Sobre a demografía actual na zona

Este mesmo mes, un amplo artigo de La Voz de Galicia ofrecía unha táboa coa demografía de cada un dos municipios da Mariña. Aproveitando esa táboa, fixen un reparto de datos para poñer en perspectiva a demografía mariñán dende hai século e medio.
Aproveitei a subdivisión comarcal como referencia, e o resultado é o seguinte:

Na primeira gráfica vese un mentemento da poboación da comarca enteira entre mediados do século XIX ata a migración a Europa dos anos 50/60, a pesares da existencia dunha emigración anterior a América. Tras unha lixeira recuperación nos setenta e posterior meseta, as estatísticas cada menos tempo fan retorcerse lixseiramente a curva, pero amosando un nivel descendente salvo nos primeiros anos do século.
A nivel subcomarca, preséntase no mesmo gráfico a evolución das tres zonas de demarcación recente para comparación, pero sendo desenvoltas na gráfica de abaixo:

Por división administrativa, a menor en terreo e poboación é a da Mariña oriental, coas outras dúas, centra e occidental, máis equilibradas entre sí.
Hai que lembrar que a distribución en comarcas é recente, aínda que no gráfico aparezan agrupados os concellos dende hai século e medio, que foi nos anos noventa cando se dividiu Burela desgaxándose de Cervo (e pasando logo cada un dos dosu municipios a unha comarca diferente), e que as comarcas están formadas por:
Conforman a Comarca da Mariña Oriental: Barreiros, A Pontenova, Ribadeo e Trabada.
Comarca da Mariña Central: Alfoz, Burela, Foz, Lourenzá, Mondoñedo e O Valadouro.
Comarca da Mariña Occidental: Cervo, Ourol, O Vicedo, Viveiro e Xove.
Con estes datos, observamos que as tres zonas teñen unha certa estabilidade de poboación ata os cincoenta, nos que se nota a presión migratoria e comeza o declive absoluto. O declive relativo fronte a España está claro moito antes, pois no período a poboación española multiplicouse por 3, e ata a galega aumentou, aínda que abondo menos.
A partir dos cincoenta, o declive na noza oriental, na que esa integrada Ribadeo, é patente. Nas outras dúas zonas, o reflexo do ascenso de Burela (que conta con Cervo na M. Occidental ata os 90, e logo, na Central) e a implantación de Alcoa, enmascaran o proceso, pero unha vez pasado o tirón de ambas circunstancias, a poboación deixa ver un lixeiro declive tamén na zona occidental mentras se estabiliza na central.

En canto a Ribadeo por si só, o concello segue un patrón con certa semellanza ó da zona en conxunto, pero con particularidades, pois a partires do 1900 o núcleo urbano 'independiza' a súa evolución en relación á zona rural, da que se alimenta, chegando a 1990 no que o tirón xa non queda reducido á propia zona rural, senón que a vila convírtese en auténtica capital comarcal, pasando a absorber de xeito máis patente poboación dos outros concellos e do occidente asturiano e arrastrando a poboación total cara enrriba. De calquera xeito, hai que ter en conta que hoxe a poboación dos catro concellos que constitúen a Mariña Oriental concéntrase na súa maioría en Ribadeo.
Conclusións? Quizáis no momento actual se poideran sacar algunhas conclusións sobre a evolución próxima da poboación na zona ...

Sobre demografía e movementos de poboación

    De xeito periódico aparecen novas sobre demografía en Galicia. O normal é que sexan notas pesimistas en relación a datos reais do desenvolvemento poboacional actual e proxección cara ó futuro dos galegos, mais esta mesma semana apareceron novas sobre o movemento poboacional relacionado coa pandemia, en base a que o INE publicou o censo de xaneiro de 2021. A idea baixo os titulares era que a COVID impulsou un movemento de poboación fóra das cidades.

    A nivel xeral, Galicia acadou un pico poboacional nos anos 80, e logo outro (máis baixo) no 2010. Este último, netamente por entrada de xente de fóra, inmigrantes (e emigrantes retornados). Pero dende esta última data, os rexistros indican que leva perdido 100 000 habitantes, camiño dun 4 % da poboación, unha cantidade considerable. E, só no 2020, máis de 6000 veciños.

    Nese contexto, o dicir que o conxunto das sete cidades galegas perdeu uns 5000 habitantes coido que, sen deixar de ser relevante de por si, pasa a ser algo relativo. E máis aínda cando esas persoas desprazáronse, na práctica, a zonas limítrofes ás cidades, a zonas que poderiamos chamar suburbanas máis ca rurais. E é que as rurais 'auténticas' máis ben seguen a perder peso demográfico dentro de Galicia. Algo que se pode ver comparando números dalgúns lugares, como a provincia de Lugo ou a Mariña (o conxunto das tres definidas 'comarcas' que forman parte dela).

    No caso da provincia, Lugo perdeu dende o 2010 ó 2021, 27 000 habitantes, cousa dun 7% da poboación, e, no 2020, máis de 2000, é dicir, un terzo da perda total de Galicia dese ano, tendo menos dun sexto da poboación.

