temos o exemplo, de que na praia da Arealonga de San Miguel de Reinante fai ao menos 9000 anos, había un bosque de árbores que foi sepultado por estes movementos do mar, e que debido o influxo das galernas de inverno dos últimos anos, quedaron ao descuberto os seus vestixios ó levar o mar a area da praia. Alí puidemos contemplar que os tocóns, raíces, madeira das árbores e restos vexetais, convertéronse nunha “turbeira”, ou zona de pegadas de carbón fósil de pouca densidade.
Na época do Plistoceno, os glaciares ocupaban unha cuarta parte da superficie terrestre, e os Neandertais eran aqueles homes que viviron durante un período de tempo de cen mil anos e cuxa extinción remóntase a fai uns 35 000 anos. Viviron en períodos xeolóxicos de glaciación intensa e refuxiábanse en covas máis menos profundas para abeirarse do frío, por isto son coñecidos popularmente como os “homes das cavernas” ou “cavernícolas”. Nas covas de terras do interior da Europa occidental atopáronse numerosos fósiles humanos do Homo sapiens neanderthalensis.
Pero ¿que ocorría coa vida humana nos litorais da costa nestes períodos de tempo, e particularmente, que pasaba cos homes que habitaban nos arredores da Ría de Ribadeo?. Pois ben. Tanto os homes como os animais, vanse adaptando ás circunstancias climatolóxicas para poder vivir como mellor poden, e as baixadas e subidas do nivel do mar, deixaron ao longo das costas, covas, grutas e escavacións medianamente profundas que o mar foi facendo cos embates da marusía, e ó quedar a descuberto, aqueles homes da costa as aproveitaron como vivendas. Aqueles homes foron os “pescadores, mariscadores e mariñeiros das cavernas” dos que ninguén fala pero que, por suposto, existiron exactamente igual que os cavernícolas das montañas.
Nas marxes da Ría de Ribadeo hai máis dunha vintena de covas que seguramente algunhas delas foron aproveitadas para vivir as familias humanas que por aquí se atopaban. Hai restos líticos nas praias, moi desgastados, pero similares aos que se atopan no xacemento de Louselas, polo que parecen anteriores ós homes de Neanderthal. Pero este tipo de restos suxírenlle a este afeccionado a historia, que aquela tecnoloxía dos homes de Louselas, usada para facer ferramentas lascando as pedras, seguíase practicando chegados aos homes do Neolítico de fai sete mil anos.
Recordar que o Neolítico foi definido como o período da prehistoria comprendido entre o Mesolítico e a Idade dos Metais, aproximadamente entre o quinto e o terceiro milenio antes de Cristo. O termo Neolítico, acuñado por John Lubbock en 1865, obedecía a criterios exclusivamente tecnolóxicos, en relación coa aparición da pedra pulimentada. Pero máis recentemente, aquela definición resultou demasiado simplista, posto que nesa idade prehistórica había evidencias de innovacións máis complexas: a cerámica, a gandeiría e sobre todo a agricultura. Así o Neolítico converteuse nunha división cronolóxica esencial dentro da Historia das Civilizacións.
Na ribeira da Ría de Ribadeo, na parte ribadense coñecemos dúas covas con nome propio: a Cova dos Sete Encantos, e a Cova da Vella. Hai outra practicamente enterrada entre a praia dos Bloques e a Vilavella, e outras tres ou catro próximas ó Cargadeiro, protexidas do Vendaval, e que para este relator, foron vivendas cavernícolas que pouco a pouco foron abandonadas a medida que subía o nivel do mar e ían desaparecendo cos recheos de area, xógaras e sedimentos.
Na hoxe ribeira asturiana da Ría de Ribadeo, no litoral de Figueiras, hai máis dunha ducia destas covas, que están semienterradas e a vista, moi ben asocairadas do vento Nordeste que tanto frío trae canda el, polo que non sería de estrañar que por aquel tempo inmemorial, foran un bo refuxio e tamén estivesen habitadas.

No debuxo móstrase o perfil do leito da Ría de Ribadeo a altura da Ponte dos Santos. Vemos que hai unha enorme colmatación de area cunha profundidade superior os 40 metros. O canal ten aproximadamente unha media de seis metros en marea chea, pola que se rexe a regulamentación do calado dos barcos mercantes que atracan no Porto Comercial de Ribadeo. Non sabemos canto haberá escarvado o mar os cantís da costa ao longo dos miles de anos de traballo das mareas e das galernas, as covas están cheas de area e xógaras, e non sabemos a que profundidade chegan. Segundo unha “lenda urbana”, escoitei que cando se buscaba firme para a cimentación da primeira zapata da Ponte dos Santos, no cantil de Ribadeo, parece ser que despois de perforar uns poucos metros en profundidade, atopouse un oco profundo, e que se fixo o seu recheo con formigón, para consolidar a zapata. Podería ser que fora unha desas covas das que falabamos, e que por casualidade se lle furou o teito ao facer a zapata da primeira pilastra.
Por outra banda, ¿todas as covas do litoral de Figueiras foron feitas polo mar? ¿estarán algunhas delas refeitas pola man do home, ou rematadas por el? ¿como é que hai tantas covas en sitios nos que realmente non bate o mar con bravura?. Preguntas, preguntas, soamente preguntas!
Segundo o número de covas que vemos, a poboación de mariñeiros e familias tiña que ser bastante grande, ¿sobre cantos?, ¿douscentos... trescentos?
Sería cousa de que patrimonio ou autoridade competente fixera algunhas catas estratigráficas de materiais das partes profundas das covas e dos sedimentos frontais destas covas que temos á vista, pois poderían sorprendernos os achádegos que atopáramos, posto que no Neolítico da península ibérica as cerámicas con decoración impresa, atópanse fundamentalmente en covas situadas nos arredores da costa, e esta é unha costa privilexiada para todo tipo de descubrimentos históricos e prehistóricos, e non está practicamente nada estudiado. Pero xa os estou oíndo: ¡Pancho, non hai presuposto asignado para estas cousas!. ¡Pois iso... xa mo parecía, pero algo haberá que facer!
Feliz día do Carme a tódolos mariñeiros e familias, así como, a todos aqueles que se sinten marineros atraídos por ese inmenso mar océano que tantos secretos nos garda.
--
1.Hernández Pacheco, Isidoro Asensio, 1963
2.Monografía Nº6, Louselas, Museo de Prehistoria e Arqueoloxía de Vilalba, 2014.
3.Ibidem, p.13
4.Nueva Larousse P 45, volume 29, páx. 8897.
5.Debuxo a man alzada, máis menos a escala, sacado do magnífico traballo: “Desdobramento da Ponte dos Santos”, feito por Martín González Vilaseca e Katia Goyos Alonso, para a Feira da Ciencia do IES Porta da Auga de Ribadeo, Abril 2009.

