Amosando mensaxes organizadas por data para a consulta plataforma pola paz. Ordenar por relevancia Amosar todas as mensaxes
Amosando mensaxes organizadas por data para a consulta plataforma pola paz. Ordenar por relevancia Amosar todas as mensaxes

20250127

Contra vento e choiva, paz (II)

     Deixo a continuación o texto lido na concentación pola paz en Ribadeo de 20250126 por Jesús Irigoyen e unha suxestión súa para ver...

(PALESTINA 13)

Ni hasta ahora ha sido una guerra, ni a partir de ahora habrá paz.

Ya hablamos de eso aquí, una paz sin justicia, no es paz y esta paz impuesta, cruel, dramática, no es paz.

¿Como puede ser paz después de 15 meses (450 días de bombardeos ininterrumpidos) de bombardeos continuos, con docenas de miles de muertos, docenas de miles de desaparecidos, centenares de miles de heridos y millones de damnificados en el ataque y agresión más feroz que jamás hizo un ejercito sobre una población civil?.

¿Como puede haber paz con 9 de cada diez viviendas palestinas destruidas por las bombas israelíes, todos sus hospitales destruidos y todas sus escuelas y universidades también y con ninguna carretera ilesa tras los inmensos e intensos bombardeos israelís realizados sobre territorio palestino. Un asesinato en masa, un macabro genocidio ejecutado por asesinos sionistas salvajes, inhumanos contra una población indefensa.

Jamás os perdonaremos.

Asesinos.

Ya lo dijimos, es y era un maldito genocidio.

No es una guerra es un genocidio.

¿Y ahora qué?.

A los de un lado de la barricada:

¿Que habéis conseguido malditos salvajes?

Destruirlo todo y tal vez, retiraros ahora a celebrar la macabra masacre conseguida, brindar con pantagruélicas comidas y vino, fumar puros y beber licores y advertir que volveréis, cuando EEUU os vuelvan a llenar los almacenes de proyectiles y cuando os salga de las pelotas. Canallas, malditos seáis.

Y ahora que?

Al mismo lado de la barricada, pero de espaldas o de perfil:

Que tienen que decir a esta dramática situación palestina

• La Onu

• Los EEUU

• La Comunidad Europea

• El gobierno del Estado español

• Las Comunidades autónoma: La Xunta de Galicia o el P. de Asturias…

• El Concello de Ribadeo, el Ayuntamiento de Navia...

Nada, probablemente nadie dirá, ni hará nada (estad atentos… y lo comprobaréis), porque todos ellos son cómplices de esta horrible, injusta y sangrante injusticia.

¡Netanyahu, ejército israelí, colonos sionistas… antes, ahora y siempre, aquí nos encontraráis, bandidos, jamás abandonaremos al pueblo palestino y jamás dejaremos de enfrentarnos a vuestra sanguinaria masacre!

Dedico mi intervención de hoy

A todos los que dijeron NO

A todos los que dicen NO

A todos los que, en futuro, seguirán diciendo NO

Y a todos vosotros, que seguís enseñándome a decir NO

NO al genocidio y al exterminio que los sionistas israelíes han sometido y seguirán sometiendo al pueblo palestino y SI y SI al derecho a la libertad e independencia del pueblo palestino, porque desde el RIO HASTA EL MAR, PALESTINA VENCERÁ

PALESTINA VENCERÁ

Último minuto, para reivindicar

POR EL DERECHO DE REFERENDUM DEL PUEBLO SAHARAUI

POR LA AUTODETERMINACIÓN DEL SAHARA OCCIDENTAL

POR UN SAHARA LIBRE E INDEPENDIENTE

--

Para ver:

NO OTHER LAND

es un documental- película extraordinario donde verás el acoso y derribo al pueblo palestino por parte de los colonos y los soldados israelíes en una aldea de Cisjordania (2019/2023)

Tratad de  verla, porque es impresionante y muy esclarecedor

Esta nominada para el Oscar de Hollywood como  el mejor documental largo de este año

Yo lo encontré en una plataforma de tv (FILMIN), pero supongo que lo podrás encontrar en cualquier otro sitio

De verdad trata de encontrarlo, verla y pasarlo a quien puedas, muy importante

DESDE EL RÍO HASTA EL MAR…PALESTINA VENCERÁ!

20250112

Defendendo as árbores e un Ribadeo mellor

     Este domingo a mediodía, a máis da xuntanza semanal pola paz no Cantón ás 12:30, a Plataforma de defensa das árbores de Ribadeo recolleu sinaturas na esquina de Casa Arango.

    Por alí se pasaron perto de 500 persoas en apoio da petición, a máis das sinaturas recollidas en internet (change.org), que no momento no que escribo isto, domingo á noite, son 262. Unha boa cantidade para un par de horas en Ribadeo.

    Deixo algunha foto que Suso Fernández tomou de ambos eventos.

    Recollida de sinaturas:



    Pola paz:




20240530

O 2 de xuño, pola paz

    Seguen os mortos, seguen as concentracións neste desenvolvemento desigual a nivel mundial.


    Un domingo máis de concentración pola paz en Ribadeo    

    Deixo aquí a máis, a nota de prensa enviada ós medios o pasado fin de semana, na súa versión en galego:

"

Ribadeo, 20240523

Nota de prensa

A PLATAFORMA POLA PAZ DA MARIÑA LUCENSE E OCCIDENTE ASTURIANO ten remitido unha carta a todos os centros educativos de dita comarca, facendo un chamamento para que se fomente neles a reflexión entre o profesorado e o alumnado “sobre as graves violacións dos Dereitos Humanos que ocasionan as guerras que estamos sufrindo a nivel mundial e especialmente a día de hoxe o xenocidio que sufre o pobo de Gaza, sen precedentes dende a Segunda Guerra Mundial”.

Tamén ofreceu a súa colaboración para levar adiante os actos que se pretenda realizar, na forma que cada centro considere conveniente.

"

    A carta, enviada a 31 centros educativos, dicía:

"

Ribadeo, 19 de Maio 2024

A PLATAFORMA POLA PAZ DA MARIÑA LUCENSE E OCCIDENTE ASTURIANO ten acordado na súa asemblea do día de hoxe facer un chamamento para que nos centros educativos das nosas respectivas comarcas se promova a reflexión entre o profesorado e o alumnado sobre as graves violacións dos Dereitos Humanos que ocasionan as guerras que estamos sufrindo a nivel mundial e especialmente a día de hoxe o xenocidio que sufre o pobo de Gaza, sen precedentes dende a Segunda Guerra Mundial.

Para levar adiante esta actividade ofrecemos a nosa colaboración, na forma que cada centro considere conveniente.

Os nosos mellores saúdos, esperando a súa resposta e que esta proposta teña unha favorable acollida.

"

    Por certo, este luns 3 tamén toca a concentración bisemanal en Foz, ás 20:00 horas diante do concello.

20240519

A paz, na concentración de Ribadeo 20240519

Vista parcial ó final da concentración 20240519

    Hoxe, domingo 19 de maio, houbo unha nova edición das concentracións semanais que a favor da paz se están a facer diante da casa do concello de Ribadeo ás 12:30 da mañá.

    Unhas corenta persoas xuntámonos e escoitamos unha petición pola paz (Lida por Jesús Irigoyen), un poema de Luísa Villalta de 2003 (lido por min) e aprobamos o dirixir, en nome da Plataforma pola paz da Mariña e o Occidente Asturiano, un escrito ós centros educativos da zona para promover a reflexión pola paz, que será enviado esta semana que comeza (lido por Elvira Posada).

    Deixo a continuación o audio e os textos lidos, a excepción do comunicado ós centros educativos, que será merecedor doutra entrada, ou no seu caso, anexo ó comentario da próxima semana.

 


20240331

Plataforma pola paz. Dende Ribadeo

Foto de AWorldtoTravel

     31 de marzo de 2024, domingo. De novo, concentración pola paz en Ribadeo ás 12:30 diante do concello. Entre trinta e corenta persoas xuntámonos nun curto acto que rematou, como é habitual, co Grândola, vila morena.

    A principal intervención foi a de Evaristo Lombardero, que leu e comentou algún parágrafo do texto que queda en baixo traducido. Pola miña parte, apuntei a lembranza, tanto para quenes defenden a guerra como para os que procuramos a paz, de que quen vence son as persoas, non as armas, apuntando ó sinsentido da guerra

    Por desgraza, está previsto que continuarán as concentracións o próximo domingo.

--

Traducido de https://news.un.org/en/story/2024/03/1147976:

Francesca Albanese [Informadora especial N.U.] estivo a falar no Consello de Dereitos Humanos da ONU en Xenebra, onde presentou o seu último informe, titulado ‘Anatomía dun xenocidio’, durante un diálogo interactivo cos Estados membros.

"Despois de case seis meses de implacable ataque israelí contra a Gaza ocupada, é o meu solemne deber informar sobre o peor do que é capaz a humanidade e presentar os meus descubrimentos", dixo.
"Hai motivos razoables para crer que se cumpriu o limiar que indica a comisión do crime de xenocidio...".

Citando o dereito internacional, a Sra Albanese explicou que o xenocidio defínese como un conxunto específico de actos cometidos coa intención de destruír, total ou parcialmente, un grupo nacional, étnico, racial ou relixioso.

"Específicamente, Israel cometeu tres actos de xenocidio coa intención esixida: causar danos graves corporais ou mentais aos membros do grupo, inflixindo deliberadamente ao grupo condicións de vida calculadas para provocar a súa destrución física total ou parcial, e impoñendo medidas destinadas a evitar os nacementos dentro do grupo”, dixo.

Ademais, "o xenocidio en Gaza é a etapa máis extrema dun proceso colonial de colonos de longa data e de borrado dos palestinos nativos", continuou.

"Durante máis de 76 anos, este proceso oprimiu aos palestinos como pobo de todos os xeitos imaxinables, esmagando o seu dereito inalienable á autodeterminación demográfica, económica, territorial, cultural e política".

Ela dixo que a "amnesia colonial de Occidente condonou o proxecto colonial de Israel", e engadiu que "o mundo ve agora o amargo froito da impunidade concedida a Israel. Esta foi unha traxedia anunciada".

A Sra Albanese dixo que a negación da realidade e a continuación da impunidade e o excepcionalismo de Israel xa non son viables, especialmente á luz da resolución vinculante do Consello de Seguridade da ONU, adoptada o luns, que pedía un cesamento do fogo inmediato en Gaza.

"Prego aos Estados membros que cumpran coas súas obrigas que comezan coa imposición dun embargo de armas e sancións a Israel, e así garantir que o futuro non se repite", concluíu.

Relatores especiais e expertos independentes como a Sra Albanese reciben os seus mandatos do Consello de Dereitos Humanos da ONU. Non son funcionarios da ONU e non cobran polo seu traballo.

Foto de Suso Fernández

20240320

Plataforma pola paz. Seguimos.

     Mentres seguen a caer bombas, mentres seguen a matar xente... tentamos construír a paz, aínda sabendo que o que facemos non é máis ca un gran de area.

    Este domingo, despois de rematar co Grândola, vila morena a concentración, está previsto para quen queira, facer o recorrido das pedras da Memoria.

    En baixo quedan asemade dúas fotos de Suso da concentración do domingo pasado, 17 de marzo.




20231222

Lembrando a paz polo Nadal

    24 de decembro Noiteboa... e paz no mundo para a xente de boa vontade. Non para todos. Do Sudán a Iemen, pasando por Palestina ou Ucraína, xente que vive a guerra nos lembra tamén outra xente moito máis preto de nós que tamén sofre por causas diversas. Non se trata de parecer un crego nun sermón, senón de observar e vivir na realidade. E poñer o ombreiro para mellorala.

    Un domingo máis, a plataforma de Ribadeo pola paz agruparase diante do concello ás 12:30 para poñer un gran de area para construír a paz.

    E non, non serán os únicos ó longo e largo do mundo. Aí está Amar Bharati co seu, para nós, desconcertante xesto: leva 50 anos co brazo dereito levantado pedindo a paz, como pode consultarse na Galipedia. Un acto raro. Para nós posiblemente sen sentido, pero non para el e os seus seguidores.


 

20220715

Nota de prensa do concello: Dimisión de Mariluz Álvarez II

    Complemento da entrada anterior, sobre a dimisión de Mariluz Álvarez, coa nova nota do concello con motivo do pleno de onte, xoves, comezado no salón de plenos ó tempo da concentración pola paz celebrada ó pé do concello.

