De catedral mariña a resto arqueolóxico, sen deixar de reverenciala

    Hai poucos días saltou a nova: Mariña Patrimonio, en razón de estudos preliminares, defende a importancia arqueolóxica das Catedrais. Conxunto nesta entrada tres comunicacións que me chegaron de Mariña Patrimonio que considero importante manter xuntas para ver a liña de actuación dunha asociación non turística no enclave turístico por excelencia de Ribadeo e da Mariña.
    Antes de pasar a elas, só unha insistencia na contemplación da zona das Catedrais como algo que ten valor por si mesmo, non só o utilitario turístico. A confusión de valores está dando moito que falar ós xornais... e poñendo o foco nun só lugar cando a conservación é couso de todos para toda a Terra. (a entrada de onte de ribadeando trataba doutro lugar a conservar no mesmo Ribadeo)
    O primeiro correo é o que da a imaxe máis xeral e foi acollido polos xornais e espellado polo concello na súa nota 'Pasado Mineiro das Catedrais'. coido que é máis clarificador que o que apareceu ata agora, por iso dos resaltes diferentes:

"OITO COLECTIVOS CULTURAIS MÓVENSE PARA SALVAR O XACEMENTO ARQUEOLÓXICO DA PRAIA DAS CATEDRAIS
O vindeiro domingo 22 de marzo comezará a campaña na defensa do forno romano cun roteiro por este e por outros xacementos costeiros relevantes da Mariña.
A Mariña, a 13 de Marzo de 2015.- No inverno de 2014 os temporais afectaron gravemente varios xacementos costeiros da Mariña, entre os que se atopa o xacemento romano da praia de Esteiro, situado na Praia das Catedrais. Neste sitio arqueolóxico pódense ver os restos dun forno destinado á cocción de cerámica, do que se conserva parte da estrutura do que posiblemente fose un complexo romano máis amplo. Tamén se acharon numerosos fragmentos de olas de gran tamaño, denominadas dolium, e utilizadas para a almacenaxe de mercadorías. Deste tipo de cerámica, tamén atopamos restos nunha pequena península na praia das Catedrais.
No último ano, Mariñapatrimonio leva insistindo de forma reiterada e discreta, que a Xunta actúe recollendo os materiais arqueolóxicos, documentando as estruturas que se conservan e, na medida do posible, procurando medidas de protección para este xacemento. Porén, xa hai tempo que temos claro que a administración encargada de protexer este patrimonio non vai moverse nin implicarse para salvar o forno de Esteiro e que teremos que ser a sociedade civil responsable a que procure a súa recuperación.
Con este obxectivo, Mariñapatrimonio presentou un proxecto de intervención arqueolóxica perante a Dirección Xeral de Patrimonio, no que se pretende facer un estudo do xacemento e recuperar os seus restos arqueolóxicos ademais de intentar protexelo. Polo momento, non recibimos a pertinente autorización da Xunta. Será o goberno galego quen decida se actúa a D.X de Patrimonio, se nos permite actuar a nós, en representación da sociedade civil, ou se deixará que actúe o mar facendo desaparecer o xacemento.
Mentres se agarda pola autorización da Xunta, diferentes asociacións imos iniciar unha campaña para darmos a coñecer a zona das Catedrais como sitio arqueolóxico. Nesta tarefa están involucradas oito entidades asociativas de tipo cultural, ambiental e veciñal e que son Mariñapatrimonio, a asociación ecoloxista ADEGA, Cultura do País, Os Espigueiros, Agrupación cultural Francisco Lanza, Ollomao, A Galleira ou a Irmandade de Santo Estevo.
A campaña comezará o domingo, 22 de marzo, cun roteiro polos xacementos arqueolóxicos da contorna das Catedrais, que divulgará valores da zona até agora descoñecidos.
O SEGREDO AÍNDA NON REVELADO DAS CATEDRAIS
Este roteiro permitiranos desvelar un dos segredos mellor conservados das Catedrais. Practicamente ninguén sabe que nas Catedrais, a 500 m do xacemento romano de Esteiro, hai unha canle picada na rocha semellante ás empregadas polos romanos na condución de auga para as explotacións mineiras de ouro. Tamén é de recente descubrimento que as covas desta praia tan visitada e singular seguen vetas auríferas, segundo nos teñen confirmado varios xeólogos.
Esta hipótese non resulta sorprendente, se pensamos que toda a zona oriental da Mariña é rica en ouro e que abundan as explotacións auríferas da época romana. Non só atopamos minas terra adentro, senón que tamén se atopan rexistros dos labores mineiros na costa, con galerías que foron abertas dende os cantís e dende as praias, como é o caso das galerías do castro do Carreiro en Foz ou as de Salave en Tapia.
Por tanto, cumpriría estudar se existe algunha conexión entre as vetas auríferas, a canle picada na rocha e o forno romano das Catedrais para saber se desta praia os romanos tamén extraeron ouro.
 

ROTEIRO POLOS XACEMENTOS ARQUEOLÓXICOS DA MARIÑA (22 MARZO)
O percorrido do roteiro será de 8 km e de dificultade baixa e durará toda a xornada, desde as 10.30 horas. Ao longo de toda a costa, visitaremos os seguintes xacementos ou puntos de interese:
MAÑÁ
· Punta do Castro en San Miguel de Reinante.
· Praia de Arealonga, na que veremos unha turbeira na que se conservan restos dun bosque de hai oito mil anos.
· Percorrido polo areal ata a praia das Catedrais, aproveitando que teremos marea baixa.
· As Covas das Catedrais, onde veremos as vetas auríferas.
· Percorrido pola parte alta dos cantís das Catedrais para observar a canle picada na rocha.
· Visita ao forno de cerámica romana de Esteiro.
TARDE:
O percorrido da tarde farase en bus e coches particulares e visitarase:
· Castro da Devesa.
· Castro de Meirengos.
· Cetárea de Rinlo e a Lagoa “Daniel Vispo”.
· Castro de Piñeira.
· Castro das Grobas.
Para reservar praza no roteiro:
-Desde A Mariña: 619553236 (Miguel).
-Desde Lugo: 982240299, 679113718 (ADEGA)."

 

    A terceira nota/correo que me chegou aumenta unha actividade á xa prevista, unha charla informativa en Ribadeo, na mesma Casa das Letras que hoxe acollerá a charla sobre a eclipse de mañá : "Con motivo do roteiro, este xoves 19 de marzo temos organizada unha charla informativa en Ribadeo na Casa das Letras ás 20.30h co título “As catedrais tamén xacemento arqueolóxico”. Alí darase cumprida información sobre o forno romano de Esteiro, a canle e as vetas auríferas das Catedrais así como da presenza de minas romanas na Mariña." e ven acompañada do cartaz anunciador:

    A segunda non aporta gran cousa (salvo prezos do roteiro), e debe contemplarse como anexo á primeira nota. Póñoa só por se a alguén lle interesa apuntarse ó roteiro:

 

" RESERVA DE PRAZA E PREZOS
SAÍDA DESDE SAN MIGUEL DE REINANTE
Se te queres unir á ruta desde San Miguel de Reinante, debes facer a túa reserva de praza chamando por teléfono ao 619553236, ou enviando un mail a mr.patrimonio@gmail.com, indicando o nome e apelidos do participante e un número de teléfono móbil.
Hora de saída: 10:30 horas, no aparcadoiro de autobuses da praia de Arealonga, en San Miguel de Reinante.
Prezos: Podes reservar o xantar no restaurante ou levar comida para o camiño.
Sen xantar: 2€ socios/ 5€ non socios.
Con xantar: 15 € socios/ 20€ non socios.
SAÍDA DESDE LUGO:
Se queres acudir ao roteiro desde Lugo, debes reservar praza chamando por teléfono ( 982240299, 679113718) ou enviando un mail a adegalugo@adega.gal, indicando o nome e apelidos do participante e un número de teléfono móbil.
Hora de saída: 09:00 horas, fronte a Facultade de Formación do Profesorado (Av. Ramón Ferreiro).
Prezos: Pódese reservar o xantar nun restaurante da zona ou levar comida para o camiño.
· Sen xantar: 5€ menores de 17 anos/ 10€ socios/15€ non socios/12€ parados, xubilados e estudantes.
· Con xantar: Haberá que sumar aos prezos anteriores 13€ máis.
MENÚ
As persoas participantes poderán levar comida para xantar polo camiño ou reservar praza no restaurante a Yenca de San Miguel de Reinante. Nese caso, deberá avisar cumpridamente de que quere comer de restaurante ao formalizar a reserva de praza.
Menú:
Ensaladilla
Cordeiro
Tarta de queixo.
Inclúe viño da casa, casera, pan, auga e café.
O menú pódese variar previo aviso.
As persoas interesadas en participar deberán levar para o camiño calzado e roupa axeitados. "

