RAQUEANDO. Pancho Campos Dorado

 

RAQUEANDO ⁽¹⁾

Pancho Campos Dorado

En La Comarca del Eo de 27-abril-2024 aparece unha entrevista co alcalde Castropol Sr. D. Quico Vinjoy, titulada, “Defendimos que Ría del Eo y Ría de Ribadeo tuviesen el mismo valor, que no se eliminase ningún nombre”. Sigue, por tanto, a senda da teimuda postura astur de querer equiparar o topónimo onomástico da Ría de Ribadeo, cun nome ridículo no ámbito marítimo, dado que un accidente xeográfico, como é o rio Eo, non ten nada que ver coa historia dos pobos que lle deron nome ó lugar. Esperpéntica actitude, que asume tamén o presidente “académico” do Instituto Xeográfico Nacional, un señor de Murcia, que equipara "Ría do Eo" coa denominación do Mar Menor. Menuda fachenda que ten o “elemento catedrático” ese. Por qué non fai a comparación coa a Albufeira de Valencia, que ten nome propio de lugar, ou coa Ría de Bilbao ou a de Vigo, ou todas as do ámbito nacional? Como é posible que este tipo de individuos cheguen a ser representantes relevantes da Administración do Estado? Realmente cuestión de vendidos, como se de república bananeira falásemos.

Don Quico, sigue a dicir que, “siempre estamos dispuestos a hablar, dialogar para impulsar proyectos que vayan en beneficio de ambos municipios”. Como dicimos os galegos, esta é unha mensaxe surrateira, pois a boas palabras non hai quen lles gañe, pero cando vemos as accións xa entendemos perfectamente que o que queren é, acaparar todo o que representa a forza motriz da historia e do porvir de Ribadeo.

Pero voulle dicir unha cousa por se non o sabe. Nunca, nunca será a ribeira dereita da Ría de Ribadeo relevante como a ribeira esquerda onde se sitúa o Porto milenario de Ribadeo, tanto en Mirasol como en Porcillán. E sabe por que, Señor Don? Porque por motivos que estableceu a Mamá Natureza, nunca terán calado suficiente para ser un porto de mar; se acaso, Castropol será equiparable a un porto fluvial de escasa relevancia, como Figueiras ou o da Veiga de Ribadeo, hoxe Vegadeo por aquelo manifestamente anti-galego de seguir borrando do mapa a denominación RIBADEO, tal como se leva agora, dicir que As Catedrais “están no Occidente de Asturias”, e non no Oriente do Reino de Galiza. Chorradas que a eito nos endosan sen azorarse.

Continúa falando da “boa relación” con Ribadeo, e que no único que atopamos diverxencia e co nome da Ría “que sempre estivo aí” e que tanto a denominación Ría de Ribadeo como Ría do Eo teñen que ser “equidistantes”. Por suposto, sempre estivo aí co topónimo “Ría de Ribadeo”, máis de 1000 mapas e cartas de navegación o acreditan, por NINGUN-HA de ría do Eo, polo tanto tal equidistancia nunca existiu.

Esa “boa relación” con Ribadeo, que si, vemos, é que esa “cooperación”, tradúcese en pegarse como unha lapa a Ribadeo, para sacar todo o proveito posible dunha ou doutra maneira, “legal” ou artimañeira, pois Ribadeo é quen ten a posibilidade de volver a ser a forza motriz da economía da zona. Agás o asteleiro de Gondán na ribeira dereita da Ría de Ribadeo, non hai nada mencionable de poder industrial, e polo porto de Mirasol saen máis de 700 000 Tm de mercancía tódolos anos, principalmente 540 000 Tm de pasta de papel de ENCE. Moi mal aproveitadas para a zona, tamén hai que dicilo.

De aí que ao Principado tamén lle interese en facer a Ribadeo o porto do occidente asturiano. Por suposto, xa se serviron del desde sempre, como é natural. Pero a ousadía de querer borrarlle agora o nome a Ría de Ribadeo, é para seguir coa expropiación que o Principado leva a cabo desde fai séculos, e poder continuar, se pode, neste ou no seguinte século, incluso borrando o propio nome de Ribadeo, pois xa chegaron desde fai anos as pancartas da denominación da Biosfera á rotonda dos Irmandiños, sen mencionar as Terras de Ribadeo por ningures.

Ribadeo, hoxe en día, tampouco ten nin unha sinxela industria que nos avale, e parece que ninguén se preocupa do asunto, pero verbenas e larpeiradas que non falten, o voto é o voto, e a pela é a pela. Tivemos a fábrica de Alginatos da Vilavella, os asteleiros de Floro, os aserradieros de Couso e Conde, talleres mecánicos no peirao de Figueirúa con máis de 25 mecánicos nos talleres de Seivane e Barcia, e outros tantos en outros pequenos talleres, como o de Jesús, de Severiano, Parga, etc. Había 350 mariñeiros rexistrados no Pósito de Pescadores, 54 postos fixos na Empresa Ribadeo de autobuses, a fábrica de gabardinas de Llaú que daba emprego a todas as costureiras de Ribadeo, que non eran poucas, había decenas de postos de traballo na hostelería, hoteles, ultramarinos familiares, ferreterías, panaderías, cines e Teatro, un tren de Vilaodriz-Ribadeo, arquitectura e albanelería, Institutos de Ensinanza e colexios, empresas de Gayol e de Manuel Lens de granxas de galiñas e de manufacturas de hormigón armado, as conserveiras de pescado de Pelaez, as Galerias Innovación de Andrés Tojal; o Rosa Lar de Manuel Lens e logo de Manolo, unha das mellores salas de Festas da contorna, etc.

En fin, Ribadeo tiña autonomía propia até que chegou a Ponte dos Santos.

Melloramos en calidade de vida o abrir a Ponte? Por suposto que si. Como todo o mundo que entrou na democracia na década de 1980 en diante e tiña posibilidade de medrar. Pero perdemos a autonomía. Agora temos moi poucas posibilidades de crecemento como porto comercial, pois a Ponte dos Santos cegou a entrada aos barcos de até 7000 TRB, que son os que fan o tráfico de cabotaxe internacional por Europa, con todo tipo de mercadorías. Unha ponte que se estivera situada naquela primeira e hipotética construción da Ponte dos Mortos, non se houbera pechado o tráfico da Ria de Ribadeo, e hoxe poderían atracar pequenos cruceiros e portacontenedores, que lle darían vida, non só a nosa zona, senón a toda a provincia de Lugo.

Estase a falar das malas condicións e pouco rendemento que teñen as vías férreas de FEVE. Se o porto de Ribadeo funcionara, como non funciona, isto estaría resolto, pois sería un ben urxente para a Administración local e provincial e pola conta que lles tiña, xa habería subvencións dabondo por parte do Estado para poñer un Tren da Costa con condicións de transporte comercial, ao menos como un TALGO.

Por outra banda, a desgraciada obra da escollera e espigóns engadidos seguen sendo un atranco para o tráfico polo canal, deberían ser cambiados de lugar para dar entrada franca aos barcos, que hoxe varan e encallan incluso en marea chea e en condición de lastre. Nunca tal cousa ocorrera en séculos de historia.

O Club Náutico debería pasar a estar na Vilavella alargando os atraques e pantaláns de amarre ao largo da costa das Aceas e Reme, e Ribadeo sería un gran porto comercial e un excelente Porto Náutico, un “Porto Banús do Cantábrico”. Melloraríase unha boa estrada Ribadeo-Porto, e abriríase outra ben habilitada entrando polas Aceas pasando por Ove e saíndo á estrada de Santa Cruz, así se estruturaría o municipio cun crecemento perfectamente asumible.

Pero iso non se fai. Hai que dragar a Ría de Riabdeo por parte de Portos de Galiza, sabendo que iso tiña que estar prohibido por Patrimonio, por ser a Ría un xacemento arqueolóxico subacuático de primeiro nivel europeo recoñecido pola UNESCO. Hai vestixios cerámicos do século IV a.C. Estaban 600 pezas gardadas na Casa da Ría e “desapaceron” pois a Casa da Ría ten a porta rebentada e está aberta todo o ano, pola desidia municipal de non coidala. Segundo “as malas linguas” as pezas de cerámica foron parar ó contedor do lixo, e outros din que foron para o Museo de Vigo, pero alí, parece ser, que nunca chegaron, e outras linguas din que as roubaron. O máis probable.

Por outra banda, na mesma entrevista dise que Ribadeo vive moito de Asturias, posto que a efectos comerciais naturalmente que Ribadeo ofrece variedade e diversidade que “nosotros no tenemos”. Efectivamente. Pero esta parte, enseguida a volve a amañar dicindo que temos o mesmo “ecosistema”, la “Ría nos vertebra”, e sigue cun discurso de obras de pantaláns para embarcacións deportivas, etc. que xa están a montar. Do cal, sinceramente, me alegro, pois teño amigos nese lado da ría, que están até as narices das malas condicións dos amarres.