SUÁREZ BARCIA DESTACOU A LABOR REALIZADA POLA EDIL

Pleno ordinario de xullo

15/07/2022

No pleno ordinario celebrado onte no Concello de Ribadeo deuse conta da renuncia á acta de concelleira de Mariluz Álvarez Lastra, despois de 23 anos de traballo ininterrompidos. Na sesión foron aprobadas bonificacións fiscais en varios impostos para aquelas empresas que decidan instalarse en Ribadeo, foron fixados os festivos locais do 2023 (16 de agosto e 8 de setembro) e foi aprobada unha moción sobre o servizo de saúde mental.

O alcalde, Fernando Suárez, dixo que "é importante o paso que dá o Concello ao propoñer bonificacións fiscais nos impostos municipais do IBI, do IAE e no ICIO para todas aquelas empresas que se instalen no noso concello ou xa instaladas fagan unha aposta polo emprego á hora de contrataren xente. Durante tres anos terán bonificacións que partirán dun mínimo do 50% chegando a un máximo do 95% en función do número de persoas contratadas. Confiamos que esta proposta non só orientada ao polígono industrial senón a todo o municipio poida seguir atraendo actividades económicas a Ribadeo".

O rexedor seguiu a relatar que "no pleno fixáronse tamén os festivos locais para o vindeiro ano que quedarán no día de San Roque, 16 de agosto, e 8 de setembro, o día da Patroa. Tamén fixemos axustes orzamentarios en gastos de inversión que queremos ir desenvolvendo ao longo deste ano e que tratamos de ir adaptándonos ás situacións cambiantes da escalada de prezos nos materiais que todos, incluído os Concellos, tamén estamos a sufrir. E igualmente, aprobamos unha moción sobre o servizo de saúde mental da Mariña que nos presentou a plataforma na defensa da sanidade Pública".

Suárez Barcia contou que "tamén no pleno demos conta da renuncia á acta de concelleira que presentou a nosa compañeira Mari Luz Álvarez Lastra, logo de 23 anos ininterrompidos de representar baixo as siglas do BNG á cidadanía deste nobre Concello. A súa marcha, tal e como ela manifesta, faise por motivos estritamente persoais e que non lle permiten xa por máis tempo compatibilizar todos os roles na súa vida".

O alcalde ribadense subliñou: "comprendémola, apoiámola, e con tristura a despedimos, pero con recoñecemento e coa nosa total admiración por todo o traballo que ela levou adiante en todo este tempo, na oposición nos primeiros anos e nos gobernos despois até o día de hoxe. Sabemos que todos somos necesarios e que ninguén é imprescindible e que a todos nos tocará máis cedo ou máis tarde, deixar estas representacións públicas. Pero o que non teño dúbida é que a todos e todas nos gustaría facelo como ela o fai: con tranquilidade, con xenerosidade e co compromiso de seguir apoiando a esta xente que aquí seguimos e aos novos que virán. Desexámoslle o mellor nas súas responsabilidades laborais e nos seus compromisos familiares".

20220331

Aprender sobre a guerra para construír a paz

    Onte tivo lugar a charla de Lourenzo Fernández Prieto sobre a guerra. Algo máis de trinta persoas escoitamos primeiro, e logo participamos en turno de preguntas e intercambio de pareceres no salón de actos da casa do mar de Ribadeo. Todos tiñamos consciencia de que para hoxe, xoves, está prevista outra concentración pola paz en Ribadeo, que a guerra na Ucraína non rematou, que o mundo non será de aquí en diante un camiño de rosas, como non o foi tampouco ata o de agora.

    Deixo aquí un podcast coa gravación (máis de hora e media) coa presentación, a charla de Tito e as preguntas e respostas que se sucederon despois, cortando tras o comezo do anuncio dun acto en Burela sobre o problema dos eólicos, promovida pola plataforma #eolicosasinon.

    Algunha foto de Suso Fernández:




20220328

Aprender para as posibilidades de paz

    O mérdores 30, ás oito da tarde, no Salón de Actos da Casa do Mar, Lourenzo Fernández Prieto datá unha charla con coloquio posterior aportando claves sobre a historia que levou á situación actual na Ucraína.

    Lourenzo Fernández Prieto, Tito, foi chamado pola Plataforma pola Paz de Ribadeo, grupo de xente que promove tamén as concentracións pola paz.

    Copio a entrada que lle corresponde na Galipedia, despois da nota enviada pola plataforma convocante:

A Plataforma de Ribadeo Pola Paz convoca unha charla debate con Lourenzo Fernandez Prieto o mércores, día 30 de marzo, as oito do serán na Casa do Mar. Lorenzo Fernandez Prieto é cadeiradego de Historia Contemporánea na Universidade de Santiago de Compostela e activista pola paz e as liberdades democráticas. O debate é aberto aos temas relacionados ca invasión rusa de Ucranía, as guerras no mundo, o risco de guerra nuclear, etc.
Asemade o xoves día 31 de Marzo as oito da tarde diante do concello celebrarase unha nova concentración veciñal, que será a quinta, contra a invasión de Ucranía polos exercitos rusos e a pola paz mundial.   

Lourenzo Fernández Prieto, nado en Vilagoíz (A Devesa, Ribadeo) o 28 de maio de 1961[Cómpre referencia], é un historiador galego. En 2021 foi elixido membro da Real Academia Galega[1].

Traxectoria

É catedrático de Historia Contemporánea da Universidade de Santiago de Compostela desde 2005. Foi secretario do IDEGA entre 1992 e 1995 e pertence ao seu Consello Científico. Elixido en varios períodos, desde 1986, membro do Claustro e da Xunta de Goberno da USC, así como do Consello Universitario de Galicia. Vicerreitor de relacións institucionais da USC entre 2007 e 2010. Na actualidade é director do departamento de Historia Contemporánea da universidade compostelá e membro do consello de administración da Editorial Galaxia. Colabora habitualmente en diversos medios de comunicación do país.

Especializado en Historia agraria e Historia do século XX, os seus ámbitos principais de traballo refiren á mudanza tecnolóxica, as mudanzas na sociedade rural contemporánea e a política da memoria.

Dirixe o Proxecto interuniversitario Nomes e Voces, dedicado á investigación da represión franquista en Galicia,[2] e o Grupo de historia agraria e política do mundo rural da USC (Histagra).[3]

A súa produción e actividade científica comprende máis dun cento de publicacións, así como o liderado de diversos proxectos e convenios de investigación. Ten participado en proxectos europeos dos programas STRIDE (mudanza tecnolóxica) e FAIR (propiedade comunal). No intervalo de 2005 a 2010 foi elixido vicepresidente da Sociedade Española de Historia Agraria.

Dende 1995, forma parte do General Board da rede europea ESTER (European School for Training in Economic and Social historical Research), responsábel da formación de estudantes de doutoramento.

En maio de 2010, concorreu con outros seis candidatos á reitoría da USC, proceso no que pasou á segunda volta.

Obra en galego

Ensaio

Obras colectivas

  • Vocabulario de historia, Universidade de Santiago de Compostela, 1994.
  • Actas do Congreso Internacional Poder Local, élites e cambio social na Galicia non urbana (1874-1936),Santiago de Compostela, 14-15 xuño 1996, Universidade de Santiago de Compostela, 1997.
  • Terra e Progreso. Historia Agraria da Galicia Contemporánea, Xerais, Vigo, 2000.
  • Os montes veciñais en man común: o patrimonio silente. Natureza, Economía, identidade e democracia na Galicia rural, Xerais, Vigo, 2006.
  • A gran historia de Galicia, La Voz de Galicia, 2007.
  • Historia das historias de Galicia, Xerais, Vigo, 2016.
  • 1936. O Estatuto esquecido, Guiverny, 2016.

Obra en castelán e inglés

Ensaio

Obras colectivas

Galardóns e recoñecementos

Notas

Véxase tamén

Ligazóns externas

20220323

Concentración pola paz o xoves 24 de marzo diante do concello de Ribadeo


    O pasado día 17 de marzo celebrouse a terceira concentración de veciños e veciñas de Ribadeo para manifestarse pola paz mundial, contra a invasión da Ucraína polos exercitos rusos e contra as guerras en xeral. A este acto asistiron unhas cento trinta persoas. 

    O día 18, venres celebrouse unha xuntanza na Casa do Mar de Ribadeo á que asistiron 13 persoas, que estiveron de acordo en manter unha plataforma como grupo de traballo para seguir organizando estas concentracións todos os xoves, ás oito da tarde, mentres se manteña a guerra e haxa un grupo de persoas que o desexen.

    Os obxectivos, obviamente serán os mesmos anunciados anteriormente. Tal como se comentou nas concentracións pasadas, o grupo fixo xestións para organizar charlas coloquio sobre estes temas e a gravísima situación mundial derivada de esta e outras guerras e das tensións entre as grandes potencias.

    A  primeira charla terá lugar o día 30 de Marzo ás oito da tarde no Salón de Actos da Casa do Mar de Ribadeo, impartida por Lourenzo Fernandez Prieto (Tito), cadeirádego de Historia Contemporánea na Universidade de Santiago de Compostela, recentemente elexido membro da Real Academia Galega. 

    Lémbrase que a próxima concentración terá lugar o xoves, 24 de marzo, ás oito do serán fronte ó concello de Ribadeo.

    Como na concentración pasada, manteranse papeis en branco como petición de paz.

     

20220318

Onte, pola paz. Hoxe, pola paz

    Onte tivo lugar a 3ª concentración pola paz que se mantén en Ribadeo este 2022. Abaixo deixo algunha foto de Suso Fernández (abaixo) e un audio do groso do que alí se dixo. Falaron: Evaristo Lombardero (cortado na súa primeira intervención), Antonio Gregorio, Carlos Cid Tesouro, Mª Luisa Mon, Beatriz Irigoyen e de novo, Evaristo Lombardero.

    Hoxe ás 20:00 h terá lugar unha xuntanza aberta a todas as persoas que o desexen no salón de actos da Casa do Mar (/Escola da música, en baixo, plano en OSM) para prantexar a posibilidade de crear unha plataforma para manter estas movilizacións. Apúntaste?



https://www.openstreetmap.org/#map=18/43.53438/-7.04090

20220315

Chamamento á paz dende Ribadeo

 

    O pasado día 3 de marzo celebrouse unha concentración de veciños e veciñas de Ribadeo para manifestarse contra a invasión de Ucraína polos exércitos rusos, e contra as guerras en xeral. A este acto asistiron unhas cen persoas. 

    O seguinte xoves, día dez de marzo, repetiuse a concentración cos mesmos obxectivos e asistiron perto de duascentas persoas. Nesta segunda concentración tamén participaron persoas que están artellando actos de solidariedade cos afectados pola guerra, recollida de alimentos, roupas e apoio en distintas necesidades. 

    O próximo xoves, día 17 ,celebrarase unha terceira concentración, ás oito da tarde diante do concello na que poderán participar libremente todas as persoas que o desexen e mesmo manifestar a súa opinión particular polos micrófonos dispoñibeis. 

    Asemade , o día 18, venres, as 20:00 h terá lugar unha xuntanza aberta a todas as persoas que o desexen no salón de actos da Casa do Mar para prantexar a posibilidade de crear unha plataforma con participación veciñal que se encargue de manter estas movilizacións, e se se considera oportuno organizar debates sobre as guerras, o fornecemento da paz mundial e este tipo de cuestións. Tamén se trataría de buscar a maneira de coordinarse con outros movementos semellantes que están xurdindo en outras localidades da Mariña ou da contorna asturiana. 

Evaristo Lombardero Rico

20220309

Non á guerra. Nota sobre a concentración en Ribadeo para o 10 de marzo

Dunha foto de Suso Fernández

     O próximo xoves, día 10 de marzo terá lugar en Ribadeo, diante do concello, a segunda concentración contra a guerra e a invasión da Ucraína polos exércitos rusos e pola paz mundial. 

    A primeira concentración tivo lugar o pasado día 3 de marzo con asistencia de máis de cen persoas e cóntase que na próxima se amplie ese número. 

    A convocatoria foi realizada por un grupo de veciños y veciñas, maiormente por redes sociais, e agora estanse a procurar contactos para extender as movilizacións polos restantes concellos de A Mariña e posiblemente crear unha plataforma aberta de libre inscripción, se hai persoas que o desexen, e se se prolonga a gravísima crise producida ca invasión da Ucraína. E sempre lembrando o risco real de extensión da guerra e do uso de armas nucleares, que podería dar ca extinción da especie humana.  

    Por este motivo convídase ás persoas interesadas a poñerse en contacto co grupo convocante (móbil: 669752495).