    Dentro da provincia, se quitamos o entorno da capital, a zona relativamente máis poboada é a da Mariña, aínda que sen ningún núcleo urbano que pase dos 10 000 habitantes (a excepción de que consideremos Viveiro e Covas como un núcleo único). A Mariña perdeu dende o 2010 case 6000 habitantes, máis do 7 %, e no 2020, máis de 300, case un 0,5 %. É dicir, no conxunto da década pasada, perdeu habitantes na práctica na mesma porcentaxe que o resto da provincia (e ben maior que Galicia), e no último ano, que marcaría a diferencia da COVID, a dobre ritmo que Galicia aínda que dito ritmo sexa menor que o da provincia.

    Baixando aínda de nivel, dentro da Mariña, os catro concellos que concentran a maioría da poboación (de oeste a leste, Viveiro, Burela, Foz e Ribadeo), case os dous terzos dela cos datos de 2021 na man, levan subindo porcentaxe de habitantes dentro da comarca (ano 1981, 42 %, 2010, 61 %, 2021, 63 %), aínda que dende 2010 perderan en conxunto case 1000 habitantes, e no 2020, 250, unha porcentaxe neste último caso semellante ó total da Mariña.

 

    Resumindo, os movementos de poboación pola COVID existen, pero en relación á evolución xeral da poboación en Galicia só son unha superposición á tendencia observada con anterioridade. Superposición que aínda está por ver se é ou non pasaxeira fronte a unha tendencia que pode agravarse con problemas como os que ten a Mariña con industrias como Vestas ou Alcoa.

Demografía

Demografía

    Esta tempada pasada teñen xurdido comentarios na bisbarra da Mariña de Lugo sobre a incidencia da pandemia no asentamento da poboación, con movementos que virían afectar a un aumento de residentes censados en Barreiros, Foz ou Ribadeo. A falta de confirmación das cifras, os argumentos son claros: onde se vive mellor e máis seguro? A resposta argumentativa, por parte dos locais, é clara: aquí. Natureza, pureza de aire, auga e terra, tranquilidade, falta de distancias... ou é que non se está a converter nun destino turístico por excelencia? Así, a atracción de xente á zona estaría cantada unha vez que foxen da aglomeración contaxiativa das cidades.
    Coido que no parágrafo anterior habería ao menos tres cousas a obxectar. Serían os números, as bondades e a contradición. Explícome.
    En canto ós números, botando man dos datos dispoñibles de xeito público, os máis actualizados son os co censo de electores, liberados con datos de comezos de cada mes, e dos que os últimos dispoñibles agora mesmo son os de agosto. Certo que non é o de residentes, que sería o propio, pero si unha indicación abondo fiable pola súa relación. Pois entre abril e agosto, nos concellos supostamente afectados, as variacións son comparables ás doutros anos. Hai tan só un par de días algún medio citou de xeito textual a algún alcalde falando de novas inscricións que suporían o 2,5 % da poboación, pero con aumentos de residentes de só o 0,3 %. As contas non casan moi ben sen moito esforzo, e ó final, o que conta, vóltase ó aumento do 0,3 %, normal nestes anos en época de verán. Polo momento, unha cousa é que se teña notado que chegou xente mesmo cando non estaba permitido, e outra que se afinque de xeito permanente.
    En canto ás bondades, cando se expoñen pola nosa parte, polos que queremos á nosa terra, tendemos a sobreponderalas, esquecendo de xeito correlativo as maldades, que tamén contan. Entre elas, o paulatino illamento da zona en transporte público ou a calidade mellorable de internet, que habería que contrapoñer na balanza ós pequenos recorridos necesarios para a vida diaria, considerados avantaxe se vives nun pobo e non nunha aldea, e non tes necesidade de usar os servizos asociados a unha poboación grande. Sen ir máis lonxe, estes días está en marcha unha campaña de sinaturas para tentar que se restableza o servizo de ferrocarril, na actualidade só un tren de ida e outro de volta no que é máis ben unha falta de servizo. E ben, aínda que no resto dos temas tamén se poderían contrapoñer pegas, coido que todos -locais e forasteiros- estamos de acordo en que a calidade de vida tende a ser mellor por estes lares. Pero en calquera caso, hai que lembrar que se a xente non se ten vido para aquí en masa xa antes da pandemia é por algo, sexa o sitio onde están os empregos (aínda coa posibilidade de teletraballo en aumento), a diferencia de soldo, ou mesmo en máis dun caso, non verse afogado por unha vida considerada demasiado tranquila.
    En canto ó último punto, a contradición, é máis difícil de acoller, pois é moito máis difuso que os anteriores. Resúmese en algo así como querer nada e gardar a roupa. En xeral, estamos encantados de ser lugar de acollida, de que aumente a poboación, esquecendo que iso significa... que a poboación aumenta! É dicir, que aumenta o número de xente e con iso, tenden a diminuír as bondades ás que se alude precisamente por ter baixa poboación.
    E un aparte. Que significa demográficamente? Coido que está por ver a influenza posible dun movemento así na pirámide demográfica dunha comarca (tres comarcas, segundo a Xunta) que leva perdido o 10 % da súa poboación nos últimos corenta anos, aínda sen a crise provocada pola evolución de Alcoa, motor industrial da zona.

Demografía: Vilalba

   Hai algún tempo que veño seguindo as variacións da poboación nalgúns lugares, entre eles, Vilalba. En pouco tempo estarán dispoñibles na rede os datos censais do 2021, pois fanse cada 10 anos. Por outras estatísticas, o total do censo para esta volta ha andar arredor dos 14 000 habitantes ou pouco máis. Como se ve en baixo, en liña cos datos anteriores...