O señor don Quico, fala de que Castropol e Ribadeo están no Inter-Eo, e na Reserva da Biosfera Oscos Eo (e Terras de Burón). Nomes sobre os que, xa no seu día, escribín cadanseus artigos neste tan apreciado semanario (01 e 12 -agosto de 2011), pois está falando das Terras de Ribadeo que foron borradas do mapa por simples privilexios diocesanos, entre o arcebispado de Mondoñedo, o de Oviedo e a usura do Conde de Ribadeo D. Diego Gómez de Sarmiento e Villandrando, que vendeu terras e servidumes no ano 1551 por 8500 ducados. Un tipo que en Ribadeo nunca estivo.

A entrevista é un discurso, un discurso non aceptable nin antes nin a estas alturas da película. Pois aquí non se trata simplemente do nome da Ría da Ribadeo, posto que xa nas propiedades territoriais do Condado de Ribadeo, a Pierre de Villaines no ano 1369, e en 22 de abril de 1435 a Rodrigo de Villandrando, está establecida a extensión das Terras de Ribadeo até a Pobra de Navia, cousa que como todo o mundo sabe, ou debería saber, chegan ata o río Frexulfe en Navia, polo que tamén iso das terras Eo-Navia é outra das tantas falcatruadas as que nos teñen acostumados.

Pero claro, válense da incompetencia e pasividade do actual goberno da Xunta de Galicia que leva cincuenta anos de democracia sen facer nada, máis 40 anos desaparecido na ditadura franquista, un século inactivo. Pasividade absoluta, que saben moi ben aproveitar desde o Principado para dividir a Ría de Ribadeo ó medio, con Franco en 1958, e agora levando tanto a aquel Sr. Touriño como ao “probe infeliz” do Sr. Rueda dun lado para outro inflándolles o ego con palabras ocas, grandilocuentes e aduladoras para que se sintan “grandes e relevantes”. Vaia forma de metelos no peto para que miren para outro lado e se siga perdendo o patrimonio de Ribadeo, e por suposto o patrimonio galego do Reino de Galicia.

Chega tamén ás miñas mans, un artigo de prensa do periódico El Comercio 19 de abril 2024, onde se da a noticia “El tesoro de la Ría del Eo ya está en el Museo Arqueológico”, de Oviedo, Asturias. “Un rollo de plomo, una roldana y un bolaño pertenecientes al buque hundido en la ensenada (de Arnao) en 1511”. Ë admirable a forma de darlle solemnidade a actos de piratería raquera, como vou a explicar, porque isto é de libro.

Primeiro e ante todo, en 1511 a enseada de Arnao era do Reino de Galicia, pois a venta das Terras de Ribadeo entre o Eo e o Navia, como xa dixemos, levouse a cabo en 1551. Segundo, a articulista de Castropol di: “las piezas de un barco halladas en 2007”, data na que estaba prohibida a inmersión en toda a Ría. Iso confirma o que levo dicindo desde 1991, queren roubar o nome da Ría de Ribadeo, para apropiarse do patrimonio da Galiza e levalo para os seus museos. Aí está. Feito. Pero por outro lado, como é que saben que o barco afundido é de 1511? Onde están os documentos da época que acrediten tal afundimento en Arnao? Atoparon os “Protocolos de Construción” do barco, ou estaba gravado o ano nunha táboa da estampa de popa? Isto parece de risa.

As pezas non son ningún tesouro. Una pasteca de bronce de 20-23 cm de diámetro pode ser perfectamente a pasteca de subir a cinza das caldeiras de carbón do Cabo Torres, polo pozo de cinzas e escorias, usada a cada relevo de garda polos fogoneros que limpaban os cinceiros, para deixalos baleiros para a seguinte garda. Non hai nos barcos veleiros de 1511 pastecas para nada, posto que a pasteca é un aparello que non ten redución de traballo, a potencia a exercer e exactamente igual que o peso que hai que levantar (P=T), e nos barcos había moito traballo de izado como para usar pastecas a pelo. Calquera que teña unha mínima noción de Física sabe isto. Incluso puidera ser a pasteca da escotera da botavara o unha guía de escota dun yate que fondeara alí o mes pasado, ou no ano 2007,  jajaja.

Por outro lado o rollo de chumbo é un respeto (recambio) de mantemento e reparación mecánica, usado nas tubaxes que poden sufrir vibración, ben no servicio de vapor ou ben, no de aire comprimido, pois as abrazadeiras de suxeición van enzunchadas con zapatas de chumbo. Este artificio se podía ver nas tubaxes de aire comprimido nos barcos das décadas de 1970, 1980 1990, como eu mesmo as teño visto.

Tamén puidera dicirse que sería usado pola carpintería dun barco do século XVIII ou XIX para reforzar os batideiros das vergas (antes reforzados con envoltos de coiro) ou para as cuñas da fogonadura dun mástil, ou sen ir tan lonxe no tempo, para os batideiros dos velachos dun vapor do século XIX, tal como, o Cabo Torres, que está afundido no canal de Porcillán, polo que non sería nada estraño que de alí saíra o tal rollo de chumbo e o “levantaran” en Arnao, ou din que apraceu alí, e listo, exactamente igual que a “pasteca de bronce”. Raque puro e duro do pecio Cabo Torres o meu entender.

Con relación ao bolaño, ou bala redonda de pedra dun canon do século XVI, tamén pode ser “reliquia” do pecio San Francisco ou do Galgo de Andalucía, que no século XVIII defendían o Porto de Ribadeo, sito no Condado de Ribadeo do Reino de Galicia. Pero seguramente, é máis probable, que sexa do galeón Santiago, posto que como eu mesmo teño recollido datos, no taller do peirao de Mirasol do meu amigo e recordado Gelo, cando o arqueólogo Miguel San Claudio retirou as primeiras evidencias do achado do galeón, sacáronse como mostra bolaños de 80-85 mm de diámetro, de 110 mm, de 145 mm, de 220 mm e de 330 mm, entre outras pezas interesantes de madeira. Todo para saber da súa procedencia e construción. Quedaban no fondo decenas de bolaños máis, que seguramente a estas alturas non quede ningún de mostra, por aquelo de estar baixo a ameaza do raque e o furtivismo subacuático.

Ao mesmo tempo dicir que o Galeón Santiago está sito no canal de Cabanela, hoxe transformado en parte da explanada da maldita escollera e precisamente na zona de dragado do canal, que debera estar prohibido dragar por Patrimonio, se é que acaso esta rama da Administración Pública da Xunta existira como tal.

Pois ben. No Principado de Asturias danlle relevancia e solemnidades o “achado en Arnao” e chaman para a “cerimonia de entrega do tesouro” ao Museo Arqueolóxico de Oviedo, nada menos que a un Vicealmirante e a un Tenente de Navío, que están extasiados (véxase a fotografía que acompaña a reportaxe) diante de tres cazolos de plástico coas pezas arriba mencionadas. En menudas películas se mete esta xente da Armada.

Total, e o meu entender, as pezas non teñen ningunha importancia histórica, pois carecen de contesto e valor engadido, e solo teñen o valor de chatarra atopada nun fondeadoiro, exactamente igual que a chatarra que se pode atopar nas decenas de fondeadoiros de toda a cornixa cantábrica.

O que realmente son tesouros da Ría de Ribadeo, son as pezas de cerámica, ánforas e cachos de pezas partidas con sinais inequívocas da súa época. Como xa dixemos, aquelas 600 pezas depositadas na Casa da Ría de Santa Cruz, até fai poucos meses. Esas sí, esas sí tiñan valor histórico recoñecido e que foron expostas na Oficina de Información e Turismo de Ribadeo, onde todos as puidemos contemplar e, onde van? Cando fixeron limpeza da esquecida e cochambrosa Casa da Ría, será verdade que as tiraron no contedor do lixo?? Onde están as pezas arqueolóxicas da Ría de Ribadeo? Aparecerán dentro dun tempo tamén en Arnao?

Supoño que San Claudio e a Armada Española saberán que se está facendo co patrimonio da Ría de Ribadeo. Non é pequena nin efémera a cuestión pois afecta a Historia da Navegación en Europa, non só a historia local e nacional de Galicia.

Onde están as nosas Autoridades Autonómicas e as do Concello de Ribadeo para pedir contas sobre tanta falcatruada? Seguirase gastando o presuposto do Concello de Ribadeo, de 12 millóns de euros, 2000 millóns das antigas pesetas, en enchedoiras, chocolatadas, feiras, festas e mercados dos amiguetes con dereito o voto? Seguirase a facer política clientelar en vez de facer polas cousas que realmente importan?

A política é para servir, non para servirse, pero hai individuos ben traxados e engravatados que as matan calando, e que, á primeira de cambio... En fin.

1 Raquear: andar na procura de restos de naufraxios.^↩

Preguntas. As municipais están aí. Quen non quixera saber?

- Preguntas

 As municipais están aí. Quen non quixera saber? -

    Dúas notas previas:

    - Para poder concretar, poñamos que escribo dende Ribadeo, mirando a Ribadeo, pero algo semellante pode ser escrito en calquera punto de Galicia e de España, mirando para o concello correspondente.

    - O artigo non pretende ter unha profundidade nin lanzar un programa, só influir en que os programas podan ser máis pensados, máis achegados á xente e tamén máis cribles.