20220214

LOS POLÍTICOS ANTE LA RESERVA DE LA BIOSFERA. José María Rodríguez Díaz (2007)

    Unha peza a lembrar de José María, de actualidade dende que foi escrita ata hoxe mesmo. O escarnio sifrido pola ría, materializado nunha xuntanza de políticos na que xa quedou patente a intención de esquecemento da ría de Ribadeo e do seu nome

Martes, 23 de octubre de 2007

LOS POLÍTICOS ANTE LA RESERVA DE LA BIOSFERA

• Publicado por jmrd_ribadeo a las 16:53

RESPUESTA POLÍTICA A LA RESERVA DE LA BIOSFERA

Desde mi humilde estudio, en donde hago esta reflexión, contemplo a través de la ventana esta maravilla de la naturaleza que es la ría de Ribadeo. Fuente de inspiración en mis momentos de vagar y remanso de paz y tranquilidad en el que me refugio para escapar de las tormentas que, a veces, alteran la tranquilidad de la vida.

Desde este rincón de intimidad vienen a mi memoria pensamientos y reflexiones sobre las últimas noticias y acontecimientos que se ciernen sobre el futuro de nuestra ría. El río Eo, los Oscos y las Tierras de Burón acaban de ser declaradas por la UNESCO reserva de la biosfera, ignorando extrañamente en la mencionada declaración el principal elemento a proteger: la Ría de Ribadeo. Sobre ella se tiende, como un negro manto, un silencio cómplice para ocultar su nombre.

Los mandatarios de las dos autonomías que comparten esta declaración se dieron cita, sin embargo, para celebrar sobre sus aguas, con una gran fiesta, tan importante acontecimiento. Una perfecta escenificación del evento, con toda la parafernalia y liturgia que el hecho requiere y de la que los políticos viven. En los grandilocuentes y brillantes discursos que pronunciaron los dos presidentes evitaron citar el nombre por el que desde siempre esta ría fue conocida: Ría de Ribadeo. Lo tenían perfectamente pactado. Para ellos sólo sería 'la Ría'.

Y mientras la comedia se iba desarrollando con los discursos y demás parafernalias propias de un acto de propaganda en el que el incensario tiene un especial protagonismo y en los que se hacían promesas de protección del medio ambiente y del hábitat de esta comarca y de su ría, a escasos metros de distancia de ellos proseguían las obras del reforzamiento de los pilares del Puente de los Santos, contra la expresa prohibición del Ministerio de Medio Ambiente, vulnerando así el estudio de impacto ambiental. Y mientras se continuaba con estos actos de hipocresía política, el punto negro de chatarra y escombro en que se ha convertido lo que fue la antigua factoría lechera de Kraft, en Reme, hoy en manos de Reny Picot, seguía recibiendo camiones de chatarra procedente de Asturias. Y mientras los dos mandatarios brindaban alzando sus copas desde sus embarcaciones en el medio de la ría por la declaración de la Biosfera del Eo, los saneamientos de las villas situadas en su ribera seguían vertiendo impunemente sus fétidas aguas en ella.

Estamos ante una escenografía llena de hipocresía, incluidos abrazos y todo en el centro de la ría, que en algunos provoca risa y en los más pena. Con estos hechos se evidencia la fractura que existe entre la clase política, que va a lo suyo, y la sociedad que la soporta. Los comentarios salidos del pueblo sobre esta celebración, tanto en los medios radiofónicos como periodísticos, no han podido ser más elocuentes. Ha sido calificada desde carnavalada organizada a situación patética, pasando por parafernalia propagandística, burla y tomadura de pelo. En todo caso, un acto de hipocresía por parte de ambos gobernantes que pretendían así rentabilizar ante el pueblo sus posiciones políticas a costa del territorio, pero con una marcada connotación de condescendencia de la Xunta ante sus correligionarios asturianos.

Porque, ¿Cuáles han sido los frutos conseguidos después de tantas reuniones celebradas entre ambas autonomías desde hace ya tiempo? ¿Qué objetivos se han marcado y cuales se han visto cumplidos? El deterioro del territorio sigue su curso sin que nadie le ponga freno. Porque los valores que hasta nosotros llegaron y que han motivado este reconocimiento se deben, más bien, al ancestral estancamiento evolutivo en que se halla sumida esta comarca. Por eso hoy, con estos demoledores precedentes de inactividad por parte de las administraciones nadie cree en la eficacia de esta declaración de la UNESCO. Es por eso que no le falta razón al portavoz de la Plataforma de la Defensa de la Ría de Ribadeo cuando califica esta declaración de 'burla, tomadura de pelo y parafernalia publicitaria'.-

José Mª Rodríguez

Outros Artigos de José María.

20211029

Informe (...) sobre la denominación de la ría de Ribadeo

   Deixo a continuación o informe que a Plataforma pola defensa da ría realizou e enviou á Comisión Especializada de Nombres Geográficos (CENG), xa sobre o nome da ría de Ribadeo. A destacar que, abaixo, déixase insertada a versión e unha ligación á mesma, a tenor de que o formato orixinal non está previsto para poñer como texto na web.

--

INFORME QUE REMITE LA ASOCIACIÓN VECINAL CULTURAL Y ECOLOGISTA “PLATAFORMA POR LA DEFENSA DE LA RÍA DE RIBADEO” A LA DIRECCIÓN GENERAL DEL INSTITUTO GEOGRÁFICO NACIONAL ANTE LA PROPUESTA DE LA DIRECCIÓN GENERAL DE POLÍTICA LLINGUÍSTICA DEL PRINCIPADO DE ASTURIAS SOBRE LA DENOMINACIÓN DE LA RÍA DE RIBADEO

 

 

El presente informe consta de los siguientes apartados:



APARTADO I : DOCUMENTOS Y MAPAS EN LOS QUE APARECE REFLEJADA LA DENOMINACIÓN RIA DE RIBADEO.


SUBAPARTADO I-1: INTRODUCCIÓN p.2


SUBAPARTADO I-2: DOCUMENTOS LITERARIOS DE LOS SIGLOS XVI Y XVII DONDE APARECE LA DENOMINCIÓN RÍA DE RIVADEO U OTRAS RÍAS GALLEGAS. p.2


SUBAPARTADO I-3: ESCRITOS Y DOCUMENTOS DEL SIGLO XXI SUSCRITOS POR PERSONALIDADES ACADEMICAS RELEVANTES SOBRE LA DENOMINACIÓN DE LA RÍA DE RIBADEO. p.6


SUBAPARTADO I-4 : MAPAS DONDE APARECE REFLEJADA LA DENOMINACIÓN RÍA DE RIBADEO (SIGLOS XVII A XXI). p.6


APARTADO II : COMENTARIOS AL INFORME PRESENTADO POR LA DIRECCIÓN GENERAL DE POLÍTICA LLINGUÍSTICA DEL PRINCIPADO DE ASTURIAS.


SUBAPARTADO II-1 ERRORES Y CARENCIAS EN EL INFORME DE LA DIRECCIÓN GENERAL DE POLITICA LLINGUÍSTICA DEL PRINCIPADO DE ASTURIES. p.12


SUBAPARTADO II-2 LA POLITIZACIÓN A NIVEL REGIONAL DE UN ASUNTO LOCAL INTRASCENDENTE. p.16


SUBAPARTADO II-3 LA CREACIÓN DE UN MITO IDENTITARIO. p.18



APARTADO III : CONCLUSIONES Y PROPUESTA.


SUBAPARTADO III-1 CONCLUSIONES p.21


SUBAPARTADO III-2 PROPUESTA p.21





APARTADO I. DOCUMENTOS Y MAPAS EN LOS QUE APARECE REFLEJADA LA DENOMINACIÓN RIA DE RIBADEO.


Este apartado consta de cuatro subapartados:


SUBAPARTADO I-1: INTRODUCCIÓN


SUBAPARTADO I-2: DOCUMENTOS LITERARIOS DE LOS SIGLOS XVI Y XVII DONDE APARECE LA DENOMINACIÓN RÍA DE RIVADEO U OTRAS RÍAS GALLEGAS.


SUBAPARTADO I-3: ESCRITOS Y DOCUMENTOS DEL SIGLO XXI SUSCRITOS POR PERSONALIDADES ACADÉMICAS RELEVANTES SOBRE LA DENOMINACIÓN DE LA RÍA DE RIBADEO.


SUBAPARTADO I-4: MAPAS DONDE APARECE REFLEJADA LA DENOMINACIÓN RÍA DE RIBADEO (SIGLOS XVII A XXI).



SUBAPARTADO I-1: INTRODUCCIÓN


Todos los materiales que se citan incluyen la referencia de las fuentes utilizadas. Los materiales de la Biblioteca Nacional (11 515 documentos) fueron revisados entre el día 20 de abril y el 30 de mayo de 2021. Es posible que en fechas posteriores se hayan incluído nuevos documentos. Los materiales procedentes del Museo Naval fueron facilitados por personal de este organismo, pero no hemos revisado personalmente todos los fondos de esta fuente. No se incluyeron materiales de tipo turístico o informal. Tampoco se incluyeron materiales de grafía dudosa (por ejemplo R. de Ribadeo) o borrosa. Se tomó especial precaución en evitar duplicaciones, de modo que cuando aparece más de un documento del mismo autor se debe a que corresponden a distintas ediciones. Los documentos se presentan por orden cronológico de la fecha de edición, que no siempre coincide con la fecha que figura en el documento. En el subapartado nº 2 solo incluímos materiales de los siglos XVI e XVII porque hemos priorizado la exposición de los documentos más antiguos.


Se respetó la grafía en lengua inglesa, francesa y alemana de los originales.



SUBAPARTADO I-2: DOCUMENTOS LITERARIOS DE LOS SIGLOS XVI Y XVII DONDE APARECE LA DENOMINACIÓN RÍA DE RIVADEO (O RIBADEO) U OTRAS RIAS GALLEGAS



LICENCIADO MOLINA. 1550. Bartolomé Sagrario de Molina, nacido en Málaga en fecha desconocida y fallecido entre 1572 y 1577 fue canónigo de la catedral de Mondoñedo, donde fijó su residencia en 1547, después de viajar por Galicia desde 1533. Escribió un librito titulado “Descripcio del Reyno de Galizia y de las cosas notables del” editado en Mondoñedo en 1550. (Edición facsímil disponible en la red, Ed. Faxtor. Valladolid 2005). La “Parte III” trata “De los Puertos y Rías del Reyno” y la IV “De los Ríos y Pueblos”. Describe algunos aspectos de las rías gallegas y poblaciones colindantes y se refiere textualmente a la Ría de Arosa, Ría de Betanzos y Ría de Vivero. Cita nueve veces a Ribadeo con expresiones como: “(…) toma la mar en una ría que está Ribadeo (…)”. En resumen nombra varias rías gallegas con las mismas denominaciones que conocemos en la actualidad de modo que es razonable suponer que ese era un uso común a mediados del siglo XVI. Por otra parte diferencia perfectamente los conceptos de puerto, ría y río y en ningún caso utiliza expresiones del tipo “Ría del Eo” o similares.


Vease José Filgueira Valverde. 1949.


CRISTOBAL DE BARROS. 1569. Cristóbal de Barros es un asesor de la corte de Felipe II conocido por su actuación en la organización técnica de la escuadra española en la batalla de Lepanto. En 1569 redacta un informe encargado por la corte de Felipe II sobre los recursos en materia de construcción naval en la cornisa cantábrica. El párrafo que nos interesa dice así:


“Lo que se a hecho çerca de las maderas.


En lo que toca a las maderas, yndiferentemente y sin execuçion alguna se cargan en todo el Prinçipado de Asturias y en la ria de Rivadeo en grandisima cantidad y en algunos puertos de Galiçia, esto en birtud de algunas liçençias que para heso se dan, digo para Galiçia, que en l’Asturias y en la ria de Ribadeo no las piden (…)”


Vease: Javier Enríquez y Enriqueta Sesmero, Revista de Estudios Marítimos del País Vasco, San Sebastián 2000.


FASTOS DE CASTROPOL EN EL SIGLO XVI. Es un largo poema relacionado con la redención del poderío episcopal de la villa de Castropol (1.574-1.579). El poema comienza así:


“Castropol, do antiguamente

por Estrabón se designa

que fue la ciudad Olina

muy famosa y preminente

sita do ba la corriente

del rio Eo al mar Oceano

entre el reino Galeciano

y Asturias, haciendo raya

por la ría, puerto y playa

que oy de Riuadeo se nombra (…) “


Vease: Eloy Benito Ruano. Fastos de Castropol en el Siglo XVI. Boletín de Estudios Asturianos, RIDEA nº 20, 1966). Este autor expone que la autoría podría atribuirse a D. Pedro Alvarez de Acevedo, nativo de Castropol, bachiller o licenciado por Salamanca. Por los relatos del extenso poema deduce que fue redactado a finales del siglo XVI o comienzos de XVII. A los efectos del tema que tratamos la expresión : “la ría (…) que oy de Riuadeo se nombra” tiene un significado inconfudible.


Fermín Bouza Brey comenta también este poema en “Noticias históricas sobre la introducción del maíz en Galicia” Imprenta y Editorial Maestre. Madrid.1953.



ABRAHAM ORTELIUS 1612 TEATRO D´EL ORBE DE LA TIERRA


Abraham Ortelius es un editor de cartas geográficas que publica por primera vez su TEATRUM ORBIS TERRARUM en el año 1570. Su obra es considerada el primer verdadero atlas moderno. A esta primera edición en latín siguieron otras muchas en diferentes idiomas, con ampliaciones sucesivas de mapas y textos descriptivos. La edición en castellano que tomamos como referencia incluye un mapa de Galicia realizado por Hernando de Ojea, el cual criticó posteriormente que no se hubiesen corregido algunos errores. En la página 18 de dicha edición de 1612 aparece una descripción de “GALIZIA” y en dicho texto se citan las rías de “Padrón”, Pontevedra y Vigo. A continuación se reproduce el mapa de Ojea, en el cual no aparecen los toponímicos mencionados, sin embargo las tres citas anteriores acreditan suficientemente que el uso de dichas fórmulas ya estaba extendido en esa fecha, lo que a su vez coincide con los autores más antiguos que presentamos más arriba. Lamentablemente no hemos podido consultar la Historia de Galicia de Hernando de Ojea que probablemente aportaría más información sobre el uso de dichos toponímicos en su tiempo.


PEDRO DE TEIXEIRA. 1622


Pedro de Teixeira Albérnaz es un cartógrafo portugués adscrito a la corte de Felipe IV, ampliamente conocido por las magníficas ediciones de sus trabajos y por numerosas comunicaciones en prensa y medios de divulgación. Teixeira fue comisionado por mandato real para estudiar las costas españolas y portuguesas, iniciando un recorrido y trabajo de campo, desde la frontera vasco-francesa en septiembre de 1622, que completa en 1630 después de algunas interrupciones. En los documentos accesibles describe con minuciosidad, teniendo en cuenta las condiciones y medios de la época, los puertos, ríos, medios defensivos, ensenadas, recursos económicos, incluso ropajes y costumbres de las diferentes comunidades que se encuentra, constituyendo un material muy importante en la historia de la cartografía española. Sus trabajos, que han estado perdidos u olvidados hasta hace poco tiempo, consisten en unas descripciones literarias de sus hallazgos y dos colecciones de dibujos o mapas. De los trabajos literarios se conocen tres ejemplares o reproducciones manuales, no todos ellos idénticos. Uno de ellos, conservado en la Biblioteca Nacional española fue editado en 1908 y 1910 en el Boletín de la Real Sociedad Geográfica. La primera es una edición parcial y la segunda completa.


Las colecciones de mapas halladas recientemente son dos. La primera lleva por título “Compendium Geographicum” y fue descubierta en la Universidad de Upsala. Está accesible en una magnífica edición de la Fundación Alvargonzález, la Universidad de Upsala y el Museo Naval (Gijón, mayo, 2001). El Compendium Geographicum es un cuaderno de ocho láminas que incluye una “Tabla Primera del Orbe de la Tierra”, la segunda de la Península Ibérica y otras seis de las costas cantábrica y atlántica gallega. Cada mapa se acompaña de unas breves notas que hacen referencia a las tierras y costas. Además de esta colección de mapas el Compendium Geographicum incluye un relato descriptivo más amplio que las notas mencionadas y similar, aunque no idéntico, al documento conservado en la Biblioteca Nacional.


Un segundo hallazgo de los trabajos de Teixeira, mucho más importante y extenso que el anterior, tuvo lugar en diciembre de 2000, por un grupo de investigadores españoles, en la Biblioteca Nacional de Viena, donde se encontraba depositado. Lleva por título “La descripción de España y de las costas y puertos de sus reinos”. Se trata de un códice que incluye una descripción literaria similar a la ya conocida de la Biblioteca Nacional española, aunque no idéntica, y 99 mapas de la Península Ibérica, los reinos o regiones y una serie de cartas o dibujos de detalle de localidades, puertos, ríos etc. Según los expertos esta obra inaugura la cartografía moderna en nuestro país. Este segundo hallazgo ha dado lugar a la publicación de un tomo de gran calidad, con artículos de diversos autores (Ed. Nerea. San Sebastián, octubre, 2002).


Recientemente hemos tenido noticia de un nuevo hallazgo en la Biblioteca Casanatense de Roma, de un documento que lleva por título: “Descripción de la Costa de España hecha por (el lugar del autor queda en blanco)”. Según algunos autores este nuevo documento sería una reproducción de los anteriores.


En todos los trabajos de Teixeira, tanto en mapas como en notas acompañantes o en los documentos literarios descriptivos aparece recogida la expresión “Ría de Ribadeo”, debiendo señalarse que en todo su recorrido sólo aparece la misma fórmula en la “Ría de Santander” y en las restantes rías gallegas. En dichos documentos no aparecen expresiones del tipo “Ría del (nombre de un rio)” o fórmulas que se presten a confusión.


Por otra parte, teniendo en cuenta el método de trabajo (un auténtico “trabajo de campo”) y los contenidos diversos de los relatos de este autor, que rebasan ampliamente lo que sería una escueta carta geográfica o de navegación, se puede afirmar que Teixeira se encuentra por primera vez (quedaría la duda de Santander) con la denominación “Ría de una villa o ciudad” al llegar a Ribadeo y utiliza la misma fórmula en las restantes rías gallegas. Dado que utiliza la denominación “Ría de Ribadeo” repetidamente en mapas y escritos parece razonable sospechar que esa ya era la fórmula utilizada en aquella época entre los vecinos de la comarca.


ACTAS NOTARIALES RECOGIDAS POR JOSÉ MARIA LOMBARDERO EN LOS ARCHIVOS HISTÓRICOS PROVINCIALES DE LUGO Y OVIEDO (Datos inéditos)


Este historiador revisó las actas de escribanos del Archivo Histórico Provincial de Lugo de los siglos XVI y XVII para un estudio sobre los movimientos portuarios y comerciales en la Ría de Ribadeo (O Comercio Marítimo da Ría de Ribadeo nos séculos XVI e XVII, ed. Lar 2018), revisando más de 700 documentos (que conserva fotocopiados) y encontrando 115 manuscritos notariales en los que aparece la expresión “Ría de Ribadeo” o “Ría y Puerto de Ribadeo”. También en tres ocasiones se menciona la “ría” sin especificar más detalles. En ningún caso se encuentra la expresión Ría del Eo o fórmula similar que se pueda prestar a confusión. Cinco de estas actas corresponden al siglo XVI, a partir del 4 de agosto de 1586 (no se conservan anteriores) y las 110 restantes al siglo XVII.


Conviene precisar que el trabajo de este autor no estaba orientado a buscar este dato y que la gran mayoría de los documentos son de lectura muy difícil o imposible. Por tanto es probable que el número real de citas de la Ría de Ribadeo sea mucho mayor. Parece evidente que el uso de la expresión “Ría de Ribadeo” entre los escribanos de Castropol o Ribadeo era muy común en los siglos XVI y XVII.


Asimismo, este autor ha revisando el Archivo Histórico de Asturias para el estudio de los movimientos portuarios de Navia y Luarca (ed. CICEE, Gijón, 2021). De dicha revisión nos aporta la instancia que Juan Alonso dirige al rey en 1696 de la que extractamos el párrafo siguiente: “(…) está pendiente de que S.M le honre en atención a sus servicios y los que han hecho a su real corona sus ascendientes, con el título de Marqués, y que asimismo de nuevo ha ofrecido a S.M. 3.000 carros de madera puestos a su costa en la lengua del agua de la Ria de Ribadeo en el Principado de Asturias…” (AHA, C/5753, 20-7-1696).


Señalaremos que en esta revisión tampoco se ha encontrado la expresión “Ría del Eo” u otras que se presten a confusión.



SUBAPARTADO I-3: ESCRITOS Y DOCUMENTOS DEL SIGLO XXI SUSCRITOS POR PERSONALIDADES ACADEMICAS RELEVANTES SOBRE LA DENOMINACION DE LA RIA DE RIBADEO


GONZALO ANES ÁLVAREZ DE CASTRILLÓN. Nacido en Trelles (Coaña) en el año 1931 y fallecido en Madrid en 2014. Economista e historiador, catedrático en la Universidad de Santiago de Compostela y en la Complutense de Madrid. De su extenso curriculum solo destacaremos que fue Director de la Real Academia de la Historia. El día 27/8/2002 publica un artículo en el diario ABC de Madrid con el título “La Ría de Ribadeo”. En el se exponen las bases históricas y geográficas de la denominación “Ría de Ribadeo”.


FRANCISCO QUIRÓS LINARES. Nacido en Zamora en 1933 y fallecido en Oviedo de 2018. Catedrático de Geografía en Oviedo desde 1970 hasta 2005. CAMPO DEL TABLADO. Revista Asturgalaica de Cultura. nº 2, pag. 5, 2005. “UN HITO CARTOGRÁFICO DEL EO: EL MAPA DE PEDRO DE TEIXEIRA”. Quirós Linares fue una autoridad indiscutible de la geografía española, autor de numerosos trabajos y publicaciones. En el artículo citado resalta la importancia de la obra de Teixeira y usa dos veces la denominación “Ría de Ribadeo”. Aunque no se manifiesta abiertamente sobre la controversia Ría de Ribadeo vs Ría del Eo resulta obvio que no podía ser desconocedor del tema después de 35 años ejerciendo como catedrático de geografía en la Universidad de Oviedo.



SUBAPARTADO I-4 : MAPAS DONDE APARECE REFLEJADA LA DENOMINACIÓN RIA DE RIBADEO (SIGLOS XVII A XXI).



ABREVIATURAS Y FUENTES:


BN MAD: Biblioteca Nacional Mapas Antiguos Digitalizados.


BDM: Biblioteca Digital Mundial.


CCMB: Colección Cartográfica Martínez Barbeito. Arquivo do Reino de Galicia. Xunta de Galicia. 1991.


CG: Cartografía de Galicia ss XVI ao XIX. Colección Puertas Mosquera. Gonzalo Méndez Martínez et al. Universidad de Santiago de Compostela 2000.


CHA: Cartografía Histórica de Asturias. Juan Sevilla 2008.


CME: Cartografía Militar de España.


CP: Colección particular.


G BDG: Galiciana Biblioteca Digital de Galicia.


IGN: Instituto Geográfico Nacional.


MN: Museo Naval.


RBGP: Rede de Bibliotecas Públicas de Galicia.


No se incluyen las abreviaturas y fuentes de documentos aislados que aparecen reseñadas en cada uno de ellos.



RESULTADOS


1632 DESCRIPCIÓN DE LA COSTA DEL PRINCIPADO DE ASTVRIAS. Pedro de Teixeira. COMPEMDIVM GEOGRAPHICVM. Ed. Ramón Alvargonzález Rodríguez. Gijón, 2001. Págs. 100-101, 103, 123, 141 (cita dos veces a Ría de Rivadeo) e 142.(Incluye mapas y textos).

1634 LA DESCRIPCIÓN DE ESPAÑA Y DE LAS COSTAS Y PUERTOS DE SUS REINOS. EL ATLAS DEL REY PLANETA. Pedro de Teixeira. ED. Nerea. San Sebastián 2002. Pág. 324 y nº 40 de mapas (Mapa y texto).

1776 MN Plano de la Ría de Rivadeo. Escuela de Navegación del Departamento de Ferrol. Luis Videgaray. Museo Naval de Madrid, Cartografía E-23-7 2ª

1777 BN MAD (nº 6150) Mapa del Principado de Asturias al Serenísimo Sr. Don Carlos Antonio Príncipe de Asturias por D. Tomás López.

1787 MN Ría de Rivadeo. Tomas Ramery. Museo Naval de Madrid, Cartografía E-23-21.

1787 MN Plano de la Ría de Rivadeo, del Barquero, Bares, Cedeira y Vivero. Vicente Tofiño de San Miguel. Museo Naval de Madrid, Cartografía E-23-5.