Perigos nas Catedrais

Despois de da Mancomunidade ás Catedrais, aínda quedan preto de 300 páxinas máis a comentar do Plan Especial de As catedrais.
O ultimo que ocmentei foi que recoñecía o risco da elevación do mar polo cambio climático, pero máis aínda o risco para a conservación derivado da aglomeración de xente (p.14, punto 4.6). Na mesma páxina prodúcese unha especie de esquizofrenia de concellos. Un par de lexislaturas despois e recoñecer que é necesario reducir o número de concellos en España, parece que séguese a loitar sen cuartel entre concellos veciños como indica que falando de transportes, se enumere para o tren non só o apeadoiro de Esteiro, senón tamén o dos Castros, pero non o de Reinante, no concello veciño. Faise nun marco no que se indica o baixo uso do transporte público (incluído autobús subvencionado que ademáis facilita a entrada polo seu mero uso, aínda que iso non se cite no documento), e no que se di que hai un aumento de transportes alternativos, referíndose ó uso testemuñal da bicicleta ou mesmo o bipedismo da xente do Camiño de Santiago. Enumera tamén na mesma páxina que na actualidade son 330 prazas de aparcamento de turismo e 14 de autobús as que hai en aparcamentos decentes, e esta vez si, incluído Reinante.
Na páxina seguinte, outra pequena sorpresa, pois entendo que non contempla na actualidade máis que un acceso, quedando o acceso oeste (o principal) como único, a máis de 'en marea baixa', o acceso directo dende Esteiro. E, como calquera sabe, moita area ten que haber e boa marea para poder facer ese paso sen mollarse.
Nesa mesma páxina, a 15, no punto 4.8, cartelería, fala doutra cousa que debera estar subsanada: a disposición de carteis informativos sobre o propio cantil.
E, un pouco máis abaixo, (4.10.2), descobre que a licenza de hostalería foi dada polo concello de xeito posterior ó establecemento da Rede Natura 2000 (aínda que tiña un permiso previo da Xunta) e que nos terreos de uso do local faise emprego de varias especies de plantas invasoras. Recoñecemento que parece que non implica en absoluto ningunha actuación de oficio.
Por último para esa mesma páxina, tamén fala das leis 42/2007 e a súa reforma pola 33/2015, que, referíndose ós monumentos naturais (como o caso das Catedrais) fala das actividades incompatibles, sempre e cando non quede recollida a actividade correspondente nas normas de declaración ou xestión, o que non é o caso. O mesmo que no parágrafo anterior, parece non ter consecuencias de oficio.
O Plan Especial (de agora en diante, PEC) da unha sorpresa de novo na p.16, punto 5.1.1. cando di claramente que os visitantes, en determinadas épocas do ano 'superan ampliamente a capacidade ecolóxica', que cada vez hai menos terreo para hábitas naturais e máis plantas invasivas, cunha zona de intensa acción humana... o que redunda na calidade da oferta turística do propio concello.
É evidente que as suaves indicacións á acción que deixa caer o plan pola mera constatación de datos necesitan resposta, pero de non ter un poder 'absoluto' (refírome a casos somo o cambio exprés da constitución), as cousas do pazo van despazo...
Na páxina 17, punto 5.1.3 fala de transformar visitantes en turistas. Que quede claro que o documento non é precisamente ambientalista, senón pragmático. No mesmo sentido cabe interpretar que non se contemple un novo apeadoiro, senón o traslado do de esteiro, coido que en contradición con novas de prensa nas que se lle pide a Adif  (RENFE-FEVe infraestruturas) precisamente iso, unha estación nas catedrais. Ou cando fala da captación de financiamento, insinuando a 'colaboración' público-privada, moi en consoancia cos tempos actuais. Outra cousa diferente no mesmo punto é que xa se esqueza da poboación cando fala dun 'marco de colaboración' administración-axentes implicados uníndoo á sostibilidade do éxito turístico das catedrais (lembremos o xa comentado da p.9).

Páxina inicial do punto 5.1.3

O dito, continuará.
--
Contiuou aquí.

Xacementos arqueolóxicos en Ribadeo

Cortopego unha entrada do blog de José María o 3 de xaneiro de 2008, copia á súa vez dun documento público:

YACIMIENTOS ARQUEOLÓGICOS EN RIBADEO

Publicado por jmrd_ribadeo a las 9:55

UNA RIQUEZA TURÍSTICO CULTURAL ABANDONADA
Yacimientos arqueológicos catalogados en el concejo de Ribadeo
Concello de Ribadeo (Lugo)
|-----------------+---------------------------------+---------------------------------+-----------------|
| | |
| |
| | |
| |
| | |
| |
| Código |Nome |Parroquia
|Tipoloxía |
|-----------------+---------------------------------+---------------------------------+-----------------|
| GA27051001 |Xacemento de Louselas |Sta. María de
Vilasel?n/ Louselas|Paleol?tico |
|-----------------+---------------------------------+---------------------------------+-----------------|
| GA27051002 |Mámoa do Freán |San Pedro de
Arante/ Vistalegre |Mámoa |
|-----------------+---------------------------------+---------------------------------+-----------------|
| GA27051003, |Mámoas de Regodomel (3 m?moas) |San Pedro de
Arante/ Regodomel |Mámoas |
| 19,20 | |
| |
|-----------------+---------------------------------+---------------------------------+-----------------|
| GA27051004 |Os Castros |Sta. Eulalia de A
Devesa/ A |Castro |
| | |Devesa
| |
|-----------------+---------------------------------+---------------------------------+-----------------|
| GA27051005 |Castro de Mairengos |Sta. Eulalia de A
Devesa/ |Castro |
| | |Mairengos
| |
|-----------------+---------------------------------+---------------------------------+-----------------|
| GA27051006 |Castro da Piñeira |San Xoán de
Piñeira/ Outeiro |Castro |
|-----------------+---------------------------------+---------------------------------+-----------------|
| GA27051007 |Castro das Grobas |Sta. María de
Vilaselán/ Espín |Castro |
|-----------------+---------------------------------+---------------------------------+-----------------|
| GA27051008 |Castro de Carcovas |San Xoán de Ove/
Capela |Castro |
|-----------------+---------------------------------+---------------------------------+-----------------|
| GA27051009 |Castro da Coroa |San Pedro de
Arante/ Fondo da |Castro |
| | |Vila
| |
|-----------------+---------------------------------+---------------------------------+-----------------|
| GA27051010 |Castro da Torre |Sta. Eulalia de
Vilaosende/ Torre|Castro |
|-----------------+---------------------------------+---------------------------------+-----------------|
| GA27051011 |Castro de Pumarega |San Vicente de
Cubelas/ Pumarega |Castro |
|-----------------+---------------------------------+---------------------------------+-----------------|
| GA27051012 |Xacemento de Esteiro |Sta. Eulalia de A
Devesa/ Esteiro|Romano |
|-----------------+---------------------------------+---------------------------------+-----------------|
| GA27051013 |Xacemento de Torre Vella |Santa María de
Vilaselán/ Torre |Medieval |
| | |Vella
| |
|-----------------+---------------------------------+---------------------------------+-----------------|
| GA27051014 |Xacemento da Praza de Santa María|Ribadeo/ Vila de
Ribadeo |Medieval |
|-----------------+---------------------------------+---------------------------------+-----------------|
| GA27051015 |Castelo de San Dami?n |Sta. Mar?a de
Vilasel?n/ O |Outros xacementos|
| | |Castelo
| |
|-----------------+---------------------------------+---------------------------------+-----------------|
| GA27051016 |M?moa do Monte da Forca |San Pedro de
Arante/ Monte da |M?moa |
| | |Forca
| |
|-----------------+---------------------------------+---------------------------------+-----------------|
| GA27051017,18 |M?moas das Pallaregas (2 m?moas) |San Pedro de
Arante/ As |M?moas |
| | |Pallaregas
| |
|-----------------+---------------------------------+---------------------------------+-----------------|

 Obras de José Mª Rodríguez

 

Inaudita Multiplicación. Eduardo Gutiérrez

    Deixo a continuación a nota de Eduardo (Lalo) Gutiérrez sobre o nome da ría de Ribadeo, que ten xaído hoxe mesmo na Comarca:

Inaudita Multiplicación

Hai uns días a autoridade estatal competente en materia de nomes xeográficos decidiu interpretar a reivindicación do inaxeitado nome da Ría del Eo, que eles mesmos tiñan rexeirado, e resolver o prurito dunha chamada hiperbolicamente Dirección de Política Lingüística de Asturias, e interprerar a teima do nome incorecto de Ría del En como se fose un trastorno obsesivo compulsivo, e contra todo prognóstico darles a razón. Nen sequera nisto da psiquiatría caritativa e da frenopatía das silveiras; son orixinais pois que xa antes de que o nome de Vegadeo fose oficial, ou sexa a partir de 1916, un bispo de Oviedo comezou a empregalo porque tiña os seus motivos de competencia polos límites dos diezmos e outros gravames e arbitrios, así que bautizou como Vegadeo o que era A Veiga de Ribadeo. Pero se no canto de distraernos cos argumentos de encargo político e instrucións recibidas, preguntámonos pola procedencia da teima, e facemos un breve repaso histórico temos que ir á orixe, ou sexa ao que antigamente se charimou concello de Reboredo e hoxe Castropol.