   Comecemos. Cal é 'o Ribadeo que queremos' de cada partido? Non se trata de dicir 'que sexa bonito' ou 'que se viva ben', senón de especificar as liñas e condicións que estimas para poder achegarse un pouco máis a ese 'bonito' ou 'bo vivir', os criterios nos que se basan esas liñas mestras, algo que se poda ver claramente, medir, establecer se se cumpriu ou non, que permita o control da xente e facilite a súa -nosa, de todos- participación. A mira de facelo así é medrar como sociedade ó tempo que se estuda e discute o que lle ven ben ó pobo e como obtelo. Algo que é o contrario de ter un arma arroxadiza ou un instrumento para ganar eleccións.

    Así pois, poderán xogar os nenos nas rúas? Hoxe por hoxe as rúas non son para os nenos, hai parques que en outros tempos non había, e parece que con iso chega. É así?

    Ven sendo algo tradicional querer deixar obras feitas, e esquecerse do mantemento e bo uso do que xa hai, perdendo tempo e cartos. Que se pretende aproveitar do que hai e como?

    Dous temas en parte relacionados: Que se pretende facer para evitar a xentrificación? Hai días unha nova daba nota de que non hai quen alugue para o ano, só para o verán, o ruído está presente en todo o centro (aínda que máis nuns lugares ca noutros), o verán parece que non se fixo para quenes residen en Ribadeo, procúrase un 'turismo de calidade' (= de 'caridade', máis caro)... e, ó tempo, as parroquias están perdendo poboación. Enténdese o por que pasa? Hai propostas para mellorar a vida nas parroquias? A redistribución vila-campo? Que se prevé para acoller ó turismo sen xentrificar á poboación actual? Que directrices hai para conseguir un turismo enriquecedor da vida da xente, non de determinada xente en prexuízo dos máis? Como afronta a crise da vivenda?

    Como vai favorecer o desenvolvemento industrial? Un territorio equilibrado?

    Como se vai enfrontar o cambio de mobilidade para ter maior/mellor uso para os peóns, dos trasportes públicos (se os hai...) ou da bicicleta e menor do coche? O tren cada vez é menos tren: 4 servizos diarios dende e cara a costa galega a alguén lle poden parecer abondo, 2 cara a costa asturiana, imposible. En calqueira caso, abondo menos que o servicio de bus. E iso, na rasa costeira. Cara ó interior, que poboación queda a menos de 1 km dun transporte público con dúas viaxes de ida e dúas de volta ó día? Toda. E vai facerse algo?

    Algunha proposta para rematar o mandato cunha Torre dos Moreno rematada e con algún resquicio de patrimonio de todos?

    Ou decrecemento ou crise... Como afronta o decrecemento cada partido?

    A estrutura en concellos non está pensada para enfrontarse directamente a temas como a guerra ou a xubilación e as pensións. Pero si axudaría saber ideas concretas dos diversos equipos en confrontación sobre estos temas. Máis que nada para que as concentracións diante da casa do concello saiban que esperar de dentro do edificio.   E o impulso dun plan de ordenación da natureza na ría de Ribadeo? (de Abres á Illa Pancha, da Lieira a Reme, claro!) Sostibilidade ambiental, e non só na ría: para afrontala en todo o concello fai falta acción a partir de toda a poboación. Como se vai enfrontar?

    E por último, como sabemos que as respostas corresponderán cos feitos na medida do posible?

    E unha idea: copiar un bo programa dos máis (mesmo de convocatorias pasadas ou doutros lugares) non ten por que estar mal, sempre e cando non sexa algo cosmético, senón sentido, explicado e mesmo recoñecido que outra xente tivo primeiro esa idea.

EL CASTRO DE A PUMAREGA. José María Rodríguez Díaz (2008)

    Un dos castros que sería incluído no libro 'Os Castros de Ribadeo'. A historia, unha das ramas de estudo de José María. Conservo a redacción de José María, dirixida á Comarca como se poderá observar, e onde foi publicado antes que no blog (o 10 de maio).

Miércoles, 14 de mayo de 2008

EL CASTRO DE A PUMAREGA

• Publicado por jmrd_ribadeo a las 10:06

Nadie puede dudar del alto potencial cultural y turístico que los castros ubicados en el municipio de Ribadeo pueden suponer para un concejo eminentemente turístico como es este. Despertar el interés de la gente por ellos es lo que me mueve a escribir estas líneas para darlos a conocer uno a uno. Sin embargo, llegar a excavarlos para su puesta en valor necesitaría una gran inversión de la Xunta de Galicia que, entregada a su proyecto de la Ciudad de la Cultura del Monte Gaiás, no parece dispuesta a aportar para recuperar nuestra historia y los orígenes de nuestra cultura. No hay planes para la recuperación de este patrimonio arqueológico y los castros están condenados a permanecer eternamente enterrados guardando bajo tierra los testimonios de la forma de vida de nuestros antepasados.

En una anterior ocasión me he ocupado del castro de As Grobas, por ser el más próximo a la villa de Ribadeo y, sin duda, el más importante entre los llamados castros costeros del norte de la provincia de Lugo. Las próximas actuaciones que se pretenden hacer para estudiar su puesta en valor pudieran ofrecer importantes sorpresas y datos, hasta ahora desconocidos, acerca de la cultura castreña en la costa. Es bien sabido cómo los arqueólogos, que ven mucho más en las ruinas de estos castros que los ojos de las personas corrientes, nos podrán ofrecer muchas y buenas indicaciones sobre cómo era la vida de nuestros antepasados en esta comarca que hoy habitamos nosotros.

Me he ocupado, también, a través de una breve reseña en este mismo semanario, de los castros de Fornelo, de Meirengos y de As Cárcovas señalando su ubicación y su importancia.

Continuando con la serie de los que se encuentran catalogados en nuestro concejo voy a ocuparme hoy brevemente del castro de A Pumarega. Un castro que dio origen, sin duda, al poblamiento de esa zona que más tarde, bajo la influencia de la romanización y de los suevos, daría lugar a la formación del núcleo de As Anzas que, cristianizado por los monjes del monasterio de Esperautano, ubicado en A Graña en el siglo octavo, lo convertiría en cabeza espiritual de esa comarca.

Este castro se encuentra situado en la margen derecha del Río Grande, frente al barrio de Salcedo, en las proximidades de As Anzas, término parroquial de Cubelas. El nuevo Plan de Urbanismo de Ribadeo atribuye erróneamente este castro a la parroquia de Vilausende, ignorando que la línea divisoria entre las dos parroquias no es el Río Grande, sino la pared levantada en la cumbre de la montaña, conocida con el nombre de “Parede de Santalla”, que en esa parte separa las dos jurisdicciones parroquiales, quedando el castro ubicado en la de Cubelas.

Se trata de un castro que los arqueólogos llaman de ladera por estar situado en la ladera de una montaña aprovechando un cambio en el declive de la pendiente. Es de forma concéntrica y tiene una superficie aproximada superior a una hectárea. Los arqueólogos lo sitúan entre la Edad del hierro y la romana, época del apogeo de esta cultura. Se encuentra rodeado en su parte sur por dos pronunciados fosos, con sus parapetos, uno de los cuales se prolonga en el oeste por una vaguada natural, para defenderlo de la elevada posición ventajosa que la pendiente de la montaña proporcionaba a los posibles atacantes. Por su lado este está delimitado por dos parapetos, uno muy pronunciado, sin que hoy pueda observarse ningún resto de foso en su base. Por el oeste lo ampara el pronunciado declive natural del terreno. Disfrutaba de los beneficios de un riachuelo del que se surtía la población del castro y que desemboca en el Río Grande, que corre a sus pies. En su parte sureste se observa otro muro con su foso que parece definir un ante castro dedicado al cultivo de cereales y al cuidado de los animales.

Según manifiestan los vecinos más próximos, hasta hace no muchos años este castro se encontraba en buen estado de conservación siendo visibles las paredes de sus casas circulares y era frecuente encontrarse con trozos de cerámica, y aún con piezas enteras con las cuales los niños se entretenían jugando y otras piezas propias de la cultura castreña. Su superficie, de carácter privado, se encuentra hoy poblada por eucaliptos. En la zona norte del castro pueden apreciarse los restos de varias paredes - tan finamente ejecutadas que serían la envidia de los canteros de hoy - de lo que fueron algunas de sus casas circulares, destruidas accidentalmente por el trazado de varias pistas forestales que cruzan su superifie. El castro se encuentra hoy muy afectado en su conservación tanto por las pistas forestales que lo cruzan como por la misma plantación de eucaliptos que desfiguran su suelo y alteran la estructura de sus edificaciones. Son numerosos los pequeños promontorios que se observan en su superficie, testigos mudos de lo que se esconde a flor de tierra.

El mejor camino para acercarse a visitarlo es utilizar la carretera de Reme a Vilamar. A la altura del Empalme se debe girar a la izquierda para tomar la carretera de As Anzas. Iniciada esta se toma la primera derivación a la derecha que conduce al barrio de Salcedo en donde hay un puente que cruza el Río Grande. El castro se encuentra a pocos metros después de cruzar el río.