Outro artigo xa vello: fotos

    Fotos 

    Paseando por calquera vila, en particular en Ribadeo, poden atoparse fotos elocuentes. Xunto a outras, testimonio de enlaces matrimoniais, banquetes e demáis, amósanse algunhas que fan de testimonio gráfico da xeografía ribadense.

    Hoxe chamáronme a atención dúas, expostas no mesmo escaparate, nas que se amosa nunha, Ribadeo coa ría, e, noutra, a ría con Ribadeo. Pode parece que son a mesma, pero non. Na primeira, a foto céntrase en Ribadeo, collendo da ría os portos, a ponte, a bocana... Na outra, a protagonista é a ría, co entrante da Liñeira nun primeiro plano e a pequenez ribadense facendo de contención das augas polo fondo, contención á que se engade aposentada enriba a terra ata Foz en máis aló. O caso é que, nestes días nos que xa se ten ouvido falar dun novo recheo no porto comercial, ambas sirven para ter unha imaxe das implicacións que dita obra pode ter no futuro. 

    Cabe lembrar que aló polos anos sesenta D. Isidoro Asensio advertira en diversas ocasións, en particular sobre o daquela proxecto dun muro/escolleira de contención para a praia que agora é “dos Bloques“, que un muro tal traería unhas consecuencias graves, convertindo a área nun cenagal. Eso é o que se pode observar hoxe en día calquera persoa que pase preto do lugar, tra-la construcción dunha obra semellante máis de dez anos despois do estudio de D. Isidoro. Dende aquela, as obras sobre a ría non pararon de facerse; máis ben cabería dicir arrebatar sitio á ría para convertila en terra firme ou dificulta-lo movemento das augas. E con elas, o aumento amosado dos tesóns e as cada vez máis frecuentes e perentorias necesidades de dragado, entre outras. 

    Hai moitas preguntas en relación ó xa feito. Algunhas delas son sinxelas, con respostas que apunto deben ser incomprensibles como razón posible pola que non se dan. Por exemplo, ¿hai explicación para que non se fixeran estudios de impacto ambiental en ningunha delas? Ou ben, sabido que a obra do recheo onde hoxe está a lonxa presentouse como unha conquista de chan industrial, entón, ¿por que a maior parte dela permanece ben con herba, ben con asfalto, mesmo ocupado por un aparcamento ó aire libre de remolques de embarcacións? Respecto a esta última obra, lembro alguén que me sentenciou: “se da un posto de traballo, está ben feito“. Dende logo, deu ben poucos; ¿non quitaría máis dos que deu? 

    Ben, hoxe preséntase unha nova obra para encher uns oito mil metros cuadrados da rada norte de Mirasol e convertilo en terreos onde meter... non se sabe moi ben que. Parece que en principio ían construírse naves de almacenamento. Logo, tamén galpóns onde albergar maquinaria auxiliar da construcción naval. O caso é que nas fotos que dixen ó comezo nótase ben que a ría na beira de Ribadeo está chea de pedras e cemento, e que, se na beira asturiana se tivera feito o mesmo, non xa cousas máis ou menos “bucólicas“ como as aves que lle dan renome, senón tamén bens económicos como o turismo terían desaparecido en boa parte. Calquera que se de unha volta por Mirasol poderá observar que as naves xa construídas ou ben teñen un aproveitamento que deixa que desexar ou ben serven de sinxelo almacenamento barato para empresas ubicadas noutro lado e que embarcan os seus productos en Ribadeo. Unha curiosidade que pode observar calquera persoa allea ás operacións portuarias que non lea como é debido a prohibición de entrada ó porto: fálase en contra do “porto seco“ ou da “estación de transferencia de mercadorías“, pero na realidade, o que se denosta de lugares así, a saber, que supoñen un paso máis no proceso de transporte, é precisamente o que se está a facer con esos almacéns: acumulación de mercadoría por longo tempo e non para pequenos axustes entre a chegada ó peirao e o seu embarque. Claro, o arrendamento das naves é barato, por suposto non cobre o custe do recheo, e fai o espacio “competitivo“. Mirando as fotos tamén se ten outra sensación clara. O recheo vai cubrir prácticamente a metade da superficie da dársena, case toda a parte sur. E a gran maioría da superficie de atraque, se ben é de esperar que parte do novo borde sexa adicada tamén a peirao. Mais así, ¿cánto tempo se tardará en facer o recheo de toda a rada entre Mirasol e a lonxa? 

    Pode que, ó ser do interior, se me escape algún detalle necesario para a comprensión do conxunto. Ou que polo pouco espacio non teña en conta outros datos como que dende que eu lembro se ven falando de polígono industrial en Ribadeo sen haber nada novo ata o momento, mentras na ría xa perdín a conta das obras que se levaron a cabo. Aínda así, cónstame que a maioría do pobo de Ribadeo está contra un novo recheo gratuíto máis, un novo atentado que non se mantén nin económicamente, que é a bandeira usada nestes casos para arrasar co que se poña por diante. En fin, este é un artigo e non un informe técnico no que discutir máis a fondo o tema. O que parece é que ese informe non se fixo nin por parte dos impulsores do recheo, ou peor aínda, que por algunha razón se está a escamotear da vista do público. Antonio Gregorio Montes

Nota de prensa sobre 'Publicado en Ribadeo'

-->

Nota de prensa

Publicado en Ribadeo

Dende hai máis dun ano foi cobrando forma a wiki 'Publicado en Ribadeo'. Nela trato de ir cargando na web obras relacionadas con Ribadeo ou feitas por xente con fortes relacións con Ribadeo. Debido a ser un traballo lento, ata o momento persoal, e moitas veces tamén á necesidade de petición de permisos por estar as obras aínda con licenzas en vigor, o progreso foi asemade lento.

Na actualidade, a relación de obras que se poden consultar xa comeza a ser abondante, así como a difusión do sitio, polo que considero que é hora de dalo a coñecer dun xeito máis amplo para facilitar o seu uso. E é que co tempo, 'publicado en Ribadeo' vai sendo coñecido e atraendo máis miradas, nun proceso que pode dicirse que se autoalimenta.