   Recollo os datos do instituto galego de estatística correspondentes ó censo do concello Vilalbés e deixo varios grupos en táboas e gráficas:

   O primeiro, presentación da táboa por grupos de idade dos censos de 1991, 2001 e 2011:

Censo de Poboación segundo sexo e grupos quinquenais de idade

   Pódese aprezar o descenso continuado dos totais, case un -7 % en 20 anos, porcentaxe que prevexo que se incrementara entre o 2011 e 2021. Ademais, poñendo un pouco de atención, poden notarse outras cousas, como que a poboación vai envellecendo (os grupos máis numerosos cada vez teñen máis idade, e os grupos máis novos son abondo menos numerosos), ou mesmo que se algún grupo aumenta en número ó ir avanzando o tempo e polo tanto a idade dos seus compoñentes, é porque houbo inmigración: así, o grupo de 0 a 4 anos ten 392 persoas no 2001, e polo tanto o grupo de 10 a 14 anos de 10 anos máis tarde, 2011, debera ter como moito esas 392 persoas, mais ten 441. Estas cousas quizáis se poden ver mellor de xeito gráfico:

 

   O gráfico anterior, representando as tres series da táboa, amosa de xeito claro o desprazamento da xente en idade dunha a outra serie. Para explicalo mellor, na gráfica seguinte apuntei varias cousas:

   A: A xente do que podemos chamar 'baby boom' español, que no 1991 tiña entre 25 e 29 anos, pasa no 2001 a ter entre 35 e 39, e no 2010 a ter entre 45 e 49. Vemos que case non hai variación nos números (1180, 1163, 1185, como pode observarse na táboa). Evidentemente, hai xente que morrería no medio, ou que emigraría. Os números compénsanse mediante a inmigración.

   B: Parello ó anterior está o grupo que en 1991 tiña entre 55 e 59 anos, os nados xusto antes da guerra civil. Neste caso, no 2001 terían entre 65 e 69 e no 2011 entre 75 e 79, idades nas que comeza a haber máis mortandade por cuestións de idade, e nas que os movementos de poboación tanto para emigrar (e, naturalmente, como para inmigrar) son menores, o que fai que o pico cada vez sexa máis baixo: 1260, 1197 e 1037 respectivamente.

   No medio entre ambos máximos, entre o grupo A e B, a caída da natalidade no entorno da guerra civil e anos posteriores cheos de carencias de todo tipo.

   C: A finais dos anos '70 do século pasado houbo un breve e lixeiro repunte da natalidade, non pola suba de porcentaxes de nacementos en relación ás mulleres fértiles, senón pola chegada á idade normal de reprodución dos grupos máis numerosos. Algo que só evitou a caída en picado por uns poucos anos, ata estabilizarse nuns 150 nacementos ó ano.

   Pero eses 150 nacementos significan que para repoñer o total da poboación do concello necesitaríanse 100 anos. Como a esperanza de vida é abondo inferior, está claro que ou hai unha forte inmigración ou a poboación continuará diminuíndo no conxunto do concello. Cousas como o polígono e o trasvase de xente dende a aldea ó pobo manteñen o núcleo urbán polo momento sen decaer. Por canto tempo? Se en tempos se dicía que Vilalba tiña dinamismo porque vivía das parroquias do seu entorno, agora, ó decaer as parroquias, de non cambiar as relacións, é previsible que tamén Vilalba-pobo remate por decaer.

   Unha última gráfica, que representa os mesmos datos de xeito diferente, amosa como a curva vai desprazánsose cara á dereita, quedano o total, o punto máis alto da curva, cada vez máis diminuído.

Para comparar: Demografía: Ribadeo

Demografía

A conto dunha nova sentenza sobre a construcción en Ribadeo, despois do post recente sobre o tema, lembreime dalgunha gráfica que fixen hai algún tempo a partir de datos do INE, a contrastar tamén co censo electoral recente. Ó fin, demografía e construcciónde vivendas deberan estar ligadas...
Con datos qu enon aparecen nas series que presento aquí, vése que a úntima década marcou un fito na poboación ribadense, ó chegar perto dos 10 000 habitanates, así como tamén marcou un fito polo incremento poboacional, abondo máis forte que as series representadas (incluíndo a xeral, a máis baixa, que necesita premer sobre ela co rato para poder ser vista de xeito adecuado)

Catro gráficas e unha comparación: a demografía china e a galega

Foi nova esta semana: O xigante chino cambia a súa política de 'fillo único'. Dende occidente, a medida sempre foi vista como aberrante, a pesares das numerosas excepcións que tiña: impoñer á poboación que cada parella tivera un só fillo foi todo un shock intervencionista do estado na esfera de nivel individual/de parella. Poderiamos facer comparacións a nivel de supervivencia e necesidades vitais da poboación, para tentar comprender a orixe da medida, pero non vou facelo, senón só analizar algunha consecuencia de xeito visual.
Para iso, collín datos demográficos de China e Galicia en diversas páxinas da wikipedia, baseados en estatísticas oficiais, e fixen catro representacións gráficas. As dúas primeiras, referidas respectivamente á evolución demográfica china e galega, teñen unha escala temporal semellante, aínda que, debido á evidente diferenza de poboación a escala de cantidades de poboación está en relación case 500:1.
O interesante é que na China, en menos de 40 anos a partir de 1953 no que comezan os datos que recompilei, a poboación duplicouse, e iso que foi xa en 1979 cando se implantou a lei do fillo único. Ademais, nótase que a implantación da lei necesitou dun tempo, pois foi só a mediados da década de 1990 cando o medrar se ralentizou a 'só' uns 30 millóns ó ano, a pesares do aumento da poboación en idade fértil. E aínda segue a medrar a ese ritmo, aínda que estivera previsto, antes do anuncio desta semana, que a poboación podería comezar a diminuír a partires de 2030.
A gráfica semellante para Galicia arroxa outra realidade ben diferente: a poboación mantense ou cae lixeiramente, mesmo co retorno da emigración da última parte do século pasado e a inmigración da primeira década dos 2000. Aquí non temos unha política de un só fillo de xeito oficial, pero practicámola de xeito individual e severo dende hai tempo. De novo, non entro nos condicionantes socioeconómicos ou de mentalidade que poderían sustentar esa decisión, pero é de recalcar que a poboación galega era xa, de antes, abondo máis envellecida que a china.