El nombre de Pumarega, por el que es conocido el castro y todo su entorno, se deriva de la palabra latina Pōmum, término con el que se designaba de forma genérica toda clase de de árboles frutales. De esta palabra, modificada por un complemento preposicional, se deriva el romance Pumar que al añadirle el sufijo prelatino –ega, con el matiz significativo de ‘relativo a’ o ‘perteneciente a’, forma la palabra Pumarega para referirse con ella a un conjunto de árboles o plantas de la misma especie o al lugar en el que proliferan, lo mismo que Brañega o Fabega. Se trata, por otra parte, de un topónimo muy común en toda nuestra comarca con el que se denomina a un ‘prado plantado de manzanos’. Un nombre que le cuadra muy bien a ese terreno, de gran belleza paisajística, con su molino y su cárcova y su río. Un espacio muy apropiado para el cultivo de árboles frutales.

Todos estos tesoros están a la espera de su recuperación para el turismo cultural, con sus rutas, sus señalizaciones y sus talleres de interpretación. Ahora es el turno de los gestores de nuestra administración local. De ellos depende que estos tesoros no permanezcan otros dos mil años en el olvido.-

José Mª Rodríguez

Outros Artigos de José María.

LOS POLÍTICOS ANTE LA RESERVA DE LA BIOSFERA. José María Rodríguez Díaz (2007)

    Unha peza a lembrar de José María, de actualidade dende que foi escrita ata hoxe mesmo. O escarnio sifrido pola ría, materializado nunha xuntanza de políticos na que xa quedou patente a intención de esquecemento da ría de Ribadeo e do seu nome

Martes, 23 de octubre de 2007

LOS POLÍTICOS ANTE LA RESERVA DE LA BIOSFERA

• Publicado por jmrd_ribadeo a las 16:53

RESPUESTA POLÍTICA A LA RESERVA DE LA BIOSFERA

Desde mi humilde estudio, en donde hago esta reflexión, contemplo a través de la ventana esta maravilla de la naturaleza que es la ría de Ribadeo. Fuente de inspiración en mis momentos de vagar y remanso de paz y tranquilidad en el que me refugio para escapar de las tormentas que, a veces, alteran la tranquilidad de la vida.

Desde este rincón de intimidad vienen a mi memoria pensamientos y reflexiones sobre las últimas noticias y acontecimientos que se ciernen sobre el futuro de nuestra ría. El río Eo, los Oscos y las Tierras de Burón acaban de ser declaradas por la UNESCO reserva de la biosfera, ignorando extrañamente en la mencionada declaración el principal elemento a proteger: la Ría de Ribadeo. Sobre ella se tiende, como un negro manto, un silencio cómplice para ocultar su nombre.

Los mandatarios de las dos autonomías que comparten esta declaración se dieron cita, sin embargo, para celebrar sobre sus aguas, con una gran fiesta, tan importante acontecimiento. Una perfecta escenificación del evento, con toda la parafernalia y liturgia que el hecho requiere y de la que los políticos viven. En los grandilocuentes y brillantes discursos que pronunciaron los dos presidentes evitaron citar el nombre por el que desde siempre esta ría fue conocida: Ría de Ribadeo. Lo tenían perfectamente pactado. Para ellos sólo sería 'la Ría'.

Y mientras la comedia se iba desarrollando con los discursos y demás parafernalias propias de un acto de propaganda en el que el incensario tiene un especial protagonismo y en los que se hacían promesas de protección del medio ambiente y del hábitat de esta comarca y de su ría, a escasos metros de distancia de ellos proseguían las obras del reforzamiento de los pilares del Puente de los Santos, contra la expresa prohibición del Ministerio de Medio Ambiente, vulnerando así el estudio de impacto ambiental. Y mientras se continuaba con estos actos de hipocresía política, el punto negro de chatarra y escombro en que se ha convertido lo que fue la antigua factoría lechera de Kraft, en Reme, hoy en manos de Reny Picot, seguía recibiendo camiones de chatarra procedente de Asturias. Y mientras los dos mandatarios brindaban alzando sus copas desde sus embarcaciones en el medio de la ría por la declaración de la Biosfera del Eo, los saneamientos de las villas situadas en su ribera seguían vertiendo impunemente sus fétidas aguas en ella.

Estamos ante una escenografía llena de hipocresía, incluidos abrazos y todo en el centro de la ría, que en algunos provoca risa y en los más pena. Con estos hechos se evidencia la fractura que existe entre la clase política, que va a lo suyo, y la sociedad que la soporta. Los comentarios salidos del pueblo sobre esta celebración, tanto en los medios radiofónicos como periodísticos, no han podido ser más elocuentes. Ha sido calificada desde carnavalada organizada a situación patética, pasando por parafernalia propagandística, burla y tomadura de pelo. En todo caso, un acto de hipocresía por parte de ambos gobernantes que pretendían así rentabilizar ante el pueblo sus posiciones políticas a costa del territorio, pero con una marcada connotación de condescendencia de la Xunta ante sus correligionarios asturianos.

Porque, ¿Cuáles han sido los frutos conseguidos después de tantas reuniones celebradas entre ambas autonomías desde hace ya tiempo? ¿Qué objetivos se han marcado y cuales se han visto cumplidos? El deterioro del territorio sigue su curso sin que nadie le ponga freno. Porque los valores que hasta nosotros llegaron y que han motivado este reconocimiento se deben, más bien, al ancestral estancamiento evolutivo en que se halla sumida esta comarca. Por eso hoy, con estos demoledores precedentes de inactividad por parte de las administraciones nadie cree en la eficacia de esta declaración de la UNESCO. Es por eso que no le falta razón al portavoz de la Plataforma de la Defensa de la Ría de Ribadeo cuando califica esta declaración de 'burla, tomadura de pelo y parafernalia publicitaria'.-

José Mª Rodríguez

Outros Artigos de José María.

CEDOFEITA LLORA EN SILENCIO EL EXPOLIO DE SU TEMPLO. José María Rodríguez Díaz (2012)

   Estes días foi noticia a rebaixa da condena ó excura e ladróncondenado Silvaje. Coido que esta entrada de José María no seu blog danos unha idea do que diría agora á vista das últimas novas:

Viernes, 30 de marzo de 2012

CEDOFEITA LLORA EN SILENCIO EL EXPOLIO DE SU TEMPLO

• Publicado por jmrd_ribadeo a las 13:56

Aunque como manifestación de la bondad natural del ser humano a todos incumbe, el perdón es un concepto esencialmente inherente a los valores cristianos, especialmente exigible ala Iglesiay a su jerarquía. La fórmula para poder públicamente ejercerlo y manifestarlo es la asunción del daño causado por el ofensor que incluye el propósito de la enmienda del beneficiado. Propósito de la enmienda que, en el caso de hurto, conlleva la devolución de lo sustraído, como explicaba el antiguo catecismo.

Es laudable, sin duda, la actitud indulgente y compasiva de los responsables de la custodia del patrimonio artístico-religioso en nuestra diócesis hacia los autores de estos expolios. Agotar la prudencia y hasta la paciencia para facilitar tanto el arrepentimiento del pecador como la devolución íntegra de los objetos de culto desaparecidos de ciertos templos de esta comarca de Ribadeo y Trabada en esos últimos tiempos con el fin de facilitar su recuperación, es una loable actitud, propia de quien tiene como misión otorgar el perdón.

Pero esto no obstante, la justicia no ha de ser confundida con el perdón. Y la justicia está reclamando la restitución de lo sustraído en su totalidad. Y si es verdad que se ha de perdonar al pecador, como aconsejan los principios cristianos, también lo es que el delito ha de ser perseguido.

Son muchos los objetos desaparecidos del templo parroquial de Cedofeita en estos últimos tiempos: una sacra grande bellamente orlada con viñetas, una cruz gótica de plata a juego con los candeleros, dos muebles antiguos de la sacristía, una lámpara colgante de metal, una valiosa imagen de Santa Lucía del siglo XVI del retablo de la nave izquierda, un manto dela Dolorosa bordado en oro donado por miembros de la familia de Casa de Reme de Queixoiro residentes en Cuba, un atril de pie, etc. Muchos objetos de culto bajo cuya sombra los feligreses de Cedofeita vivieron y desarrollaron su fe. Sustracciones que el responsable pretendió dolosamente disimular ante los feligreses sustituyendo las imágenes auténticas por otras de plástico. ¿Qué pretendía con esta simulación sino engañar a los feligreses? ¿No es esa una prueba suficiente de sus mentiras y engaños?

Lamentamos la pasividad e indolencia de los responsables diocesanos de la custodia de estas obras de arte religioso que, con su actitud de demorar la presentación de la preceptiva denuncia ante las fuerzas del orden, fiados en vanas mentiras y promesas de devolución, están demorando la intervención de las fuerzas policiales en la investigación de estos hechos, haciendo posible que esos objetos de arte religioso del templo parroquial de Cedofeita puedan acabar desapareciendo para siempre en el mercado clandestino de los marchantes dificultando así la recuperación, sino de todos, al menos de algunos, antes de que desaparezcan para siempre ocultos en los salones de las grandes mansiones de los coleccionistas o camino del extranjero, perjudicando así el patrimonio religioso de esta parroquia.