Unha disposición de obras como a que relaciono abaixo creo que debera ser afrontada por unha institución pública como o concello, pero no seu defecto, xa está feito, ou mellor, comezado, pois a tarefa que queda é moito maior que a que levo feito. Así, pódense observar que en algunhas das obras referidas quedan partes por cargar, ou mesmo nun caso, a revista Beiramar, obra da que falei cos propietarios dos dereitos aínda hai pouco, está referida no índice pero sen cargar ata o momento ningunha parte. Asemade, teño varias partes de obras que están esperando a ser rematado o seu tratamento para deixalas no repositorio onde corresponde.

Cada obra leva unha ficha mínima con datos sobre a mesma, a modo de introducción das páxinas que foron escaneadas, que se presentan ben 'tal cal' ou ben algo melloradas despois dunha recomposición de páxinas, pois hai que ter conta que algunhas son copias non de orixinais, senón doutras copias.

Case tódalas obras foron escaneadas por min, pero algunhas foron cedidas en orixe xa en formato adecuado ou mesmo escaneadas por outra persoa para a súa publicación en 'publicado en Ribadeo'.

Xa se puxo en contacto comigo un empresario ribadense para ofrecer un soporte á web que vai xurdindo, se ben ata o momento e por culpa miña, non se fixo cambio algún da estrutura inicial. E é evidente que, ben por meido dunha asociación como poidera ser 'O Tesón', ou ben doutro xeito, 'publicado en Ribadeo' pasará a ser en non moito tempo o resultado dun esforzo colectivo.

Quédame agradecer a todas as persoas que cederon os dereitos ou dalgún xeito me axudaron a chegar a onde está na actualidade a páxina.

Deixo a continuación unha copia da portada da wiki.

Antonio Gregorio Montes

Publicado en Ribadeo

• Ás veces, por calquera motivo, chegan a min diversas publicacións que poden ser de moito interese e non teñen un espallamento moi amplo. Para axudar a ese espallamento, abro esta pequena wiki tentando axudar nesa tarefa ás publicacións no/do entorno ribadense: Iránse engadindo tanto publicacións xa pasadas como futuras, cada unha cunha pequena ficha.
  

Publicacións

Libros

5 aniversario Banda Municipal de Ribadeo
25 aniversario do Entroido Ribadense
Algo de Ribadeo Histórico, Monumental y Diplomático
Apuntes sobre Ribadeo
As festas populares no entorno ribadense
Bodas de Plata Amigos da Gaita
Destrozando palabras
Efemérides rivadenses
Os muiños de vento de Ribadeo
Nosa Señora das Virtudes da Ponte
Sobre os Castros de Ribadeo
Ribadeando
Ribadeo Falls
Ribadeo no tempo
SFTE
XII Xornadas Ambientais. O camiño cara ó desenvolvemento sustentable da Mariña Lucense

Revistas

Beiramar
Miradas desde la Atalaya: nº1 - nº2 - nº3

Outros

Traballos de Isidoro Asensio Amor

Pregóns

Serie 'Coñecer Ribadeo'
Fotos do Ribadeo antigo
Candidatura de Coto 2009 (aínda que non é verdadeiramente unha publicación estilo libro ou artigo, senón propaganda dunha candidatura victoriosa cando se inclúe aquí)
O Camiño de Santiago no entorno de Ribadeo
Arqueoloxía na Mariña Central
I Certame de Intérpretes Mozos Hernán Naval
No Mina
Os hábitos de consumo e ocio da xente nova nas portas do século XXI

Publicacións de carácter relixioso

Semana Santa 2009 (castelán)
Ecos de la Parroquia, publicación parroquial periódica da parroquia de Sta. María do Campo (castelán). Publicados: 1 2 3.
Novena de Nuestra Señora de Vilaselán (castelán)

Próximos que espero publicar

Completar o libro das xornadas ambientais (só comezado no listado anterior e deixado polo momento por baixa calidade de escaneo)
Resume das actas de séculos pasados, "Apuntes sobre Ribadeo" (en marcha)

Nota

Se, a pesar da ficha que acompaña a cada publicación, alguén considera que ten erros ou que non se debe publicar aquí, prégase contactar co autor destas páxinas.

--
Nota posterior: Por necesidade, estase a cambiar o lugar de 'publicado en Ribadeo'. Irase poñendo nota do material e o novo lugar de publicación en http://ribadeando.blogspot.com.es/search/label/publicado%20en%20Ribadeo

A ría de Ribadeo, dende outro punto de vista

Poucos días despois de queixarme da pouca influenza da ría como noticia, de novo é nova a ría. Esta volta, a conto da visita do mandamáis de portos a Ribadeo, o futuro dragado da ría (90 000 m³, ver anteriores citas dispersas en artigos: 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, ...), a obriga de botar a area moito máis lonxe que ata o momento (non hai tanto tempo -marzo 2004, referido en Ribadeando, o libro- deixei reseñado nunha entrada que a area do dragado da canle das Figueiras se botaba a uns 700 m da punta da Cruz) e como fondo, a polémica pola colmatación da ría. Moito cabería falar do tema da colmatación, que xurde de cando en vez e sempre asociado a temas económicos 'urxentes', esquecendo o longamente pedido plan integral para a ría. Por poñer un exemplo, fálase agora de 90 000 metros cúbicos. Se se ten en conta que o frente externo do peirao de Mirasol ten 500 m, e a anchura da canle asignada é de 120 m, sae que o dragado poderá afectar á profundidade no seu entorno nuns 1,5 m de media. Sen afectar nese caso á canle de desprazamento para a saída da ría... que se estreitou e está a colmatar máis rápido polas mesmas obras realizadas por portos, dende o recheo dos oitenta ata o espigón con saída xusto fronte ó embarcadoiro de Porcillán, ambos con pedras vistas á ría en troques, como mal menor, de superficie lisa, para deixar circular mellor a auga. Por outra banda, non se difunde o estudo feito sobre a bondade do medio, reseñado varias voltas neste blog. Nin se fai un estudo serio, que eu saiba, sobre a dinámica na ría (está colgado o estudo de hidrodinámica da ría de Ribadeo de Silvia Piedracoba -1 e 2- [se hai dificultades de visualización, que ás veces ocorre, pedir os pdf cun correo electrónico]), que estuda a fondo unha parte fundamental da ría, pero non saca conclusións prácticas, necesita un adiamento, evita zonas puntuais pero claves de fenómenos costeiros e ignora a zona máis interna, de pouca importancia en principio pero directora do que sucede máis cara á saída), que é necesario para coñecer actuacións en profundidade (aínda que se despois non se lles fai caso, como ocorreu coa praia dos Bloques e as recomendacións de Isidoro Asensio...). En fin, mentras, a visita do presidente de Portos serviu para avivar o enfrontamento Xunta - Ministerio de Fomento (se se quere, PP-PSOE), ou por outra banda, Ribadeo-Castropol, ou mesmo deixar a evidencia dos desencontros internos e desplantes en Ribadeo, dentro do concello.