Por iso, a gráfica de embaixo é explicativa: o perfil democráfico chino, aínda hoxe, momento no que se derogou a lei do fillo único presumiblemente debido á previsión de crecemento negativo e asimetría inducida de nacementos entre sexos, é abondo diferente. Para facernos unha idea, a poboación 0-4 en Galicia son 110 000 persoas, dun total de case 2 800 000, o que representaría, a ese nivel de nacementos, máis de 100 anos para renovar a poboación total de Galicia (como a fecundidade das mulleres non chega ós 50 anos, iso significa unha perda de máis da metade da poboación nese período de 50 anos). Mentras, en China, os números son 75,5 millóns dun total de 1328 millóns, é dicir, necesitarían 70 anos nada máis, o que significaría nos 50 anos ditos antes, unha perda de só 1/4 da poboación...

Máis aló da visión dunha poboación para manter o nivel de poder relativo respecto a outras poboacións en número, ou para manter un desenvolvemento imposible por causas de recursos naturais, ou para asegurar un 'servizo económico' interxeracional, coido que deberamos prestar atención ás medidas de conciliación socio-laboral quitándolle a primacía decisoria a unha economía entendida en función do medre de ganancias, e no tecido dunha rede social comunitaria, que non asistencial, como un aparte.
De calquera xeito, deixo os comentarios anteriores sen continuidade nin precisión posterior: o que pretendía era amosar os números para resaltar que na China, con razón ou sen ela nas decisións, tómanse estas cousas concedéndolles unha importancia que aquí non se lles da.
*Dicía hai algún tempo:"Moita taxa de repoboación non é boa para o planeta, aínda que poda selo para unha comunidade concreta considerada illada. Demasiado pouca, tampouco, como pode verse de xeito doado. No medio estaría a virtude, pero polo momento, non é o caso de Galicia."
Bonus: quizáis a alguén lle oriente esta ligazón do blog guerra eterna sobre o cambio normativo chino, ou esta gráfica de hai xa un par de anos sobre a pirámide poboacional en España, ou poda usala como comparación das que presento enriba (ver que parécese, que é ben diferente da galega e a previsión do que representaría o paso de 10 anos)

Máis sobre demografía en http://ribadeando.blogspot.com.es/search/label/poboación

O bocata demográfico

Ribadeo non é unha excepción dentro de Galicia: todos sabemos que temos un 'problema demográfico' que ata fai que pidamos axuda á UE.
A cousa é que se temos unha situación de 1,05 fillos por muller, iso quere dicir que, fluxos migratorios aparte, nuns 20-25 anos, unha xeración, a cantidade de xente con isa idade será a metade que hoxe. cos problemas de mantemento dos 'vellos' por parte dos 'novos'. Coido que a iso habería que sumarlle que ó envellecer, a sociedade perde vigor como calquera outro organismo o fai. E, no caso de Galicia, hai que sumarlle os efecto da emigración que estamos a ter na actualidade, un saldo migratorio que agrava a falta dunha taxa de reposición xeracional. Sumémoslle ademais o desemprego. E redondeemos conque na actualidade a formación das novas xeracións supera á das antigas, deixando o termo medio da poboación peor formado. O panorama é catastrófico. A máis aínda se se empregan os números para comparar con outras zonas nas que a poboación está medrando de xeito vexetativo. A perda de relevancia da nosa terra aumenta en perspectiva.
Quizáis Ribadeo non o note tanto como Trabada, por poñer un exemplo, pero Galicia é unha das zonas máis sinaladas de toda Europa a este respecto.
A nivel mundial, en troques, o problema é máis ben outro: o exceso de poboación, que fai que se consuman máis e máis recursos, ó que se suma ó aumento do consumo por un desarrollismo que aínda non soubemos remprazar ou a xeración de traballo para absorber unha man de obra que medra. Entre ambos estamos levando ó planeta a unha situación límite de difícil solución sen trauma.
Hai anos, a China viu o problema da sobrepoboación e, como país dictatorial, introduxo a política do 'fillo único', que non impediu que aínda medrara algo máis, pero que fixo que a India esteña xa á súa altura en demografía e facilitou o despegue económico que está vivindo o país. Agora veñen outros 'efectos secundarios', como a desproporción homes-mulleres por efecto do feminicidio infantil ou un rampante problema de coidado á vellez. En Galicia estamos a ter esa mesma política sen unha prohibición expresa como na China e agora, no medio dunha crise económica.

Variación demográfica medrando dun xeito constante ou diminuíndo asemade dun xeito constante. O segundo corresponde de xeito aproximado á taxa actual de Galicia.