Los feligreses de Cedofeita, a los que, como natural de esa parroquia, uno mis sentimientos de pena y dolor, lloran hoy en silencio y con rabia contenida el engaño, el abandono y la frustración a la que se ven sometidos por causa de estos tristes acontecimientos. Y reclaman, una vez más, que se pongan en marcha por quien corresponda las oportunas diligencias dirigidas a la recuperación de su querido patrimonio religioso con el que, tanto ellos, como sus antepasados alimentaron su fe.-

José Mª Rodríguez

Outros Artigos de José María.

Half triatlón e cia.

   I Half Triatlón. Non comprendo o seu nome, co primeiro signo en números romanos (logo, latín),a primeira parte do nome en inglés, e a segunda, en castelán (non en galego). A nota de prensa de hoxe non o aclara. Os voluntarios son 'máis de cen' (pedían 150), e os participantes aproximaranse ós 500. O desenvolvemento, a mañá do sábado, e os puntos para ver a competición estenderanse ó longo de 100 km, polo que, se queres vela, tes espazo! (ver o recorrido en baixo)

O tríatlon (non está mal escrito, é outra lingua, a galega) ten efectos secundarios. Non só para os atletas e o público, de xeito directo, senón tamén para a hostalería de Ribadeo, e ata para os veciños da zona da Pega.

Imos primeiro polas notas de prensa do concello. Ista primeira é de hoxe mesmo:

A SAÍDA SERÁ DESDE A PRAIA DOS BLOQUES

I Half Triatlón Ribadeo

14/05/2021

O Concello ultima os preparativos para o I Half Triatlón Ribadeo, que se celebrará na localidade mañá, sábado. Preto de 500 participantes federados se darán cita nesta proba, que contará coa colaboración de máis dun cento de voluntarios “para axudar e sinalizar durante o percorrido”, segundo explica o edil de Deportes, Jorge Díaz Freije.

E subliña que "toda a proba está verificada co protocolo covid19. Agardamos que supoña un apoio importante esta fin de semana para os hoteis e restaurantes de Ribadeo".

O alcalde, Fernando Suárez, agradeceu "o apoio necesario e impagable dos Concellos de Barreiros e Trabada. Con todo, e aínda que é importante para o deporte, para Ribadeo e para a economía local, seguro que algunha molestia se pode ocasionar durante o sábado á mañá. Desde a organización, os colaboradores e mais o Concello de Ribadeo queremos pedir desculpas por anticipado ao tempo que solicitamos comprensión pola importancia do evento".

O Half Triatlón Ribadeo realizarase en dúas modalidades: Short e Half. Os participantes na Short nadarán 1000 metros, percorrerán 42 quilómetros en bicicleta e farán 10 quilómetros de carreira a pé. E na Half serán 2000 metros a nado, 81 quilómetros en bicicleta e 19,2 quilómetros de atletismo.

A saída da Short está prevista para as nove da mañá e a da Half para as 9:30 horas.

 A nota anterior é complementaria da nota de prensa de antonte. A notar que os cortes (poño ligazóns na nota para que se saiba a situación das estradas referidas) vai sar en máis lugares que os referidos, pois se non, volverían a Ribadeo polo mesmo lugar que van, e non é así:

DESDE AS 8:45 ÁS 14:30 HORAS

Cortes de tráfico

12/05/2021

O I Half Triatlón Ribadeo, que se celebrará este sábado 15 de maio, reunirá a 470 participantes. A proba ocasionará cortes de tráfico nas estradas LU-P-5207, LU 133 e LU-P-6103 polo que desde o Concello piden desculpas polas molestias que se poidan ocasionar. O concelleiro de Deportes, Jorge Díaz, sinala que haberá desvíos sinalizados.

O edil anunciou que "hai 470 participantes, para as dúas modalidades desta proba. Nunha das especialidades hai 330 e na outra hai 140, que é a máis longa".

Jorge Díaz subliñou que "vai haber varios cortes de estradas, sobre todo na LU-P-5207, que vai desde o colexio público ata o cruce de Vilela, onde hai un cruce coa LU-133, que é a que vai de Reme a Vilamar e chegará tamén o corte á LU-P-6103, que é onde está Vilamartín Grande e que limita con Trabada. Toda esa franxa estaría cortada ao tráfico, salvo excepción ou emerxencia, de nove menos cuarto da mañá e dúas e media da tarde".

O concelleiro de Deportes dixo que "queremos informar a toda a xente que normalmente faga uso desas vías, a esas horas, que van estar cortadas. Teñen outras alternativas tanto os que veñen a Ribadeo desa zona como os que viven neses lugares. Pedimos desculpas porque esta proba é moi importante, pero todo ten as súas trabas de organización".

Díaz Freije engadiu: "volver dar as grazas aos máis de cen voluntarios que fan posible esta proba, homes e mulleres que colaboran para levar a cabo esta importante competición de ámbito nacional, a través da Federación. Volvemos recalcar a boa colaboración cos dous concellos afectados, ademais de Ribadeo, como son Trabada e Barreiros, que colaboran incluso co seu voluntariado no seu ámbito. É de agradecer porque é necesario todo o apoio. Reiteramos que se manteñan todas as precaucións sanitarias".

O edil ribadense espera que "isto sexa un empuxe para o sector turístico, que algo lle poida aportar e que con esta iniciativa empecemos a fortalecer esta rede na que nos servimos todos. Esperamos que vaia ben todo na proba e que para o ano que ven se poida volver facer".

 A do día 6, polo contrario das anteriores, parece dar unha indicación do nome: a proba é nacional, logo ten certa lóxica que se se identifica nación = España, apareza o castelán no nome.

HABERÁ CORTES DE TRÁFICO E DESVÍOS ALTERNATIVOS

I Half Triatlón Ribadeo

06/05/2021

O Concello ultima os preparativos do I Half Triatlón Ribadeo que se celebrará o vindeiro 15 de maio. O edil de Deportes, Jorge Díaz, salienta a importancia desta proba nacional e o impacto económico que pode ter dado o alto nivel de participación.

O concelleiro ribadense lembrou que "o vindeiro 15 de maio se fará, por primeira vez, un triatlón de carácter nacional, a través tanto da Federación Galega como da Federación Nacional. O Concello colabora intensamente coa organización. É un percorrido moi transversal no senso de que toca o ámbito tanto urbano como practicamente todas as parroquias polas que pasa ou ten influencia, incluso ten bastante influencia noutros concellos como Barreiros e Trabada".

O edil de Deportes explicou que "a proba sae dos Bloques, ese entorno tan característico da ría de Ribadeo, aí faise a proba de natación e despois o percorrido en bicicleta pasa por Vilamartín Grande, sube toda a estrada que vai a Santa Cruz, dá a volta e regresa á praia dos Bloques. A continuación sairán cara ao faro, percorrendo unha distancia de 10 ou 15 quilómetros, dependendo das dúas modalidades que se corren dentro da mesma proba e rematará na praza onde está o Concello".

Jorge Díaz sinalou que "é transversal tamén tanto nas administracións como nestes tres concellos que toca, onde temos que dar as grazas aos máis de cen voluntarios que están apoiando a proba, ás distintas institucións e aos distintos Concellos. Queremos agradecer tanto a Barreiros como a Trabada toda a súa colaboración, desde o primeiro momento con voluntarios, ás dúas alcaldesas neste caso. Esperamos que vaia todo ben". 

Para Díaz Freije "loxicamente unha proba tan longa algún trastorno trae entón, desde ás nove menos cuarto da mañá ata as dúas e media da tarde, vai estar cortada a circulación nesa estrada. Queremos advertir que hai alternativas en calquera punto para que a xente se desprace sen ningún tipo de inconveniente. Estes días vaise poñer a sinalización e se hai algunha dúbida que chamen ao Concello para tratar de arranxalo o antes posible".

O concelleiro de Deportes subliñou que "é unha proba importante en todos os sentidos, tamén para o sector hostaleiro que nestas datas que estamos a sufrir os inconvenientes da pandemia tamén se viu afectado. É un pequeno impulso para empezar esta nova etapa que esperemos que vaia todo ben".

 A nota máis vella pedía voluntarios (150):

É PRECISO ANOTARSE NA ÁREA DE DEPORTES DO CONCELLO

Voluntariado para o Half Triatlón Ribadeo

20/04/2021

A organización do I Half Triatlón Ribadeo precida da colaboración de 150 voluntarios para o desenvolvemento da proba o vindeiro 15 de maio.

Desde a Área de Deportes do Concello solicitan "a colaboración de todas as entidades deportivas, clubs e asociacións ou voluntariado en xeral...posto que serán necesarios 150 voluntarios para os diversos cruces de carreira, e ao ser tan longa tentaremos incluso facer varias quendas para que non teñan que estar os voluntarios tanto tempo".

E engaden que "precisamos que os voluntarios estean ás nove da mañá no punto do percorrido que se lles indicará previamente. Algúns poderán estar un pouco máis tarde. E rematarían entre as dúas do mediodía e as cinco da tarde".