Prescindamos de aboenzas dinásticas e vaiamos a hai uns trinta anos. A quentura dums veraneantes que faltos dun sinxelo banco das mentiras, que soe ser o pousadoiro dos mariñeiros con gañas de leria para amenizar os seus ocios, decidiron encirrar unha suposta reivindicación que ao mesmo tempo distraía do contaste entre Ribadeo e as restantes vilas, entrea s que sempre houbo relacións cordiais e pequenos ciumes por asuntos de fútbol e festas. E mesmo episodios anecdóticos como cando en 1881 co gallo do bicentenario da morte de Pedro Calderón de la Barca, o concello da Veiga organiza una Procesión Cívica no seu honor e convida ao de Ribadeo, e este resposta que as súas moitas ocupacións impidenlle asistir. É rechamante a enxeñosa prosopopea do contemporáneo e historiador Fernando Mendez San Julián: "Os veigueños sempre foron moi calderonianos", Frase que ten numerosas posibilidades.

Pero voltando ao nome da Ría era ben mellor que ocupasen as súas inquedanzas estivais en procurar protección para o esteiro e recursos de todo tipo. Na Liñeira, por exemplo, botouse en 1873 o derradeiro buque de grande porte que saíu daqueles estaletros, a corveta J.M,B, de 289 Toneladas de Rexistro Bruto, para a armadora Bengoechea de Ribadeo. Hoxe esa tradición sitúase nas Figueiras e ninguén se ocupa de pescudar de onde ven o nome da razón social desas instalacións que é o dun topónimo do concello de Barreiros. Unha pegada, a de Francisco Díaz Fernández, o fundador da que nos sentimos orgullosos, Este antollo síntoma de embarazo partidario artificial que non científico, significa unha distracción ociosa e con custos que pagamos todos. Estamos perante un novo chanzo no que se chama invasión cultural; na liña de denominar o galego oriental como bable occidental: Realmente esta parte de Asturias é aunica zona onde se fala un idioma normalizado diferente do español e con alto nivel de falantes, e isto non se debera prestar a facerlle caso a uns cantos chanfonetas.

Quizais con esto dos dous nome cabe citar aquela cantiga de 'que ben capeas o vento/asi fai a boa moza/cando quere dous a un tempo'. A resolución ten para nós o valor cientifico da cantiga, que ven ser o mestro que asubiarlle aos biosbardos. De seguir con estas liñas discursivas quizais algúns opinen a prol da multiplicación dos nomes como se foran pans e peixes, e se engada tamén Ría do Suarón ao esteiro, en contra da normativa internacional. Pero xa que andamos en relatos bíblicos, inspiracións e ocorrencias, pode que alguén se deixara engaiolar coa libación das xerras de Canán.

YACIMIENTOS ARQUEOLÓGICOS EN RIBADEO. José María Rodríguez Díaz (2008)

  José María pon no seu blog unha lista que tivo certa circulación naquel momento, sobre os xacementos arqueolóxicos de Ribadeo. A remarcar as pequenas diferenzas de denominación nos artigos ligados, así como algún detalle, como que Emilio Piñeiroa sitúe no seu artigo As Pallaregas en Trabada e non en Ribadeo.

Jueves, 03 de enero de 2008

YACIMIENTOS ARQUEOLÓGICOS EN RIBADEO

• Publicado por jmrd_ribadeo a las 9:55

UNA RIQUEZA TURÍSTICO CULTURAL ABANDONADA

Yacimientos arqueológicos catalogados en el concejo de Ribadeo

Concello de Ribadeo (Lugo)

|-----------------+---------------------------------+---------------------------------+-----------------|

|  Código |Nome |Parroquia |Tipoloxía |

|-----------------+---------------------------------+---------------------------------+-----------------|

| GA27051001 |Xacemento de Louselas |Sta. María de Vilaselán/ Louselas|Paleolítico |

|-----------------+---------------------------------+---------------------------------+-----------------|

| GA27051002 |Mámoa do Freán |San Pedro de Arante/ Vistalegre |Mámoa |

|-----------------+---------------------------------+---------------------------------+-----------------|

| GA27051003, |Mámoas de Regodomel (3 mámoas) |San Pedro de Arante/ Regodomel |Mámoas |

|-----------------+---------------------------------+---------------------------------+-----------------|

| GA27051004 |Os Castros |Sta. Eulalia de A Devesa/ A |Castro | | | |Devesa | |

|-----------------+---------------------------------+---------------------------------+-----------------|

| GA27051005 |Castro de Mairengos |Sta. Eulalia de A Devesa/ |Castro | | | |Mairengos | |

|-----------------+---------------------------------+---------------------------------+-----------------|

| GA27051006 |Castro da Piñeira |San Xoán de Piñeira/ Outeiro |Castro |

|-----------------+---------------------------------+---------------------------------+-----------------|

| GA27051007 |Castro das Grobas |Sta. María de Vilaselán/ Espín |Castro |

|-----------------+---------------------------------+---------------------------------+-----------------|

| GA27051008 |Castro de Carcovas |San Xoán de Ove/ Capela |Castro |

|-----------------+---------------------------------+---------------------------------+-----------------|

| GA27051009 |Castro da Coroa |San Pedro de Arante/ Fondo da |Castro | | | |Vila||

|-----------------+---------------------------------+---------------------------------+-----------------|

| GA27051010 |Castro da Torre |Sta. Eulalia de Vilaosende/ Torre|Castro |

|-----------------+---------------------------------+---------------------------------+-----------------|

| GA27051011 |Castro de Pumarega |San Vicente de Cubelas/ Pumarega |Castro |

|-----------------+---------------------------------+---------------------------------+-----------------|

| GA27051012 |Xacemento de Esteiro |Sta. Eulalia de A Devesa/ Esteiro|Romano |

|-----------------+---------------------------------+---------------------------------+-----------------|

| GA27051013 |Xacemento de Torre Vella |Santa María de Vilaselán/ Torre |Medieval | | | |Vella | |

|-----------------+---------------------------------+---------------------------------+-----------------|

| GA27051014 |Xacemento da Praza de Santa María|Ribadeo/ Vila de Ribadeo |Medieval |

|-----------------+---------------------------------+---------------------------------+-----------------|

| GA27051015 |Castelo de San Damián |Sta. María de Vilaselán/ O |Outros xacementos| | | |Castelo | |

|-----------------+---------------------------------+---------------------------------+-----------------|

| GA27051016 |Mámoa do Monte da Forca |San Pedro de Arante/ Monte da |Mámoa | | | |Forca | |

|-----------------+---------------------------------+---------------------------------+-----------------|

| GA27051017,18 |Mámoas das Pallaregas (2 mámoas) |San Pedro de Arante/ As |Mámoas | | | |Pallaregas | |

|-----------------+---------------------------------+---------------------------------+-----------------|

DOS PANFLETOS ILEGALES (y III)

(Parte I)
(Parte II)
Hasta hoy he dedicado dos entregas a explicar los antecedentes de los libros-panfleto editados por la Asociación Puente de los Santos, bajo la presidencia del Sr. Alcalde de Ribadeo. Vamos a comentar hoy el contenido de dichos libros.

En las entregas anteriores he tratado de poner en evidencia el interés, casi obsesivo, de la clase política asturiana por mantener en vilo el asunto Ría del Eo vs Ría de Ribadeo y la manipulación para sustraerlo de una simple cuestión topográfica.

¿Qué significado tiene, en este contexto, que a mediados de Mayo de 2.009, la Asociación Puente de los Santos y el CEDER Oscos-Eo editen los libros que aquí se comentan, teniendo en cuenta que uno de ellos se titula “La ría del Eo, etc”?. Evidentemente esta edición es continuidad de la política anterior y persigue consolidar en la administración pública la rebeldía ostentosa del presidente del gobierno regional asturiano y no solo eso sino llevar a las escuelas, a los profesores a los padres y a los alumnos la prueba documental de que firmes ellos en la defensa de los valores patrios aquí se va a decir y escribir Ría del Eo por melindres y que además se cuenta con el apoyo del alcalde de Ribadeo, por si hubiese alguna duda.

Veamos algunos textos y contenidos del libro-panfleto.

Como introducción señalemos que en la ría sólo desemboca el Eo. El Suarón, Monjardín, el Rio Grande y el Berbesa no existen. Sin comentarios.