Moita taxa de repoboación non é boa para o planeta, aínda que poda selo para unha comunidade concreta considerada illada. Demasiado pouca, tampouco, como pode verse de xeito doado. No medio estaría a virtude, pero polo momento, non é o caso de Galicia. É como un bocata demográfico: as dúas tapas deixan dentro a parte máis substanciosa. E neste caso, as tapas están feitas de mal material: hoxe por hoxe, coa xestión que se está a levar de desenvolvemento e social, ambas representan un suicidio do planeta ou da sociedade correspondente.

Retrocedendo, que é xerundio!

 

Retrocedendo, que é xerundio!

    Un ano máis, diversas análises que se van facendo de ano en ano e que neste 2024 viñeron a cristalizar hai pouco cos datos do IGE, manifestan nos seus informes un deterioro do galego. Poden verse os datos obtidos a partir da páxina https://www.ige.gal/web/mostrar_actividade_estatistica.jsp?codigo=0206004. Entendámonos, as análises anteditas refírense ó retroceso no uso da lingua, pero, como se ten repetido moitas veces, o galego (lingua) como vehículo de transmisión é algo así como a proa do galego en sentido amplo: da identidade galega, do ‘espírito’, da demografía e ata en certo xeito, da economía galega entendendo como tal a que ten a cabeza impositiva en Galicia e non no paraíso fiscal madrileño, aínda que produza na terra dos mil ríos.

    A lingua non deixa de ser, en termos económicos, un capital, un recurso que máis ou menos pode cuantificarse cun valor. Ó fin, non se di que o principal activo económico do Reino Unido da Gran Bretaña é o inglés? Pois ben, a ‘empresa-galego’ tal parece que está nun decaemento imparable que leva directo á súa bancarrota, arrastrando consigo a parte (pode parecer pequena, pero polo momento non tanto, por moito que estea a encoller) da economía, e representando un aspecto negativo para o conxunto do desenvolvemento económico.

    Digo o anterior como lembranza e como o aviso dunha posta en valor que non se soe facer en relación á nosa lingua, nun mundo no que os cartos soen poñerse moitas veces como valor primeiro, non porque (eu) considere que así deba ser.

    O caso é que mesmo nunha situación de baixa non só continuada senón tamén acelerada, dende a institución ‘Xunta’ acalan a animosidade dicindo algo así como que o galego aínda é maioritario (‘O secretario xeral de Política Lingüística non ve “hexemonía do castelán”’), por moito que os números amosen outra realidade e como se esa afirmación fixera de motivo desestimante ou mesmo deslexitimador de cambios necesarios no manexo lingüístico.

    O caso é (tamén) que o galego está pasando a ser cousa de vellos en idade (en espírito, habería que fiar máis fino), tendo unha composición de usuarios (parlantes sobre todo, máis que escribintes) máis desequilibrada aínda da que se pode observar na pirámide de poboación. Un gráfico, por certo, que coido sería moi ilustrativo, non teño visto en ningures e non teño feito por unha mistura de medo e vagancia.

    Levo moito tempo pensando que debemos de enfrontar como sociedade ese retroceso,. Non só dende as institucións, senón que tamén nos toca a cada un de nós, galegofalantes, tentar non só de usalo nos intercambios diarios, senón de estendelo mediante a creación e a súa difusión, o impulso da ciencia ou da economía, en fin, mediante a nosa contribución individual e coordinada ó seu florecemento mil primaveras máis.

A poboación de Galicia, un pouco máis aló da noticia

 A poboación de Galicia, un pouco máis aló da noticia

    Xa chegou. O último informe estatístico xa está aquí, e logo del, tamén a proxección para os próximos anos e décadas. E con eles, a noticia: Galicia perde poboación. E despois, o rachar as vestiduras: Que imos facer?

    Coido que o primeiro é ir paso a paso: Galicia, que se prevé polo INE (Proyecciones de Población 2022-2072) que perda 35 000 habitantes nos próximos 15 anos, isto é, cousa do 1,5 % de poboación actual, perdeu unha cantidade maior de habitantes no anterior período de 15 anos: aproximadamente, o dobre do que se prevé para o próximo período quincenal. Por certo, que o máximo da poboación de Galicia, segundo as estatísticas do INE a disposición, acadouse a comezos dos oitenta do pasado século, con máis de cen mil habitantes máis que agora. Dende aquela, Ourense e Lugo veñen diminuíndo poboación ano tras ano case de xeito estacionario, mentres que A Coruña e Pontevedra o fan de xeito irregular dende hai uns quince anos, sendo a tendencia de toda a serie que Pontevedra sexa a de mellor saldo positivo, e Ourense, a de maior saldo negativo.

    Fiando un pouco máis fino, sen a inmigración, a cousa tinguiríase abondo máis de números negativos. E cara ó futuro, o mesmo: a previsión é que a porcentaxe de inmigrantes aumente (nota: sexa cal sexa a política migratoria, que só significaría un axuste!). O mesmo que se prevé aumentará a idade media dos habitantes, inmigrantes incluídos. Iso, a pesar de que no 2020, a raíz da pandemia, produciuse unha rebaixa de case un ano e tres meses na esperanza de vida da poboación, tanto para homes, baixando dos 80 anos, como para mulleres, quedando só un pouco por riba dos 85.