Iesrir, iniciativas de estudo en prol da ría e Ribadeo

Só unha pequena idea que poidera madurar e dar froito a medio prazo: Vendo como noutros lugares se desenvolven entidades como os institutos de estudos (Instituto de estudos Miñoranos no val Miñor, IESCHA, Instituto de Estudos da Chaira, etc) que van recopilando e sacando a luz información diversa sobre as zonas correspondentes, por que non sería posible facer aquí un 'Instituo de estudos da ría de Ribadeo'?. 

Hai xa moita documentación, dende as intervencións sobre o nome da ría (aínda remata de saír unha serie de catro entregas de Evaristo Lombardero na Comarca) ata os estudos xeolóxicos no entorno da ría feitos por Isidoro Asensio, pasando por unha multitude de referencias tanto artísticas (aí está o traballo de Suso Peña) como históricas (por exemplo, o outro Lombardero, Chemi) por poñer só dous exemplos. 

Podería ser máis que nada unha coordinación de iniciativas de cousas que xa hai, unha unión de esforzos, que daría lugar por exemplo a máis 'produtos' como a exposición de hai pouco máis dun ano sobre cartografía e mapas da ría de Ribadeo.

Comenzo de curso no IES de Ribadeo Dionisio Gamallo

Hoxe desenvolveranse as primeiras clases do novo curso no IES de Ribadeo dionisio Gamallo. Como xa ven sendo habitual, desenvolverase asemade unha conferencia inaugural, que neste caso será impartida polo que foi profesor do centro, Roberto Rodríguez Rodríguez cun título moi achegado a Ribadeo: “Unha visión de Suso Peña e o seu legado”. Terá lugar ás 12:30  no salón de actos do centro educativo.
As conferencias inugurais de anos anteriores están tamén dispoñibles na web do IES. Foron impartidas por:

CURSO 2016-17

XAVIER RODRÍGUEZ BAIXERAS: Algúns aspectos da poesía de Luz Pozo.

Vídeo en Vimeo

Reseña e foto do acto

CURSO 2015-16

FRANCISCO DÍAZ-FIERROS VIQUEIRA: Xeoloxía e paisaxe. Na memoria de Isidoro Asensio Amor.

Vídeo en Vimeo

Presentación en pdf

Reseña e foto do acto

CURSO 2014-15

ANTONIO DEAÑO: Dionisio Gamallo.

Texto

Reseña e fotos do acto

Foto do cartel do X cabodano do pasamento de Suso Peña.

Final das xornadas de medio ambiente

Visto que o máis importante que ocorreu onte en Ribadeo parece ser que 'encallou' o camión que traía carpa para a reunión do PP con Feijóo, non fago máis comentario que o remate das xornadas de Medio Ambiente, coa segunda parte da charla sobre urbanismo que comecei onte.
Para retomar a charla de urbanismo collo dúas citas:
- "Non podiamos actuar no dominio portuario ", referíndose a cando o charlador levaba o PXOM de Vigo. E entronco isto coa nave no peirao de Ribadeo. É evidente que non é o mesmo caso, pero reforza a miña pregunta de ata que punto o alcalde pode parar o da nave.
- "Se non deixas a dinámica de traballo normal, quédaste sen a area". Referida ás praias en xeral, lembra que non só te podes quedar sen area, senón que tamén podes ver a area convertida en fango, e así, mirar para a 'praia' dos Bloques da unha idea de que a construcción do espigón, como xa sabía Isidoro Asensio Amor, despois do peirao, non ía resultar moi aló. Por certo, que digo que xa o sabía porque na biblioteca municipal Viejo Pancho de Ribadeo existen separatas de artigos seus que así o testemuñan.

Seguindo coa charla, había unhas cantas ideas clave para levar adiante o PXOM de Vigo (e calquera outro); entre outras:
*estratexias ben definidas, a idea de unidade do territorio, é dicir, non considerando zonas cunha relación moi débil
*conferir á cidade a condición de grande espazo público (en troques de considerar a privatización do espazo, ver foto á beira)
*focalizado na calidade de vida de toda a cidadanía (xa comentei onte, as plusvalías, no mundo en que vivimos, son aceptadas e mesmo convintes, pero de aí a ser o único a considerar...)
*xestionable: Un plan que non se pda xestioar de xeito adecuado é letra morta e dos peores que se poda poñer en marcha
*con contas craras: debe de ir acompañado dun estudo que permita saber de onde se vai sacar os cartos para as actuacións, de xeito que a mesma aplicación do plan poda xerar os ingresos para automantelo. é dicir, sabendo quen vai pagar
*en equilibrio harmónico entre a preservación do medio ambiente e do medio urbano
... e cumprindo a diretiva 42/2001 da UE, contando dun estudio de manteilidade ambiental.
Cabería preguntarse cantos destes puntos cumpre o PXOM en trámite en Ribadeo, tendo en conta que son indicativos ideais.
Pasando a outras charlas, Carlos Gil, de Costas, fixo un panexírico da actuación da súa instituiń que non daba lugar a máis comentarios, despois do tema da pavimentación costeira en Lugo, e de anunciar actuacións en Ribadeo: Ruta das cetáreas en Rinlo, ascensor da Atalaia (no que por certo quedoume claro que o mirador da atalaia vai quedar gravemente tocado nese ese uso), rehabilitación dos astaleiros, Alginatos e os muiños (de marea, río e vento) co paseo costeiro, e a prospección de 80m² no castro das Grobas.
No resumo final das xornadas, quizais reseñar a necesitade de transparecia e participación de cidadáns nas actuacións da administración.
Para rematar o tema das xornadas, dicir que onte pola mañá foi o paseo en barca pola ría. Irán saíndo moitas fotos no blog sobre ese paseo. Unha mostra, a foto inicial do artigo, onde se ve o cargadoiro e unha casa ó final que pode facer pensar sobre a aplicación continuada da prohibición de construcción nos 500m de beira litoral.