Página 11, párrafo segundo: “…el mar se adentra separando Asturias (donde se conoce como Ría del Eo) de Galicia (llamada allí Ría de Ribadeo).

Comentario: Obsérvese la manipulación, se olvida la tradición cartográfica, se obvia el acuerdo de la CENG y se transmite el mensaje de que hay dos nombres para uso alternativo según los gustos o afinidades locales.

Página 12 y otras: “... berberechos, almejas, navajas, se cuentan por miles en pocos metros…”.

Comentario: No hay la más mínima referencia a los cambios habidos en las especies de moluscos y otras en los últimos años. Cómo veremos en otros apartados es una descripción “de libro” en el sentido de libresca. No hay ningún análisis concreto de la evolución y situación actual de la ría y de las espcies que sobreviven. En el momento actual es falsa la afirmación de que hay miles de ejemplares de las especies citadas “en pocos metros cuadrados”. La realidad es que sólo hay unos pocos ejemplares de dichas especies en varios miles de metros cuadrados. Lo sabemos todos, menos el autor, los editores y los políticos promotores.

Página 13: Párrafo segundo. Se enumeran las normas de protección de la ria, de rango autonómico, estatal e internacional, pero se omite la declaración de Espacio Natural Protexido en Réxime de Protección Xeral, de la Xunta de Galicia.

Comentario: El autor se ha molestado muy poco en buscar información sobre el particular, fácilmente accesible en la red. El alcalde de Ribadeo no se ha preocupado lo más mínimo de asesorarse para revisar el texto.

Otro comentario: La inclusión de la ria en la Red Natura 2.000 no se debe sólo a la declaración de Zona ZEPA, sino también a otros criterios (praderas de Zostera Noltii, formaciones dunares submarinas, etc). De todo ésto no se menciona una palabra en el libro-panfleto que comentamos. En mi modesta opinión, si los técnicos de la UE consideraron relevantes estos elementos, debería resaltarse en un libro dirigido a las escuelas. Lo cual nos conduce a otra cuestión: ¿Quién y con que criterios encargó este libro?. ¿Cuáles fueron las directrices generales del encargo? ¿Un libro de fotos? ¿Un libro que analiza la problemática real de la ría? ¿O un libro de propaganda?. Este es el nudo gordiano de la cuestión para quien lo quiera entender y haya tenido la paciencia de llegar hasta aquí.

Página 13: La introducción está datada en octubre de 2.008, ocho meses después del acuerdo de la CENG. No nos vayan a salir con que el libro fue redactado antes de dicho acuerdo.

Pagina 15, edición en lengua gallega, línea 16 y 17: “… a ría e esteiro do Eo…”. Es decir no se ha respetado la fórmula “ría de Ribadeo”.

Página 18, “De la erosión y sedimentación”, se describen los fenómenos de erosión y sedimentación sin citar ninguno de los rios antes mencionados, además del Eo. Se olvidan las grandes avenidas del Suarón y sus más que probables efectos erosivos y sedimentarios.

Página 32: Dedica 20 líneas a describir el molino de mareas de A Lieira y menciona un proyecto de restauración del mismo. A continuación aparece el siguiente párrafo: “Existen ruinas de otro molino en la ensenada de a Vilavella, en la costa lucense”.

Comentario: El autor no se ha molestado lo más mínimo en documentarse sobre la situación del molino de As Aceñas, que no está ni estuvo nunca en A Vilavella. El Sr. Alcalde de Ribadeo no se ha molestado lo más mínimo en revisar o encargar que se revisara el texto, siempre aceptando la versión más favorable. Por cierto, el molino de As Aceñas también tiene un proyecto de restauración.

(Página 102, versión en lengua gallega: “…a ría e esteiro do Eo…”. Ya comentado más arriba.)

De todos modos, los detalles concretos antes mencionados, desde mi punto de vista, no constituyen la principal carencia de este libro, sino el hecho de que se dedican docenas de páginas y centenares de fotografías (la calidad del material y la presentación son magníficas, no se ahorrado un duro, como corresponde) a describir las corrientes, las mareas, la erosión , la sedimentación, las aves, los moluscos, las plantas etc, pero el hombre no aparece por ninguna parte. No hay ni una sola linea, excepto una alusión colateral en la página 134, que haga referencia a las actividades antrópicas, su afán depredador, los daños causados, el puente, la escollera, los rellenos, los emisarios rotos, la contaminación química, los revoltijos de hierros, los cambios en los canales y tesones provocados por las obras, etc. etc. etc. Este es un libro que presenta una ría de que no existe, una ría de ficción y que pretende llevar a las escuelas una imagen falseada y manipulada a mayor gloria de los promotores.

Lo mejor que se podia hacer con estos libros-panfleto sería retirarlos de la circulación y de paso aclarar la reata de beneficos que han ido dejando por el camino.

Evaristo Lombardero Rico

Un novo Chío!

    A revista Chío do mes de decembro está xa á túa disposición. A máis da portada (enriba) e a miña colaboración (embaixo), deixo a ligazón á revista por se queres baixala ou vela en liña. Que a desfrutes! Pode ser a última nun tempo...

Un chío encantado

Hai tempo, nunha conversa intranscendente, dixen algo como que calquera das nosas aldeas tiña lugares encantadores por descubrir. Algúns, auténticas xoias; outros, lugares agradables a desfrutar. En calquera caso, a desfrutar para o seu aproveitamento humano, polos poboadores próximos, aínda que tamén se puidera aproveitar para o desenvolvemento da zona. Despois de dicilo, quedei pensando se coñecería -eu- no entorno da vila, ou no termo do concello, lugares abondo para facer unha tal guía. E non, seguro que non coñezo todo o que hai, pero si abondo como para facer non unha guía turística, que non é a miña idea, senón un mapa de desfrute posible, un poñer no punto de mira algúns lugares agradables.

Pouco despois da conversa, quedou o rural de Ribadeo sementado de sinais e direccións indicando ‘Camiño do Encanto’. Tantas, que ás veces nun cruce atopas para a esquerda e para dereita a sinal repetida, a máis d que indica o sentido do que vés. Polo que parece a cousa foi froito dunha subvención na que houbo algún tipo de desaxuste entre a petición e a realización. De calquera xeito, deume azos para tentar poñer nunha lista curiosidades, lugares ou edificios a ver, de xeito de que quedaran salientados. E xa digo, non como unha guía turística tradicional, senón máis ben como mapa de sentimentos posibles, xerador de lembranzas agradables. Aínda que sexa incompleto, que non me cabe dúbida de que o será, por espazo, por descoñecemento e por folganza.

En Ribadeo, o mesmo que noutras poboacións, o ‘turismo’ concéntrase na vila principal, coa Torre dos Moreno como emblema, as terrazas vivas que invaden o terreo dos cidadáns, os miradoiros sobre a ría amosando unha beleza compartida, que non deixasalientar a vila dos comerciantes na que se debulla unha historia xa pasada, as casas dos indianos que unen un presente migratorio diferente, a ruta das pedras da memoria que nos ensinan nomes e lugares que non debemos esquecer, a sorpresiva Fonte Cavada... ou os seus arredores próximos, miradoiro de Santa Cruz xa na parroquia de Ove ou illa Pancha, na de Vilaselán. E claro, no caso concreto de Ribadeo, as moi famosas Catedrais, na Devesa, que para este caso, non contan como descoñecidas, e cuxo nome eclipsa (aínda que non a súa realidade) á zona de Os castros, Illas ou Esteiro, na mesma parroquia.

E fóra diso? Por onde comezamos?

Uf! Sinxelamente, por algures. Por exemplo, polas varias rutas que se poden aproveitar para recorrer dando un paseo ou facendo unha marcha. A que vai pola costa, ligando as Aceas ó porto e paseo marítimo e logo, costa da ría ata illa Pancha e seguindo pola beira do mar -Catedrais incluídas- camiño de Barreiros, o ‘concello seguinte’ nese ‘Camiño do Cantábrico’. Ou a ‘Ruta da ría’ que saíndo e retornando a Ove nos permite diferentes visións do entorno natural da ría de Ribadeo. Ou a ruta do monte, saíndo tamén de Ove cara a Remourelle (A Devesa), desviación ó Mondigo incluído, e que permite asomarnos, xusto pasando a Barreiros, ás mellores vistas das que coñezo sobre o Cantábrico. Ou prefires rutas máis inexploradas? Proba seguir a antiga ruta do ferrocarril mineiro dende que sae á ría nos Guildeiros (Ove) ata pasado Porto (Vilausende). Iso si, vai preparado: non está sinalizada nin coidada.

Es máis de ver, a secas? Ó antedito, o Val de Noceda na Devesa enche o espírito ó tempo que pode ser posto de exemplo de cunca fluvial e vista ampla cos seus campos. Ou, dende diversos puntos, Mondigo incluído (Covelas), o val do Río Grande e a súa variedade dende a veciña Fórnea en Trabada ata a súa desembocadura entre Ove e Vilausende.