As persoas que estean dispostas a colaborar como voluntarios poden anotarse na Área de Deportes do Concello indicando nome e apelidos, DNI, data de nacemento, dirección de correo electrónico, dirección, número de teléfono móbil, talla de camiseta, club ou asociación á que pertencen, carné de conducir (os que o teñan) e dispoñibilidade de conducir. Desde a Concellaría de Deportes explican que “todos eses datos poden remitilos por correo electrónico a Área de Deportes do Concello. A inscrición tamén se pode facer chamando por teléfono á Casa da Xuventude ao 982 129 889".

A Área de Deportes mantivo un encontro cos presidentes das asociacións de veciños das parroquias polas que discorrerá esta proba. Con eles estiveron o concelleiro e o técnico de Deportes, Jorge Díaz e Iván López. 

O Concello ribadense colabora na organización do I Half Triatlón Ribadeo que se vai celebrar o 15 de maio. A proba é puntuable para o Ranking Nacional de Triatlón de Media e Larga Distancia e contará coa participación de máis de 500 atletas. 

   Por último, a explicación do que poñía ó comezo sobre a Pega. Resulta que hai un movemento veciñal reclamando amaños nas vías desa zona, rtendo recibido promesas, pero non feitos. Amañaron o camiño do cemiterio, pero non o resto. Pois onte mesmo estaban botando un pouco de alquitrán e grixo, insuficiente, pero un amaño, ó fin, e ante a pregunta dun veciño, a resposta foi clara: o tríatlon. Deixo algunha das fotos que me pasaron, onde non se observa o nome da rúa, pois por alí son algo escasos:

Ribadeo natural: Reme

   Camiño da Veiga ou de Lugo, Reme queda ás veces como un par de curvas onde hai que poñer tento para non saírse da estrada niin darlle a outro coche. Coido que pasar por alí pensando en mirar para aprezar non é mala idea. Un par de fotos pode amosalo.

A saída da enseada amosa a ría en baixa, a lama das marismas e Asturias ó sur de Vilavedelle.

A ponte do FEVE marca un punto estreito para o río grande na súa desembocadura. O tren, por riba da auga, pero por baixo da estrada N-642, numeración collida despois da posta en pé da Ponte dos Santos, pois antes era a N-634.

Entre a Vía de FEVE e a antiga vía do tren mineiro, hoxe paso para a traída de augas a Ribadeo, un remanso do río forma unha marisma particular.

--

Ribadeo Natural

Programa eleitoral da UPRI - 2007

(extraído do seu blog) 101 medidas para transformar Ribadeo 

“O Ribadeo que queremos está nas túas mans” 101 medidas para transformar Ribadeo 

1. MEDIOAMBIENTE 

1. Continuación da senda costeira E-9 en todo o Territorio Municipal , creación e sinalización de novas rutas de sendeirismo. 2. Executar o proxecto de recuperación como senda verde a ruta do antigo tren mineiro de Vilaodrid. 3. Creación dunha planta de tratamento de residuos agrarios. 4. Aplicación da Axenda 21 Local. 5. Novo Plan Municipal de Residuos (PMR) contemplando: • Creación de compost. • Eliminar contenedores casco urbano. • Recollida neumática. • Separación de aguas fecais/fluviais. • Adquisición dun camión de limpeza viaria. • Adquisición dun camión lavacontenedores. • Adquisición dun camión baldeador. • Fomento da ampliación da recollida selectiva. • Plan anual de educación ambiental (xornadas, conmemoracións, celebracións…). . Instalación do servizo de limpeza viaria en Rinlo. 6. Creación dun bosque-escola no entorno da “Casa da Ría”, a súa reapertura durante todo o ano e posta en marcha do teléfono verde. 7. Limpeza y repoboación con alevins de troita e reo dos ríos do Térmo Municipal. 8. Apoio á recuperación e rehabilitación de hórreos, pombais e muíños. 9. Creación de tres novos parques: un infantil, outro para educación ambiental con material reciclado e un xuvenil. 10. Creación dunha gran zona verde de expansión no casco urbano. 11. Fomento e protección da ría, así como a repoboación da súa marxe con especies autóctonas. 12. Execución dos proxectos de rehabilitación de antigos muíños: regato, vento e mareas. 13. Atención permanente a Áreas Recreativas de parroquias. 14. Construcción do saneamento en tódolos núcleos rurais. 15. Recuperación do río Vilaselán e a súa desembocadura como zona de ocio. 16. Instalación de depuradoras biolóxicas en Vilaselán e Rinlo e nova construcción en Porto. 17. Catalogación e protección de árbores centenarias. 18. Recuperación da antiga fábrica de algas de A Vilavella para “Casa das cunchas” 19. Eliminación da taxa por recollida de enseres. 

2. URBANISMO E INFRAESTRUCTURAS 

1. Aprobación dun PXOM e dun PEPRI. 2. Construcción do Polígono Industrial. 3. Creación do Xulgado de 1ª Instancia. 4. Construcción de novos aparcadoiros no casco urbano, un para vehículos pesados. 5. Peonalización de novas rúas. 6. Reparación e ampliación de beirarrúas no casco urbano e mellora e adecentamento dos accesos. 7. Apertura de novas rúas na zona de expansión do casco urbano. 8. Creación do servizo de resposta ao cidadán a través de INTERNET (Servicio de Atención ao Cidadán) oficina virtual. 9. Acceso gratuito a INTERNET universal, tamén para a zona rural. 10. Rehabilitación do casco histórico e da “Torre dos Moreno”, cedéndose locais para subdelegacións. 11. Adquisición de edificio para Centro de Desenvolvemento Comarcal. 12. Remodelación do entorno da Capela de San Roque e do Colexio Sagrado Corazón. 13. Novo alumeado para Amador Fernández, Avda Asturias e Avda Galicia e O Xardín, mellorando o alumeado público en parroquias e resto do casco urbano. 14. Actuación no entorno do Polideportivo e Avdas de Luarca, Paco Lanza e IES Dionisio Gamallo 15. Construcción de servizos públicos no Parque San Francisco 

3. VÍAS DE COMUNICACIÓN, TRÁFICO E SEGURIDADE CIDADÁ 

1. Construcción de novos aparcadoiros no casco urbano, un para vehículos pesados. 2. Construcción dunha segunda ronda polo borde do litoral para conectar coa circunvalación por Vilaselán. 3. Proxecto da estrada de segunda circunvalación. 4. Asfaltado en parroquias de vías con aglomerado e cunetas en formigón 5. Mellora dos accesos ao Punto Limpo e Depósito de Escombros 6. Mellorar as comunicacións Porto-Casco Urbano 7. Ensanche estrada de Ove-As Aceñas e pontes de FEVE 8. Finalización da estrada Reme-Vilela. 9. Eliminación de tódalas barreiras arquitectónicas e facilitar o acceso de persoas con discapacidade ás praias do concello mediante a construcción de servizos e accesos adecuados 10. Loita contra o tráfico de drogas e prevención do seu consumo. 11. Redacción dun plan de tráfico. 12. Realización de xornadas de Educación Vial. 13. Facer de Ribadeo sede de xornadas de Seguridade para Policías Locais. 14. Instalación de semáforos. 15. Creación dun GRUMIR profesional. 16. Adquisición dun camión contraincendios dotado dunha escaleira para acceder a edificios de máis de sete alturas. 17. Adquisición dunha nova desbrozadora de pistas para zona rural. 

4. EDUCACIÓN E CULTURA. 

1. Creación do Consello Escolar Municipal. 2. Transformación do Observatorio Astronómico da Casa da Ría en Planetario e adquisición dun novo telescopio para cursos de astronomía. 3. Ampliación da oferta educativa: Solicitude de ampliación de estudos de Galego para a Escola Oficial de Idiomas. 4. Potenciación do centro integrado ocupacional (para dar saída aos alumnos que no obteñan o graduado en ESO). 5. Apoio aos centros educativos (celebracións, xornadas, seminarios, programas europeos…) e programación de actividades en colexios despois da xornada escolar. 6. Fomento da lectura a través de bibliotecas na zona rural e nas praias con bandeira azul (bibliopraia) 7. Facer de Ribadeo sede de congresos de profesionais en temporada baixa e sede permanente de cursos de verán; firma dun convenio estable coa EGAP, Colexios Oficiais e as tres Universidades galegas. 8. Posta en marcha e potenciación da “Casa da Xuventude”. 9. Creación dunha Fototeca na antiga “Casa Viejo Pancho”. 10. Adquisición e rehabilitación da Aduana Vella para creación dunha Escola Náutica. 11. Posta en valor do cine-teatro: rehabilitación e ciclos de cine. 12. Fomentar o censarse en Ribadeo (obxectivo pasar a máis de 10.000 habitantes que de feitoo xa existen) a través de campañas informativas con incentivos e como consecuencia solicitude de creación da Comisaría de Policía. 13. Creación da Casa da Música. 14. Potenciación da Banda e a Escola de Música a través de cursos especializados e ampliación de estudos musicais 15. Acercamento da cultura ás parroquias e potenciación das comisións de festas locais. 16. Potenciación da Granxa Escola Pedro Murias. 17. Fundación dun museo 

5. SANIDADE E SERVICIOS SOCIAIS. 

1. Construcción de novas vivendas e rehabilitación das do casco histórico para xóvenes. 2. Atención a persoas dependentes e creación dun grupo de voluntariado. 3. Ampliación da oferta de plazas de Gardería Infantil e creación do servizo de recollida e entrega a domicilio. 4. Creación residencia da Terceira Idade. 5. Creación dun parque para a Terceira Idade. 6. Servizo de autobús para asistencia á Piscina Municipal (xubilados) 7. Servizo de soterramento gratuito en todolos cemiterios do Térmo Municipal. 8. Incentivar o Centro de Día: . Servizo de comedor. . Adecuación dun local para ximnasio. 9. Incentivar o Hospital-Asilo: . Ximnasia Mantemento. . Servizo Fisioterapeuta e callista. 