1788 MN Plano de la Ría de Rivadeo. Miguel de la Fuente. Museo Naval de Madrid, Cartografía E-37-3 5ª.

1788 MN Ría de Ribadeo Tomás Ramery. Museo Naval de Madrid, Cartografía E-37-7

1788 Plano de la Ría de Ribadeo. Escola Náutica de Barcelona. Roquer, Josep. Museu Maritim de Barcelona.

1789 CP Carta Esférica de la Costa de Galicia. D. Vicente Tofiño de San Miguel.

1798 BN MAD (nº 1072). Asturias Principatus. FRANZ LUDWIG GÜSSEFELDT. Nuremberg.

1810 BN MAD (nº 500). A New Map of Spain and Portugal compiled by Jasper Santial. London

1811 BN MAD (nº 5991) Mapa de España.

1812 BN MAD (nº 7052) New military Map of Spain and Portugal. Published by John Stockdale. London.

1820 BN MAD (nº 2580) Carte Physique de l´Espagne et de Portugal. Par Bory de St Vicent.

1835 MN Plano de la Ría de Rivadeo. Miguel Antonio Blanco Ortigueira, José Antonio Villamil Saavedra y Miguel Peres Golfullo. Museo Naval de Madrid, Cartografía E-23-8.

1835 MN Plano de la Ría de Rivadeo. Miguel Antonio Blanco Ortigueira y José Antonio Villamil Saavedra. Museo Naval de Madrid, Cartografía E-37-1.

1835 MN Plano del Puerto de Ribadeo en Galicia. Autor desconocido. Museo Naval de Madrid, Cartografía E-23-30.

1837 BN MAD (nº 6270) Mapa del Reino de León y del Principado de Asturias. Por A.H.DUFOUR. París.

1838 CHA (pág.187) Mapa de las Provincias de Asturias, León y Palencia de la Guardia Nacional.

1841 BN MAD (nº 6310) Mapa General de los Caminos de España y Portugal. Por A.H. DUFOUR. París.

1842 BN MAD (nº 10408) Spanien u. Portugal. In VIER BLÄTTERN.

1843 CHA (pag 90) Mapa del Reyno de León y del Principàdo de Asturias. A.H. Dufour.

1845 BN MAD (nº 2104) Carta Geométrica de Galicia. Domingo Fontán.

1847 CHA (pag.192) Provincia de Oviedo, antiguo Principado de Asturias. R. Alabern y E. Mabon.

1847 BN MAD (nº 1968) Carta Esférica de la Costa de Galicia, desde la Punta Barroco hasta Cabo Toriñana. D. Juan de Dios Sotelo. Gefe (sic) de Escuadra. Secretario de Estado y del Despacho de Marina.

1850 BN MAD (nº 6324) Mapa General de España y Portugal. G. de Medrano. Francisco Nacente Editor.

1850 CG (pág. 197) STIELER´S HAND ATLAS. Cuarto Noroccidental de la Península Ibérica. Gotha: Justus Perthes.

1852 BN MAD (nº 6003) Mapa de España y Portugal por D. Pedro Martín de López.

1852. MN. Carta Plana del puerto de Ribadeo. Antonio Rafael Martínez. Museo Naval de Madrid, Cartografía E-37-2.

1853 BN MAD (nº 9457) Provincia de Oviedo. Grabado por R. Mabern y E. Mabon.

1855 BN MAD (nº 6528) Mapa Topográfico de la Provincia de Oviedo. Por D. Guillermo Schulz. Corregido con arreglo a los datos suministrados por la Diputación Provincial.

1856 MN Carta Náutica de la Ría de Ribadeo. Antonio Miguel Blanco y Juan Tomás Cucullu. Museo Naval de Madrid, Cartografía E-23-2.

1856 MN Plano Geométrico de parte de la Ría de Rivadeo. Juan Tomás Cucullo.

1857 CHA (pág.195) Mapa Geológico de la Provincia de Oviedo. Guillermo Schulz.

1859 BN MAD (nº 3095) Colección de Mapas Especiales de España. División Moderna. Por D. Miguel Avellana.

1860 BN MAD (nº 7592) Península Española. Francisco Coello.

1860 MN Plano de la Ría de Ribadeo. Felipe Santiago de Palacio.

1860 MN Plano da Ría de Ribadeo. Juan Tomás Cucullu. Museo Naval de Madrid, Cartografía E-23-1.

1861 BN MAD (nº 7593) Península Española. Francisco Coello.

1862 BN MAD (nº 1466). Bosquejo Dasográfico de la Provincia de Oviedo. D. Francisco García Martino.

1863 BN MAD (nº 4216) Atlas de España y de sus Posesiones en Ultramar. D. Francisco Coello.

1864 BN MAD (nº 5778) LUGO. Atlas de España. D. Francisco Coello.

1866 CHA (pág 203) Provincia de OVIEDO. Asturias. A. Ronchi y Cía Editores.

1868 CCMB (pag 100) Lugo. Rubio Grilo y Vitturi. Madrid.

1868 BN MAD (nº 7714) Planos de los Puertos de Cedeira y de las Rías de Vivero y Ribadeo. Tte. de Navío D. Pedro Ruidavets. Dirección de Hidrografía.

1867 G BDG Provincia de Lugo F. Rubio y Cia. Ed.

I870 BN MAD (nº 7406) Oviedo. Principado de Asturias, Por Francisco Coello.

1870 BDM Provincia de Lugo. Francisco Boronat y Satorre.

1872 BN MAD (nº 10407) Spanien und Portugal in IV BLÄTTERN.

1875 CG, pag. 216. SPANISCHE HALBINSEL, Blatt: 1. STIELER´S HAND ATLAS, Nº 39. Gotha: Justus Pertes.

1877 BN MAD (nº 4226) España y Portugal. Para uso de las escuelas. Por D. José P. Morales.

1878 BN MAD (nº 6527) Mapa Topográfico de la Provincia de Oviedo. Por D. Guillermo Schulz.

1879 BN MAD (nº 4224) España y Portugal por D. Francico Coello.

1879 BN MAD (nº 6417) Mapa Geológico de España y Portugal. Don Federico Botella y de Hornos.

1879 CHA (pag.117) Provincia de Oviedo. Francisco Boronat y Satorre.

1880 BN MAD (nº 6333) Mapa general de España y Portugal y Principales Posesiones Españolas. D. Faustino Paluzie.

1880 BN MAD (nº 4204) España Mapa General. Emilio Valverde.

1880 BN MAD (nº 6069) Mapa de las aguas Minerales y termales de España y Portugal por el inspector general de Minas Excmo. Sr. D. Federico de Botella y de Hornos de la Real Academia de Ciencias.

1880 BN MAD (nº 6304) Mapa General del Distrito Militar de Galicia. D. Emilio Valverde y Alvarez.

1880 BN MAD (nº 9435) Atlas Geográfico Descriptivo de la Península Ibérica. Provincia de Lugo. D. Emilio Valverde.

1880 BN MAD (nº 9456) Atlas Geográfico Descriptivo de la Península Ibérica. Provincia de Oviedo.

1880 CG (pag. 215) Mapa de los Ferro-carriles y carreteras de Galicia y Asturias. Por Emilio Valverde y Alvarez. Madrid. Alejandro Chao.

1881 BN MAD (nº 6348) Mapa general de la península Ibérica Islas Baleares y Canarias. D. Emilio Valverde y Alvarez.

1881 Carta Geográfica Descriptiva de la Provincia de Lugo. D. Emilio Valverde. Ilustración Gallega y Asturiana.

1881 G BDG Principales Puertos de Asturias y Galicia. Ilustración Gallega y Asturiana.

1882 BN MAD (nº 3258) Costa Septentrional de España. Ría de Ribadeo. Por el Teniente de Navío don Pedro de Riudavets. Dirección de Hidrografía.

1883 BN MAD (nº 6335) Mapa general de España y Portugal y Principales Posesiones Españolas. D. Faustino Paluzie.

1883 BN MAD (nº 6336) Mapa general de España y Portugal y Principales Posesiones Españolas. D. Faustino Paluzie. (Nota: Este mapa parece igual al anterior, pero es otra edición diferente, ver original).

1883 CHA (pág. 211) Mapa industrial y comercial de la provincia de Asturias. Pedro Milá. Lit. Pigrau.

1884 BN MAD (nº 5990) Mapa de España. D. Carlos Ibáñez. Reservas y Depósitos del Ejército.

1884 BN MAD (nº 6339) Mapa general de España y Portugal y Principales Posesiones Españolas. D. Faustino Paluzie.

1885 BN MAD (nº 4203) España Mapa general. Emilio Valverde.

1885 BN MAD (nº 6330) Mapa general de España y Portugal y Principales Posesiones Españolas. D. Faustino Paluzie.

1885 BN MAD (nº 6420) Mapa Geológico e la Península Ibérica. Depósito de la Guerra. D. Emilio Valverde y Alvarez.

1886 BN MAD (nº 7231) Nuevo Mapa de España y Portugal y de sus colonias. J.Dosseray. Bruselas.

1886 Mapa del Antiguo Reino de Galicia y Principado de Asturias. En Guia del Antiguo Reino de Galicia y Principado de Asturias. Emilio Valverde y Alvarez.

1888 BN MAD (nº 6442) Mapa Hipsométrico de España y Portugal. D. Federico Botella y Hornos.

1888 BN MAD (nº 7230) Nuevo Mapa de España y Portugal y de sus colonias. J.Dosseray. Bruselas.

1889 BN MAD (nº 6413) Mapa Geológico de España. Excmo. Sr. D. Man

1889 BN MAD (nº 6331) Mapa general de España y Portugal y Principales Posesiones Españolas. D. Faustino Paluzie.

1889 CP Puerto de Ribadeo. Sociedad Minera de Villaodrid. 1890 BN MAD (nº 6332) Mapa general de España y Portugal y Principales Posesiones Españolas. D. Faustino Paluzie.

1889 CG, pag. 216. SPANISCHE HALBINSEL: STIELER´S HAND ATLAS. Nº 33. Gotha: Justus Pertes.

1891 BN MAD (nº 4223) España y Portugal por Elías Zerolo. Garnier Hermanos. Paris.

1891 BN MAD (nº 6296) Mapa Estadístico Minero de España.

1892 BN MAD (nº 6297) Mapa Estadístico Minero de España.

1896 BN MAD (nº 3268) Costa Septentrional de España. Desde el Puerto de Vega hasta el Cabo Toriñana. Depósito Hidrográfico.

1898 BN MAD (nº 2055) Carta General de la Costa Septentrional de España. Desde Cabo Ortegal hasta el rio Adour. Depósito Hidrográfico.

1898 BN MAD (nº 6340) Mapa general de España y Portugal. Por José Paluzie Lucena.

1898 CHA (pág.213) Provincia de Oviedo. Dirección General de Obras Públicas.

1900 BN MAD (nº 9434) Provincia de Lugo. Dirección General de Obras Públicas.

1900 BN MAD (nº 9455) Provincia de Oviedo. Dirección General de Obras Públicas.

1900 CG (pág 224) Lugo. Benito Chias Ingº. Alberto Martín, Editor. Barcelona.

1901 CHA (pág.215) Oviedo. Benito Chias Carbó.

1901 CG (pág 228) Lugo. Benito Chias Ingº. Alberto Martín, Editor. Barcelona.

1904 CHA (pag.115) Ferrocarril de Los Cabos (Pravia) a Ferrol. D. Reinoso. Tipolitografía J. Palacios. Madrid.

1905 BN MAD (nº 6038) Mapa de Galicia. Nueva Historia y Monografías Geográficas de las Provincias de España. A. Pérez Asensio Pizarro.

1909 CP Mapa General de España y Portugal y excolonias españolas. José Palucié Lucena.

1910 BN MAD (nº 3485) Côte Ouest de France et Côte Nord d´Espagne. France Service hydrografique et océanografique de la marine.

1913 CG (pag. 231) Lugo. Alberto Martín Editor. Barcelona.

1914 BN MAD (nº 3486) Côte Ouest de France et Côte Nord d´Espagne. France Service hydrografique et océanografique de la marine.