Pode que sexas máis de lugares recollidos. Só baixarte do coche permíteche estar nun pouco antes da desembocadura do río Grande, contemplando os meandros ós que se une o río Pequeno. Claro que tamén podes recollerte nas casetas dos varios miradoiros sobre a ría -en Vilaselán, Ove, Vilausende... algún, a estas alturas, novo do paquete- e illarte. Ou recorrer un par de centos de metros dende a estrada para que sexa a propia natureza a que che ille no Pozo Mouro, vendo correr as augas do rego de Lexoso antes de ser Río Grande, e o seu accidentado descenso na propia fervenza.

Santuarios? Pásate por Vilaselán a contemplar os seus exvotos de paso que entras no ambiente dunha igrexa que con moita probabilidade te resultará diferente, sinxelamente. Ó fío do anterior, pode que sexa máis do teu gusto o contemplar ou mergullarte en arquitectura. San Juan de Ove, tan diferente e ó tempo parella á anterior. A igrexa Santalla da Devesa, fermosa. O sinxelo adro do templo de San Vicente de Covelas, a igrexa da Nosa Señora das Virtudes na Ponte de Arante e os seus murais de hai máis de medio milenio... Por certo, que non só de igrexas se compón a arquitectura do rural. Preto do adro está o Pazo de Cedofeita, con lugares abondo no seu interior para sentirse en diferentes ambientes e épocas, desfrutando en todo caso.

Para min, a arquitectura funeraria ten marcado lugares aparte. O cemiterio da vila está xa en terras de Ove, dende antes que o vello fora substituído no seu lugar polo Parador de Turismo, e ten particularidades como as vidreiras da súa capela ou o espazo para autopsias, que cando menos son curiosidades. E o cemiterio da Devesa? Preto da igrexa, coido que pode cualificarse de ‘cemiterio indiano’...

Es de castros? Achégate ás Grobas (Vilaselán) e verás foxos e catas na natureza do entorno actual dun antigo castro de costa. Por suposto, hai uns cantos máis. Só os estudados a modo de exemplo no libro sobre os castros de José Mª Rodríguez son sete!

E quedan ... Rinlo (aínda non coñeces as súas cetáreas?), Vilaframil e Piñeira (a costa agreste de Ribadeo) ou Couxela (onde a ría de Ribadeo aínda é meandro), das que non dixen nada antes, a máis doutras cousas que desfrutar nas parroquias xa citadas. E é que, cen quilómetros cadrados de concello nunha terra querida dá para moito!

Un recuncho da ría

A ría de Ribadeo, como un todo ou en relación a partes, leva sido tema en moitos post no blog. Polo nome e a polémica arredor del, pero de xeito primario pola propia ría, as súas características, conservación, etc. E visto o visto, coido que continuará así.
O pasado ano, unha vez pasado o verán, amosaba fotos que indican que a ría non está tan a salvo da contaminación como poidera parecer. Dende aquela, que eu saiba, non se produxeron melloras nese sentido, nin noutros aspecto relativos á conservación do esteiro. E iso, a pesares de que aprece que xa vai funcionando o mecanismo da Reserva de la Biosfera Oscos-Eo-Terras de Burón, que con nome tan complexo pode que se debera a el o retardo na súa posta en marcha. Reserva que algún carto vai dando para os concellos que a engloban, entre os que están os que abrangue a ría. No medio si que apareceu a primeira parte dun estudo sobre as rías que incluía a de Ribadeo (na parte galega, e pregúntome como se pode dividir un estudo ambiental dunha ría en conxunto), que, deixándoa ben parada en relación a outras, non a deixaba inmune.
A ría, como é sabido e como corresponde a calquera outra, tende a colmatarse, é dicir, a encher o seu fondo con aportes tanto terrestres como marinos, facendo que o calado diminúa e parezan bancos de area e humedais. O proceso, que tantas veces se nomea para facer os dragados periódicos e case contínuos, segue a avanzar e maniféstase en pequenas cousas, como na colonización por algas de baixío do fondo da enseada dos bloques. Entre o pasado ano e iste, púidose observar que a colonización algal achegouse abondo máis á beira do peirao de Mirasol, aumentando no resto a potencia da lama que o ocupa. No tesón de Mirasol ocorre algo parello, pois se o pasado ano as colonias de algas eran minúsculas, este xa medraron aínda que continúen a ser pequenas. E nos fondos entre o tesón de Mirasol e da Vila vella, tamén se apreza o fondo con limo máis que con area que constituía ata agora o chan formado e a masa que quedaba debaixo. É dicir, na zona estanse dando dous fenómenos complementarios: o aumento de algas e de lama nos lugares libres destas. A lama deposítase nos fondos ó ter a auga pouco movemento relativo e ser incapaz de arrastras xa abondas partículas microscópicas, indicando un réxime de circulación de auga menor, como corresponde neste caso ó peche en marea baixa da circulación de auga entre os tesóns da Vila vella e de Mirasol. o que á vez, manifesta a evidencia da continuación da colmatación da ría, a pesares dos dragados. As algas colonizan un 'chan fértil', subministrado pola lama: non hai algas en abundancia en fondos de area, que non é fértil. Mágoa que, ademáis de a lama non ter un aspecto limpo en xeral, na zona dos bloques de unha impresión peor ó verse de cando en vez algún resto no fondo; algo que por outra parte, está facendo da praia dos bloques (abondo concorrida dende a construcción das casas que a dominan) un solario máis que un lugar de baño
Este ano tamén viuse un velero francés, que coido que non é o primeiro ano que recala fronte as primeiras escaleiras dos bloques, na continuación do canal do porto, tumbado totalmente ó desviarse un pouco da posición idónea e quedar en marea baixa sen auga. A escea non se repetiu, pois inmediatamente despois abandoou o lugar.
Dos remuiños e correntes na zona, en particular nas diferencias baixada/subida na punta E do peirao de Mirasol e na punta do espolón dos Bloques falaremos algún outro día con máis datos.

Catedrais, Ribadeo, futuro

Hai algún tempo saltou ós medios que o plan preliminar para As catedrais estaba listo. Pouco despois recollín nunha entrada as ligazóns e algún pequeno comentario. Dez días despois volto ó tema.
Dende a entrada no blog, pouco ou nada se sabe dos anunciados encontros do alcalde con empresarios e veciños da parroquia, de comentarios sobre os detalles do plan ou de alegacións. De novo, a participación parece ausente dun proceso que a necesita.
Pasei a vista por un dos documentos que liguei na entrada sobre o plan das Catedrais. O que corresponde á 'literatura', e certamente, está feito segundo unha estrutura máis ou menos tipificada que entendo fai difícil que se podan facer aportacións máis aló de apreciacións nun sentido ou noutro. é dicir, dificulta a participación veciñal se non se ten un apoio extra á documentación.
Non obstante, a precaución debe ser un método tamén fronte a documentos deste tipo. A maior parte do documento (54 p en total, portada incluída) pásase coa descrición de características, é dicir, tentando centrar o tema. Pero, fixándome nalgunha cousa que coñezo máis ou menos, a tenor do que levo recollido sobre a temperie da zona, diría que as temperaturas e outros datos meteorolóxicos, por exemplo, son collidas dun ano só, polo que non son representativas. En canto á xeoloxía, fala de cantís duns 10 m, e punto, sobre unha zona que abrangue dende o límite con Barreiros ó entrante de Esteiro, pasando polo arcos das catedrais, o que entendo que é abondo reduccionista. O documento fai un listado de empresas, incluídos os café-bares (non fala de cafeterías ou tablernas, que é de entender que irían no mesmo grupo), e atopa que en Ribadeo hai 17. E non me saen os números (conta ti que estás a ler, a ver se te saen). Entre as páxinas 18 e 20 aparecen diversas estatísticas sobre os sectores de traballo nos que está empregada a xente. E de novo hai contradicións entre números e porcentaxes. Pequenos detalles que ben é certo que non marcan cousas graves, pero que en conxunto fan caer a dúbida sobre os resultados que os empregan como xustificación.
Máis adiante, unha sorpresa: hai listaxe de actividades permitidas, permisibles e prohibidas. O bar instalado alí non está prohibido.
Permítese o fondeo e amarre de embarcacións, o uso deportivo, o aeromodelismo (que pintará esa actividade no entorno?)... mentras as actividades científicas necesitarán unha autorización previa.
O documento remata dun apartado adicado ó seguemento e avaliación, recoñecidas como ferramentas básicas, e ás que se adica media páxina das 54.
Ben, non son comerciante nin da Devesa. Por suposto, o alcalde non se reunirá comigo igual que coa grande maioría da xente de Ribadeo. Tampouco se establecerá un servizo de atención por exemplo mediante a web (para pedir a entrada no futuro si será mediante a web). E seguramente non alegarei: tempo, técnicas de documentación, etc farano difícil. Así, quedará ó final escoller entre un dos tres niveis de protección (non vou entrar en detalles) que levan a:
Criterio de ocupación intensivo: 11 444 persoas/día
Criterio de ocupación medio: 5 722 persoas/día
Criterio de ocupación baixo: 2 289 persoas/día
Criterios de onde saen os números que manexaban os medios días pasados. Parece que, por conservar a cara, o criterio de ocupación intensivo queda descartado a priori. Entre os outros dous criterios, tamén parece que a elección estará subrogada a outros 'criterios' diferentes do da protección que ensalza dende o primeiro momento e durante varias páxinas o documento presentado.
-
Nota posterior: parece que os actos anunciados pola alcalde serán precisamente hoxe, e que serán 'informativos'. É dicir, máis ben tentarán de suplir a lectura do documento que outra cousa, polo tanto, non participativos...