    Naturalmente, isto ten implicacións, dende o despoboamento rural e a atención das terras e territorio, á estrutura social ou á lingua. Non só se pode ver o aumento de núcleos abandonados, senón tamén que a hostalería en moitas zonas é atendida cun acento 'castelán forasteiro'.

    Mais ata o de agora, a mentalidade coa que se ven afrontando o tema demográfico é a mesma que na economía: o medre sen límite, canto máis mellor, sen ter en conta o que significa o medre, os límites do planeta, a distribución de bens, etc, e iso, en ambos temas. As vilas queren ser cidades, e as cidades, ser máis grandes, por riba da calidade de vida que se desfruta nelas, da que se fala como propaganda, mentres que o medrar úsase para o manexo de cartos e poder. E así, cando se fala do envellecemento poboacional, deseguida sae a 'oportunidade de negocio' que representan os maiores, coa punta de lanza das residencias de anciáns ('de maiores') e a necesidade de 'empregados' e de formación de xente para tal fin, sen explorar outras posibles vías (que non se consideran 'negocio'). 

    A esa mentalidade hai que sumarlle o xeito propio de realización das estatísticas, que considera proxeccións lineares sobre os números actuais e pasados, sen tentar aproximar crises en marcha ou cambios de tendencia previsibles por desafíos que se ven no horizonte ou xa nos seus comezos, pero de difícil cuantificación. É dicir, algo embarazoso para poder predicir con certa precisión máis aló duns poucos anos. E algo que se pode observar cando se nota a amplitude posible de variación nas previsións, que para España abrangue dende os 48 ós 57 millóns de persoas para 2072, a cincuenta anos vista, e sabendo aínda así que esas marxes teñen a posibilidade dun amplo erro. E eses números, só tendo en conta a posible variación da fecundidade, que, en calquera caso, non se prevé chegue a taxa de reposición en ningún momento. É dicir, a poboación caería, e moito, sen o recurso á inmigración.

    Carpe diem e 'tate o que tas', desfruta do momento e céntrate nos problemas que podes e tes que solucionar agora, e deixa os cantos de serea de aumento indefinido de poboación en aras dunha loa do imperio nacional nacionalista. A demografía é un problema no sentido de que estamos afeitos a outros perfís demográficos, nos que vemos máis facilidades por ese estar afeitos. E claro, temos que adaptarnos, comezando por cambiar de mentalidade.

O próximo consistorio ribadense voltará ter 13 concelleiros

Nas eleccións de 2015, o salón de plenos de Ribadeo tivo que reformarse para dar acolida a 17 electos. Nas próximas eleccións poderá volver á antiga disposición, segundo a evolución demográfica segundo os datos do instituto galego de estatística. A falta aínda dun ano de datos, á vista da demografía ribadense, é o máis probable. Na táboa indícanse os datos ó comezo de cada ano (os últimos viron a vista a semana pasada):

A gráfica do censo de Ribadeo mantense abondo plana dende mediados do século XIX, observando o maior repunte na primeira década deste século (a ter en conta que antes os datos eran tomados por décadas, co que puido ter habido algunha variación grande que quedara enmascarada entre dúas décadas)

Ampliando a escala vertical, obtemos un detalle moito maior, e observamos que dende hai dez anos prodúcense variacións moito máis aleatorias que antes, pero con incrementos ou decrementos abondo máis pequenos.

 Algo que confirma a gráfica seguinte, a dos incrementos de poboacion anual, que pasa un pico no 2006 para convertirse en errática a partir de 2010:

Por último, unha curiosidade: a porcentaxe de mulleres matívose ata 2005 por riba do 53% (53 mulleres fronte a 47 homes) para baixar na actualidade a pouco máis do 52% (52 mulleres fronte a 48 homes):

MUNDO Y CIUDAD. Diario de un confinado en Olavide. Ángel Alda

Sevilla. La ciudad más representativa en España del espíritu clásico, medieval y renacentista. Y dónde transcurre el sueño final de esta entrega del Diario de un Confinado en Olavide.

 

MUNDO Y CIUDAD

    26 de marzo de 2021 

 

    “Este libro comienza con una ciudad que era, simbólicamente, un mundo; termina con un mundo que se ha convertido, en muchos aspectos prácticos, en una ciudad" 

 

    Lewis Mumford, uno de los talentos fundamentales de la historia y la sociología del siglo XX, empezaba su libro "La Ciudad y la Historia" con el párrafo que he utilizado de entradilla para esta nota semanal.

    Fue un libro que me impresionó en su momento y por eso lo he recordado. No hago más que pensar en los últimos tiempos sobre los cambios que se empiezan a adivinar en nuestras ciudades. Como la pandemia se presenta como un acelerador de movimientos que nos van a llevar hacia un modelo de ciudad irreconocible. Por lo menos para las generaciones más mayores que llegamos a vivir los últimos momentos de la ciudad tradicional española, de aquella ciudad donde a la vuelta de la esquina se adivinaba el campo. La ciudad de los oficios, de las corporaciones, del comercio amable, de los vecinos que eran casi de la familia, que te prestaban el último vaso de aceite y te socorrían en las desgracias. La ciudad en la que los niños eran los reyes de la calle y en las que las distancias entre el trabajo y la vivienda eran amistosas.