1915 CP Provincia de Oviedo Ed. Martín. Barcelona.

1917 BN MAD (nº 5779) Atlas Enciclopédico de España. Lugo. CASA EDITORIAL CALLEJA.

1919 CG (pag. 227) Lugo. Benito Chias Ingº. Alberto Martín, Editor. Barcelona.

1920 CHA (pag.219) Asturias, Lugo. CUERPO DE ESTADO MAYOR DEL EJÉRCITO.

1920 RBPG Plano de la Ría de Ribadeo. J. Cadenet, L.Galván y J.Becerril. Sección de Hidrografía. Madrid.

1927 BN MAD (nº 5967) Mapa de Asturias por Guillermo Schulz.

1928 CP Plano de la Villa de Ribadeo. Editorial A. Martín. Barcelona.

1944 BN MAD (nº 9773) Ribadeo. Serie 1:50.000. Dirección General del Instituto Geográfico Catastral.

1945 BN MAD (nº 11064) Vegadeo. Dirección General del Instituto Geográfico y Catastral.

1957 CP Carta Náutica de la Ría de Ribadeo. Benito García Espina.

1959 CME. Plano Director Ribadeo.

1964 Army Map Service. US Army.

1968 CP Provincia de Oviedo. Diputación de Asturias.

1983 IGN. Península Ibérica Baleares y Canarias. Instituto Geográfico Nacional.

1985 Carta Náutica Ria de Ribadeo. Instituto Hidrográfico de la Marina.

1986 Principado de Asturias. Caja de Ahorros de Asturias.

1988 Comarcas de Galicia. Consellería de Presidencia. Xunta de Galicia.

1988 IGN. Serie 1:200.000 Mapa Provincial de Asturias. D.G. del Instituto Geográfico Nacional.

1989 CME. Vegadeo. Cartografía Militar de España.

1990 IGN. Serie 1:25.000 Vegadeo. D.G. del IGN.

1990 IGN. Serie 1:25.000 Ribadeo. D.G. del IGN.

1992 Mapa de Carreteras. Principado de Asturias. Consejería de Industria, Turismo y Empleo. Oviedo.

1993 Gijón to Punta Candelaría. Spain North Coast. Almirantazgo Británico.

1993 Ports of the North. Coast of Spain. Almirantazgo Británico.

1993 Carta Náutica Ría de Ribadeo. Instituto Hidrográfico de la Marina.

1994 CME. Ribadeo. Cartografía Militar de España.

1998 Carta Náutica Ría de Ribadeo. Instituto Geográfico de la Marina.

1999 IGN. Mapa Topográfico Nacional. D.G. del IGN. 1:25.000. (En este mapa aparece la doble denominación “Ría de Ribadeo” y “Ría del Eo”).

2002 IGN. Lugo Mapa Provincial. D.G. del IGN.

2004 IGN. Galicia Mapa Autonómico. D.G. del IGN.

2004 IGN. Asturias Mapa Autonómico. D.G. del IGN.

2004 IGN. Serie 1:25.000 Ribadeo. D.G. del IGN.

2006 Carta Náutica Puerto de Ribadeo. Instituto Hidrográfico de la Marina.



APARTADO II : COMENTARIOS AL INFORME PRESENTADO POR LA DIRECCIÓN GENERAL DE POLÍTICA LLINGUÍSTICA DEL PRINCIPADO DE ASTURIAS.


Este apartado comprende tres subapartados:


SUBAPARTADO II-1 ERRORES Y CARENCIAS EN EL INFORME DE LA DIRECCION GENERAL DE POLÍTICA LLINGUÍSTICA DEL PRINCIPADO DE ASTURIES.


SUBAPARTADO II-2 LA POLITIZACIÓN A NIVEL REGIONAL DE UN ASUNTO LOCAL INTRASCENDENTE.


SUBAPARTADO II-3 LA CREACIÓN DE UN MITO IDENTITARIO.



SUBAPARTADO II-1 ERRORES Y CARENCIAS EN EL INFORME DE LA DIRECCION GENERAL DE POLITICA LLINGUISTICA DEL PRINCIPADO DE ASTURIAS.


Los errores y carencias en el Informe de la D.G. de Política Llinguística del Principado de Asturias son evidentes para cualquiera que esté minimamente introducido en estos temas. Aquí solo vamos a reseñar algunos de los más llamativos.



1.- En las páginas 1 y 4 del Informe de la D. G. de Política Llinguística del Principado de Asturias (IPA en lo sucesivo) se cita la “utilización inmemorial de la denominación Ría del Eo”.

Comentario: Subrayamos el término inmemorial que podría encajar en prensa o redes sociales pero no debería utilizarse en un informe técnico con pretensiones de rigor histórico. Realmente la utilización del topónimo “Ría del Eo”, como el más antiguo “Ría de Ribadeo” tienen fechas de referencia en la documentación disponible y son las que se deben de utilizar para contribuir a clarificar el asunto que se dirime.


Veamos ahora la pág 8 y siguientes del IPA donde se presentan algunos documentos que pretenden refrendar la idea de que el uso de la denominación “Ría del Eo” ya estaba asentado a finales del siglo XVIII y comienzos de XIX.


Los documentos que se aportan son seis. Uno de ellos del siglo XVIII y los restantes del XIX. Hemos revisado dichos materiales y hemos comprobado lo siguiente:


Documento Nº1: “Memorias históricas del Principado de Asturias y Obispado de Oviedo. Carlos Gonzalez de Posada. 1794”. En este documento no aparece la denominación “Ría del Eo”, sino la fórmula “Ría de Eo”.


Documento Nº2: “Memoria descriptivo-militar de la Provincia de Asturias y anteproyecto de la Defensa de su costa. Nicolás Fdez. Valdés. 1869”: En este documento se presenta un mapa de la ría con un titular destacado: “Ría de Rivadeo”. En el texto descriptivo aparecen las fórmulas “Ría de Rivadeo” tres veces, “Ría de Rivadeo y Castropol” una vez y “Ría del Eo” una vez.


Documento Nº3 “Diccionario geográfico-estadístico-histórico de España y sus posesiones de Ultramar. 1849”: En este documento hemos encontrado siete veces la denominación “Ría de Rivadeo”, “puerto y ría del Eo” una vez y “interpuesta la ría o desembocadura del Eo” una vez.


Documento Nº4 “Recuerdos y bellezas de España. Parcerisa F.J. Tomo VIII, Asturias y Leon. 1855”. Pág. 209, puede leerse:

“(…) Castropol, villa asentada sobre la ancha ría del Eo (…)”

Este autor no dedicó un capítulo a Galicia.


Documento Nº5 “Boletín de la Sociedad Geográfica de Madrid. 1891”. Artículo “La navegación interior de España” por D. Andrés de Llauradó. Describe las condiciones de navegabilidad de numerosos ríos y rías españoles. En la costa atlántica gallega y cantábrica cita las rías desde Vigo a Bilbao con los nombres conocidos hasta la actualidad. En la página 70 encabeza un apartado con la denominación “Ría de Rivadeo” y en el texto puede leerse: “El antiguo puerto de Rivadeo y su continuación, la extensa ría y el rio de Eo (…)” y mas adelante (pag 71): “La ría de Ribadeo comprende dos trozos navegables (…) y el rio de Eo, desde el puerto de Porto (…)”. Es decir, no usa la denominación “Ría del Eo” como afirman lo autores del IPA.


Documento Nº6 “Asturias. Su historia y monumentos, belleza y recuerdos… Octavio Bellmunt, Fermín Canella”.

En la entrada “Castropol” Tomo II pág 89 se lee: “(…) ancha ría del Eo (…)” y en la entrada “Vega de Ribadeo” tomo III, pág. 404 se presenta una fotografía cuyo pie reza: “Ría del Eo” (1901).


Es decir, de los seis documentos aportados por el IPA para refrendar la hipotética extensión de la denominación “ría del Eo” en los siglos XVIII y XIX lo cierto es que dicha fórmula solo aparece con nitidez en cuatro, de los cuales, en dos de ellos se usan ambas denominaciones siendo la “Ría de Ribadeo” mucho más frecuente y encabezando los textos. La fórmula “Ría del Eo” solo aparece como exclusiva en dos documentos. El primero de ellos de 1849 y ninguno del siglo XVIII. En ningún caso se ha encontrado en mapas o planos topográficos y solo en textos descriptivos, no nominativos y una fotografía.


En resumen la supuesta denominación “inmemorial” de la Ría del Eo se concreta en una aparición aislada en 1849 y unas pocas más en la segunda mitad del siglo XIX. En ningún caso aparece en mapas o cartas marinas.


2.- En la pag 8 párrafo 4 del IPA puede leerse: “Por tanto, hasta bien entrada la decimoctava centuria el topónimo más usado para dar nombre a todo el estuario es Río Eo. Es a finales del siglo XVIII y principios del XIX cuando comienza a extenderse el uso del término ría, con presencia notable de la forma Ría de Ribadeo (o Rivadeo), pero también con Ría del Eo, documentándose además Río Eo. Incluso pueden encontrarse textos con dos parejas de nombres: Ría de Ribadeo y Río Eo por un lado, y Ría de Ribadeo y Ría del Eo por otro”.


Esta idea se refleja también en la pág 68, Conclusiones (párrafo tercero) donde afirma: “El análisis documental ha permitido documentar denominaciones muy variadas para referirse al estuario del Eo, siendo las más frecuentes Ría de Ribadeo y Ría del Eo. No obstante, se advierte que el uso del hidrónimo ría en alusión a este accidente geográfico que tiene la peculiaridad de afectar a dos comunidades autónomas es relativamente reciente a nivel histórico y, de hecho, no se generaliza hasta bien entrado el siglo XVIII.”


Comentario: Hemos aportado centenares de documentos de los siglos XVI y XVII donde se comprueba que la denominación más frecuente es “Ría de Ribadeo” y no “Rio Eo” como se afirma en el IPA. Asimismo en nuestra revisión de los Mapas Antiguos Digitalizados de la Biblioteca Nacional (12 515 documentos) hemos encontrado 62 mapas o cartas marinas donde aparece la denominación “Ría de Ribadeo”, 4 donde aparece Rio Eo, Eu o de Miranda, 7 donde figura R. de Ribadeo y 0 Ria del Eo. Igualmente en el libro Cartografía Histórica de Asturias citado más arriba se exponen 51 mapas donde aparece la zona occidental de Asturias. De estos 51 documentos en 15 figura la denominación “Ría de Ribadeo”, en 6 aparecen otras denominaciones (Río de Miranda, Río Eo, R. Eo y R. de Ribadeo), en 30 casos no figura ninguna denominación y en ningún caso “Ría del Eo” Asimismo en los hallazgos del historiador José María Lombardero Rico en los Archivos Históricos de Lugo y Oviedo (más de 700 documentos, siglos XVI y XVII) se encuentran 117 documentos en los que aparece la denominación Ría de Ribadeo, por tres en los que aparece la denominación “ría”. En ninguno aparece “Rio Eo” o “Ría del Eo”. Debe recordarse que la gran mayoría de los documentos son muy borrosos y de muy difícil lectura, por tanto es probable que la denominación “Ría de Ribadeo” se encuentre en varios cientos de ellos. Los mismos datos se desprenden de las otras fuentes que hemos consultado.

En resumen, no es correcto afirmar, como hace el IPA que el “topónimo mas usado hasta bien entrada la decimoctava centuria es Rio Eo” ni tampoco que el “uso del hidrónimo ria no se generaliza hasta bien entrado el siglo XVIII”, que son afirmaciones gratuitas y tendenciosa carentes de soporte documental.


3.- En la página 66 del IPA se afirma lo siguiente:


“una rápida revisión a la geografía nacional permite constatar que muchas rías no adquieren su denominación del nombre de la población principal, como es el caso de estos ejemplos: Ría del Agüera (Oriñón, Cantabria), Ría del Asón (Colindres, Cantabria), Ría del Nervión (País Vasco), Ría del Gobela (Getxo, País Vasco), Ría del Oria (Orio, País Vasco), Ría del Barbadún (País Vasco), Ría del Butrón (País Vasco.), Ría del Lea (Lekeitio, País Vasco), Ría del Urola (Zumaia, País Vasco), Ría del Artibai (Ondarroa, País Vasco), Ría del Iñurritza (Zarautz, País Vasco), Ría del Deba (Deba, País Vasco), Ría del Tinto y Ría del Odiel (Huelva, Andalucía), Ría del Guadalquivir (San Lúcar de Barrameda, Andalucía)”.


Comentario: Obsérvese, en primer lugar, la frase que da entrada al párrafo: “ (…) una rápida revisión (...)”.Es decir, los autores del IPA no se siente obligados a citar las fuentes consultadas en esa rápida revisión. Sin embargo podemos afirmar que es una cita literal de un folleto editado por la misma Dirección General de Política Llinguística en 2007 bajo el título “RÍA DEL EO Informe y Conclusiois”. En la página 46 de dicho folleto aparece el listado de rías españolas que aquí se reproduce en el IPA y que según los autores llevan el nombre de uno de los ríos que en ellas desembocan. Pero en aquel documento, como en éste, se omite cualquier fuente documental que acredite dicha afirmación. No nos extenderemos en más comentarios, dado que es ampliamente conocido el hecho de que todas las rías llevan el nombre de la ciudad o villa más importante de sus riberas con las excepciones de Muros y Noya o Corme y Laxe que llevan dos y la Ría de Arosa que hace referencia a la comarca. También es ampliamente conocido que echando mano de la prensa, publicidad turística, redes sociales o cualquier otro medio informal pueden encontrarse denominaciones de lo más variopinto, sin que ello tenga relevancia para el tema que aquí se pretende dilucidar. Por otra parte dejaremos constancia que en todas las fuentes consultadas, citadas anteriormente, no hemos encontrado ni un solo caso en el que una ría reciba el nombre de un rio, con la excepción ya citada del mapa del Mapa Topográfico Nacional. D.G. del IGN. Serie 1:25.000 (1999) donde figura la doble denominación “Ría de Ribadeo” y “Ría del Eo”.

En resumen es una afirmación gratuita, carente de cualquier respaldo documental la que hace el IPA en el párrafo que reproducimos más arriba. La documentación avala que todas las rías llevan el nombre de la villa o ciudad más importante con las excepciones mencionadas.


Siguiendo con los comentarios a las carencias y errores del IPA, comentaremos muy brevemente su referencia a la prensa que incluye en la página 16. Desde nuestro punto de vista la prensa, las redes sociales, la publicidad turística o festiva y otros medios informales no deberían ser incluídos en un informe de estas características. Es ampliamente conocido que en estos medios la profusión de variantes de los nombres de accidentes geográficos es tan diversa que carece de significación para clarificar este asunto. Por ejemplo es fácil encontrar algunas rías de Cantabria, Galicia y País Vasco que reciben ocho denominaciones distintas. En el caso de la Ría de Ribadeo pueden encontrase hasta cinco denominaciones diferentes si se recurre a este tipo de fuentes. Sin embargo no dejaremos de recordar dos casos especialmente llamativos en Asturias. Uno de ellos es la Ría de Pravia, en la cual desemboca el Rio Nalón. El otro es la Ría de Ribadesella en la cual desemboca el Rio Sella. Pues bien, en el año 2007 hicimos una revisión de los tres años anteriores de los tres diarios asturianos de mayor audiencia (La Nueva España, El Comercio y La Voz de Asturias). En ese estudio pudimos comprobar que los tres medios usan sistemáticamente las fórmulas “Ría del Nalón” y “Ría del Sella” en vez de las denominaciones oficiales cartográficas. Resulta como mínimo sorprendente que el Parlamento asturiano y la D.G. de Política Llinguística se afanen a modificar la denominación de la Ria de Ribadeo en base al uso mediático de la denominación alternativa teniendo en su propio territorio los dos ejemplos aludidos sin prestarles la menor atención.


En la misma línea del comentario anterior nos referiremos al epígrafe que aparece en la página 28 del IPA y que lleva por título “El tóponimo Ría del Eo en la literatura científica”. En este aspecto nuestro criterio es el mismo expuesto en el párrafo anterior. Es decir, el hecho de que algunos autores utilicen en sus publicaciones una denominación u otra no confiere a cualquiera de ellas un valor nominativo específico, al margen de que revele un escaso rigor en el lenguaje geográfico. Pero lo llamativo de este listado que aporta el IPA es la omisión de las importantes personalidades que hemos citado más arriba, es decir D. Gonzalo Anes Alvarez de Castrillón, Director de la Real Academia de la Historia, economista, historiador y catedrático de universidad, asturiano de muchas generaciones, que en 2002 se pronunció públicamente en el diario ABC describiendo con detalle los criterios históricos y geográficos que sustentan la denominación Ría de Ribadeo. Asimismo es particularmente significativa la omisión de D. Francisco Quirós Linares, que después de ejercer durante 35 años como catedrático de Geografía en la Universidad de Oviedo y ser una figura indiscutible de la moderna geografía española, en el año de su jubilación, es decir en 2005, publicó un trabajo sobre Pedro de Teixeira (citado más arriba) en el que usa dos veces la denominación “Ría de Ribadeo”.


Para no extendernos excesivamente solo añadiremos a las dos citas anteriores el libro “Cartografía Histórica de Asturias” (Oviedo, 2008, profesor Juan Sevilla). Es una recopilación sistemática de la cartografía asturiana, promovida y financiada por una serie de instituciones y liderada por la Cátedra de de Geografía de la Universidad Asturiana. Ya la hemos citado más arriba y destacamos que presenta 15 mapas o cartas marinas en las que aparece la denominación “Ria de Ribadeo” y ninguna con la denominación “Ría del Eo”.


Para finalizar este comentario nos queda citar el informe de la Real Sociedad Geográfica que sirvió de base documental para el acuerdo adoptado por la Comisión Especializada de Nombres Geográficos el día 12/3/2008 en el que se reafirma que el único nombre correcto de la ría es “Ría de Ribadeo”.


En resumen, la omisión de estos informes y documentos en un argumentario que invoca el carácter científico de algunas publicaciones revela una parcialidad o desconocimiento que no precisa de más calificativos.


En las páginas siguientes el IPA resalta el uso de la denominación “Ría del Eo” en disposiciones legales, actividades lúdicas, etc. No tenemos nada que añadir a los comentarios anteriores, salvo insistir en que estas fuentes solo reflejan el uso erróneo de los topónimos geográficos no siempre ajeno a una voluntad determinada de sustituir la denominación cartográfica “Ría de Ribadeo” por la fórmula novedosa y politizada “Ría del Eo”. Más adelante trataremos este asunto con detalle pero nos detendrermos por ahora en dos ejemplos paradigmáticos de lo anterior.


1.- En noviembre de 1988 la ría de Ribadeo fue declarada Zona de Especial Protección de Aves, tras el informe de la Sociedad Española de Ornitología y con esa denominación figuraba en el Boletín editado por el ICONA y en la ficha que figuraba en los archivos de dicho organismo (puede comprobarse consultando documentos antiguos del ICONA). Pasados unos años, alrededor de 2004, dicha ficha fue sustituida por otra donde figuraba –y sigue figurando– la denominación “Rio Eo”, trueque no sucedió en el caso de la Ría de Foz o en la Ría de Villaviciosa u otras Zonas ZEPA que siguen figurando con el nombre original. Cualquiera puede entender que esta sorprendente mutación no se produjo por generación espontánea, ni es el resultado de una “evolución” o “adaptación” a la que alude repetidamente el IPA, sino que responde a un interés específico por suprimir la denominación original “Ría de Ribadeo”.


2.- Autovia del Cantábrico. En el año 1998 se publicó la Memoria-Resumen del tramo A-8 de la Autovía del Cantábrico y posteriormente el proyecto definitivo, trabajos realizados en la Demarcación de Carreteras del Estado de Oviedo. Consultamos aquellos materiales en profundidad por otros motivos que no vienen al caso. En toda la abundante cartografía que forma parte de aquel grueso expediente (4 tomos en el proyecto definitivo y un folleto en la memoria-resumen) figuraba la denominación “Ría de Ribadeo” mientras que en los textos escritos fue sustituida por la fórmula “Ría del Eo”. Obviamente no fue una casualidad.


En resumen hemos dejado patentes los numerosos errores, carencias e interpretaciones subjetivas, carentes de soporte documental, que aparecen el informe presentado por la Dirección General de Política Llinguística del Principado de Asturias para avalar la denominación “Ría de Ribadeo”.



SUBAPARTADO II-2 LA POLITIZACION A NIVEL REGIONAL DE UN ASUNTO LOCAL INTRASCENDENTE.

Nada más lejos de nuestra intención que introducir valoraciones de tipo político en este informe, pero no nos queda más remedio que aclarar comentarios que se incluyen en la página 61 y siguientes del IPA al referirse a diversas intervenciones en los ayuntamientos de Ribadeo, Castropol y Vegadeo sobre este asunto en los años 80 del siglo pasado, cuando no pasaba de ser un rifirrafe intrascendente de ámbito local. Efectivamente, la rivalidad entre los ayuntamientos de la comarca asturgalaica viene de atrás, por circunstancias socioeconómicas en las que no entraremos aquí, pero esas pequeñas disputas, por lo demás inevitables y sin duda influídas por el “efecto frontera” no iban más allá del ámbito descrito.


La primera noticia que tenemos de una intervención pública de un dirigente político de la C.A. de Asturias en este tema son unas declaraciones del presidente D. Vicente Alvarez Areces (qepd) en Tapia de Casariego, en Marzo de 2006 donde afirmó “Es la Ría del Eo desde la escuela”. Un mes mas tarde, en Vegadeo, el Director General de Cultura y Política Lingüística, D. Carlos Madera anunciaba la creación de un grupo de trabajo para estudiar la toponimia de Castropol y Vegadeo y la validez del topónimo “Ría del Eo” (L.N.E. 15/4/06). Seguidamente, el 19/5/2006 el jefe de la Oficina de Política Lingüística comunicaba en La Caridad (El Franco) la creación de dicho grupo de “expertos” para dilucidar cual era el nombre correcto “Ría del Eo” o “Ría de Ribadeo”, pero es evidente que la decisión política estaba tomada de antemano, de modo que el campo de estudio del grupo de “expertos” ya estaba acotado previamente. En mayo de 2007 la Consejería de Cultura publicó el folleto “Ría del Eo, Informe y Conclusiois”, donde se recogen los resultados del grupo de trabajo anteriormente mencionado. Prestaremos atención a este documento por lo que comentaremos más adelante. Subrayar que tiene 57 páginas y seis apartados. Los aspectos más destacables son los siguientes: 1º Los autores son 12 personas. De esas doce personas solo se notifica la cualificación de una: filólogo. De otras dos se informa de que pertenecen a la “Xunta Asesora de Toponimia” sin especificar su formación o profesión y de las nueve restantes no se dan más que los nombres y apellidos. Por tanto no sabemos si estas personas tienen alguna profesión o cualificación relacionada con la toponimia o la cartografía o si pertenecen a alguna institución cultural, académica etc. 2º Cuando se hace referencia a algunos documentos antiguos no se citan las fuentes bibliográficas, historiográficas o cartográficas como sería propio de cualquier trabajo de investigación medianamente serio. Por el contrario, se limita a mencionar algunos mapas de los más conocidos y a construir un discurso puramente especulativo. En todo caso reconocen que el único nombre antiguo es Ría de Ribadeo o Rivadeo y no presentan ningún mapa donde figure la denominación Ría del Eo hasta finales del siglo XX. En base a tan menguado material construyen la teoría arbitraria sobre la supuesta “evolución” que daría lugar a las conclusiones que ya se anunciaron antes de comenzar el trabajo y que después hemos encontrado en el IPA. 3º Se presentan como “encuestas” de opinión lo que son 86 entrevistas dirigidas por los entrevistadores y que no cumplen los mínimos requisitos de anonimato, estratificación, claridad de las preguntas, transparencia de la metodología, etc. Subrayaremos aquí que la población de referencia son más de 70 000 Hab. de los concejos incluídos. Por lo tanto, el simple hecho de llamarle encuestas a lo que son entrevistas dirigidas y la absoluta falta de representatividad, además de la arbitrariedad en la selección de las personas entrevistadas deja poco que decir sobre la calidad del trabajo, la credibilidad de los resultados y la formación de los autores para este tipo de tareas. No podemos obviar que la Consejería de Cultura eludió la posibilidad de encargar esta investigación a alguna autoridad académica o cátedra acreditada.


Este informe se presentó públicamente el día 18 de mayo de 2007 en las II Xornadas de Toponimia del Navia-Eo en Castropol, en plena campaña de las elecciones municipales.


Finalmente este informe fue la base documental que llevó el Gobierno del Principado de Asturias como base argumental para proponer a la Comisión Especializada de Nombres Geográficos (CENG) que se sustituyese la denominación “Ría de Ribadeo” por la de “Ría del Eo”. El resultado ya es conocido. La CENG trató este tema en su reunión del día 19 de diciembre de 2007 y tomó el acuerdo de dejarlo encima de la mesa, solicitando un informe a la Real Sociedad Geográfica. Finalmente, el día 12 de marzo de 2008, en base al informe de la Real Sociedad Geográfica, la CENG acordó que la única denominación era Ría de Ribadeo y la fórmula “Ría del Eo” era un topónimo incorrecto y de reciente creación. La conclusión final de la CENG no fue recurrida ni rebatida técnicamente por las autoridades del Principado de Asturias. A continuación el grupo parlamentario IU - Bloque por Asturias - Los Verdes presenta una proposición no de ley debatida y aprobada por unanimidad en el Parlamento Asturiano el día 31 de mayo de 2008 en la que se rechaza el acuerdo de la CENG sin propuestas alternativas.


Ahora procede destacar que en los once años siguientes los grupos políticos integrantes de la Xunta del Principado de Asturias no volvieron a ocuparse del asunto hasta que en el pleno del 27 de Noviembre de 2019 el grupo popular presentó una nueva proposición no de ley con un nuevo planteamiento. Ya no se busca suprimir del nomenclátor español la denominación “Ría de Ribadeo” sino que se propone se equipare a la misma la de la “Ria del Eo”.


Si nos hemos extendido en este apartado es para puntualizar una serie de hechos: 1) El gobierno asturiano pone en marcha, en el año 2006, una serie de medidas encaminadas a suprimir del nomenclátor español la denominación “Ría de Ribadeo” para sustituirla por la fórmula “Ría del Eo”. 2) Elude cualquier tipo de consenso o estudio científico conjunto con la otra parte afectada. 3) Lleva el asunto a la Comisión Especializada de Nombres Geográficos, obviamente de forma unilateral, con los resultados que ya conocemos. 4) Pasados 14 años vuelve con otra propuesta y se queja de que la situación actual es una “injustica” y de que hay un “agravio comparativo”.


En resumen, se trata por tanto de una serie de actos o decisiones políticas que acaban llevando al Parlamento asturiano un asunto intrascendente de ámbito local, al que se viene dando una relevancia inaudita con la pretensión inicial (en 2007) de suprimir del nomenclátor la denominación cartográfica histórica de la Ría de Ribadeo. Insistimos en que el IPA elude el análisis de este proceso de politización a nivel regional, dando una versión sesgada e inexacta del curso de los acontecimientos y decisiones políticas que precedieron al momento actual.



SUBAPARTADO II-3 LA CREACIÓN DE UN MITO IDENTITARIO.


Como es sabido, la creación de mitos “históricos” que se convierten en elementos identitarios a lo largo del tiempo es una constante que se repite inexorablemente. Con frecuencia los intentos de reconstruir la realidad histórica con fuentes primarias y bases documentales analizadas con criterios científicos suele encontrase con resistencias interesadas en mantener la supuesta vigencia del pensamiento mágico. Sin embargo en el caso actual los hechos son relativamente recientes y la documentación disponible permite aproximarse con cierta verosimilitud a una versión ajustada a la realidad.


Comencemos por puntualizar brevemente algunas de las “ideas fuerza” que configuran argumentos que se vienen manteniendo para tratar de sustentar la legitimación del cambio de denominación de la ría de Ribadeo.


1º.- “Las rías se formaron por la erosión generada por los ríos que en ellas desembocan”. Es un error muy extendido y no solo en el imaginario popular. En la sesión del pleno del Parlamento asturiano del día 27 de Noviembre de 2019 un diputado del Partido Popular presentó la moción que proponía la equiparación oficial de las dos denominaciones “Ría del Eo” y “Ría de Ribadeo”. De su intervención reproducimos literalmente la siguiente frase: “Son muchos los casos de rías que, como los propios rías que las generan, llevan su nombre hasta desembocar en el mar”.


2º.- “La denominación “Ría del Eo” es tan antigua como la denominación “Ría de Ribadeo”. Hemos presentado documentación acreditativa de que este supuesto es incorrecto, sin embargo el IPA sigue difundiendo esta idea que comparten, equivocadamente, muchas personas.


3º.- “Ribadeo nos roba e Intenta apropiarse de la ría”. Esta idea cabalga sobre el error anterior, al que añade el equívoco de aplicar a la preposición “de” un sentido de propiedad. No es cuestión de extenderse en los múltiples usos de la preposición “de” pero no podemos pasar por alto que algún “intelectual” ha publicado varios artículos dando pábulo a este error.


4º.- “La denominación Ría del Eo tiene su origen en la tradición popular, mientras la denominación Ría de Ribadeo es producto de intereses comerciales y de navegación”. No existe ninguna evidencia de que ninguna de las dos denominaciones tenga su origen en el lenguaje popular. En este ámbito solo se usa y usaba el término “ría” sin añadir ningún apelativo innecesario. Como ejemplo tenemos la revisión del quincenario “El Aldeano”, Castropol, 1929-1933. (Ed. Facsímil, Ayuntamiento de Castropol, 2004). En nuestra revisión hemos encontrado 3 veces la denominación “Ría del Eo”, 24 veces “el Eo” y 49 veces “la ría”.


5.- “La denominación ‘Ría del Eo’ es de justicia” (declaraciones del presidente del Gobierno de Asturis Sr. Barbón el 19/4/2021). Se entiende que la denominación “Ría de Ribadeo” es una injusticia porque en Asturias “siempre” ha sido la “Ría del Eo”. Ya hemos documentado la falsedad de esta afirmación.


Estas ideas y otras similares configuran una constelación de creencias que han adquirido cierta extensión en el imaginario popular asturiano, especialmente desde que el gobierno regional se propuso suprimir del nomenclátor la denominación “Ría de Ribadeo” en el año 2006, como hemos documentado más arriba. Un ingrediente inevitable en este tipo de mensajes es el victimismo y la búsqueda del culpable en el enemigo exterior. La función política del mito no necesita de mucha precisiones.


No nos extenderemos en los datos y fuentes presentados más arriba. Solo recordar que en la primera mitad del siglo XV se extiende la denominación “Ria de una ciudad o villa”, obviamente al margen de cualquier disputa localista. Solo en la segunda mitad del siglo XIX o principios del XX empiezan a utilizarse otras denominaciones en el contexto de la publicidad, literatura, prensa, fotografía, etc. Es una constante que se repite en toda la cornisa cantábrica y el atlántico gallego sin que haya noticias de litigios como el que se ha generado en el caso que comentamos. Por múltiples referencias familiares y personales tenemos la certeza de que la disputa por el nombre de la ría entre los concejos vecinos no se inició hasta bien entrada la segunda mitad del siglo XX, para dar paso a escritos y pronunciamientos que ponían en cuestión la legitimidad histórica de la denominación “Ría de Ribadeo” e iniciaban el proceso que ha llegado posteriormente al mundo de la política. Por citar solo un ejemplo paradigmático citaremos un artículo publicado en “La voz de Asturias” el 27 de agosto de 1987 en el que se aborda el tema echando mano de las disputas territoriales entre obispos y condes en los siglos precedentes a la estructuración provincial española de 1822-1833. Es evidente que la delimitación de los límites provinciales dio lugar a múltiples litigios a lo largo y ancho del estado español, pero también es notorio que dichos contenciosos no tuvieron ninguna relación con la topografía anterior ni con las denominaciones de los ríos, rías, cordilleras u otros accidentes geográficos o factores socio-políticos que dieron lugar a la estructuración territorial del estado moderno. Sin embargo el eminente bibliófilo, autor de dicho artículo, elabora una teoría aleatoria, sin base documental alguna para obtener la conclusión de que puesto que ya los antiguos debatían sobre los límites de sus condados u obispados la ría debe denominarse “Ría del Eo”. Y citamos este ejemplo es para dar cuenta de intención deliberada de modificar la topografía tradicional con argumentos espúreos, que por otra parte tuvieron un eco más que notable en aquellos sectores que estaban predispuestos a aceptarlos. Yendo un poco más allá, el esquema binario que plantea el IPA es excesivamente simplista: “ellos contra nosotros”, “los gallegos contra los asturianos”. La realidad social es un poco más compleja y en los últimos meses se ha manifestado con fuerza, particularmente en redes sociales, una opinión que no encaja en el modelo binario y que se expresa rotundamente: “Dejadnos en paz y preocuparos de problemas más serios”. Sobran palabras.


En resumen, a lo largo de los últimos decenios se ha construido un mito identitario en torno a la denominación de la Ría de Ribadeo que ha devenido en una herramienta política y así es que en la página 5 del IPA puede leerse el siguiente párrafo: “el topónimo Ría del Eo, convertido en los últimos dos siglos en símbolo identitario de la comarca asturgalaica”. Una vez más el IPA comete errores de bulto: en primer lugar el periodo de edificación de dicho “símbolo identitario” es mucho más reciente en el tiempo y solo se puede documentar en los últimos 30-40 años y en segundo lugar solo está extendido en las comarcas asturianas próximas a la ría y en ningún caso en Galicia.


Este aspecto del tema que nos ocupa podría dar lugar a una exposición mucho más amplia pero solo queremos destacar que el esquema binario (gallegos contras asturianos) que vienen planteando los gobiernos asturianos desde 2006 es en si mismo reduccionista de un fenómeno social mucho más complejo. Aunque no le concedemos a la fuente una credibilidad excesiva, puede reseñarse como indicador que en redes sociales, en los últimos meses, son cada vez más frecuentes los comentarios del tipo: ¿Porqué no se preocupan de temas más importantes?.




APARTADO III CONCLUSIONES Y PROPUESTA


Este apartado consta de dos subapartados:


SUBAPARTADO III-1 CONCLUSIONES


SUBAPARTADO III-2 PROPUESTA




SUBAPARTADO III-1 CONCLUSIONES


1.- En 132 documentos cartográficos (1632-2006) aparece la denominación “Ria de Ribadeo” y en uno (1999) figura la doble denominación “Ría de Ribadeo” y “Ría del Eo”. Asimismo en seis documentos literarios de los siglos XVI y XVII aparece ya la denominación “Ría de Ribadeo” u otras rías gallegas referidas a villas o ciudades y también en 115 actas notariales correspondientes a operaciones comerciales, suscritas por escribanos de Ribadeo y Castropol se encuentra la fórmula “Ría de Ribadeo” (siglos XVI y XVII), así como en una carta dirigida por un noble al Rey de España (siglo XVII). En dichos materiales no se encuentra nunca la fórmula “Ría del Eo”. Igualmente dos destacados catedráticos de universidad han suscrito documentos avalando la denominación “Ría de Ribadeo” en el siglo XXI.


2.- El Informe emitido por la Dirección General de Política Llinguística del Principado de Asturias sobre la denominación de la Ría de Ribadeo contiene numerosos errores, afirmaciones subjetivas y gratuítas sin soporte documental, omite documentos historiográficos ampliamente conocidos y no valora las opiniones de las personalidades más autorizadas del mundo académico para informar sobre la cuestión. Por otra parte la metodología de elaboración de dicho informe se limita a una búsqueda oportunista de materiales que puedan respaldar la hipótesis de partida y no utiliza ningún método sistemático de investigación ni aporta fuentes documentales acreditadas. La misma Dirección General publicó en 2007 un informe sobre este mismo tema que ha servido de base para redactar el informe actual en varios aspectos y que también revelaba una acusada falta de rigor metodológico y carecía de respaldo documental que acreditase sus conclusiones.


3.- La politización de un asunto intrascendente de rivalidad en el ámbito local ha llevado a la creación de un mito identitario que se ha extendido en algunos sectores de la sociedad asturiana. En el informe de la Dirección General de Política Lingüística del Principado de Asturias y en algunas declaraciones de cargos políticos se presenta este fenómeno como un argumento para validar la modificación del toponímico tradicional de la Ría de Ribadeo.


SUBAPARTADO III-2 PROPUESTA


El topónimo tradicional , historiográfico y cartográfico de la Ría de Ribadeo debe mantenerse en los mismos términos aprobados por la Comisión Especializada de Nombres Geográficos del Consejo Superior Geográfico, en su sesión del día 12 de Marzo de 2008, dado que los nuevos informes presentados por la Dirección General de Política Llinguística del Principado de Asturias no aportan ningún argumento significativo que avale la nueva denominación “Ría del Eo”. Por otra parte contienen numerosos errores y afirmaciones subjetivas sin base documental e introducen un criterio socio-político, como es la difusión mediática y social de un mito identitario que no guarda ninguna relación con los determinantes que configuran el rigor científico que debe mantener el Instituto Geográfico Nacional. Resulta obvio que si se aceptasen este tipo de nuevos criterios el precedente para el nomenclátor español sería de imprevisibles consecuencias.




Evaristo Lombardero Rico


Presidente de la Asociación Vecinal Plataforma Por la Defensa de laRía de Ribadeo.


Ribadeo (Lugo), 24 de Octubre de 2021.

 


 O documento, en Slideshare:

Para a consulta en Issuu: https://issuu.com/agremon/docs/informe_plataforma_r_a_de_ribadeo