6. DEPORTES E ASUNTOS MARÍTIMOS. 

1. Creación dunha gran zona deportiva e de ocio en Vilaframil que conteña: . Dous campos de fútbol: un con herba artificial . Un polideportivo. . Unha pista de atletismo. . Dúas pistas de fútbol sala . Dúas pistas de baloncesto . Dúas pistas de tenis . Dúas pistas de padel 2. Habilitar área recreativa de Vilaframil para refuxo de pescadores e Centro de Recursos de pesca deportiva marítima. 3. Fomento dos deportes náuticos. 4. Apoio a clubes deportivos, ao Clube Náutico e clubes de deportes náuticos. 5. Fomento do deporte de base. 6. Contratación dun licenciado de INEF para ximnasia de mantemento a adultos e dirección de escolas deportivas. 7. Solicitar a Escola de Náutica para Ribadeo. 8. Creación dun edificio para deportes náuticos. 9. Construcción dun segundo porto deportivo (o actual está saturado, incluso con os novos pantaláns) en “A Vilavella”. 10. Reparación e ampliación do Polideportivo Municipal. 11. Creación da Concellalía do Mar e Asuntos Marítimos. 12. Fomento dos deportes de praia e organización de campeonatos. 13. Creación dun campo de tiro olímpico en Obe (antigos terreos do vertedoiro municipal). 14. Potenciación do Aeródromo de Vilaframil con apoio institucional para realizar actividades alternativas. 15. Creación dunha pista polideportiva na Vía transversal. 

7. TURISMO, MERCADOS E PRAZA DE ABASTOS. 

1. Potenciar a Praza de Abastos e o mercado semanal. 2. Proxecto de Excelencia Turística: “Q” calidad turística para establecimentos hoteleiros. 3. Renovación da páxina WEB MUNICIPAL e inclusión de tódolos establecimentos hoteleiros. 4. Apoio á creación dunha Estación Náutica. 5. Fomento das relacións cos Centros Galegos. 6. Edición dunha nova Guía de Comercios e Servizos 7. Fomento da celebración de Xornadas Gastronómicas entre os Establecimentos hoteleiros. 8. Impulso para a creación do Patronato de Turismo: “ A Mariña Lucense” 9. Creación dun mirador desde Calvo Sotelo á Capela de S. Miguel. 10. Posta en valor do Castro de “As Grobas” 11. Potenciación zona de “As Catedrais” mediante: . Construcción dun parking. . Autocar desde oficina de turismo para praias. . Acceso desde “Os Castros”. . Instalación dunha oficina de turismo .Construcción dun centro de interpretación

Observatorio? Futuro?

O observatorio de aves, tal como estaba ata o de agora,nunha imaxe de Google Street View.

 

   Onte pasei por alí. Ó ir co meu propio motor humano e non co mecánico de explosión, foime doado o parar, ver e aprezar. Chocoume e fíxeno. Non sabía nada, quizais foi iso o que aumentou a miña curiosidade. Hoxe xa vin a nota de prensa do concello e unha pequena nota no xornal: o observatorio de aves á beira da ría foi desmontado, servindo para facer o chan horizontal nunha área un pouco maior do que xa tiña, e as pedras grandes, para limitar o terreo. 

   Pregúntome como será a protección para evitar que a nova estrutura se convirta de novo nun mexadoiro. Pero, mentres, benvido sexa se logra atraer a atención por un lugar que a merece, como excelente atalaia para observar as aves que pululan pola ría de Ribadeo.

   Asemade, en lugar non lonxe deste, tamén observei que a antiga vía do ferrocarril desbrozouse nun pequeno tramo. Aínda que a nota de prensa non diga nada sobre o particular, espero que sexa o comezo dunha acción para recuperar outro tramo para o seu uso para camiñantes e ciclistas.

   Por certo, o muro pintado que aparece á esquerda da foto, coido que foi abondo anterior a os 'hai 20 anos' que di o alcalde, pero polo momento non teño información que poda presentar como confirmación.

   Deixo en baixo a situación (case no centro da imaxe de OpenStreetMap, xusto no cartel N-642, ó norte de Reme), un par de fotos tomadas onte, e despois, a nota do concello.

 

 

--

Nota de prensa do concello:

BARCIA, DÍAZ E MUNDIÑA VISITARON A VELLA INSTALACIÓN

Miradoiro de aves

19/12/2020

O Concello iniciou a recuperación ambiental do miradoiro de aves sobre a ría, que está situado en Reme na parroquia de Ove. O alcalde, Fernando Suárez, indicou que ten case 20 anos e que se foi deteriorando co paso do tempo. O investimento ascende a 24 200 euros.

O rexedor dixo que "nos últimos anos o Concello leva promovido unha serie de actuacións destinadas á recuperación ambiental e posta en valor da Ría de Ribadeo. Actualmente, como socios do proxecto Life Fluvial, onde temos a sorte de traballar con entidades da talla das Universidades de Oviedo, Santiago de Compostela e Lisboa, entre outras, estamos a continuar coa substitución de especies invasoras como o eucalipto por outras autóctonas, propias do noso hábitat, na marxe galega da Ría de Ribadeo".

Suárez Barcia subliñou que "neste compromiso que seguimos coa protección do medio ambiente e dos espazos aturais, onte comezamos as obras dun proxecto un pouco máis modesto, pero non menos necesario. Estes traballos consisten na recuperación ambiental do miradoiro de aves situado sobre a Ría de Ribadeo en Reme, na parroquia de Ove. Esta infraestrutura, que conta con case 20 anos, foise deteriorando co paso do tempo, ademais de presentar evidentes signos de vandalismo".

O alcalde ribadense explicou que "a actuación en si consiste no desmonte do actual observatorio e do monólito situado ao seu carón, para posteriormente situar un novo observatorio, aberto á estrada nacional N-642 co fin de tentar evitar os danos vandálicos que presenta o equipamento actual. Por outra banda, eliminaranse 3 pés de eucalipto co fin de mellorar a observación da Ría dende este miradoiro, ademais de eliminar os lixos e vertidos difusos que se encontran polo entorno. Por último, instalaranse elementos de control tanto para os vehículos como para as persoas, para limitar o espazo que podan chegar a ocupar, ademais dun panel informativo acerca das normas de comportamento que se deben gardar neste espazo".

Fernando Suárez manifestou: "compre destacar que a actual infraestrutura fóra executada pola Consellería de Medio Ambiente da Xunta de Galicia, pero á hora de querer acometer esta actuación encontrámonos con que o terreo sobre o que se sitúa era de titularidade privada, polo que nun primeiro momento tivemos que levar a cabo unha labor de investigación co fin de dar cos actuais propietarios, os cales, finalmente nos cederon os terreos ao Concello, algo indispensable para poder executar estes traballos".

O rexedor engadiu que "o presuposto dos traballos a realizar é de 24 200 euros, dos que nos subvencionan 20 000, en dúas anualidades A axuda é da Rede Natura, da dirección xeral de Patrimonio Natural da Conselleria de Medio ambiente".

O vello miradoiro no que se está actuar foi visitado nas últimas horas polo alcalde, Fernando Suárez, e os concelleiros de Medio Ambiente e Medio Rural, Jorge Díaz e Jesús Mundiña.

A FERVENZA DO POZO LEXOSO. Emilio Piñeiroa Lozano

O Concello de Ribadeo presenta grandes contrastes que ofrecen ao visitante infinidade de espazos e sensacións diferentes, dende a costa bañada polo Cantábrico (praia das Catedrais, os Castros, Rinlo, Illa Pancha, a ría…) ata os bucólicos vales e montañas do interior.

Na visita ao interior do Concello, parada obrigatoria é a fervenza do pozo Lexoso, cada vez máis visitada. Atópase na parroquia de Arante, entre Remourelle e Vilamaríz.

Con vexetación autóctona: salgueiros, loureiros, acivros, piñeiros, fentos…

Fauna: corzos, xabaríns, raposos, esquíos, corvos, pombos, ras, troitas… pero unha pequena recomendación durante a visita:

“Se ti calas, os animais falan;

se ti falas, eles calan”

COMO CHEGAR: Estrada LU-133 (Vilamar-Reme), km 11.

Dende Ribadeo: pasamos Covelas, o encoro de Lexoso, á dereita deixamos a estrada de Noceda, á esquerda a pista de Vilamariz, e na subida, antes de chegar a Remourelle (km 11) collemos á dereita un camiño forestal que nos leva (200m aprox.) á Fervenza Pozo Lexoso.