    Y cuando hablo de cambio no me refiero a un nuevo paisaje de grúas por doquier. Eso ya lo hemos vivido. Estoy pensando en una ciudad nueva convertida en un paraíso para visitantes, terrazas, museos, calles espectáculo y un infierno de ruidos para los vecinos. Ciudades con barrios segregados, con servicios desproporcionados a favor de unos ciudadanos en detrimento de otros. Ciudades especulativas de imposible acceso para trabajadores medios. Ciudades llenas de barreras arquitectónicas, con tráficos imposibles, con aceras cegadas de patinetes y bicis. Con las famosas dark kitchen llenando los patios de manzana y los ciclistas llamados riders cruzando entre las muchedumbres. Ciudades convertidas en set de rodaje de series juveniles y platós de concursos de baile. Un futuro Blade Runner. Visiones fantásticas que te obligan a pensar en el pasado.

    Sabemos que la ciudad surge en la sociedad neolítica aunque todavía no sepamos muy bien a través de qué mecanismos. Posiblemente por razones muy diversas relacionadas con exigencias de producción de las nacientes agricultura y ganadería. Control de las fuentes y los ríos. Especialización productiva. Defensa. Vete a saber. Mumford, que en el fondo era un ácrata y un romántico de cuidado, pensaba que fueron fundamentalmente razones políticas. Control social y hegemonía nobiliaria. Nos pasa lo mismo a la hora de especular de qué forma las viejas sociedades de cazadores y recolectores se convierten en sociedades sedentarias. Demografía, crisis ecológica, clima. O la santa voluntad de las tribus, es decir, razones políticas. Vocación. Incluso hay teorías muy modernas que especulan con la posibilidad de que las poblaciones cazadoras y recolectoras de Europa desaparecieran antes del Neolítico y que las poblaciones humanas que dieron cuerpo a la revolución campesina, ganadera y poblacional fueran otras poblaciones humanas distintas del sapiens del paleolítico continental que posiblemente desapareció al tiempo que sus primos neandertales.

    De cómo fue posible que sociedades muy igualitarias y autogestionadas acaban convertidas en sociedades jerarquizadas y autoritarias hay también muchas teorías. La primera: el tiempo de la transición fue larguísimo. Las cosas no ocurrieron en un pispás. La especialización productiva, la defensiva, el cambio de roles sexuales. Y sobre todo la política. El arte del control social. La dimensión. No es lo mismo una aldea, que una agrupación política de aldeas. Ni una ciudad amurallada que una federación de ciudades. O un imperio. O una cultura o civilización. El materialismo histórico nos ha hecho pensar en una evolución relacionada con los medios de producción y las relaciones sociales. Pero también debieron de intervenir en este largo proceso factores simbólicos, religiosos, poéticos. De eso escribe largo y tendido el maestro Mumford.

    El viejo talento cazador, la disciplina de la caza, contribuyó a dar forma al nuevo orden social de las nuevas aldeas y poblaciones.

    La sustitución del consejo de ancianos por las jerarquías militares y familiares no debió ser un proceso fácil ni lineal pero de alguna forma las sociedades supieron aprovechar las viejas estructuras de poder.

    El caso es que el mundo ya no fue lo mismo. Nuevos oficios, nuevos talentos. Y una capacidad de ordenar la sociedad novedosa. Los chamanes convertidos en sacerdotes de nuevos cultos religiosos. O en médicos y cuidadores. Las mujeres y los hombres encontrando roles de comportamiento muy diferentes a los de la sociedad de las cavernas. Tantos cambios. Tantas contradicciones al tiempo.

    Los griegos fueron capaces de resolver esas contradicciones. Mantuvieron la escala aldeana. Su concepción de ciudades abiertas, sin murallas. Y su invento de la democracia a través de la ciudadanía. Por supuesto que creando instituciones como el esclavismo. No todo en Grecia era una postal.

    Pero Roma inventa el imperialismo y se despreocupa de las personas. Traiciona a Grecia y recupera los valores antiguos de las ciudades mesopotámicas.

    La ciudad medieval. La gran maltratada por la historia. Observamos, desde la lejanía de la historia, la ciudad medieval a través del literario hacinamiento y de las imágenes de las pestes y nos olvidamos del formidable invento de los mercados, verdadero punto de intersección entre ciudad y naturaleza, del invento de las monedas, orden comercial, tribunales locales, el derecho a portar armas. El peso benéfico de las iglesias. La creación de los burgueses.

    Y al final la gran tragedia de las ciudades carbón como las llama Mumford. Las ciudades industriales dickensianas. Ciudades que al margen de los cambios históricos de los dos últimos siglos, electrificación, motorización, han sabido mantener una imagen muy pareja. La imagen de sociedades de clases, de barrios ricos y pobres. Ciudades de arriba y abajo. Eso es lo que está entrando en combustión.

    ¿Qué ciudad representará en el futuro aquella en la que las relaciones sociales se desarrollen fundamentalmente en la red, en la nube? ¿Asistiremos a un fenómeno inverso de vuelta al campo, al rural? ¿El teletrabajo como altera la vida urbana?¿Que forma adaptará la cultura del futuro?

    Demasiadas preguntas. El debate está servido. Lo único que sabemos es que son tiempos de cambio. Ignoramos en qué medida los poderosos del mundo están fijando nuevos modelos. Puede que ya nadie esté a los mandos y que nos dirijamos hacia un futuro caótico.

    Por algún lado saldrá el sol. Yo me estoy cansando ya de tanto especular. El arte quiere seguir teniendo una pista libre.

    Besos para todas.