Unha tradición recente a aproveitar en Ribadeo

Dende hai tres cursos, o IES de Ribadeo Dionisio Gamallo ten unha tradición: as conferencias inaugurais ao inicio de curso. Cun engadido que permite a tecnoloxía actual: quedan rexistradas de diferentes xeitos na páxina do centro educativo, estando a disposición de quen queira na rede. Esta entrada é só unha lembranza da súa existencia (non é a primeira vez que me refiro a elas -por exemplo, aquí-) e a relación das que leva habido polo momento:
Curso 2014/2015. Antonio Deaño Gamallo falou sobre Dionisio Gamallo Fierros.
Curso 2015/2016. Francisco Díaz-Fierros Viqueira falou sobre Xeoloxía e paisaxe. Na memoria de Isidoro Asensio Amor. Vídeo en Vimeo. Presentación en pdf
Curso 2016/2017. Xavier Rodríguez Baixeras falou sobre Algúns aspectos da poesía de Luz Pozo. Vídeo en Vimeo.
Captura de imaxe do IES de Ribadeo Dionisio Gamallo no Google Street View correspondente a unha toma de abril deste ano

Nota posterior:infórmanme de que hai preto de 40 anos, no Instituto Laboral, José Benito deu un discurso inaugural.

Volvendo sobre os discursos na investidura como cronista oficial

Embaixo deixo os discursos do novo cronista oficial, Eduardo Gutiérrez ('Lalo Ventura') e a presentación de Farruco Graña. Ambos poideron lerse xa na Comarca, mais coido que son unha testemuña relevante para Ribadeo, e aquí quedan reproducidos.
Discurso de Farruco Graña:
" Señor Alcalde, D. Fernando Suárez Barcia, prezado D. Eduardo Gutiérrez Fernández, señoras e señores concelleiros, veciños e veciñas de Ribadeo, amigos todos:

Hoxe, sábado 23 de xullo de 2016, reunímonos en sesión extraordinaria para render homenaxe a D. Eduardo Gutiérrez Fernández, que en sesión plenaria celebrada o día 30 de maio de 2016 foi nomeado CRONISTA OFICIAL DE RIBADEO, e para facerlle entrega neste acto público e solemne do correspondente título.

Camiñando cada vez con paso máis firme sobre o século XXI, cómprenos hoxe botar unha ollada retrospectiva cara ao último terzo do século XIX e comezos do XX para podermos comprender mellor a valía da persoa que hoxe nos convoca. E quero facelo lembrando a prensa local daquel entón. O 5 de maio de 1866 aparece en Ribadeo "La Cuenca del Eo", de periodicidade semanal. Foi fundada e dirixida, durante a súa curta vida, por Segundo Moreno Barcia e Benigno Pico Bermies. Nas súas páxinas poñíase en valor a actividade desenvolvida no conxunto do país, xa se tratara da inauguración do alumeado de luz eléctrica nas nosas cidades ou da entrada en funcionamento do primeiro cable trasatlántico. Como non podía ser menos, tamén se destacaba a ilusión de se incorporar Ribadeo ao tren do progreso querendo destacar a través da súa incipiente actividade xornalística os pequenos avances que se ían conquistando.

Tamén podemos lembrar "El Ciudadano", un xornal fundado en novembro de 1868 por Andrés de la Cavallería, con clara vocación de defensa das liberdades. "El Eo", sería fundado o mércores 4 de xuño de 1879, unha publicación bisemanal de intereses xerais, novas e anuncios, sendo o seu fundador Antonio Fernández Caro y Ruíz. Preocupaban aos redactores deste xornal os imprescindíbeis traballos de mellora do porto e do proxecto de construción dunha ponte que habería de unir Castropol e Ribadeo. Asemade, tamén debemos resaltar o seu ton reivindicativo a prol de Ribadeo ante as autoridades gobernativas. Con posterioridade, "Las Riberas del Eo" daralle o relevo. Este xornal aparecerá o 1 de xaneiro de 1881, e foi o seu fundador, propietario e director, José María Pérez Cancio. As súas páxinas darán cabida a temas de ámbito local, traballos de carácter histórico (por exemplo os "Apuntes sobre Ribadeo") e colaboracións de persoeiros da vila e de correspondentes tanto en Bos Aires como na Habana. O 30 de xaneiro de 1971 deixa de publicarse.

Chegados a este punto corresponde mencionarmos a aparición de "La Comarca", semanario popular e independente que botou a andar o 5 de outubro de 1919 da man de Francisco Lanza. Desde as súas páxinas defendéronse durante anos campañas a prol dos intereses da comarca, a loita contra o caciquismo e tamén a reivindicación de infraestruturas como os ferrocarrís Bierzo-Ribadeo e Ferrol-Xixón. Cando Francisco Lanza se foi para América en 1927, a defensa da comarca e os seus intereses económicos e culturais seguiron a ser recorrentes. O noso semanario, desde 1975 denominado "La Comarca del Eo", soubo dar saída a toda a enerxía creativa que agromaba no concello e bisbarra, a un e outro lado do río Eo e da ría de Ribadeo. Dionisio Gamallo Fierros, José Ameijide Martínez, Luis Romay G. Arias, Isidoro Asensio Amor, Gilberto Suárez Méndez ou o propio Eduardo Gutiérrez Fernández, entre outros moitos, colaboraron de forma destacada nas súas páxinas.

Este paseo pola prensa local xa nos permitiu evocar varias personalidades que foron dando forma ao pouso cultural inmenso que como colectividade imos acumulando cada ano, un lustro tras outro, de década en década, século a século. Así, é de obrigado cumprimento lembrar as figuras de Fernando Méndez Sanjulián e os seus "Apuntes de Ribadeo", Juan Luis Vega Prada, e os seus "Temas Ribadenses", Antonia Lazúrtegui Cuervo e as súas "40 historias de Ribadeo", ou a Francisco Lanza co seu "Ribadeo antiguo" ou co seu "Falan os de Ribadeo"; tamén debemos destacar a figura de Dionisio Gamallo Fierros, que coas moitas consultas realizadas no arquivo municipal e a súa intensa relación coa veciñanza, logrou reunir abondosa información sobre as nosas xentes, os seus hábitos e costumes e transmitírnolos. Tamén Daniel Cortezón ten dedicado tempo e esforzo á intrahistoria do noso Ribadeo. Todos eles sonlle ben familiares a D. Eduardo GUTIÉRREZ FERNÁNDEZ e de seguro teñen ocupado moitas horas do seu prezado tempo e esforzo.

Velaí un elenco excelente para mirarmos ao noso pasado con clara intención de construírmos futuro: importante dinamismo social que se estende desde o século XIX. É certo que cada época xera a súa dinámica e a consabida escala de valores que hoxe poderiamos ver con certa distancia, pero non por iso podemos ignorar as achegas de cada momento. Sociedades como a de Fomento (“Sen instrución non hai liberdade”), a aínda presente Filantrópica-Dramática (que se propuxo promover e fomentar o bo gusto e a afección polo teatro e a declamación), o Círculo de Recreo (que xunto coa Filantrópica-Dramática xa citada fornecían de material á Banda de Música), foron todas elas deixando o seu pouso na nosa vila e contorna. Co século XX haberían de chegar as sociedades agrarias e círculos de obreiros, así como a Biblioteca Popular Circulante. En paralelo, desde o século XVI cónstanos a existencia de centros de ensino. Como non, vinculada á actividade do porto, desde o XIX, a Escola de Náutica e a de Comercio. No XX: a Pedro Murias e o Instituto de Segunda Ensinanza.

Como fomos destacando ao longo desta intervención, as mulleres e homes de Ribadeo téñense caracterizado, ao longo dos séculos, por desenvolver unha intensa actividade cultural acorde coa puxanza económica e comercial da nosa vila e parroquias. Temos destacado exemplos abondosos de ilustres persoeiros que nos souberon transmitir esas inquedanzas e actividades desenvolvidas polos nosos devanceiros. Este labor viuse especialmente proxectado a través da moi activa prensa local, de ilustres ribadenses (a quen xa lles foi recoñecido ese mérito publicamente) e dun tecido asociativo moi dinámico e comprometido que soubo proxectar cara a Galiza e o mundo enteiro o noso legado cultural.

Ao longo da segunda metade do século XX os homes e mulleres que devecían por un mundo mellor e máis xusto, un mundo libre que respectara a diversidade cultural, mergulláronse nun proceso de recuperación dos valores democráticos xunto cos nosos sinais de identidade. Nesa aposta xogaron un papel moi importante as agrupacións culturais que foron xurdindo ao longo de Galiza. Entre elas, a Agrupación Cultural Francisco Lanza, de Ribadeo. Alá polos últimos anos da ditadura franquista xente nova, con moitos folgos, xente non tan nova, pero máis que rexuvenecida ao abeiro da nova época que se albiscaba, e coa ilusión de recuperar a semente plantada nos anos 30, pouco a pouco todos xuntos lograron dar forma a actividades que enchían de contido eses soños de liberdade. Unha delas era a promoción da cultura, a difusión dos nosos valores literarios, o respecto polo noso patrimonio natural e paisaxístico, pola nosa maneira de producir, o amor pola nosa lingua. Velaí o esforzo realizado, entre outros, polas xentes de Francisco Lanza. Unha das persoas que máis colaborou na posta en valor dese legado histórico e cultural de Ribadeo foi a persoa en torno á cal hoxe nos reunimos.

D. Eduardo GUTIÉRREZ FERNÁNDEZ naceu en Ribadeo un 3 de febreiro de 1948. Ao longo da súa vida mantivo sempre compromisos culturais e políticos coa súa terra. Así, foi membro fundador da Agrupación Cultural Francisco Lanza de Ribadeo e foi, desde 1978 e ata comezos do século XXI, o seu Presidente. Tamén foi director teatral, conferenciante e autor de varios artigos. A súa vida profesional desenvolveuse na Escola de Capacitación Agraria “Pedro Murias”, onde exerceu a docencia ata que se xubilou. Participou no proceso de creación da Federación de Asociacións Cuturais Galegas, da cal foi tamén o seu primeiro presidente; formou parte da directiva da AS-PG (Asociación Socio-Pedagóxica Galega) e pertence á Asociación Internacional de Estudios Galegos.

Polo que se refire ao seu labor político, desde 1983 foi concelleiro do BNG en Ribadeo, ocupando a alcaldía entre 1987 e 1995; ademais de concelleiro, do 95 ó 97 foi Deputado provincial e durante a V e VI Lexislatura foi Deputado no Parlamento de Galicia pola circunscrición electoral de Lugo. No anterior mandato municipal foi concelleiro polo PSdeG-PSOE, candidatura pola que se presentara como cabeza de lista e candidato á alcaldía.

Para alén de súa traxectoria política, podemos definir a D. Eduardo GUTIÉRREZ FERNÁNDEZ como un ribadense que desde sempre destacou polo seu intenso labor cultural. Ademais da súa capacidade profesional, tamén moi vinculada a Ribadeo e á súa actividade produtiva agro-gandeira, D. Eduardo GUTIÉRREZ FERNÁNDEZ desenvolveu un traballo ensaístico máis que considerábel. Publicou tres ensaios: "A lingua é o noso escudo" (1978), "Introdución ao «Sempre en Galiza»” (1986), e "Alexandre Bóveda en «A Nosa Terra»” (1987); por este último traballo recibiu o Premio de Ensaio da Asociación Cultural Alexandre Bóveda, da Coruña, en 1987. Ademais disto, participou en publicacións colectivas e encargouse da edición, limiar e notas da obra de Francisco Lanza "Falan os de Ribadeo", publicada por Edicións do Castro en 1974. En Ribadeo somos coñecedores do seu "Do vello Ribadeo" editado pola A.C. Francisco Lanza. Varias das revistas editadas pola Agrupación Cultural Francisco Lanza, os Cadernos Ribadenses contan con colaboracións súas. A través das páxinas dun número especial dedicado ao décimo aniversario da Agrupación Cultural Francisco Lanza podemos comprobar a intensa actividade desenvolvida en Ribadeo durante os anos do tardofranquismo e a transición política. A intelectualidade galega do século XX ten visitado Ribadeo e proxectado á súa vez a imaxe de Ribadeo cara ao conxunto do país, grazas ao labor de persoas como D. Eduardo GUTIÉRREZ FERNÁNDEZ. Tamén debemos dicir que as súas investigacións permitíronnos recuperar e poñer de novo en valor para a nosa memoria colectiva aspectos senlleiros da nosa historia: o mesmo nos achegan ata a Porta da Vila e a Torre do Reloxo, como nos trasladan ata o aeródromo de Vilaframil; lévannos polas rilleiras de arriba e de abaixo, lémbrannos a puxanza das parroquias de Cedofeita, A Devesa ou Rinlo, ou nos brindan anécdotas acerca do comportamento a seguir nas nosas praias en tempos escuros. Lémbrannos as nosas corais de antano, ou repasamos con el algunhas noticias do "Círculo de Recreo" de Ribadeo e a "Filantrópica-Dramática". En fin: conectou o noso pasado xa case milenario da man de Francisco Lanza, co presente que lle tocou vivir ao longo da segunda metade do século XX, proxectándoo cara ao futuro de todos e todas nós.

Por todo iso, e pola súa moi acreditada valía intelectual, consideramos a D. Eduardo GUTIÉRREZ FERNÁNDEZ merecedor do título honorífico de Cronista Oficial de Ribadeo.

"
Discurso de aceptación de Eduardo Gutiérrez:

 A lembrar que o acto de investidura foi tratado en Eduardo Gutiérrez, e diversas outras cousas relacionadas con el están agrupadas en http://ribadeando.blogspot.com.es/search/label/Eduardo%20Guti%C3%A9rrez. Asemade, que premendo co rato sobre a imaxe pode lerse independente e cambiarse o seu tamaño.

Que mala sorte!

Enténdaseme, non é que queira que perda a selección nacional (de fútbol, claro; ó 3-0 fóille rendido homenaxe aínda nas emisións francesas, por exemplo, sinal de que xogaron ben e o resultado foi merecido), pero non creo que fora en absoluto mala cousa. Dicían os romanos aquelo de 'panem et circenses', é dicir, 'comida e diversión', ou 'mantemento dun mínimo de supervivencia e distracción dos problemas reais'. E iso coido que é o que está a pasar. Pode que seguira a pasar aínda que perdera a selección contra Rusia, pero menos. Así o goberno ten uns días máis nos que as actuacións contra a crise, por exemplo, pasan a un segundo plano. E lembro que o de panem et circenses non foi popular en Roma ata que se chegou ó imperio e comezou o declive, comezando polo social. Ó pouco, continuaron o declive económico, político e de forza, chegou a inseguridade nos camiños e a desintegración social. Aí está a historia. España hai tempo que perdeu o seu imperio e que pasou por unha historia en certo xeito parella á mentada de Roma, polo que xa deberamos coñecer o tema e atallalo. Pero non. E non me refiro só a un resultado nun partido de fútbol concreto, aínda que sexa o que trouxo o tema a colación. Un titular de hoxe: 'Aburrimiento en verano, nunca', refírese non a que non sexa posible o aburremento, senón a que hai organizada diversión contínua. Aínda que despois haxa xente que diga que aborremento, intercambiando as verbas 'fastío' e 'aborremento'.
Pero voltemos a Ribadeo. Despois das dúas notas de prensa sobre a ría de Ribadeo e as actuacións para defendela, e sobre os cortes de luz que voltan a repetirse, coido que hai movemento abondo para contrarestar o de panem et circenses que dicía antes. Haberíao, pero 'queda aprazado o movemento ata despois de luns' a pesares das novas de prensa facéndose eco. A destacar o artigo de La Voz de Galicia sobre os cortes, con foto, impactante para quenes os coñecíamos, dos centenarios árbores da Pedro Murias tumbados a instancias de BeGaSA.
Poño a continuación o escrito do panfleto a repartir sobre as accións respecto da ría:
"
NON SE AMA O QUE NON SE COÑECE

EN DE DECEMBRO DE 1992 PUBLICAMOS UN ARTIGO DE PROTESTA POLO RECHEO DE 22.000 m2 DA ESCOLLEIRA RIBADENSE. ÍA ENCABEZADO POR UNHA VIÑETA DO MALOGRADO E ENTRAÑABLE AMIGO SUSO PEÑA QUE IRONIZABA SOBRE UNHA FUTURA RÍA DESECADA. HOXE, O RECHEO É POUCO MÁIS QUE UN SIMPLE APARCAMENTO.

NO MENCIONADO ARTIGO APARECÍAN ENTRECOMIÑADAS UNHAS VERBAS DO PROFESOR ISIDORO ASENSIO AMOR, DE QUEN RECORDAMOS EN BREVE CONVERSA AS SEGUINTES PALABRAS: "CREÍA QUE LOS RIBADENSES AMABAN LA RÍA".

DEZASEIS ANOS MÁIS TARDE E DESPOIS DE MÚLTIPLES RECHEOS E OBRAS, PORTOS DE GALICIA PRETENDE MONTAR EN FIGUEIRÚA UNHA GALPÓN QUE OCUPARÍA UNS 5000m2 CUNHA ALTURA EQUIVALENTE A MÁIS DE 8 PISOS. ESTA NAVE COBERTIZO PRECISA DE CIMENTACIÓN NA AUGA, NO MEDIO E MEDIO DO CANAL. E SE A ISTO LLE ENGADIMOS A PROLIFERACIÓN DE PROXECTOS DEGRADANTES NA BANDA DE ASTURIAS, COMO A NAVE QUE SE PRETENDE MONTAR NO CONCELLO DE CASTROPOL, NO "MUELLE NOVO" DA VEIGA, PODREMOS COMPROBAR QUE A RÍA SEGUE EN PERIGO E DESPROTEXIDA.

A CUESTIÓN E SE NOS ESTAMOS DISPOSTOS OU NON A CALAR E A DEIXAR QUE, HOXE CON ESTA OBRA, MAÑÁ OUTRA, DE FORMA LENTA, PERO IMPARABLE, REMATEN COA NOSA RÍA, COA RÍA DE TODOS, PORQUE A RÍA É SOBRE TODO UN BEN PÚBLICO, QUE CONSTITÚE E CONSTITUIRÁ UNHA ENORME FONTE DE RIQUEZA PARA O FUTURO. E ISTO SO SE CONSEGUIRÁ SE RACHAMOS COA ESPECULACIÓN E COA EXPLOTACIÓN EGOÍSTA DUNHAS POUCAS EMPRESAS QUE, ADEMÁIS, CONTAN COA COMPÍCÍDADE DE POLÍTICOS SEN CRITERIO NIN PERSONALIDADE QUE DESPOIS DUNHA CHAMADA TELEFÓNICA "ONDE DICÍAN DIGO, ESTÁN DISPOSTOS A DICIR DIEGO".

PRETENDEMOS MOBILIZAR Á OPINIÓN PÚBLICA DOS CONCELLOS RIBEIRÁNS DA RÍA E DO RÍO, PORQUE HOXE NINGUÉN PODE DISCUTIR QUE DESENVOLVEMENTO ECONÓMICO E CONSERVACIÓN DA NATUREZA SON TOTALMENTE COMPATIBLES. O DESENVOLVEMENTO ECONÓMICO NA MARINA LUGUESA E NO OCCIDENTE DE ASTURIAS NON REQUIRE O SACRIFICIO DA RÍA, NIN DA NOSA COSTA. A RÍA É O NOSO GRAN PATRIMONIO COMÚN.

PARA PARAR A SÚA LENTA DESTRUCCIÓN PRECISAMOS UN PLAN DE ORDENACIÓN DE RECURSOS NATURAIS DA RÍA, QUE, COMO NORMA SUPERIOR INTERCOMUNITARIA, A PROTEXA DE CALQUERA ACTUACIÓN PERXUDICIAL. ESTE PLAN DEBE SER PROMOVIDO POLOS ALCALDES DOS CATRO CONCELLOS.

A NOSA RÍA HAI QUE RECUPERALA, CONSERVALA, DISFRUTALA E DEIXÁRLLELA, COMO LEGADO, OS NOSOS FÍLLOS E NETOS.

ALGUÉN DIXO NUNHA OCASIÓN: " NON SE AMA O QUE NON SE COÑECE ". ANIMÁMOSTE A QUE COÑEZAS A RÍA, QUE CONTEMPLES OS CAMBIOS NAS SÚAS CORES, QUE DISFRUTES DA BELEZA DE CASTROPOL, Das FIGUEIRAS, DESDE ALGÚNS DOS MIRADOIROS QUE A CONTORNEAN. QUE VISITES OS MEANDROS DO RÍO ARRIBA E OS HUMEDAIS QUE SON MARABILLOSOS ECOSISTEMAS NOS QUE SE DESENVOLVE UNHA RIQUÍSIMA VEXETACIÓN, FLORA E FAUNA.

NON VIVAS DE COSTAS Á RÍA. OS MARIÑEIROS, QUE SON OS QUE MELLOR A COÑECEN, PODERANCHE CONTAR, SE NON O SABES, QUE NON HAI MOITO TEMPO COLLÍANSE LONGUEIRÓNS, SULLAS, LINGUADOS, AGUILLOLOS-BERBERECHOS, CANGREXOS... UNHA RÍA ONDE SAÍR DE "ZALEA" ERA, E SEGUE A SER, UNHA GOZADA. A RÍA SEMPRE FOI PUNTO DE ENCONTRO DE GALECOS E ASTURIANOS, SEMPRE FOI O NEXO DE CONCORDIA ENTRE XENTES DE RIBADEO, CASTROPOL, FIGUEIRAS E A VEIGA, OS QUE ADEMÁIS TIÑAN COMO NORMA DE CONDUTA A ÉTICA DA SOLIDARIEDADE."

O VINDEIRO DÍA 4 DE XULLO, ÁS 8 DA TARDE, E PARA FALAR DISTO, TEREMOS UNHA MESA INFORMATIVA NO SALÓN DE ACTOS DA CASA DO MAR DE RIBADEO. CONTAMOS CONTIGO.



¡A DEFENSA DA RÍA ESIXE UN COMPROMISO CIDADAN!
PLAN DE PROTECCIÓN DE RECURSOS NATURAIS DA RÍA, XA!

VERÁN 2008
PLATAFORMA POLA DEFENSA DA RÍA ASOCIACIÓN DE VECIÑOS “O TESÓN”
"

Ribadenses destacados. Verbas no acto de presentación

     Onte tivo lugar a presentación do libro de Ribadenses destacados. Deixo unha foto e as verbas dos catro participantes na mesa, Por orde, F. Díaz Fierros Viqueira, Eduardo Gutiérrez, María Xosé Gómez (representante da Secr. Xeral de Política lingüística) e Fernando Suárez. Para outros días queda o ir publicando algunhas -ou todas- das biografías expostas e algunha cousa máis.

F. Díaz Fierros Viqueira

 Eduardo Gutiérrez

María Xosé Gómez
Fernando Suárez
--

    A data 19 de xaneiro, deixo as biografías do libro (con ligazóns ás xa publicadas no blog e autores, ou, no caso de non estar publicadas aínda, de xeito espero transitorio a outras biografías correspondentes no blog, se existen, ou na Galipedia):

Dionisio Fierros Álvarez 

Xosé María López Rodríguez 

Amando Suárez Couto. Celia Castro Fernández

Benito Prieto Coussent. Celia Castro Fernández

Xesús Peña Rego (Suso Peña) 

Manuel Fernández Amor 

Primitivo Díaz Pérez 

Manuel Cortés García 

Valeriano González Abraido (Tito González) 

Carlos Álvarez Fernández Cid 

Xusto Pico de Coaña e Vinjoy 

Antonio Rodríguez del Busto 

Xosé María Alonso Trelles (El Viejo Pancho) 

Francisco Rodríguez Del Busto 

José Vicente Pérez Martínez 

Francisco Lanza Álvarez 

Gregorio Sanz García 

Eliseo Pulpeiro González 

Dionisio Gamallo Fierros 

Luz Pozo Garza 

Daniel Cortezón Álvarez. Santiago Sanjurjo Díaz

Alfredo Deaño Gamallo 

Guillermo Schulz y Schweizer 

Agustín M. Acevedo Rodríguez 

Manuel F. Reynante y Cancio 

Ubaldo Pasarón y Lastra 

Manuela Barreiro Pico 

Enrique Suárez Couto 

Antonio Rodríguez Darriba 

Enrique Otero Aenlle 

Isidoro Asensio Amor 

Segundo Moreno Barcia 

Fernando Méndez Sanjulián 

Camilo Barcia Trelles 

Leopoldo Calvo-Sotelo Bustelo 

Antonio Raymundo Ibáñez. Eduardo Gutiérrez Fernández

Familia Bengoechea 

Familia Casas 

Irmáns Moreno Ulloa 

Pedro Murias González 

Ramón González Fernández e Corona González Santos 

Familia Nistal 

Víctor Moro Rodríguez