Hernán Naval, referente de tanto, de tant@s. Suso López

 

Hernán Naval, referente de tanto, de tant@s.

    Hai toda unha xeración de ribadenses nados entre finais dos 70 e comezos dos 80 que nos criamos orfos e orfas de referentes do ámbito público e de carácter local que complementasen o noso proceso de desenvolvemento persoal máis aló do entorno familiar. Atrévome a dicir, incluso, que Ribadeo é, cando menos no remate do século XX e comezos do XXI, unha vila onde sempre escasearon os espellos do eido social ou político capaces de marcar o devir dun grupo amplo de mozas e mozos. Coma moito atopabamos na escola ou no instituto unha figura-guía que nos acompañaba no complexo e sempre arriscado tránsito da infancia á adolescencia e desta atè a idade adulta. Permítame, quen le, que aproveite estas liñas para agradecer, por tanto, a Mercedes de Esteiro, a Amparito, Encarnita Machado, Carlos Cid, Flor Núñez, Dolores ou Manolo (profe de Lingua e Literatura Castelà) que dende os primeiros anos da primaria e atè o bacharelato foron piares que axudaron a dar forma a quen hoxe escribe no persoal mais tamén no político se é que, como nos ensina a cotío o feminismo, hai diferenza entre un e outro espazo.

    É neste contexto onde a figura de Hernán Naval Parapar (Viveiro, 1962 – Ribadeo, 17 de maio de 2001) cobra plenitude pois foi quen de erixirse en mestre e referente persoal (o que ben sendo amigo), musical e político dunha ampla e diversa xeración de mozas e mozos (e outros que xa non o eran tanto) de Ribadeo e da contorna. Poucas batutas marcaron un compás vital tan determinante coma o que Hernán foi quen de marcar, nos pouco máis de dez anos que desenvoleu a súa actividade en Ribadeo, dende os atrís da Banda Municipal de Ribadeo (BMR) que reviviu, á fronte da Escola de Música que pariu e consolidou ou dende os foros e espazos diversos (tamén as páxinas deste diario-[El Progreso, onde foi iniciamente publicado este artigo]) dende os que predicou, no sentido laico do vocablo, sobre cultura, lingua e país, as máis das veces, contra vento do nordés e mareas vivas.

    Militante da “música entendida coma un ben social”, como o definiu o xornalista Félix Soria, Hernán anticipábase ao que a pedagoga Ester Bonal sinala como obxetivo central da educación a través das artes: “reconstruír unha cidadanía capaz de traballar na deconstrucción de moitas das estructuras que contribúen á miseria deste mundo global, ao tempo que coida e fai medrar as súas grandezas”. Un repaso a esa década ampla na que Hernán estivo á fronte da Escola Municipal de Música e máis da Banda en Ribadeo evidencian o seu carácter de persoa avanzada ao seu tempo tanto no fondo (a ousadía, daquela, de impulsar unha banda de música de marcado carácter contemporáneo ou a posta en marcha dunha centro educativo musical pioneiro no país son exemplos) coma na forma (os programas de man dos concertos da Banda constitúen unha lección de historia, cultura musical ou coñecemento da realidade social do país de primeiro nivel).

    No mencer do dia das Letras Galegas de 2001, ao saber do seu pasamento, un sentimento de tristura e orfandade asolou a toda esa familia extensa que Hernán foi acubillando ao seu carón. “Resulta difícil enfiar unhas verbas neste día amargo, pór-lle palabras á tristura de todos cando un non é quen de atopá-las para se confortar a si mesmo”, expresaba Eduardo Gutiérrez (Lalo), exalcalde de Ribadeo e amigo de Hernán, poñendo palabras ao que tantas e tantos sentiamos.

    Vinte anos despois do seu pasamento, e coa dor da ausencia que non marcha, dá gusto ver como a Banda segue actuando ou como a Escola bate récords de matrícula ano tras ano exercendo un papel de institución educativa clave na vila. A este seu legado cómpre engadir o sentimento de orgullo, atrévome a dicir que unánime, de todas e todos cantos estivemos nalgún momento baixo a batuta de Hernán. Orgullo de ter formado parte da Banda ou da Escola, de ter coñecido a Hernán pero, por riba de todo, de aprender e medrar canda el. E aí, nesa lembranza aparece sempre o seu admirado Mario Benedetti quen, despedíndose do poeta salvadoreño Roque Dalton, escribiu: "Ahora recorro tramo a tramo nuestros muchos acuerdos y también nuestros pocos desacuerdos y siento que nos quedan diálogos inconclusos, recíprocas preguntas nunca dichas, malentendidos y bienentendidos que no podremos barajar de nuevo. Pero todo vuelve a adquirir su sentido si recuerdo tus ojos de muchacho que eran casi un abrazo, casi un dogma”.

Suso López Fernández foi membro da Banda e alumno da Escola entre 1993 e 2009

 

Ligazóns ó listado de entradas sobre Hernán (ata o momento):  

Hernán Naval, escritos e prensa VII

Hernán Naval, escritos e prensa VI  

Hernán Naval, escritos e prensa V  

Hernán Naval, escritos e prensa IV  

Hernán Naval, escritos e prensa III  

Hernán Naval, escritos e prensa II  

Hernán Naval, escritos e prensa I

Breve guía de referencia cronolóxica nos anos ribadenses

 

Participando, que é xerundio: as catedrais pagan a pena

Este verán, ó igual que noutras ocasións, as catedrais foron nova varias veces. Da sobrevisita ó vandalismo, pasando polo plan de conservación, escribiuse sobre ela e viuse no xornal a súa imaxe. E tamén se falou na rúa, e nos bares.
Agora chegou o momento de participar doutro xeito. Quizais algúns pensemos que o sistema non é o idóneo (si, así pensamos algúns) pero o caso é que xa está en marcha a redacción dun plan, e agora hai dúas semanas (xa moi escasas) para contribuír, para aportar sobre o que xa está redactado pero aínda non será definitivo.
Como é diferente velo no xornal que ter mesmo a punto as ligazóns, aí van para propiciar que se vexa e se participe (é dicir, que vexas e participes):
15 días naturais dende o 22 de setembro: http://www.cmati.xunta.es/seccion-organizacion/c/DX_Conservacion_Natureza?content=Direccion_Xeral_Conservacion_Natureza/Espazos_protexidos/Rede_galega/Monumentos_naturais/seccion.html&std=A_praia_das_Catedrais.html
O mapa topográfico http://www.cmati.xunta.es/c/document_library/get_file?folderId=157021&name=DLFE-12940.pdf
O documento preliminar do plan http://www.cmati.xunta.es/c/document_library/get_file?folderId=156288&name=DLFE-27308.pdf
Os planos do plan de conservación http://www.cmati.xunta.es/c/document_library/get_file?folderId=156288&name=DLFE-27309.zip
Na imaxe, a topografía da zona de protección (segunda das ligazóns anteriores, ampliable), aínda sobre un plano de factura anterior á autovía. Por certo, que se ve claramente que cobre a zona de Esteiro, chega xusto ata o límite do concello, e aparece a diferenciación entre Augasantas e Catedrais.
Unha nota: dependendo do Sistema Operativo e/ou navegador, ó mellor te ves en problemas para baixar os documentos.
--
Nota posterior do Concello: http://ribadeo.gal/actualidade/nova.php?id=1625&lg=gal