Dende a rotonda de Barreiros, Vilamar, Trabada, seguimos dirección Ribadeo; pasamos Remourelle e na baixada (km 11) collemos á esquerda o único camiño forestal, a 200 m aprox., atopamos a Fervenza Pozo Lexoso.

Ruta do encanto

Por fin a ruta do camiño do encanto está chegando a ver o día. Xa comprensible nos carteis que debuxan un recorrido polo interior do concello que sae da oficina turismo, pero que na realidade comeza en Ove (igrexa e hórreos sobre a estrada), segue polo mirador de Santa Cruz, e pola LU-133 pasa á igrexa de Covelas, Pozo Mouro ( ó Pozo Mouro téñoo cualificado no blog de 'marabilloso'), mirador de Remourelle. Alí dá a volta e pasa pola capela da nosa Señora das Virtudes na Ponte, Pazo de Cedofeita e casa de Agrelo. Volve de novo á estrada Reme-Vilamar (LU 133) para desviarse logo ós Petróglifos Podomorfos (As fádegas) e Castro da Pumarega. Pasa logo pola ponte de Pena Tallada e chega ó Pazo de Vilaosende. Despois do Mirador de Lourido volve á vila.
É de esperar que un folleto amplíe os lugares e dé máis explicación que os carteis (na foto, o chantado para indicar o Pozo Mouro), pero se houbo que esperar un ano por eles, é de supoñer que non sexa aíndamañá cando se imprima esa información.

Mapas de Ribadeo

Hoxe por hoxe pódense atopar múltiples mapas de Ribadeo. Dende os de openstreetmap, pasando por Google maps ós mapas do concello, por non falar dos englobados noutras institucións como o sixpac da Xunta (ou o sigpac a nivel estatal) a Confederación Hidrográfica do Cantábrico (que inclúe medio concello, ó sur do Mondigo e chegando xusto ata o sur da illa Pancha, pero ten o mapa de todo), diversos visores da Xunta, como o básico da Información Xeográfica de Galicia, ou o Plan de Ordenación do Litoral, entre outros.
Ó que ía. O caso é que algúns deles, están mal. Aquí deixo algún, con pequenas (ou grandes) diferenzas entre eles:
O primeiro, da obra 'Ribadeo, terra, mar e xente, un homenaxe dos seus pícaros, publicado no 1983 no colexio Público Comarcal de Ribadeo:

O segundo, un 'mapa das parroquias' que se pode ver na páxina do concello e que estivo diante da oficina de turismo por anos, e que se diría copiado na división do dos pícaros:

O terceiro, dun mapa militar de hai case sesenta anos:

O cuarto, un dos planos do PXOM (o D4), un instrumento que coido que sería bo consultar por curiosidade a máis de por interese de propiedade:

 ... os dous primeiros, os que teñen división parroquial, non casan co nomenclator da Xunta. Un caso: Reme de Arriba, incluído en Covelas no nomenclátor da Xunta.

Envases lixeiros, burocracia pesada

Na procura infrutuosa dunha convocatoria do pleno de onte, atópome nas web do concello dúas notas a considerar. A primeira  corresponde a un documento de 100 páxinas, "PROXECTO DE EXPROPIACIÓN PARA A MELLORA E RESTAURACIÓN DE HÁBITATS NATURAIS NO CORREDOR FLUVIOESTUARINO DA RÍA DE RIBADEO ZEC RÍO EO-GALICIA (ES1120002) ZEPA RIBADEO (ES0000085)", aprobado inicialmente por acordo plenario de 24 de maio deste ano e asociado do proxecto LIFE FLUVIAL “Mellora e xestión sostible dos corredores fluviais na Rexión Atlántica Ibérica” (LIFE16 NAT/ES/000771).

O documento ten cousas interesantes, aínda que o que máis me chamou a atención son os planos da zona a expropiar, da ponte da N-642 en Reme cara á ría. Planos públicos, pero que se non é unha cousa destas é difícil que saian á luz. A distribución de fincas nunha zona de marismas da unha idea impacgante do que pode ser o minifundio galego. Por suposto, hai outras cousas, como que nas novas que aparecen na prensa se asocie á eliminación de pinos e eucaliptos o que son marismas, ou o que leva a pensar nos trámites farragoso-administrativos, de data de aprobación preliminar 24 de maio, data de anuncio de publicación no BOE 27/11 (coido que aínda non está publicado) e data de sinatura do proxecto, 18/7.
A outra nota está tamén relacionada co farragoso-administrativo. Trátase de que por fin se vai máis ou menos a normalizar a recollida de lixo, apartado de envases lixeiros, de xeito provisional pola empresa ASCAM mentres o concello se da sacado de arriba o contrato con Soil Recovery, que hai tempo que por problemas propios non recolle.  Procuro na rede e entendo que a 'nova' empresa é ASCAN, non ASCAM, e que ten unha longa historia en internet que inclúe multas por incumprimento. O caso é que polo momento vai funcionar, pero tamén que a seguridade que se pretende cos trámites administrativos para amparar a legalidade evidentemente teñen numerosos defectos que fan que moitas veces non salvagarden a legalidade e sexan un lastre para a boa administración.

Un tramo con accidentes

A N-642, en Openstreetmap.

O tramo entre Ribadeo e Porto, N-642, é dos que ten a marca de 'concentración de accidentes'. Non só ten curvas constantes, peraltes que ás veces non existen ou arcén que ás veces desaparece baixo a area e vexetación, senón que o piso é, por dicilo dalgún xeito suave, 'manifestamente mellorable'. É a isto ó que se refire a recente nota de prensa do concello, pedindo unha actuación que iguale ás xa realizadas na N-640, é dicir, de Porto cara Lugo. Outra cousa é a polémica que pode xerar na guerra de denuncias, reclamacións e desgaste que se mantén últimamente entre PP e BNG no concello.

A N-640, en Reme, no entronque coa Reme-vilamar (LU-133)

BARCIA QUERE QUE A CORPORACIÓN MUNICIPAL SE PRONUNCIE

Mellora na N-642

20/11/2017

O alcalde, Fernando Suárez, levará unha proposta ao vindeiro pleno ordinario para pedirlle á Demarcación de Estradas do Estado en Galicia a dotación dunha partida orzamentaria no ano 2018 destinada a darlle unha capa integral de rodaxe con aglomerado asfáltico á N-642, no treito comprendido entre Ribadeo e Porto. O rexedor subliña que o único que se fixo nos últimos 30 anos foi eliminar fochancas e parchear este importante viario que se atopa nunha situación deplorable.
Fernando Suárez explicou que "queremos levar esta proposición ao próximo pleno da Corporación para que se manifeste no senso de demandarlle ao Ministerio de Fomento que neste ano 2018, ten que dotar dunha partida necesaria para dar unha nova capa integral de rodaxe con aglomerado asfáltico á estrada N-642, e non soamente reparación das fochancas que é o que ven facendo ao longo destes últimos trinta anos".
O rexedor salientou que "hai que ter en conta que a N-642 entre Porto e Ribadeo vila, é unha infraestrutura moi utilizada para sacar o tráfico da Mariña polo interior da provincia, e tamén é un punto de encontro de moito tráfico que ven de Asturias".
Para Suárez Barcia "o estado deplorable no que se atopa fai que teña un risco para multitude de usuarios, e non soamente para os de vehículos de catro rodas, senón de xeito tamén moi importante para os motoristas e especialmente de xeito exponencial para os ciclistas dado a cantidade de grixo solto, as beiravías absolutamente sucias e cheas de grixo, que fai que o día menos pensado teñamos un accidente con consecuencias fatais".
O alcalde ribadense manifestou: "hai que ter en conta que nestes últimos trinta anos non tivo outro tratamento máis aló de remendos".
Fernando Suárez engadiu que "chama a atención que outro treito onde continúa esta N-642, é dicir a N-640 que vai por Porto, Trabada, A Pontenova e Meira, esa si tivo actuacións integrais que son as que pedimos agora nesta parte ao seu paso por Ribadeo. E queremos que a Corporación se pronuncie para demandarlle ao Ministerio de Fomento esta solución que non pode admitir máis demoras".

A ría de Ribadeo que xa non é ría

Lembro ver encher de area a zona dos bloques ou o recheo dos noventa, onde está a lonxa na actualidade. Mais ó pasar por esas zonas xa non mo imaxino se non fago un pequeno esforzo. E quen se lembra da fixación no Fondón, na recta de Reme? así, pouco a pouco (ás veces, moito de xunto) a ría vai perdendo superficie. Hoxe, a ría de Ribadeo, en marea alta, sen contar máis arriba da estrada na ponte da Veiga nin da vía do tren en Reme, ten unha superficie lixeiramente por riba dos 9 km², nove millóns de metros cadrados. Pero a zona portuaria dos pobos da ría (máis a dos bloques), ocupa 0,218 km²,a maioría en Ribadeo, e a maioría de hai uns trinta anos a esta parte, isto é, o 2,4% da superficie actual da ría, case a 0,1% anual. Claro que se contamos algo máis de tempo e abranguemos a fixación de terra na xunqueira de Reme, temos 0,8 km²,e case un 9% da superficie actual da ría.

 

 

Superficies aproximadas de seccións de ría e zonas ocupadas:

A ría, na actualidade, ata a Veiga: