LA DIADEMA DE RIBADEO. José María Rodríguez Díaz (2007)

   Un tema repetido en José María, a prehistoria, cunha compoñente subxacente en torno á diadema de Ribadeo. Dende que foi escrito, en 2007, hai novas apartacións sobre as orixes da diadema, como o testemuña a copia que deixo da p. 111 do Boletín do Museo Arqueolóxico Nacional, nº 34 (2016)

Sábado, 27 de enero de 2007

LA DIADEMA DE RIBADEO

• Publicado por jmrd_ribadeo a las 9:35

Al escribir sobre esta joya del arte castreño desde Ribadeo pretendo desterrar de mi pluma todo rasgo de chauvinismo. Trato de ser lo más objetivo posible en mis juicios y apreciaciones sobre la procedencia atribuida a esta joya. El nombre de la ría de Ribadeo ha generado, últimamente, una lamentable dinámica de desencuentros con ciertos sectores del occidente de Asturias. Desencuentros impulsados desde las más altas jerarquías del Principado con motivo del nombre y la propiedad de la ría que compartimos, ignorando los más elementales hechos históricos de esta comarca galaico asturiana que desde antiguo compartimos ambas comunidades humanas. Por eso, no es mi intención seguir por ese camino, pues, no se ve que el lugar de procedencia de la llamada Diadema de Ribadeo tenga, en todo caso, alguna importancia, a favor o en contra, de uno u otro lugar. No pasaría de ser una simple discusión bizantina.

Son bastantes los autores que, desde hace ya tiempo, han escrito sobre el valor y la importancia de esta joya, la más importante de la orfebrería castreña y de su valor como reliquia arqueológica. Su valor no ha sido puesto en duda por nadie. No ha sido así el consenso sobre su procedencia, extremo este sobre el que se ha discutido, con más o menos acierto y fortuna, y aún se discute en la actualidad, aunque sin verdaderas bases argumentales, al menos, que yo conozca.

Algunos autores, como Eduardo Peralta o A. García y Bellido, afirman que procede de Moñes, en Piloña (Asturias). Otros, como J. Manzanares o J.M. Gómez Tabanera, se la atribuyen a Valdereixe, en San Martón de Oscos. Francisco Lanza Álvarez, que se ocupa de ella en su libro 'Ribadeo Antiguo', en donde la describe con todo detalle, no duda, fundando sus opiniones en los estudios de Pedro Bosh Gimpera y la opinión de los arqueólogos López Cuevillas y Bouza Rey, en atribuirle su origen a Ribadeo. Del castro de As Grobas.

Lo que parece evidente, a falta de argumentos demostrativos serios y definitivos, que demuestren fuera de toda duda su procedencia, es que nos movemos en el terreno de las hipótesis y las conjeturas. Lo que no ofrece duda es la presencia de la preposición de, de procedencia, que acompaña su nombre. Un argumento para atribuírsela a Ribadeo.

Se trata de una joya de oro, formada por una ancha lámina rectangular, dividida en dos fajas horizontales, con bajorrelieves que representan bellas escenas en las que aparecen guerreros a pie y a caballo, armados con puñales y lanzas, con escudos y cascos, personajes portando grandes calderos o ánforas y un pequeño potrillo. Toda la escena tiene lugar en un río, con salmones y cormoranes pescando. El simbolismo de esta escena está, sin duda, relacionado con las creencias celtas en las que los ríos eran las rutas del más Allá.

Esta joya se encuentra actualmente dividida en varios fragmentos que se guardan en tres museos: El Museo Arqueológico de Madrid, el Instituto de Valencia de Don Juan, en Madrid y el Museo Saint Germain - en Laye, en París.-

José Mª Rodríguez

Outros Artigos de José María.

O RIBADEO QUE NON COÑECEMOS. Pancho Campos Dorado

 O RIBADEO QUE NON COÑECEMOS

Pancho Campos Dorado

“Un punto de partida que testemuña o comezo da Prehistoria humana é a aparición no rexistro arqueolóxico de utensilios ou instrumentos feitos (polo home) conforme a modelos normalizados” (La Prehistoria y su Metodología, UNED, 2ª Ed. 2014, p.15). 

A historia non comeza a ser Historia ata que non aparece algún tipo de testemuña escrita ou documento escrito sobre algún acontecemento. Este criterio ten un grave inconveniente de interpretación para saber da antigüidade dun pobo, pois un pobo pode ser moi antigo e non ter evidencias escritas da súa existencia. Este tipo de culturas son as chamadas culturas ágrafas, sen escritura. Polo tanto, hai un desfase inminente entre a antigüidade dun pobo e o seu coñecemento da escritura. Así, podemos ter coñecemento Protohistórico, do final da prehistoria e principios da historia antiga, dun pobo ágrafo polos seus veciños que si sabían escribir e estaban xa no período histórico, ou ter coñecemento Parahistórico cando eses veciños son contemporáneos do pobo ágrafo, aínda que non teñan contacto con el (ibidem, p.16)

Sirva este preámbulo para entender as discrepancias que puideran xurdir no seguinte relato. Sabemos que Ribadeo e a súa contorna é un asentamento poboacional moi, pero que moi antigo do Norte da Península Ibérica, pois os seus rexistros arqueolóxicos do xacemento de Louselas datan de ao menos 300 ou 250 mil anos, do Paleolítico Inferior, que como xa dixemos noutras ocasións, foi estudado polos insignes arqueólogos Eduardo Ramil Rego e José Ramil Soneira (Louselas, Monografía Nº6, Museo de Prehistoria e Arqueoloxía de Vilalba, 2014).

Tamén, e sen dúbida, chegaron ao Porto e Ría de Ribadeo tanto mariñeiros fenicios, século XX a XVI a.C (F. Lanza, Ribadeo Antiguo, p.17 a 19), como gregos, dos que carecemos de probas evidentes pero si circunstanciais. Na Ría de Ribadeo aparecen pezas de cerámica do século VI a.C. (El País, xullo-2021, Galeón Santiago) polo que xa había un tráfico marítimo importante na Idade do Bronce final da Galiza (1000-500 a.C.) e na Idade do Ferro inicial (500-300 a.C.).

No ano 290 a.C. os galo-celtas xunto cos gregos, poboaban Galiza. Por suposto, os pobos celtas chegaron a estas terras séculos antes cós romanos, pero de ambos hai evidencias claras nos nove castros do concello de Ribadeo e nas efémeras catas que se fixeron no ano 2009 no Castro das Grobas que foi datado entre o século II a.C. e o século I d.C. corroborando tanto o antigo asentamento celta como a súa posterior romanización. Polo tanto, todos estes pobos antigos tiveron algo que ver na Prehistoria de Ribadeo. Á vista dos achados nos fondos da Ría de Ribadeo, tanto en tempos pretéritos como hoxe, resultaría ata ridículo pensar que isto non fora así, cando entre os restos de cerámica hai pezas do século VI ao II a.C.

Portada de 'Sobre os Casstros de Ribadeo', de José Mª Rodríguez

Por outra banda, a primeira evidencia histórica, que nós coñecemos do topónimo Ribadeo e da súa a poboación, aparece nun documento do ano 969 (era 1007) cando se nomea co seu propio nome “Riba Euve” (sic): “In Villa plana alio maream, quae discurrir, Ecclesiam Sancti Jacobi. In Assanza, Ecclesiam Sancti Vicenti cum suis adjunctions In Riba Euve in Villa Assendi integro Teyxeiro. Omnes...” (España Sagrada, fragmento da páxina 336) da escritura de fundación do Mosteiro de San Salvador de Lorenzana (Sancti Comitis Ossorii Gutierrez Testamentum, quo S. Salvatoris de Laurenzana Monasterium erexit. Era 1007 (an.969) [ex Tabulario ejusdem Monasterii] transcrita integramente en latín no Apéndice XVII da España Sagrada do R.P. Henrique Florez, ano 1764, Tomo XVIII, p. 332 a 342. Polo tanto Riba Euve (sic) xa aparece nun documento histórico do século X, dous séculos antes do que menciona Francisco Lanza no seu imprescindible e inestimable Ribadeo Antiguo (páx.2).

Por outra banda, no querido semanario La Comarca del Eo do 10-xullo-2021 e no mesmo artigo en Ribadeando, o 29 de xuño, dicía eu que parecía raro que Porcillán (Porto Iulanus ou Julianus) non aparecera nas narracións das Guerras Cántabras, sendo como era un dos portos de mar máis importantes de todo o Norte da Península Ibérica, resaltado e distinguido co propio nome de Xulio Cesar (61-60 a.C) que foi quen ordenou a cartografía das costas cantábricas, cuxos mapas servirían para a súa invasión e sometemento ao imperio romano que levou a cabo Octavio Augusto (27-26 a.C.). A día de hoxe, xa non cabe ningunha dúbida de que en Porcillán, Porto de Ribadeo por excelencia, xa comerciaban os gregos e fenicios desde antes que chegaran os romanos as nosas costas. Simplemente vendo as poucas mostras arqueolóxicas que se están atopando na Ría de Ribadeo, serven para demostrar que este comercio existía. E faltan centos de metros cadrados de superficie do pracer da Ría, para detectar pezas metálicas que se atopan a pouca profundidade e decenas de metros cúbicos de area para cribar os centos de pezas de cerámica, bronce, cristal, vidro e moi posiblemente xoias de ouro fino repuxado ou con engarces variados, que tamén haberá nos preciosos e prezados fondos da Ría de Ribadeo.

De momento o equipo de buceo do arqueólogo comisario Miguel San Claudio, desvélanos que atoparon unha ánfora grega de 2600 anos de antigüidade (século VII a.C.) peza de cerámica massaliota (da colonia grega de Massalia, a actual Marsella) e que relaciona o comercio a larga distancia máis antigo que se localizou na Costa Cantábrica, o que converte en única a Ría de Ribadeo (Ribadeo, La Atapuerca de Galicia para la Arqueología submarina, La Voz de Galicia, 29-Nov-2011).

Estamos necesitando en Ribadeo un gran edificio, un Palacio da Música, que conste dunha ampla platea al menos de 1000 butacas con amplo escenario, digno de ser chamado Auditorio ou Teatro, con salas para congresos, exposicións, espectáculos, cine e salas para un Museo permanente, con ampla capacidade de almacenaxe, biblioteca e oficina de recepción; salas dotadas para o estudo e investigación dos achádegos. É imprescindible construír algo así canto antes, pois Ribadeo ten o suficiente patrimonio e poboación como para ter un servizo permanente de exposicións. Isto parecerá unha quimera, pero en realidade é unha necesidade urxente, pois están levándose para outras cidades o patrimonio cultural ribadense desde fai moitos anos, e non hai inventarios do que saíu de Ribadeo, polo que non será unha labor doada o facer retornar todo canto hai dispersado por aí e que pertence por natureza a Ribadeo.

Esperemos que non ocorra coas pezas que se vaian atopando no fondo da Ría de Ribadeo como ocorreu coa ilustre Diadema de Ribadeo, un vergoñento espectáculo de “trileros”. Estivo repartida entre o museo do Louvre e o de Madrid, pois descuberta no Castro das Grobas, como sinala Francisco Lanza no Ribadeo Antiguo, estaba catalogada como galega de Ribadeo pola eminente autoridade de D. Pedro Bosch Gimpera (que estudou a fondo todo o val do Eo) e de estudosos arqueólogos como eran López Cuevillas e Bouza Brei (Seminario de Estudos Galegos, Tomo II). Esta Diadema de Ribadeo mostra unha escena ritual repetida secuencialmente, na que aparecen uns guerreiros ecuestres (a cabalo) con espada curta e broquel, mentres outros homes a pé transportan caldeiros sagrados. Ao fondo aparece unha paisaxe acuática con aves comendo peixe, e arroaces ou golfiños de fociño de botella, tamén chamados toniñas. Esta toniñas solen entrar nas rías debido o seu comportamento social na época da sardiña de maio a outubro, e principalmente en xullo e agosto. Son populares os refráns mariñeiros, “arroaces na ría, moita sardiña” ou, “Os arroaces brincan no mar? forte Norte vai dar”.

Pois ben, todas estas escenas mariñeiras da ourivería celta da Diadema de Ribadeo, non importaron, hoxe está catalogada como a Diadema de Moñes (Piloña-Infiesto, polo arte de birlibirloque de dous coleccionistas asturianos, un, maxistrado, Remigio Salomón, que dixo en 1865 que a comprara en Oviedo, a quén? si estaba no Museo do Louvre de París, e outro coleccionista de Cangas de Onis, Sebastián de Soto Cortés, á vista das fotos que o maxistrado deixara á Comisión Provincial de Monumentos de Oviedo montaron a pebida de que el atopara unha peza coa mesma estampación no “Concejo de Piloña”, polo que a Diadema de Ribadeo, foi catalogada como de Moñes. Si señor, con un par. Como se lle chama a este tipo de actos de “xente ilustrada”? Non lle vou poñer apelativos pois só me saen maldicións e xuramentos.

Por outro lado, onde vai o “Carneiro alado de Ribadeo”? Sigue estando custodiada no Museo de Lugo, esa preciosa xoia da ourivería grega, persa, etrusca....de ouro puro, aparecida na Ría de Ribadeo. Tamén lle cambiaron a afiliación?

En resumidas contas, non podemos seguir perdendo o patrimonio de Ribadeo, porque haxa xente “listiña” que se aproveita da incompetencia, inoperatividá ou inexistencia da Comisión Cultural do Patrimonio de Galicia. Estanse descubrindo demasiadas pezas valiosísimas para a nosa Historia, e demasiado valiosas comercialmente como para facerlles desaparecer por un tempo e volvelas aflorar con nomes espurios saídos da imaxinación e desvergoña duns aproveitados. Ribadeo ten a obriga de preservar o seu propio patrimonio, pois é un valor inigualable de riqueza histórica e, por suposto, de gran valor turístico si se poñen en valor nun lugar apropiado.

Qué circunstancias ocorren en Ribadeo nos dez primeiros séculos da nosa historia local, para que non se nomee por ningures algo dos aconteceres que forzosamente tiveron que pasar por estes lares?. Que pode aparecer nos nove castros que se atopan no noso concello de Ribadeo, sabendo do seu gran desenrolo antigo que tivo a poboación mariñeira?. Non haberá nunca presuposto para pagar a un arqueólogo para dirixir e descubrir os mil e un tesouros que agocha esta terra contemporánea do rei Midas, e que poden ser descubertos coa axuda de voluntariado de estudantes de Historia, de Arte ou de veciños, como está a pasar xa en outros concellos da Galiza?

Temos que recordar que Galiza era unha terra rica en metais, ouro e estaño. Galiza é rica de por sí, pero arrastra desde fai séculos unha grande eiva, a educación. Xa nos tempos de Prisciliano (340-385 d.C.) dise que naceu nunha familia rica pero que tivo unha educación descoidada. Di Victoria Armesto, “en Galicia a la educación le damos poca importancia, a mayor riqueza menor cultura” (Galicia Feudal I, ano 1969, p.71). Non me cabe dúbida de que os Indianos déronse conta desta incultura popular, e trataron de evitar en todo o posible, esa triste realidade, construíndo escolas en tódolos pobos do seu berce.

Pode comprobarse en toda a Galiza feudal que había decenas de fidalgos galegos, e cando se revisan os seus testamentos, poucos, moi poucos saben firmar, e moitas veces teñen que recorrer a unha testemuña que firma por eles. Era moi normal que naquela Galiza poboada de centos de mosteiros, na Galiza dos gobernos teocráticos na súa raíz, lles dixeran aos galegos nobres, “para que vai vostede a preocuparse de saber ler, escribir ou de contas, si ten bastantes rendas; mande facelo e non se preocupe de máis”. Esa mentalidade inducida pola teocracia aínda se da nos nosos días cando se lee unha Biblia Católica, pois os Evanxeos hai que entendelos como os explica a Igrexa Católica, non se poden interpretar tal e como a nosa propia cultura cidadán nos ditamina. Esa é a gran diferenza de civilización que nos separa dos países protestantes, cuxos cidadáns poden ler e interpretar por si mesmos a Biblia desde o século XV e XVI, porque as súas curias relixiosas lles din de ler a Biblia na casa, e discutila en familia, polo que todos os seus membros saben ler e escribir, ao menos desde catro séculos antes que o 95% da poboación española. Era abraiante ver que no ano 1976, cando eu fixen a mili, aínda había “naquela España nuestra”, no Cuartel de Instrución de Ferrol unha “brigada de analfabetos”, e supoño que en todos os cuarteis militares ocorría o mesmo.

Aínda quedan reminiscencias sociais daquel analfabetismo, e aínda temos a menos defender o noso propio patrimonio. Podemos ler con indignación, por exemplo, que defender o topónimo da Ría de Ribadeo é defender un localismo. Non sei como este tipo de persoeiros non avogan por lle cambiar o topónimo á Bóvia, o alto de Penouta, ou o nome dalgunha Virxe do Pilar, de Covadonga, das Dores, do Carme ou calquera outra barbaridade que se lles poida ocorrer. Nós, os galegos fomos asumindo todo este tipo de inxustizas, pola forza do desprezo inmediato administrativo que nos foi imposto primeiro por administradores alleos a Nosa Terra e hoxe por propios galegos de estómago agradecido que non teñen nin idea do transcendente e prexudicial que pode ser o que fan.

Quedámonos coa Esperanza de ver algo feito en positivo algún día. Amén.

RÍA DE RIBADEO, POR ENÉSIMA. Pancho Campos Dorado

RÍA DE RIBADEO, POR ENÉSIMA

Pancho Campos Dorado

Erguémonos o venres, 5 de novembro, cun titular de prensa “Asturias gana la batalla del topónimo y ría del Eo se equipara a Ría de Ribadeo” (La Voz de Galicia). “O Estado admite como cooficial o topónimo Ría do Eo” (Nós). Unha resolución tomada polo chamado “Instituto Geográfico Nacional” (IGN) que accede a pretensión do Principado.

Este instituto debería chamarse “Instituto Geográfico Terrestre Nacional” (IGTN) pois ese cadro de asalariados parece entender pouco ou nada de hidronimia, nin de talasonimia, nin de Usos e Costumes do Mar. Particularmente, non hai un só exemplo tal, en toda a costa galega, na cantábrica, e en todo o litoral da Península Ibérica, pois tanto as rías como as badías noméanse polo nome do porto comercial co que se trafica. Exactamente igual que en todo mundo, badías e estuarios levan o nome da cidade que ten o porto comercial máis importante, de aí que todas, absolutamente todas as cartas de navegación dos Institutos Hidrográficos do mundo enteiro teñan as rías nome de cidades e pobos, nunca levan o nome dun río que desemboca nelas. Nin hai badía do Orinoco, nin do Amazonas, nin do Hudson, nin do Nilo. Menuda barrabasada.

Pero ben, ao personal actual do IGN iso parece importarlle pouco, pois trátase dun problema entre Asturias e Galiza, quen sempre tivo a fatalidade de ser gobernada por políticos de terceira rexional.

Non entendemos nada. Asturias presenta un “Informe da Oficina de Política Lingüística do Principado de Asturias” sobre o nome da Ría de Ribadeo, escrito en un rebuscado galego oriental por un tal Antón García Fernández “Director General de Política Lingüística”, un chiringuito creado polo Principado, a quen acompañan na redacción uns cantos adláteres tan mal intencionados coma el. Das esperpénticas reviravoltas deste informe fixo un exhaustivo estudo D. Evaristo Lombardero (en Ribadeando o 29-10-2021 e La Comarca del Eo 22-maio-2021) polo que non vou a entrar a repetir aqueles argumentos. Este informe, sen máis, foi aceptado por IGN. Por que? Fixo o tal organismo oficial algunha enquisa semellante no entorno de Ría de Ribadeo, na zona galega ou asturiana, para contrastar o que di tal informa? Non. Non fixo nada.

Por outra banda, mencionan uns informes “oficiales” de 1871 para apoiar a súa sentencia, os cales, sabemos que son unhas escrituras de propiedade, onde un notario de turno, fai de “grafitero documental” pois cambia o nome oficial da Ría de Ribadeo pola denominación do Eo, cando xa había oficialmente cartas de navegación da Ría de Ribadeo, feitas por membros da Armada Española e do Ministerio de Mariña, das cales podemos aportar os datos:

1ª) Ano: 1776 Plano de la Ría de Rivadeo. Escala en varas casteláns 2000 varas = 18 cm. Autor: Luis Videgaray. Orixinal Museo Naval de Madrid, Cartografía E-23-7

2ª) Ano 1787 mes de Abril. Plano de la Ría de Rivadeo. Autor: Tomas Ramery. Escala en varas de Burgos 1000 varas = 10 cm Orixinal Museo Naval de Madrid, Cartografía E-23-21.

3ª) Ano 1787 Plano de la Ría de Rivadeo, del Barquero, Bares, Cedeira y Vivero. Autor: Vicente Tofiño de San Miguel. Escala gráfica de una milla marítima. Orixinal Museo Naval de Madrid, Cartografía E-23-5

4ª) Ano 1788 mes de Marzo. Autor: Miguel de la Fuente. Escala en varas de Burgos. Orixinal Museo Naval de Madrid, Cartografía E-37-3

5ª) Ano 1788 mes de Mayo. Autor: Tomás Ramery. Escala en varas de Burgos. Orixinal en Museo Naval de Madrid, Cartografía E-37-7.

6ª) Ano 1835 mes de Agosto. Autores: Miguel Antonio Blanco Ortigueira e José Antonio Villamil Saavedra. Escala de 1 milla marítima. Orixinal Museo Naval de Madrid, Cartografía E-23-8

7ª) Ano 1835 mes de Agosto. Autores: Miguel Antonio Blanco Ortigueira e José Antonio Villamil Saavedra. Escala de 1 milla marítima. Orixinal Museo Naval de Madrid, Cartografía E-37-1

8ª) Ano 1835. Plano del Puerto de Ribadeo en Galicia. Escala 1 milla marítima. Orixinal Museo Naval de Madrid, Cartografía E-23-30

9ª) Ano 1852. Carta Náutica plana del puerto de Ribadeo. Escala 1 milla marítima. Orixinal Museo Naval de Madrid, Cartografía E-37-2

10ª) Ano 1856. Carta Náutica de la Ría de Ribadeo. Autores: Antonio Miguel Blanco y Juan Tomás Cucullu. Orixinal Museo Naval de Madrid, Cartografía E-23-2

11ª) Ano 1860. Plano da Ría de Ribadeo. Autor: Juan Tomás Cucullu. Orixinal Museo Naval de Madrid, Cartografía E-23-1

Toda esta documentación da época pasou por alto aquel prototipo de notario “poeta”, dentro da clasificación que lles fai a este tipo de individuos Dª Victoria Armesto: “Lenin desconfiaba de la música, el Padre Sarmiento de la poesía y muchos padres [das familias fidalgas] parecen coincidir con estos recelos y antes de ver a sus hijos como poetas o músicos, prefieren verlos como notarios o registradores de la propiedad” (Galicia Feudal II, Ed. Galaxia 1969, p.353).

Penso que si a Administración Marítima seguira estando en mans da Armada Española, saberían que Pedro Teixeira (1569-1603) nos seus tratados de Xeografía xa ten biografía sobre a Ría de Ribadeo, e desde logo que non se pasaría por alto o valor histórico das CARTAS NÁUTICAS DA RIA DE RIVADEO, tanto do Instituto Hidrográfico Español como as do Almirantazgo Británico.

Pola nosa parte, non aceptamos para nada esta sentencia arbitraria e a todas luces partidista, dunha administración de parásitos que se reúnen de cando en vez para dicir si a facer dano. Esta sentencia é unha grande ignominia contra todo o sentido da Historia do Porto e Ría de Ribadeo, que levamos defendendo desde fai máis de 35 anos. Sempre estivemos atentos as falcatruadas que se estaban a facer por parte do Principado. Incluso desde a Asociación de Veciños de Ribadeo “O Tesón” denunciamos ante a Garda Civil o xoves 13 de maio de 2010, ao diario “La Nueva España” ese pasquín de Asturias que “despois de longos anos de ter usado dito diario de xeito constante o topónimo de “ría del Eo” en troques do legal “ría de Ribadeo”, agora xa non se conforma coa dita teima e dá unha puntada máis en contra do noso patrimonio, dicindo “que diversas instancias galegas queren impor o topónimo legal de xeito insidioso”. O artigo “Galicia quiere los cañones del Eo”, do día 5 do presente mes, entre outras cousas relativas ó nome da ría e ó patrimonio, aparece o texto “para las dos orillas de la ría del Eo, cuya denominación los nacionalistas gallegos querían cambiar por el de ría de Ribadeo” (La Comarca del Eo, 29 maio 2010). Falsidades constantes e cínicas expresións onde as houbera. Hoxe vemos que tíñamos razón. De aquelas ensidias estes resultados.

Continuabamos a explicar que este “xornal” (La Nueva España), “xa non só se conformaba coa difamación da nosa toponimia histórica senón que con un cinismo inusual, no artigo de mércores 5 de Mayo de 2010, menciona que os restos que hai no fondo do “estuario” son de pertenza “asturiana” e retrata aos raqueros do pecio histórico de “El Galgo de Andalucía” como se de heroes e patriotas se tratara”.

Este periódico falsea torticeiramente a información histórica, pois non teñen ningunha rigorosidade nas noticias que atinxen ao Reino de Galiza, as cales foron relatadas por D. Eduardo Lence Santar y Guitián [Xosé Isidro Fernández Villalba, Mondoñedo Regreso al Pasado V, cap.35 p. 117 a 127] como sigue: En 1719 torna a ter un importante comercio [Ribadeo] e era un gran porto estratéxico para a guerra no mar, por cuxo motivo o 27 de setembro deste ano sufría a invasión dos piratas ingleses -en número de seiscentos- que arribaron en tres fragatas de guerra e o “pretenden colonizar” ou máis ben saquear se non se aceptan os pagos de 2000 doblóns en metálico, trinta bois e vinte carneiros. As fragatas San Francisco e o Galgo de Andalucía que estaban aquí apostadas, antes de deixalas caer en mans inglesas os propios capitáns D. Lorenzo de Tablada e D. Sebastián Villaseñor respectivamente, préndenlles lume, e cuxos pecios aínda se deben atopar no fondo da Ría de Ribadeo. O Alcalde Maior de Ribadeo D. Juan Antonio del Llano y Osorio e unha pequena comitiva van falar para reunir os cartos co Alcalde Maior D. Francisco Antonio de Luaces y Somoza de Mondoñedo -capital da provincia-. Os ingleses saquean e queiman a vila durante tres largos días, e por fin reciben 2400 pesos que os ribadenses chegaron a reunir (600 doblóns), e con este botín en metálico retíranse o primeiro de outubro e levan áncoras de novo” (tamén no meu libro “Escudos de Armas do Concello de Ribadeo”, p.30-31).

No ano 2011, alertabamos do que estaban a facer no Principado ao poñer un nome a Reserva da Biosfera- Oscos-Río Eo e Terras de Burón co programa LEADER, no cal non se mencionaba para nada a Ribadeo, cando máis das tres cuartas partes do territorio son das Terras de Ribadeo e Miranda. Naqueles artigos, escritos neste mesmo semanario de La Comarca del Eo, Buronlandia (ligazón a Ribadeando; La Comarca del Eo, 1-outubro-2011), explicábamos en como, “no ano 1414, foi creado por Juan I de Castela o Principado de Asturias, e desde aquela foron apropiándose das Terras de Reboredo ou Terras de Ribadeo desde o río Navia o Eo (escritura de 1551 en Medina del Campo); a primeiros do século XX cambiaron o nome da Veiga de Ribadeo, este século XXI tócalle a Ría de Ribadeo e van, sen dúbida, polo Concello de Ribadeo completo, pois as terras xa son, polo que parece, as de Burónlandia, para o século XXII será Barreiros, a Espiñeira, Villaronte... no século XXIII Foz... e non sei cando chegarán a Catedral de Santiago...”.

En Buronlandia II, a un Juan sen Nome (Ribadeando, 14-setembro-2017 e La Comarca del Eo, 12-novembro-2011), falabamos da neglixencia que se cometía por parte da alcaldía de Ribadeo cando se permitían, sen levantar unha sola protesta, as denominacións da Casa da Ría, obviando de Ribadeo, a Casa da Ría del Encuentro, obviando de novo o de Ribadeo. Naquel mesmo artigo, tamén diciamos que tiveron “a “fachenda” de pasar por derriba da historia, sobre a resolución do Marquesado da Ría de Ribadeo” [BOE, Nº151. Real Decreto 591/2002, de 24 de Junio] e do informe do Ministerio de Fomento, sobre a resolución da nome da Ría de Ribadeo [Ministerio de Fomento, 13-Marzo de 2008]

De nada valeu. Falabamos, dos referentes que manipularon os datos “da Diadema de Ribadeo, descuberta fai máis de 200 anos, no Castro das Grovas, non sei como se pode ter tal desfachatez “académica”, como para dicir, que fai uns vinte anos, “reconocidos arqueólogos e historiadores” (innombrables pola miña parte) avalan a súa procedencia astur. ¿Qué pasou agora? ¿acaso encontraron seus “insignes adláteres”, dentro das vitrinas do Louvre, terra dos Oscos-Rio Eo e Terras de Burón, pegada na filigrana da Diadema de Ribadeo?”. Non pode crerse que lograron con todo tipo de falsidades arqueolóxicas que o Ministerio Arqueolóxico Nacional rexistrase a Diadema de Ribadeo como Diadema de Moñes. Pois sí, iso ocorreu, e está vixente. Continuaban falando tamén de que o “pecio da “Galga Andaluza” estaba en augas xurisdicionales asturianas e que “la Dirección General de Patrimonio del Principado la ha registrado en pleno derecho y obligación conservadora” ¿co dereito de qué? Agora que se van facer catas arqueolóxicas na Ría de Ribadeo ¿quen vai ser o Controlador de Patrimonio? ¿A Xunta ou o Principado? ¡Ribadeo perderá patrimonio de seu, como sempre!. Así mesmo ocorreu e está ocorrendo.

Diciamos en La Comarca del Eo (29-agosto-2009 e en Ribadeando) “o topónimo histórico lles importa mui pouco! ¡estáselles vendo o plumero a estes “marchantes de historia”! O que realmente importa é que a Ría de Ribadeo perda tal denominación porque así con ela perde a identidade galega. Para o meu ver, esta é a verdadeira razón. Así o espolio arqueolóxico da Ría de Ribadeo, empezarao o Principado en breve”... fai solo uns días se falaba na prensa de bucear e espoliar o pecio do “San Francisco” ou o do “Galgo de Andalucía”, como si fora derrelicto asturiano. ¡Ay amigo... cuestión de barbarísmos...! ¡e un pimento! ¡cuestión de moitos millos de euros en subencións europeas para seguir co espólio sitemático das terras e historia de Galicia! ¡xa fixeron o mesmo coa Diadema de Ribadeo agora “de los Oscos”...! ¡manda truco! ¡E a Ribadeo, tócalle por rebote... por ser a poboación fronteiriza...! ¡Si seguimos así, logo será fronteira Vilaframil, Dompiñor, A Devesa, etc.”... ¿Qué fai a Xunta de Galicia ó respecto? Qué sepamos, nada. Algúns, estábamos queimados co presidente Touriño, ó que Balbino Pérez (alcalde de Ribadeo) tivo que increpar pola súa mala “vocalización” do topónimo, ante Areces. E de este goberno da Xunta tampouco esperamos nada, posto que xa empezou a súa andadura de manifesta subordinación a intereses estraños a Galiza, poñendo en solfa a lingua, base esencial da nosa cultura galega”.

Pois ben. Todo isto que estaba pasando co topónimo da Ría de Ribadeo, foi denunciado por nós ata a saciedade. Diciamos en 2009, “Mentras houbo ribadenses na administración estatal e local, da talla e categoría de D. Leopoldo Calvo Sotelo (Marqués da Ría de Ribadeo, ¡menudo desplante lles pegou ós tartufos!) de D. Pancho Maseda ou de D. Eduardo Gutierrez, todos eles alcaldes de Ribadeo que menearon Roma con Santiago con cartas constantes de protesta as Institucións Españolas, Asturianas e Gallegas pola inquina manifesta, que se estaba a producir con dito topónimo, da Ría de Ribadeo, especialmente desde 1985 (época da apertura da maldita Ponte dos Santos) ou aproveitando calquera evento (como a creación das autonomías) para tratar de morder outro bocado máis do territorio ou da propia historia do Reino de Galicia (léase o Bierzo tamén). Das autoridades locales actuales, esperamos que continúen pola misma liña que os seus antecesores, sen perder unha coma... sen dar trégua a ignominia... pero segundo se están a desenrolar as cousas... ¡xa veremos si están a altura...! Agora, seguro que no Principado aproveitaran, polo que estamos vendo, a coronación do Principe de Asturias como rei (¡espero que viva D. Juan Carlos outros cincuenta anos al menos e de tempo a espallar as miñas cinzas na Ría de Ribadeo!). Non é broma. Xa vimos fai dous anos o Principe Felipe dicir en Castropol, Ria do Eo, polo que xa están concienciando o futuro rei para tal evento. Ademais, están preparando o terreo no parlamento de Asturias para que haxa “constancia previa de trámite” apoiada pola maioría dos seus partidos políticos, PP, PSOE e IU (léase artigo de Evaristo en La Comarca del Eo 14-agosto-2009)”

Despois dos alcaldes Eduardo e Balbino, non volvemos a ver unha nota de prensa, nin unha carta de protesta desde o Concello de Ribadeo. É máis, cando se lle dixo o alcalde que algo había que facer cos libros para escolares da Ría de Ribadeo e Ría do Eo, dixo que el estaba canso da polémica e que non ía protestar contra o alcalde de Castropol. Sr. D. Fernando Suárez Barcia, sinto moitísimo dicirllo, créame, pero non fixo ningún seguimento de todas estas falcatruadas. Son militante do BNG desde fai moitos anos, un galeguista ata a médula, pero vostede non volverá para a alcaldía de Ribadeo, co meu voto. Non é digno de sentarse na cadeira do Marqués de Sargadelos, un armador notable que mandou facer as cartas da Ría de Rivadeo, para meter aos seus 79 barcos mercantes no Porto de Ribadeo. Non se pode “pasar de todo” como fai e fixo a Deputación de Lugo, ou a Xunta de Galicia, o que da a entender de que os galegos temos o que merecemos. Isto que ocorre co nome da Ría de Ribadeo, é problema de tódolos galegos, pois queirámolo ou non, somos un pobo fronteira do Reino da Galiza e os representantes do Principado, están cambiándolle os “marcos” do territorio década tras década.

Non era difícil de predicir sabendo da “mamandurria” histórica da Administración españolista (que non española), que como diciamos, esperarían a que o Príncipe Felipe de Borbón chegara a reinar, e aínda por derriba, teñen a carambola de que se namora de Dª. Leticia, que sería a primeira raíña consorte asturiana. Non había máis que esperar que houbera un individuo apropiado na alcaldía de Ribadeo e outro Instituto Geográfico Nacional, para que se dobregara todo as pretensións do Principado de Asturias, e mira por onde tócalles un murciano, un conveciño da xuíza que lle dita a famosa sentencia a unha galega da “Galicia Profunda”. Que máis queremos, somos uns cenizos.

-- 

Informe da Plataforma de defensa da ría de Ribadeo sobre o nome da ría 

Ditame de 2008 sobre o nome da ría de Ribadeo 

Ditame 2021 sobre o nome da ría de Ribadeo 

Nota de prensa Plataforma sobre o ditame de 2021 

Nota de prensa e valoración do concello sobre o ditame de 2021 

Corte de radio Foz sobre o nome da ría de Ribadeo

Ría de Ribadeo. Unha nota máis sobre o nome.  

Algunha entrada anterior:

A ría del Eo no concello de Ribadeo

PLENO DO PARLAMENTO DE ASTURIAS DO 27 DE NOVEMBRO DE 2019. RIA DEL EO VS RIA DE RIBADEO.

A RIA DE RIBADEO vs Ría del Eo nas políticas do Principado de Asturias (II). 

A RÍA DEL EO NA POLÍTICA DO PRINCIPADO DE ASTURIAS (I). 

A RIA DEL EO NO CONCELLO DE RIBADEO.

 

Buronlandia (e Buronlandia II). Francisco José Campos Dorado Campos

Deixo aquí dous artigos xa vellos de Pancho Campos, publicados en La Comarca del Eo en outubro e novembro de 2011, o segundo en resposta a un comentario aparecido entre medias no mesmo semanario. Quedaban por publicar, e complementan a parte final da entrada anterior, aínda que foron feitos de xeito totalmente independente dela.

Burónlandia

Hoxe, 21 de setembro, atopeime na rotonda de “Os Irmandiños” co cartel de espacio da Biosfera- Oscos-Río Eo e Terras de Burón. ¡Non fún capaz de concebir o soño na siesta...! así era, e é, o cabreo que teño. Non me importa decilo e manifestalo. Encóntrome cabreado, indignado e incluso humillado polos feitos que unha cuadrilla de señoritos cantamañanas están a facer desde fai uns anos, arroupados polo beneplácito e a desídia dos alcaldes de Ribadeo, que solo pensan na súa persoal carreira política. Comenzaron a “meterlla” con moito “jaboncillo” e paseos dun lado para outro, e votarlle uns cantos “polvos” seguidos a D.José Carlos Andina, así estes lodos, con aquelo da Casa da Ría (obviando de Ribadeo), a continuación a Casa da Ría del Encuentro (obviando de novo o de Ribadeo), e logo pasaron a crear o tinglado este de Oscos- Rio Eo e Terras de Burón para o asunto da Biosfera da UNESCO ou de casadiós, que tanto monta... (e obviando por descontado o nome de Ribadeo, en tódalas súas facetas). Destas imbecilidades consentidas, resulta que de forma malévola e torticera, xa plantaron a “pica en Flandes” (léase, na rotonda dos Irmandiños).
Levo falando, desde fai vinte anos, do cinismo e teimuda actitude astur e da pasividade servil e ignominiosa galega sobre o patrimonio de Galiza. A pérdida de denominación da Ria de Ribadeo, é unha pérda de idéntidade galega, que é de todas-todas inasumible, é que non podemos consentir.
Fai algo máis de un ano, que con paso firme é seguro, esta cuadrilla das Terras de Burón, coa escusa da Biosfera, fixeron a Casa da Ría do Eo en Castropol, para ver as “avefrías” sobre o “tesón do rio Eo”, é como broche de ouro, trouxeron para inaugurala o inútil e totalmente estúpido, Conselleiro de Cultura da Xunta de Galicia... ¡¡que manda ovos...!!! esquecime do seu nome porque cando un persoeiro me da noxo... nono apunto na axenda, pois mellor esquecelo canto antes, por aquelo de que afecta o meu ritmo cardíaco e perxudícame a saúde..., non por outra cousa.. ¡¡faltaría máis...!!
Estes “compadritos” das Terras de Burón and Company (chusma, con moito poder adquisitivo provinte dos “chanchullos de pasillo” nas sedes da Comunidade Europea... influencias a mazo, pois, según oídas, teñen un ou dous parlamentarios en Bruselas), acaban de terminar de dar unhas charlas na Casa das Letras, coa presentación e prolegómenos do alcalde de Ribadeo, D. Fernando Barcia, para “realzar” o despropósito (houbo foto, é saíu guapo... manda güevos!! ¿como puiden equivocarme tanto na estimación, como para votar como alcaldable a este elemento... ??). E como este señor é, un “nacionalista” sociata, pancista, e esperemos que dentro de pouco de influencia irrelevante para as cousas e “antiguallas de Ribadeo”, non lle da importancia, a que a ría é a Ría de Ribadeo, que as terras de “Burón”, son as Terras de Ribadeo e as Terras de Miranda, cuio descendente D. Pedro Miranda e Miranda, é o dono de Rio Cainzos, Boa Vista, etc. en cuia casa patrucial da calle Amando Perez de Ribadeo, se poden ver dous escudos da súa nobreza, nun de cuios cuarteles aparece o tributo das Cen Doncelas, que data de Mauregato ano 783-789, ou sexa, de fai máis de doce séculos, “algo” anterior os Oscos-Eo e a Burónlandia...
A todos estes persoeiros de encefalograma plano e de peto ancho, esperemos que poidamos irlles mentendo mano dún en ún, ou si me apuran, en manada, que me é igual, e tanto monta. Implicaron o Ministerio de Medio Ambiente, por enchufismo de estómagos agradecidos ou por desidia ministerial, pois por suposto, nada histórico ten tal denominación inventada como slogan, e xa están os carteis de “Burónlandia” e “Ministerio de Medio Ambiente de España” en tódolos cabazos e obras de reconstrucción feitas nos concellos de Trabada, Ribadeo, etc. ¿esta tropa terá algo que ver cos destructores do Patrimonio de Ribadeo, leáse, Escolas Taller do LIDER ....que van a “reconstruir” con un presuposto de 12.000 € as vidrieiras do cimenterio de casi 500.000 € de valor estimado.... ? Como levo decindo, desde fai anos, no século XV, ano 1414, foi creado por Juan I de Castela, o Principado de Asturias, e desde aquela foron apropiándose das Terras de Reboredo ou Terras de Ribadeo desde o río Navia o Eo, logo, a primeiros do século XX cambiaron o nome da Veiga de Ribadeo, este século XXI tócalle a Ría de Ribadeo e o Concello de Ribadeo completo, pois as terras do Concello xa son, polo que parece, as de Burónlandia, para o século XXII será Barreiros, a Espiñeira, e Villaronte..., no século XXIII Foz... e non sei cando chegarán a Catedral de Santiago.. para ver si se enteran alí dunha puta vez, do que están a facer con Galiza... debido a súa indolencia, negligencia e abandono do galego.
E como no reino de Asturias, que non existiu tal reino na puta vida, pois para facerse ver como iniciadores da Reconquista, inventaronse a lenda de “Pelaio rei”, cando en realidade foi un pastor de ovellas e cabras de Tuy, que se liou a pedradas contra os moros que lle roubaban as cabras.... ¿ou algúen pensa que donde está ubicada a cova da Santina, era lugar para vivir un rei.... ? ¡pois, como inventaron mal a historia, equivocáronse no relato, varias veces, e nun deles, dicen que Pelaio xa estaba na montaña... polo tanto, non foi él a buscar os moros... sinón que os moros foron a roubalo a él... ¡así que....! ¿onde están as ruinas do pazo ou da casa de Pelaio? están enterrados e sin descubrir todavía...? qué raro sona esto... coa “eficiencia e profesionalidade” que ten esta xente... que foi capaz de descubrir fai vinte anos, a Diadema de Ribadeo nos Oscos... ou fai tres anos que rexistraron no Principado o pecio da Galga Andaluza que foi afundida polos ingleses en 27 de septembro de 1719 no porto galego de Ribadeo ... co que deberan de haberse quedado os ingleses, en vez de cobrar rescate dos comerciantes de Ribadeo, así hoxe, polo menos falaríamos inglés...! En fín. Todas estas cousas ocurren, pola desidia da administración galega, e quizáis pola desidia de nós, os propios galegos, porque se obviou e se borrou do mapa da península o Reino de Galicia, e se lle puxo “Xunta de Galicia”, cousa coa que estaba totalmente en contra Castelao, pois consideraba a “Xunta” un instrumento da burguesía central, para ser unha sucursal do poder Castelán-Madrileño que el tanto aborrecía...
Non é relevante engadir máis. De momento denunciar ante vós, veciños das Terras Ribadeo, o que eu vin e estou a ver. Espero que entre tódolos ribadenses auténticos, non entre vendidos e sinvergüenzas que anidaron sin ningún escrúpulo no noso pobo, poidamos enmendar esta canallada contra a nosa identidade, e sí podedes, facede algo para remediar este asqueroso desaguisado, si algún día queredes legar algo os vosos fillos do patrimonio auténtico que herdamos dos nosos maiores.


Biosfera; Programa LEADER

UNESCO (Organización das Nacións Unidas para a Educación, a Ciencia e a Cultura). Organismo fundado o 4 de novembro de 1946 e o que pertencen a maioría dos estados membros da ONU. Está constituido por tres organismos: A Conferencia Xeral; o Consello Executivo e o Secretariado. A Conferencia reúnese cada dous anos en sesión ordinaria e pode ser convocada a extraordinario a pedido dun tercio dos representantes. Está integrada por representantes de tódolos países e decide programas destinados a promover os valores culturales dos diversos países, a investigación científica, a colaboración internacional a través da educación, da ciencia e da cultura, da eliminación de prexuicios raciales e para o fortalecemento da libertade de información.
O Consello Executivo, formado por 34 membros, renóvase cada cuatro anos e prepara o programa que será sometido á Conferencia e “vixila o seu cumprimento” unha vez aceptado. O Secretariado está presidido por un Director Xeral elexido por seis anos e cuia actividade está dirixida a someter os proxectos o Consello Executivo, e presentar informes sobre a actividad da organización. Ten a súa sede en Paris.

Nota: UNESCO (Organización de las Naciones Unidas para la Educación, la Ciencia y la Cultura). Organismo fundado el 4 de noviembre de 1946 y al que pertenecen la mayoría de los estados miembros de la ONU. Está constituido por tres organismos: la Conferencia General; el Consejo Ejecutivo y el Secretariado. La Conferencia se reúne cada dos años en sesión ordinaria y puede ser convocada a extraordinario a pedido de un tercio de los representantes. Está integrada por representantes de todos los países y decide programas destinados a promover los valores culturales de los diversos países, la investigación científica, la colaboración internacional a través de la educación, la ciencia y la cultura, la eliminación de los prejuicios raciales y el fortalecimiento de la libertad de información.
El Consejo Ejecutivo, formado por 34 miembros, se renueva cada cuatro años y prepara el programa que ha de ser sometido a la Conferencia y vigila su cumplimento una vez aceptado. El Secretariado está presidido por el director general elegido por seis años y cuya actividad está dirigida a someter los proyectos al Consejo Ejecutivo y presentar informes sobre la actividad de la organización. Tiene su sede en Paris.

--

BURONLANDIA (II): A un Juan Sin Nome

Non me sorprendeu o artigo que recibín no meu correo electrónico. Nada. Eu sabía que habería algunha resposta o rudo e brusco artigo que fai un mes escribín cun enfado descomunal, e que o deixei tal cual saíra da primeira fornada, porque considerei e considero, que vai sendo hora de poñer coto a estes burdos e complacientes fábulistas que día a día usurpan e falsifican a nosa historia patrimonial, dados a engrandecer pola súa conta os mentores que pagan a súa fachenda. O meu artigo, pecou de modales, sin duda, pero tuvo algo do que o seu, Juan Sin Nome, carece por completo: foi sincero e honesto.
Non sospeitaba cun “catedrático en xeanoloxía” entrara ó trapo. Alédome de que así sexa, pois haberá debate, nono dude. Estiven esperando estas últimas catro semanas para ver si tiña o aquelo de publicalo en “La Comarca del Eo” para que con luz e taquígrafos, todo o mundo poidera ler as barbaridades históricas coas que se regusta describir, para rebatir as verdades que eu comentaba.
Empezarei abríndome un cuadrante da miña ideoloxía política galeguista, para que non teña nada que respetar, si non a comparte. Pois eu son, como vostede se complace en chamarme: “sectorial, radical e talibán”, e eu a ideoloxía nazi nin a respeto nin a comparto, exactamente igual que me pasa cos catedráticos de Historia que dan “clases de historietas”, polo que, intentarei baixar uns seis mil pes para poñerme a súa altura de historiador contacontos, con perdón dos contacontos.
A misión do Historiador é restablecer a verdade dos feitos, por eso as cátedras de Historia deben ser diacrónicas, esto é, que a súa enseñanza esté baseada en estudos reales de feitos que ocurriron o largo do tempo, non en trapalladas que dixo algún “erudito” contemporáneo e que copiaron tódolos seguintes que estudaron esa historia elaborada para xustificar a idea imperialista da España do Franquismo, sin contrastar nunca un punto nin unha coma daquel primixenio relato. Algo que está a ocurrir de cotío copiando de Internet todo tipo de falcatruadas.
Pero, o meu entender, o Catedrático debe ser unha persoa entregadada o Estudo para lograr a Excelencia, e poder facer, co seu exemplo, que os alumnos beban o Respeto nas aulas, pois teñen que darse conta de que só con Autodisplicina e Dedicación se logra ter a Confianza da materia que estudan. Pero para eso, hai que estudar moitas horas diarias, para non engañar con burda charlatanería os alumnos. Na Cátedra nunca se minte. A Universidade é símbolo de Verdade e de Liberdade por derriba de todo, polo tanto os catedráticos rebosan Sobriedade, pois están, ou deberan de estar, a altura da nobleza da enseñanza.
Pero vostede falsea os relatos históricos e para demostrallo, vou utilizar o mesmo aforismo que vostede: “os datos non se discuten, contrástanse”.
Explica con todo luxo de detalles onde se atopan as Terras de Burón. A min non facía falla que me explicara nada, eu xa o sabía. Están nos Concellos da Fonsagrada e en Negueira de Muñiz, non nas Terras de Ribadeo, polo que ven a darme a razón, pero non contesta o que eu decía: ¿que é o que fai o cartel de Reserva da Biosfera: Rio-Eo, Oscos e Terras de Burón na rotonda dos Irmandiños?
Non, non contesta a pregunta e tampouco explica, para nada, como foron capaces de engatusar os dous alcaldes de Ribadeo, que eu puxen a caer dun burro, con gran pesar, poden crerme, pois vexo que na maior representanción do noso pobo, como é a Alcaldía, non fixeron os deberes a tempo, e vai a ser árdua tarea cambiar o que xa está escrito. E sigo pensando, que si non se poñen a traballar xa, sobre o asunto, non lles pode saír politicamente gratis, pois cando non se está a altura das circunstancias pérdese a Confianza na xestión e no xestor.
En fin. Para rematar a súa parrafada, e sin haber dito nada do tema que nos atinxe, dice que o arcedianato chamado de Ribadeo, “del obispado de Oviedo, sin relación alguna con la localidad de dicho nombre”. ¿Vostede algunha vez soupo que Ribadeo, foi obispado entre 1182-1218? ¿que con ánimo de ser catedral, se construíu unha Colegiata? ¿vostede non sabe que o antigo cura da parroquia de Ribadeo, D.Enrique López Galuá, era Arcipreste? ¿Vostede sabe que o Condado de Ribadeo de 1369, chegaba o rio Frejulfe o lado do Navia, e que a sede mindoniense chegaba ata alí mismo ata fai cincuenta anos? ¿Como é posible que un catedrático, que encima é veciño noso, ignore esto? Non, nono ignora. Non me cabe duda. Vostede ningunea, ningunea as procedencias toponímicas, para ningunear a Ribadeo, vostede é un antiribadense recalcitrante para ningunear a identidade galega. ¿Ten algo contra do galego? porque eu a favor de Asturias incluso teño unha pequeniña parte da miña sangre. ¿Pero porqué este despropósito, nun profesor que debera ser distinguido pola Veracidade? ¿engrandécese ante adláteres daquel tipo de pelaxe?
No seguinte párrafo, utiliza de novo a técnica de embrollar o relato e tratar de embelesar con erudición valdía, dando un montón de datos que calquera rapaz de segundo de básica, é capaz de mellorar con solo entrar na voz da Wikipedia: “cronoloxía de reinos da península ibérica”. Pero mire vostede por donde, eu son aficionado a Historia e a Numismática, recopilo datos históricos como un coleccionista, e teño recopilados máis reis, que os que traen esas listas cronolóxicas, feitas por xente como vostede, e que por tanto, teñen a importancia que teñen, pero que non son dignas de Cátedra. Para eso, hai que ir as fontes serias da historia, esto é: prehistoria, arqueoloxía, numismática, documentos de arquivos históricos sitos en bibliotecas semi-olvidadas públicas e privadas, bibliografía militar, política e relixiosa...En unha palabra, hai que traballar.
O Reino de Asturias, abalado por toda esa lista de nomes de historiadores prestixiosos que vostede da, nunca existiu. Foi un mito creado polos poderes da nobleza política-relixiosa para repartir o territorio da Gallaecia e establecer límites a usura de uns e outros nobles da época. Tódolos relatos musulmáns, invariablemente falan de: “Djalykiah”, “Djalikiyah”, ou de “al-Yalalika”, cuxa tradución é: Gallaecia, que era o que realmente existía. Gallaecia era Hispania, desde os tempos romanos e que como vostede ten que saber, comprendía tódalas terras o Norte do Douro desde Braga ata Reinosa. Válgalle como dato dos agravios históricos de Sanchez Albornoz, tan querido por vostede, que ao escribir sobre unha carta que o papa Juan IX dirixe a Afonso III (866-910), como “Adefonsus Regi Gallaeciarum”, titulou o seu traballo como: “Sobre una epístola del papa Juan IX a Alfonso III de Asturias”, ¡que manda truco! Alfonso II “O Casto” (791-842), que non era rei de Asturias, senon de Gallaecia, gana en Lugo unha batalla contra dos árabes, e no seu reinado, se dice aquelo de: “aparece unha estreliña que marca o lugar donde esta enterrado o apóstolo Santiago”. Ano de 808. Cuxo lugar foi donde se construío a primeira Catedral de Santiago Fíxese que, ó facer este “descubrimento”, a sede relixiosa principal do mundo cristián, quedou establecida en Santiago de Compostela, mire por donde, patrón de tódolos reinos de España. ¿Non lle parece raro, que si Alfonso II fora rei de Asturias, a barca de pedra que din, atraca en Noia co corpo do Apóstolo Santiago, non houbera atracado en Cudillero ou no porto de Xixón, para trasladar o corpo a Oviedo, e facer alí a “catedral de España”?
Sigue tergiversando os datos. Juan I de Castela (1379-1390), crea o título de Principado de Asturias, pero non para él, sinón para o seu fillo que será Enrique III “el Doliente” (1390-1406), que tampouco o utiliza, ata Juan II de Castela (1406-1454) en 1414. E antes de ser Principado, non era reino, sería absurdo rebaixar o seu título, era sin duda, unha parte máis da Gallaecia.
Por outra banda, o Diploma do rei Silo do ano 775, dona propiedades no lugar de Tabulata, que hoxe NON é Trabada, senon un lugar sobre a Ría de Ribadeo, no lugar da Graña de Ove. En Ribadeo, por sorte, e debido as moitas horas de estudo de documentos historicos orixinales, hai quen sabe das confusións homófonas entre nomes e adxetivos. Son xente que estuda e non inventa historias partidistas e excluintes para sacar proveito delas. Os da pe, como eu, só sufrimos a época na que nos toca vivir, e non inventamos nada.
A Ria de Ribadeo, por pérfidas políticas do medievo entre señores feudales, nas que non vou entrar agora, puido pertencer a xurisdición de Castropol, pero coa denominación de “Rria” de Ribadeo, por suposto, pois as cartas náuticas que fixeron a posteriori os cartógrafos militares da Armada Española, non se saltaban un pelo o protocolo, e puxéronlles a todas elas Ría de Ribadeo. Por outra banda, o Ministerio da Gobernación de Franco fixo a delimitación interprovincial de 1958 da Ría de Ribadeo, por suposto, véxanse as cartas náuticas de antes,durante e despois dese ano. E si vivíramos nos tempos de Franco, como se lle enche a boca cando fala del, a boa hora ían ter a “fachenda” de pasar por derriba da historia, ou dun informe dun Ministerio, como o de Fomento, sobre a resolución da nome da Ría de Ribadeo ou sobre a resolución do Marquesado da Ría de Ribadeo ¡A boa hora!
Eu lin o Ribadeo Antiguo de Paco Lanza, antes de ca vostede, lle saíran os dentes, e referente a Diadema de Ribadeo, descuberta fai máis de 200 anos, no Castro das Grovas, non sei como se pode ter tal desfachatez “académica”, como para decir, que fai uns vinte anos, “reconocidos arqueólogos e historiadores” (innombrables pola miña parte) avalan a súa procedencia astur. ¿Qué pasou agora? ¿acaso encontraron seus “insignes adláteres”, dentro das vitrinas do Louvre, terra dos Oscos-Rio Eo e Terras de Burón, pegada na filigrana da Diadema de Ribadeo? ¡por favor!
 ¿O pecio da “Galga Andaluza” en augas xurisdicionales asturianas? ¿sabe vostede o que son augas xurisdicionales?. E logo dice: “la Dirección General de Patrimonio Cultural del Principado la ha registrado en pleno derecho y obligación conservadora”, ¿cando, como e en pleno dereito de qué? ¿vostede e capaz de ver “algo” dereito fora dos seus propios prexuicios? Agora que se van facer catas arqueolóxicas na Ría de Ribadeo ¿quen vai ser o Controlador de Patrimonio? ¿A Xunta ou o Principado? ¡Ribadeo perderá patrimonio, como sempre!

1982, un artigo feito para o libro das patronais de 1999

1982

    As próximas eleccións serán as últimas nas que non participe xente non nacida antes de que a miña muller e mais eu nos instaláramos en Ribadeo, o 27 de setembro de 1982. Dende aquela, nós cambiamos (ti que estás a ler, tamén). E Ribadeo.

    As persoas teñen xuventude, madurez, vellez... os pobos poden rexerarse. E eso lle pasou a Ribadeo estas dúas décadas transcorridas dende entón. Os cambios na paisaxe urbana (e non só nela), máis ca un lifting (mellor usar estiramento) foron un rexuvenecemento. A diferencia está en que practicar un estiramento é algo así como poñerse unha unha máscara, mentres o corpo segue a ser vello, e o rexuvenecemento debe afectar a todo o corpo, cobrando novos brios e unhas características máis xuvenís en xeral.

    Ribadeo tivo un rexuvenecemento urbano. A ponte ou a rúa peatonal poden amosalo, pero a xente tamén. ¿Cómo pode rexuvenecer a xente? En realidade, non é o rexuvenecemento da mesma xente, senón da sociedade en si. Por exemplo, atraendo inmigrantes, persoas de fóra, con novas ideas, novas formas de facer as cousas, e sobre todo, con necesidade de adaptarse ó lugar onde vivir e á súa xente, a xente que o configurou con antelación e que ten que integralos, e con eso renovarse ela mesma. Galegos coma min, ou xente que previamente era asturiana, pero tamén sudamericanos, e aínda doutros países afincáronse estes anos na vila, que se fixo máis cosmopolita e aberta, cobrando o de fora, as relacións con outros lugares, a importancia que se di xa tivo noutras épocas por diferentes motivos.

    Nesa armonía que debe ser un pobo non se poden illar uns aspectos doutros. E aínda que para as persoas a xente debemos se-lo máis importante, o certo e que vivimos rodeados das nosas obras, configuramos a paisaxe no noso entorno, e rematamos tamén configurados por el. Por eso hai que considerar outras perspectivas.

    Sufriu un cambio na cultura, nun sentido amplo. Por suposto, por incorporación desa xente que viñemos de fora. Pero non só por esto e por outras cousas máis evidentes, como pode ser se miramos fixándonos nos aspectos musicais, onde Amadores e a Banda supuxeron unha revolución (atención: detrás da revolución ten que haber revolucionarios). Tamén pola animación producida polos Foros de Debate e as figuras que por eles desfilan, as Xornadas Mar por Medio, as de Medio Ambiente (este ano curso de verán da universidade), as Xornadas de Automoción, que facilitaron que se celebraran exames de oposicións para ensino medio este mesmo verán, ... actividades que, miradas en perspectiva, van cobrando máis importancia e relevancia para o que facer diario no noso pobo, atraendo máis xente, ideas e contribuindo a refacer Ribadeo.

    Mesmo para a xente miúda, o cambio de ideas está propiciado pola cantidade de actividades das que dispoñen, da música ó remo, non esquecendo os deportes tradicionais como fútbol ou baloncesto, pero tampouco os novamente afincados como ximnasia e natación, ou aínda outros alicientes que para moitos supoñen por exemplo os concursos da Diadema ou da biblioteca. Claro que ó anterior hai que engadir outras causas de ámbito moito maior que Ribadeo como son a tele e a informática.

    Tamén refai Ribadeo o cambio nas estructuras. Creceu coa Ponte que aínda non hai moito cumpriu o seu décimo aniversario e que variou a relación coa outra beira da ría, marcando un antes e un despois. Pero tamén con obras menores en relación a ela: a piscina, que variou a formación da nova xeración de xoves en aspectos lúdicos e deportivos; a rehabilitación do forte de San Damián, que creo que aínda se integrará máis no futuro dentro da paisaxe e actividades no pobo; a creación do parque do cargadeiro e ampliación do paseo ate a illa Pancha (un pouquiño menos), que está a variar a perspectiva da ría de moitos ribadenses; novas rúas e edificios, na antiga vía do ferrocarril, por exemplo, obviando unha realización pouco anterior ó 82, o eixe dende o xardín ate o Parador polas avenidas de Asturias e de Galicia, que supuxo o facer outra vila diferente; a rúa peatonal, auténtico pulmón no centro e que rematou cunhas estreiteces que hoxe xa soan inconcebibles, a nova sé da casa da cultura, cun uso que pouco a pouco se vai acrecentando... e aínda que hai que deixar moitas cousas de lado por mor do espacio, do propio esquecemento e de non cansar ó lector. Con todo, non se pode pode pasar tampouco por alto, por fin, o tratamento da Torre dos Moreno, que esperamos se vaia consumando pouco a pouco para rematar, se cabe, co seu centenario. Todo o anterior, sen buscar unha proxección de futuro que xa se albisca con outras obras comezadas, proxectadas ou faladas: o impacto dunha circunvalación, un auditorio ou a unha autovía dan por si sós para un artigo e moito máis.

    Vai variando doutros xeitos. O comercio é potenciado e ten unha puxanza acorde cos novos tempos, o porto, a través de sucesivas ampliacións, permite servicios que antes non tiña, o polígono ... bo, eso será para outras festas.

    Claro que non todo foi positivo nestes anos. Unha mirada sobre a beiraría afasta un pouco a imaxe de paraíso natural de fai dúas décadas, aínda que siga a selo. A perda de intimidade que pode facer suspirar a algunha xente vai da man do crecemento experimentado e de que Ribadeo sexa hoxe un enclave turístico abondo máis importante que a principios da década dos oitenta. As remodelacións do parque non poden atallar que a xente nova se aveña a un modelo de comportamento urbano e pase de verse na rúa ó "chamámonos" ou á poltrona televisiva. Pero sobre todo para os que vivimos estas dúas décadas finiseculares aquí, o peor é que xa vemos as cousas con outra perspectiva, a que da o paso dos anos máis sobre nós que sobre un todo ó que queremos.

José Luis Trashorras Méndez

Non se me dan ben as necrolóxicas.
Coido que se pode dicir del que era unha boa persoa.
Pero así non se lle fai xustiza para ter unha semblanza, necesaria para a súa lembranza ata o 28 de decembro de 2008 dende o seu nacemento en Meira. Fomos compañeiros varios anos no IES Porta da Auga, ata a súa xubilación no 2004, provinte do C.P.Gregorio Sanz (do que saiu no 1987 para dirixir en Comisión de servizos o daquela recén criado Centro de Adultos) e doutros centros máis pequenos en lugares diversos da xeografía galega.
Ten publicado "El Camino de Santiago", con D.L. no 2004, obra en verso e en castelán (como corresponde á súa especialidade) sobre o tema.
Tiña 64 anos.
Foi alcalde de Ribadeo dende marzo de 1985 ata o 1987 con maioría absoluta de AP, e en recoñecemento a ese feito as bandeiras están a media asta no concello. Á fronte da alcaldía promoveu o premio literario 'diadema de Ribadeo', que leva homenaxeado a varias xeracións de estudantes e visto nacer e medrar o interese de estudantes pola literatura.
En Ribadeo, ten sido pregoeiro do antroido (ver o seu pregón no ano 1998) e tamén das festas patroais no ano 2000. Asemade, no 2001, e xa como fillo predilecto de Meira, foi o pregoeiro na súa terra.
Ten participado no Consello da Caixa Rural Provincial, sendo secretario Xeral da Caixa Rural Galega.
A imaxe á beira é un pequeno artigo seu para a revista escolar 'Xerfa' para honrar a compañeiros no IES xubilados no 2002, xubilación que cando lle tocou a el o turno puido desfrutar pouco tempo.

Unha nota sobre o Emma Cuervo

Con foto de Pancho, unha toma dos trofeos e o cartel anunciador deste ano. Unha actividade máis das múltiples que se organizan en Ribadeo, en particular durante o ano. Un ritmo que dificilmente permite seguilas e referilas. Queda nestes momentos a charla de onte sobre a Diadema de Ribadeo, ou o comezo do On/off, ou a semana náutica, entre outras que poden pasar máis desapercibidas, como dúas tan dispares como a presentación agora mesmo dun libro de sinaturas no concello ou unha exposición de puntillas...

UNA VISITA AL CASTRO DE AS GROBAS. José Mª Rodríguez Díaz (2006)

   Artigo publicado por José Mª Rodríguez Díaz no seu blog O Cargadoiro o 25 de outubro de 2006. Trata dun dos seus tema preferidos, cos que se sentía máis a gusto: os castros. 

Miércoles, 25 de octubre de 2006

UNA VISITA AL CASTRO DE AS GROBAS

• Publicado por jmrd_ribadeo a las 19:59

A pesar de haber sido bastante anunciada y de la radiante tarde de sol que favorecía el paseo programado para visitar el castro de As Grobas, el día 14 de octubre, fueron pocos los ribadenses que participaron en el. Sólo un grupo de personas que, caminando, nos dirigimos al castro, atravesando el bello paisaje de la planicie de Vilaselán.

Recibe el nombre de As Grobas por los fosos que hay en su terreno. Groba en gallego significa depresión, quebrada, foso. Una palabra de origen germánico que nos dejaron los suevos. Está situado en Vilaselán, en una ligera altura de la planicie costera. Llegados allí nos dedicamos a recorrerlo, siguiendo los pocos senderos que permiten cruzarlo. Situados en su interior, pudimos contemplar la planicie ovalada de lo que fue el poblado, con sus tres o cuatro murallas y fosos profundos que conforman sus defensas dispuestas en círculo, como es habitual en los castros. Al contemplar la amplia superficie que abarca la zona central del asentamiento, en donde, quizás, vivieron nuestros antepasados celtas, antes de hacerlo en lo que es hoy Ribadeo, nos percatamos de la magnitud e importancia que debió de tener si lo comparamos con otros muchos castros, ya excavados, que gozan de gran renombre e importancia turística y cultural, como pueden ser el de Coaña o Viladonga. Un castro que puede esconder interesantes muestras de arquitectura castreña e información científica. Pero los tesoros que esconde en sus entrañas permanecen ocultos. Sólo tenemos constancia de una diadema de oro, el hallazgo más importante y más instructivo de la orfebrería ibérica, encontrada por casualidad, que hoy figura en el museo del Louvre, en París. Una pieza, como dice Francisco Lanza, 'de gran interés artístico e inapreciable valor arqueológico'. Sin contar lo que algunos vecinos oyeron decir sobre empuñaduras de espadas en oro y otras cosas que aparecieron allí. Es de resaltar el impacto que nos produjo la extraordinaria belleza de los acantilados que lo limitan y las vistas que desde allí se contemplan. Lo demarca por el oeste un antiguo regato del que posiblemente tomaran el agua los celtas allí residentes y que corre grave peligro de desaparecer por las inminentes obras de la piscifactoría que se pretende construir.

Fue una experiencia que nos sugiere dos valoraciones. La primera, referida al pasotismo en que vive sumergida la gente de Ribadeo hacia todo lo que signifique preocupación por los recursos e intereses de su propio concejo; pasotismo, del que son fiel reflejo las autoridades locales que lo gobiernan. ¿A dónde se han ido aquellos ribadenses, -de que nos habla Victor Moro en su artículo Retroceso alarmante de Ribadeo-, entregados generosamente a la defensa y mejora de la villa y de sus gentes??

Otra lección no menos importante, y tan dolorosa como la anterior, fue el comprobar in situ el lamentable estado de abandono en que se encuentra el que puede ser uno de los mejores castros de la provincia, y uno de los mejores exponentes turísticos y culturales de Ribadeo. Hace años la maleza era rozada por los antiguos propietarios de los terrenos y se podía apreciar desde lejos la configuración de la estructura del castro, con sus murallas y fosos. Actualmente yace enterrado bajo una densa capa de matorral que oculta su aspecto a la vista de los visitantes.

¿Qué futuro le espera a este tesoro cultural y turístico? El abandono al que está sometido lo puede convertir en presa fácil de la piscifactoría que se va a construir en sus inmediaciones. Sería un grave atentado del que todos seríamos responsables, empezando por los gestores del municipio, en quienes no se aprecia la menor intención de protegerlo y recuperarlo. El alcalde, tan aficionado a los convenios salariales y urbanísticos, en vez de tratar de recuperar este castro mediante un convenio con la universidad, se entretiene jugando y gastando nuestros dineros, construyendo pequeñas imitaciones de ridículos castros artificiales junto a la oficina de turismo, para deslumbrar a los tontos. Las actuaciones de este alcalde me recuerdan aquel dicho de Horacio: parturient montes, nascetur ridiculus mus. 'Se pusieron de parto los montes con grandes gemidos y nació un ridículo ratoncito'. Prometió mucho y no hizo nada.-

José Mª Rodríguez

Outros Artigos de José María.

Publicado hoxe na Comarca do Eo: Dous castros en Ribadeo? (2ª de hoxe)

É unha remodelación dun post anterior, ampliado. De calquera xeito, aí vai.
Dous castros en Ribadeo?
O Castro das Grobas é un emprazamento catalogado no Inventario da Dirección Xeral do Patrimonio Cultural, afectado polo 'Catálogo de Normas Complementarias e subsidiarias de planeamento' da Consellería de Cultura, na que ten o código de catalogación GA27051007. Neste castro foi onde un agricultor descubriu a célebre 'Diadema de Ribadeo', que posteriormente sería vendida en Madrid, segundo dixeron sucesores seus, por unha onza de ouro.
Pois resulta que segundo as normativa vixente, toda obra que afecte a unha distancia menor de 200m a un castro castro, ten que levar un apartado de arqueoloxía no estudo de impacto ambiental, e ser informada pola Dirección Xeral de Patrimonio Cultural. Ese é o caso da factoría de acuicultura promovida en terreo de Ribadeo pola empresa 'Insuíña', dependente de 'Pescanova', factoría da que hai pouco rematou a exposición pública dun primeiro proxecto e que tamén toca lateralmente á zona LIC (Lugar de Interese Comunitario) de As catedrais. Exposición pública si, en Celeiro, non en Ribadeo, onde está prevista. Polo que parece, ten un interese supracomunitario e polo tanto non ten por que estar exposta en Ribadeo a documentación (aínda que podería)
Ben, o castro ten unhas dimensións máximas duns 230 m x 180 m, ocupando algo máis de dúas hectáreas e media, centrado en 43º33'22”N, 7º2'53”O, é dicir, xusto ó sur, a carón, da ínsua de Vilaselán. No catálogo no que aparece referido, aparece o termo de 'punta mariña' como característica do emprazamento, a punta que se achega a ínsua. Hai que engadir que a insua viciña enténdese que ten algo que ver co castro, pensando aínda na súa pertenza ó mesmo, pois teñen aparecido alí restos arqueolóxicos, como cerámicas.
Na ficha de catalogación aparece que cando se fixo a catalogación non figuraban destruccións nin alteracións, así como tampouco había nin eran consideradas necesarias medidas de protección a parte das propias naturais, pois o estado era bo para seguir conservándose así. Os documentos de fichado inclúen planos, semellantes ó adxunto, con tres fosos paralelos escavados na rocha e de anchura entre 8 e 10m, separados por parapetos.
Na actualidade, o castro forma parte dunha mesma finca coido que comunal, creada a resultas da concentración parcelaria, como se pode comprobar por internet coa utilidade SIGPAC.
Fronte a un castro de verdade como o das Grobas, conservado ata o momento e que pode ter un futuro e contribuír ó futuro de todos nós pola súa dinamización, durante a semana das festas decateime da construcción dun pseudo-castro no centro do pobo. Para evitar que á xente lle pasara o que a min, procurei dar a nova, ó tempo que me lamentei de que se tentara recrear algo parello ó que de xeito auténtico, e cunha extensión moito maior, está sendo descoidado por completo.
Ó castro das Grobas non se lle deu moita importancia en panfletos, nin o van estudar e visitar os escolares ribadenses, pero quizais deberan: xa a finais do 1998 un arqueólogo da Delegación de Cultura en Lugo lle dirixiu un informe ó Delegado Provincial ante a criación da masa común que inclúe o castro a resultas da concentración parcelaria. Comeza dicindo ademáis que case todo o castro queda afectado pola zona de costa, o que ven sendo algo así como unha doble protección, e polo tanto, unha garantía. As medidas que se lle asignan difieren algo (non moito) das que expreso arriba, pero o importante é que fala de que 'As posibilidades de explotación turística e cultural do xacemento son excepcionais' (a negriña é miña). Aplícalle ese calificativo a) por estar encadrado nunha masa común, o que facilitaría as accións da súa posta en valor, b) pola existencia da franxa de protección de costa, que debera garantir a conservación do contorno, c) pola facilidade de comezo de posta en valor só coa limpeza do enclave, d) polo valor engadido da paisaxe onde está inscrita, e) pola facilidade cara á súa explotación que representa a proximidade ó pobo de Ribadeo, coas posibilidades de sinerxias que eso representa, f) pola posibilidade que o xacemento esconda mostras arquitectónicas e información científica, e g) pola facilidade previa da existencia dun levantamento topográfico anterior debido á concentración parcelaria.
En fin, que cando hai algún tempo se me ocorrera facer unha pequena nota sobre o castro e as súas posibilidades non sabía que o traballo xa estaba feito dende hai oito anos, incluíndo algo que aparece claro na carta: a proposición ó Concello da súa recuperación. Esto último, aínda que expreso no texto, non sei se se chegou a facer ou non.
Coido que se debe insistir na promoción turística e cultural do castro, que entendo abondo máis rendible que o deseño ad hoc de algo parello a un castro, pero de mentira. Lembro ademáis que hai poucos días o catedrático de xeoloxía da USC Augusto Pérez Alberti traía unha pequena recua a estudar a zona de costa ribadense e falaba da potenciación necesaria da xeoloxía na zona, tamén dende un aspecto turístico. Xeoloxía que está fror de rocha tamén na zona do mesmo castro, zona na que a piscifactoría de Insuíña prevé rebaixar o terreo uns 15m.
Repito que teño a idea, pero que xa a tivo un arqueólogo, un tal G. Meijide, hai perto de 3000 días. E polo que parece caeu en saco roto.
Unha última cousa. Como a zona non está desenvolta de xeito turístico, ténme preguntado xa algunha xente onde é o castro das Grobas. Por se non quedou claro no plano e na imaxe do sigpac, queda pegado á insua. Se se quere ir a esa zona dende a pista costeira asfaltada, coller o camiño cara ó mar no punto máis alto da pista, por tras das casas de Vilaselán. Hai unha bifurcación, e collendo á esquerda ó pouco estaremos metidos un bó cacho entre dúas zonas máis elevadas, que fan como paredes do carreiro: son muros exteriores do castro, trazados en xeito circular, que o limitan cara á terra, como aparece no plano.
Antonio Gregorio Montes

O CARNEIRO ALADO DE RIBADEO. Pancho Campos Dorado

O CARNEIRO ALADO DE RIBADEO
Pancho Campos Dorado

    Fai anos que se sabe do Carneiro alado de Ribadeo, unha xoia da ourivería de filigrana exquisita emulando escamas semicirculares, unha peza 50 gramos de ouro puro de 6,5 cm de altura x 6,4 cm de longo x 2 cm de ancho. Entrou a formar parte das obras de arte máis relevantes do Museo Provincial de Lugo en abril de 1976, cando se adquiriu da colección privada de Álvaro Gil Varela.
    Segundo di Benigno Lazare nun artigo (La Voz de Galicia, 6 xaneiro 2007) parece que a peza foi inscrita como do arte prerromano, e que fora descuberta nun dragado que se fixo na Ría de Ribadeo no ano 1945. Neste artigo tamén expresa que “están sen realizar probas científicas que permitan datala con exactitude e apenas se coñece nada da súa procedencia polo que se pode seguir considerando unha peza enigmática”. 

    Porén, segundo parecer do arqueólogo Felipe Arias Vilas (Lugo, 5 xullo 1949) puxo en solfa a suposta localización na Ría de Ribadeo, pois explica que no ano 1945 non houbo ningún dragado e por outra parte, o estado de conservación tampouco parece corresponderse co que debería de ter unha peza metálica en contacto coa auga mariña durante séculos.(La Voz de Galicia, 6 xaneiro 2007)
Na Wikipedia aparece Felipe Arias como un señor licenciado en Filosofía e Letras (sección Xeografía e Historia) pola Universidade de Santiago de Compostela (1971). Foi funcionario do Corpo Facultativo de Conservadores de Museos, profesor, escritor e arqueólogo. Foi Director Xeral do Patrimonio Cultural na Xunta de Galicia e membro das comisións técnicas do Consello Internacional de Museos ata 2009 cando foi elixido Alberto Nuñez Feijoo como presidente. Ten varias obras de carácter histórico publicadas entre as que se atopan A Romanización de Galicia (1992); Castro de Viladonga (1985); Museo do Castro de Viladonga (1996) entre outras; para máis información ver en gl.wikipedia.org Felipe Arias Vilas.
A opinión, por tanto, de Felipe Arias debera ser considerada de peso, segundo o seu curriculum. Poren, cando di que “o carneiro alado de Ribadeo non se puido atopar na Ría de Ribadeo porque no ano 1945 non se dragou a ría”, non é argumento como para negarlle a procedencia a dita xoia de ser de Ribadeo. Efectivamente, fun comprobar tal evento á Biblioteca Municipal de Ribadeo e nin nas incompletas coleccións de Las Riberas del Eo nin de La Comarca do ano 1945 aparece noticia dun dragado da Ría de Ribadeo, nin sequera parcial. Habería que comprobar os arquivos da Axudantía de Mariña de Ribadeo, pero hoxe está desaparecida.
    A segunda afirmación “o estado de conservación tampouco parece corresponderse co que debería de ter unha peza metálica en contacto co a auga mariña durante séculos” e por tanto, “non se atopou somerxido na Ría de Ribadeo”. Esta afirmación carece de base, posto que a xoia puido estar perfectamente conservada metida nunha pota ou en calquera peza de barro cocido ou de cerámica cerrada hermeticamente, tal e como aparecen ánforas cheas de viño de épocas remotas.
Por tanto, ambas afirmacións, que parecen concluíntes, en contra da denominación da magnífica peza do “Carneiro alado de Ribadeo”, poden ser rebatidas, por ser simples suposicións, que como con todo o que se investiga sen documentación escrita que a apoie, encerra incerteza. Pero parece que calquera evento ou cousa que se denomine “de Ribadeo”, e que teñan grande interese histórico ten unha maldición en contra que trata de borralo do mapa. Véxase, como exemplo, o paradoiro da Diadema de Ribadeo (O Ribadeo que non coñecemos, Ribadeoando, 04/01/2022, La Comarca del Eo, 08-01-2022).
    Volvendo o tema. Quen dixo que o Carneiro Alado se atopara mergullado na Ría de Ribadeo? Quen rexistrou por primeira vez tal achado con ese nome?. Foi o filántropo galego Alvaro Gil Varela? De onde o sacou? Sabemos que D. Alvaro foi un galeguista republicano que gardou e coleccionou moitas pezas de incalculable valor atopadas en xacementos arqueolóxicos da Galiza, entre elas o torques de ouro de Burela valorado en centos de millóns de pesetas e hoxe de varios millóns de euros, o Carneiro alado de Ribadeo, brazaletes, arracadas e pulseiras de ouro de tradición celta. Todas elas pezas esenciais para coñecer algo máis da Historia da Galiza. Pero que cousa máis rara, da a casualidade que o único que se pon en solfa de toda a colección é o nome do Carneiro Alado de Ribadeo. Por qué?
Son moi poucas as pezas que se achan polo mundo arqueolóxico, que sexan feitas no mesmo sitio en que foron atopadas. Xeralmente son pezas que aparecen en sitios onde foron ofrendadas ás divindades, aos enterramentos, foron tesouros escondidos por mil motivos diferentes, son restos que quedan nos campos de batalla, pezas perdidas en tempos de guerra, en emigracións, pezas escondidas de roubos... Por tanto nós tamén temos a nosa propia teoría de onde pode proceder o Carneiro Alado de Ribadeo.
Revisando a técnica da filigrana en grans ou gotas, lévanos a ourivería máis antiga da historia, lévanos a Damasco, o ano 2500 a.C. dous arames retorcidos facendo un cordón co que se vai moldeando o debuxo básico. Non, o carneiro non parece ser da ourivería de Damasco, pero cabe que sexa unha peza das xoias do “tesouro do rei Creso” último monarca do Reino de Lidia entre os anos 560 e 546 a.C.
Lidia foi un reino o Oeste de Frigia na Anatolia, na actual Turquía occidental. O tesouro de Creso estaba formado por un total de 432 pezas e foi roubado, parte das súas pezas subtraídas ilegalmente para outros países e Turquía está recuperando parte daquela marabillosa colección.
Nas fotografías que mostramos, ó lado do Carneiro alado de Ribadeo, vense dúas pezas de ouro dese tesouro de Creso, e o emblema da bandeira do Imperio Aqueménida (550-330 a.C.). Si nos fixamos nas formas das ás, son practicamente iguais en todos estes animais, tanto no cabalo alado e nos dous carneiros do brazalete, como na aguia alada aqueménida, e todos son do século VI a.C. Exactamente igual que Antonio Blanco Freijeiro e Juan Maluquer de Motes pensaban cando dixeron que o Carneiro Alado de Ribadeo databa de entre o ano 525 e 475 a.C. Idade que nós consideramos como a máis acertada, polo que temos á vista, pois non hai máis información que a que nos pode dar a estrutura e vista da peza.
Pero como sempre ocorre cos achádegos nomeados de Ribadeo chegan os “historiadores” e o Carneiro é “mesmamente xemelgo” da Cabra Ibérica da colección da Fundación Abegg de Suíza, e os estudos levados a cabo nos anos 90, “amosan con claridade” que o carneiro data dos séculos XI-XIII ou incluso posteriores. Iso mesmo, con cátedra!
    Menos mal que foi declarado en 2015, ben de interese Cultural da Xunta de Galicia e que segue a estar exposto no Museo de Lugo. E que siga aí por moitos anos máis, pois escóitanse voces que din que foi comprado en Madrid...
Sería bo que puidéramos escoitar a voz da persoa que nomeou a xoia como Carneiro de Ribadeo, e saber o por qué o levou a facelo así, pois non podemos descartar que a denominación actual puidera estar agochando unha peza roubada por un coleccionista. Mentres que non ocorra un milagre que nos revele desde o “Máis Alá” tal evento, esa xoia, marabilla da ourivería, esperemos que siga nomeándose tal cal, o Carneiro alado de Ribadeo, ou pasaranos como coa denominación da Ría de Ribadeo, que aparecerá un señor de Murcia como Lorenzo García Asensio director do Instituto Xeográfico Nacional, que lle veña a poñer un nome, “alternativo”? Pero todo se andará, pois a Invasión Asturiana á Historia, ao territorio do Reino de Galiza, aos achádegos e incluso a toponimia de Ribadeo, aínda non se acabou con aquelas todas falcatruadas que por suposto seguiremos relatando, pois non vexo ningún movemento oficial da Xunta, da Diputación de Lugo, do Concello de Ribadeo, nada absolutamente nada sobre a salvagarda do noso patrimonio. Bueno, están a “calafatear” a capela de Nosa Señora das Virtudes da Ponte de Arante, xa fun por alí tres veces e de momento están recebando paredes, tiraron a nefasta obra da escaleira exterior, están refacendo a armazón e o tellado pero de restaurar AS PINTURAS, NADA absolutamente NADA, iso si, picaron os cales interiores adxacentes as pinturas votivas. Xa veremos. Así vai indo a historia.