Proposta para un día de reflexión

Achégase o que se chama fin da campaña, e antes do día das votacións, hay teoricamente un día de reflexión. Teóricamente porque os carteis seguen (en Ribadeo aínda hai varios das eleccións pasadas, a estas alturas xa para escarnio do candidato correspondente), as novas non deixarán de lembrar ós candidatos, etc.
Ben, se se quere pasar da teoría á práctica, e se conta con ganas e posibilidades, propoño a ruta do ferrocarril.
O día podería comezar tranquilamente lendo algo como isto, pero tamén se podería pasar do trámite, pois a proposta fai reflexionar. Para quen esteña descolocado, a ruta do ferrocarril é un tramo de vía verde que aproveita as vías do antigo tren do mineral que unía A Pontenova con Ribadeo, transitable andando ou en bici sen dificultade algunha. Está convertido en vía verde só nuns 12 km entre a Pontenova e Santiso de Abres, pero hai xa máis dunha década que se pretende (mesmo con estudo xa realizado e a estas alturas aínda descoñecido popularmente: cousas da información á cidadanía) chegar a Ribadeo. Coido que a paisaxe paga a pena, e que é unha mágoa quedarse só co tramo recuperado.
Ben, como antiga vía, temos asegurado que non hai desniveis, e recórrese con facilidade como apuntei antes. Na parte recuperada hai algúns carteis, lembrando algún a existencia de mineral de ferro en Vilaoudriz, que serviu como motivo para construír a vía por unha compañía que naceu no país vasco, a onde se exportou o mineral mentras foi rendible, sobrevivindo a liña máis tempo e rematando por abandoarse, arrincarse, pasar en parte ós veciños, servir como zona de ampliación da estrada, ... É dicir, como resume do que podería ser a parte primeira, capital foráneo usa a zona como fonte de materias primas e cando xa están esgotadas, váise e deixa as infraestruturas, que rematan por perderse.
Recupérase cousa de un tercio do recorrido, e mesmo se lle mete luz mediante paneis solares e sensores ós túneles. Vano intento, pois unha e outra vez as lámpadas son roubadas, como dilixentemente di a encargada da oficina de turismo da Pontenova cando se lle avisa de que non funcionan as luces.
O tramo recuperado funciona entre Galicia e Asturias, e ese cambio administrativo nótase no coidado, e non só porque a maioría do tramo galego esteña asfaltado aínda sendo unha vía verde.
Se se ven cara a Ribadeo, despois de chegar a Santiso, hai un cachiño no que a vía se intúe, pero non está practicable, e logo volta a haber outro tramo (un quilómetro máis) no que un camiño de uso forestal fai preguntarse por que non o rotulan, lle botan un pouco de grixo e aumentan así a ruta. Remata bruscamente perto de Ría de Abres, colonizado polos eucaliptus e desfeito, pero deixando facilmente continuable o paseo nun tramo chan doutro camiño despois dun pequeno desnivel.
De alí ata Ribadeo, os restos son visibles sempre preto da veciñanza da estrada, mesmo con curtos tramos recorribles ben por estar integrados en camiños ben por descuido, como o tramo que comeza/finaliza no túnel de Porto, á beira do comezo da estrada que vai a Santalla de Vilaosende e que cunha linterna e preparados para monte, permite unha exploración abondo significativa do que son moitos tramos do recorrido non recuperados, ata que remata bruscamente por riba da estrada que lle comeu o terreo.
Despois aínda do tramo citado, a ponte sobre o esteiro do río Grande, aproveitada para a traída de augas a Ribadeo, ou o tramo case sen inclinación de camiños entre a antiga estación de Ribadeo en ruínas e Ove dan outra idea de usos do antigo medio de comunicación, ó tempo que brinda a visión da construción dunha nova vía, a do actual FEVE, a carón da vella, no que se ve como unha duplicación á que hai que buscarlle o sentido...
Na zona de Ove non é difícil seguir o rastro máis aló do asfalto, mesmo con taludes aínda transitables e desaproveitados mesmo por actuais rutas de camiñantes.

O ferrocarril do mineral conta con estudos e publicacións a el adicadas, pero a súa recuperación como vía verde non impide que o seu aproveitamento actual, un día de ponte como o pasado sábado, sexa o tránsito dalgún deportista suando e varias persoas en plan ruta do colesterol. Non sempre é así, pero lembra o dito aquel que indicaba hai cousa de medio século que un alemán preguntaba sobre os toxos que cobrían o monte á beira dunha estrada: 'que é iso?'. 'Son toxos'. 'E para que serven?'. 'Para facerlle a cama ás vacas'. 'Pois se se aproveitaran doutro xeito, as vacas poderían durmir en leito de ouro'. Certo que a historia do alemán, que me chegou por un familiar e da que non sei a súa orixe, admite máis dunha interpretación (por exemplo, a dun desarrollismo a ultranza e por riba do que faga falta), mais pode servir para rematar a reflexión sobre unha ruta bonita pero desaproveitada, sen finalizar, roubada e mesmo parece que deixada da man de Deus. Como Galicia.

King Kong non mexa

Lembrádesvos do mexadoiro de King Kong? Pois está seco, King Kong non debe mexar ...

O mexadoiro de King Kong, encadrado entre dous edificios emblemáticos de Ribadeo.

Onte pasei polo parque do mineral e vin que estaban a retirar a balaustrada (o que quedaba dela). Ben feito. Non sei se a repoñerán (a orde de recollida parece indicar un aproveitamento do retirado) ou non. O certo é que o parque está mellor así, que cunha apariencia de desatención total.

O parque do mineral, sen balaustrada de madeira.

Unha vista do fondo da ría de Ribadeo dende o parque que substuíu a escombreira de mineral

Por certo, que tamén onte puiden observar un camiño novo na Catedrais, o que une o vello aparcamento co novo (sinalado na imaxe)

A zona das catedrais, no visor do SIGPAC. sinalada en negro a rotonda que liga a estrada da costa coa estrada nacional. En vermello, a liña que marca o sendeiro (que conecta cun acceso a Esteiro, e mesmo ó cantil dos arcos). Na parte inferior esquerda, a zona habilitada para aparcamento.

Relacionados:
Fotos de novidades en Ribadeo
Voluntarios
Cinco imaxes, un só Ribadeo

Turismo mariñano. Pablo Mosquera

¡Me gusta y me apunto!. Por lo de pronto, no hace falta que tengamos la cita de FITUR. Es como las Navidades. Hay que disfrazarse para esas citas del calendario. Un calendario que hacen otros, alejados de nuestra realidad.
 Parte del espíritu mancomunado. Ya supone un cambio de actitud. Aquí, cada cual va a lo suyo y mira de reojo al vecino. Alguien llama para que todo el año, no sólo en verano, las gentes descubran, disfruten, se impregnen de un mar de cultura. Desde Isla Pancha hasta el faro de la Estaca de Bares. Desde Os Farillóns hasta las calles de Mondoñedo con el sonido de La Paula y la Ronda. Desde Sargadelos a San Martiño. Desde el Casco Histórico de Viveiro hasta el puerto de Burela. Desde el Museo del Mar en San Ciprián hasta El Caolín en Vicedo.
Tenemos gentes preocupadas y ocupadas, más allá de los políticos, más allá de la Semana Santa, más allá del Naseiro o la Maruxaina. Nosotros somos Camino hacia San Andrés de Teixido, viaje por o Valadouro desde La Pampillosa hasta O Cadramón, surf en Esteiro de Xove, o feria de San Lucas.
Resulta sorprendente, conocer la épica de nuestros balleneros; la relación de los Castro Marinos con los navegantes de cada tiempo. Es digno para gentes que buscan la cultura, escuchar al último carpintero de Rivera, contar los antecedentes que se remontan al siglo XIV para la construcción de embarcaciones, ya fueran para la Armada Invencible o para Las Reales Fábricas de Sargadelos. Pasear por Celeiro y que alguien explique cómo eran los tiempos del salazón y las conservas. Incluso, si te atreves, contemplar el mayor espectáculo del mundo; una vaga de mar en todo su esplendor desde una atalaya, o dar un paseo por la mar, con un patrón que describa nuestras islas, nuestras rías, nuestros viejos puertos naturales como el hermoso Rinlo, dónde puedes comprobar lo que eran las cetáreas para el marisco.
¡Estoy de acuerdo, querido Alfredo!. "A Mariña é un xeodestino único en si mesmo". La sociedad civil debe apoyar la iniciativa con máxima implicación. La juventud puede aprender y encontrar actividades que sean nuevos-viejos nichos de empleo. Si lo conseguimos, mi amigo Sito Otero Regal será feliz, desde su Camelot de Xunqueira; nuestro decano Suso de Foz, volverá a ser cronista para la capital de la otra provincia -Lugo- sobre lo que ofrecemos en Mondoñedo. Y desde luego, Carlos Nuevo Cal, podrá organizar reuniones para debatir sobre nuestro patrimonio histórico, artístico, costumbrista, ecológico y cultural.

Diversificando a base cultural e turística

Hai xa tempo (2014) que Mariña Patrimonio alertou de restos arqueolóxicos próximos ás catedrais, na zona de Esteiro. No seu momento, tras ler a nova no xornal sen moita profundidade, pareceume que a relevancia non era moi grande, aínda que algo si houbera.
A nova saltou a continuación dos temporais do inverno, que, segundo a asociación mariñá, estaban a destruír o xacemento., e continuou pola negativa da Xunta a facerse cargo do tema.
Agora, a nova é ben distinta: despois de facer unha inspección daquela que resultou negativa para a conservación do xacemento, voltáronse as tornas e estase a escavar., despois de insistir diversas agrupacións, entre elas a ribadense Francisco Lanza.
Despois de coñecer a nova, púxenme en contacto con Mariña Patrimonio  para saber máis. Polo momento, non hai máis que o que pon no seu blog, e a referencia de que a Xunta pensa facer unha actividade de difusión en Ribadeo. Haberá que esperar a ela. Mentras, recollo unha foto da entrada de Mariña Patrimonio que da a nova da escavación.

De calquera xeito, non deixa de ser curiosa a historia dende a alarma realizada hai máis de dous anos e a actualidade, habendo por medio u que parece unha negación da realidade e variación de condicións segundo para quen por parte do persoal técnico da Xunta (ver a nota de prensa).
Algo que trae á memoria outros temas relacionados con Ribadeo. Por mencionar só os dous máis recientes, a comunitaria illa Pancha e a perda do seu estatuto como tal, da que temos falado longo no blog, e a nota relacionada co PP local notando que, 'se Ribadeo quere ter mellor trato da Xunta, debe cambiar de actitude', o que pode entenderse de xeito doado como pasar polo aro do clientelismo a nivel institucional.

Pequena crónica de algo desaproveitado

O 31 de marzo (isto é, xoves), apareceu na web do concello unha nota, "obradoiro sobre a paisaxe", na que refería que menos de 48 horas despois (sábado á mañá), habería un 'obradoiro':
"

Novas

SERÁ NA AULA CEMIT A PARTIR DAS 11 HORAS

Obradoiro sobre a paisaxe

31/03/2016

Ribadeo acollerá o vindeiro sábado, 2 de abril, un Obradoiro de participación cidadá para a definición das directrices da paisaxe de Galicia, referido á Grande Área Paisaxística da Mariña-Baixo Eo. Os Concellos convocados a participar nesta xornada por parte do Instituto de Estudos do Territorio da Xunta de Galicia son: Barreiros, Foz, Burela, Cervo, Xove e Ribadeo.

Segundo explican os propios organizadores "trátase de xornadas abertas á cidadanía, a asistencia é libre". E lembran que "nunha fase previa, contando tamén coa participación cidadá, elaborouse o Catálogo de Paisaxes de Galicia, que deu como resultado un documento de carácter técnico que aborda a primeira etapa da planificación da paisaxe, consistente na súa análise e diagnose. Ese documento está en exposición pública para a presentación de alegacións".
O obradoiro sobre a Grande Área Paisaxística da Mariña-Baixo Eo e Comarca Paisaxística Mariña-Baixo Eo Litoral terá lugar este sábado a partir das 11 da mañá na Aula CeMIT, situada na Casa da Xuventude.
A Consellería de Medio Ambiente e Ordenación do Territorio, a través do Instituto de Estudos do Territorio, celebra 50 talleres destas características en toda Galicia. Os asistentes "poderán expresar as súas aspiracións en canto aos obxectivos de calidade paisaxística, é dicir, as súas preferencias en canto a características paisaxísticas da súa contorna, así como a súa opinión sobre as posibles medidas de protección, planificación e xestión da paisaxe".
As persoas interesadas en asistir a este taller poden inscribirse nos seguintes teléfonos: 981 54 17 55 e 981 54 17 56 ou na seguinte dirección de correo electrónico: secretaria.iet@xunta.es

"
Como se ve, estamos nunha 'grande área paisaxística'  e tratábase de que a cidadanía participase, con referencia ó Catálogo de paisaxes. Tratábase de expresar 'aspiracións' e 'opinións' e o concello era pouco máis que un mero divulgador do tema.
Teño que aclarar que non fun a este nin ós outros 49 'obradoiros' do Instituto de Estudos do territorio. É dicir, falo polo que me dixeron -e tamén pola impresión previa da convocatoria-.
De novo se puido asistir a unha delegación (por chamalo de xeito fino e non privatización). Non funcionarios, non políticos, senón contratados dunha empresa privada, en plan intermediario.
En que consistiu? Nunha presentación (ao que parece, non dunha especial calidade nin por contido nin por desenvolvemento) na que fallou internet -responsable: o concello, quen prestou as instalacións- e non había moito paliativo -responsable: a empresa contratada-.
Que material se presentou? Unha folla con paisaxes da comarca... da zona de Mondoñedo. Unha pequena confusión da extensión das 'Terras de Miranda'?
O concello difundiu a convocatoria, mais non había ninguén representándoo (non sei se porque xa sabían de que ía a cousa, sabían do desastre que se presentaba ou sinxelamente non había interese) a máis da presenza institucional da inauguración do acto, que permitiu que o alcalde estivera uns dez minutos ó comezo do mesmo.
Participación? O básico, unha enquisa 'do tipo ¿que prefires a paisaxe de eucaliptos ou de castañeiras?'
Iso si, será pasado un informe á Xunta. Dubido que o informe inclúa que a xente foi marchando...
O Plan de Protección do Litoral, o Plan Director de Rede Natura? Que? Por certo, se alguén logra entrar na páxina https://sixot.es/Paisaxe/Directrices que avise (de xeito directo ou despois de procurar nun buscador 'Catálogo de paisaxes')... ó mellor alí atópase algo máis valioso. Polo momento, coido que hai que conformarse con outra páxina á que me quería referir dende hai tempo, do Ministerio, non da Xunta, e que por algo interesenate, ten fichas de praias, como esta de Esteiro: http://sig.magrama.es/93/ClienteWS/Guia-Playas/default.aspx?nombre=PLAYAS&claves=DGC.PLAYAS.PLY_CO_PLAYA&valores=1910

--
Nota posterior: o Luns 20160404, a partir das 14h parece estar operativo https://sixot.es/Paisaxe/Directrices.

Historias do tren

    O tren ten xa unha historia na comarca. Seis décadas para o tren mineiro, e xa 45 anos para a liña de ferrocarril de vía estreita Ferrol-Xixón. Mais, a este paso, parece que vai ser o 'fin da historia'. E é que é notorio o desentendementa da liña pola empresa, o que fai que se estea tentando de estruturar unha resposta por parte da sociedade. Os alcaldes sábeno e pouco a pouco van eles tamén, ó seu nivel, estruturando a nivel político unha plataforma de resistencia.
    Claro que, no caso dos alcaldes (tamén, aínda que doutro xeito, no caso da sociedade en xeral) a cousa vai tarde e de xeito incompleto. Tarde porque hai tempo que sucede o abandono da liña, da vía e dos servizos, a falta de material ou o traslado de maquinsitas, de tal xeito que o declive é evidente. E incompleto porque as primeiras xuntanzas foron dos concellos afectados por cercanías de Ferrol, non contando a Mariña, e só de xeito máis recente se foron incorporando os mariñáns. E, aínda así, atopámonos con que os participantes na última xuntanza (20 de outubro) eran alcaldes afectados, si, pero faltaban outros alcaldes afectados: os ligados co PP.  E eran só da zona galega, mentres que se non se considera a liña na súa totalidade, o desaproveitamento de parte dela fará pouco a pouco caer ó resto.
A liña é sabido que naceu con taras ó ser concebida dun xeito estratéxico militar, non social e económico (ao menos, non de xeito único) polo que se levaron as estacións en xeral lonxe das poboacións, e, co apoio ó tráfico por estrada, deseguida pasou a un segundo plano. Mais tamén é sabido que as infraestruturas de transporte comunitario non só son o pasado e exponente dun presente puxante, senón tamén que son o futuro. E O tren é unha estrutura dese tipo que non se levanta nun momento e cuxa perda pode ser lembrada como tal durante moito tempo. Aí está aínda na mente de todos o ferrocarril mineiro, desaparecido hai case 55 anos despois dun languidecer que deixou a zona, de novo, nun atraso da que o tiña sacado coa súa chegada.
    Estéñase ou non de acordo con certos prantexamentos, como o apeadeiro nas Catedrais (do que teño escoitado voces a favor e en contra, estas non tanto polo apeadeiro, senón relacionadas co plan de conservación do monumento natural) o certo é que parece lóxico que un apeadeiro alí levaría á liña abondo máis tráfico que o de Esteiro (500 persoas ó ano). E a recentemente denunciada falta de revisores para os billetes, que permite que viaxar 'sexa gratis', pero tamén que ditos viaxeiros non conten para os estudos ata o momento, ou a contratación de persoal externo para facer precisamente esos estudos, de forma parcial, cando podían saír directamente das contas de venda de billetes,  non son máis que xalóns dun abandono que pagaremos todos, non só polo seu uso ou non, senón pola desmontaxe dunha estrutura que pode ser fundamental, se se aproveita, para a comarca.

A vía, salvando a desembocadura do río Grande na ría de Ribadeo