    Ángel 

 

    POSDATA

    Justo esta noche me tocaba pasear por una Sevilla soñada. Puede que la ciudad más clásica, medieval y renacentista de España. La transformación vivida en el espacio de mi ensoñación me ha desvelado media noche. Les cuento. Las palomas blancas desaparecidas. Se fueron, nadie sabe dónde. Mucha limpieza en las calles. Un clima de primavera perfumado por el azahar. Las puertas de las iglesias abiertas para la visita de los fieles que parecían preferir las terrazas de las avenidas y las sombras de las viejas plazas. Cerca de la Torre del Oro un enorme campo de refugiados y enfrente al otro lado del río alambradas que cerraban otro campo de refugiados. Los de este lado del río eran blancos, los de Triana negros. Como si hubiese castas para el desastre. Los gorrillas estaban al mando en ambos escenarios de la reclusión a modo de guardias de seguridad. Se les veía enérgicos, marciales. Muy puestos en la dignidad del cargo. En cada esquina grupos de médicos y de enfermeros cómodamente instalados bajo marquesinas feriales de rayas verdes y blancas esperaban a los vecinos para inyectarles su vacuna. Los encargados de tal faena estaban vestidos de luces y sus jeringuillas tenían la forma de banderillas.

    No veía por ninguna parte coches de caballos. Me iba acercando a la catedral al tiempo que las calles se llenaban de nazarenos armados con guitarras eléctricas. El público, admirado y sobrecogido por la emoción, se arrodillaba al paso de ese ejército musical. En cualquier momento desde los balcones cantantes clones del Camarón improvisaban saetas rockeras. Me veía a mi mismo huir del centro como de la peste y avanzar entre masas por Sierpes hasta la plaza del Duque y luego por Trajano hasta la Alameda. Terminaba en la Macarena, en la puerta de la casa en la calle Malpartida de mi amiga Chari. En el sueño sabía que ya había fallecido pero la llamaba a gritos desde abajo. Los vecinos me tiraban tiestos. En ese momento ya no sé si desperté o deje de soñar. El caso es que estoy vivo y compartiendo la pesadilla con ustedes.

    Lo dicho. Besos.

Da música ó PXOM

Mentres tento de procurar unha reseña do concerto de onte na prensa e o que atopo é fútbol, hoxe de casualidade vin prepararse para marchar á banda portuguesa, que se aloxou no C.P. Gregorio Sanz de Ribadeo. Pero, como non hai máis que atopar (bo, que ó final non actuou na igrexa) paso a algunhas cousas do PXOM.
Na realidade, despois de 'Resposta rápida', 'Para meditar sobre o PXOM de Ribadeo', 'Domingo de Ramos', 'Sen oposición',
Queima... ista é a primeira entrada un pouco sistemática. Trata sobre as 50 primeiras páxinas da memoria do PXOM. Valla dicir, algo así como a presentación do plan.
Sorprende que cun goberno do BNG o plan vaia en castelán (con nomes en galego polo medio), pero isa é a tónica da memoria e dos planos en relación ós 112,3km² do concello (algo que non teño claro que non implique un erro de preto do 5%).
Entrando en materia, non parece que os redactores do plan 'entraran moito en materia' dándose uns paseos por Ribadeo antes ou ó momento de coller e poñerse a traballar cos planos. Parece máis ben unha obra de estudo, deixando a realidade fóra. E non me refiro só polos gazapos nos planos. Non deixa de ser curioso asemade que sexa a mesma empresa redactora do revirado plan anterior (ver as alegacións do Tesón) a que se encargue deste.
Na memoria, páxina 12, obsérvase que non existe a autovía como estrutura de comunicación, citando unha conxestionada estrada costeira sen máis, e dispoñendo doutras referencias semellantes noutros lugares.
Unha páxina máis adiante recolleo de Vilaframil como o 'único aeródromo da provincia', cando sempre crin que era máis coñecido Rozas que Vilaframil, pois en tempos tivo vóos regulares.
Os datos demográficos que usa na páxina 14 son os do censo 2001, nos que Ribadeo aparece con 9163 habitantes, e non cos 10000 que pretendía o alcalde o pasado anoe que estaban pendentes de comprobación. O caso é que hai entre ambas cifras unha diferencia de perto do 10%, e 7 anos de diferencia nos que Ribadeo evolucionou. É certo que o plan preténdese para 30 anos, pero esa diferencia implica que se parte xa cunha incertidume inicial correspondente a un cuarto de dita cifra, o que se ve apoiado porque na p.15 realiza unha recompilación de dados sobre a demografía anterior de Ribadeo e non os proxecta sobre a futura. É dicir, algo así como se contaran máis os habitantes de Ribadeo no 1991 que a día de hoxe, como se corrobora na p.22 onde se toma como base os dados das vivendas no 1991. Cambiou Ribadeo dende entón? Coido que si.
Nas páxinas 20 ou 25 aparecen algúns dados curiosos, que hai que ver á luz dos bailes de datas delatados no parágrafo anterior: dous de cada cinco empregos de Ribadeo están no sector servizos (eu diría que máis...), e no termo de Ribadeo existen ... 371 segundas vivendas! (eu diría que máis!)
Facendo un inciso, e despois dunha vista moi rápida sobre o documento, coido que segue a faltar un desideratum sobre o que se pretende para Ribadeo no futuro (ver 'O Ribadeo que queremos'), pedido polo Tesón e por min na comarca e no blog con anterioridade.
Causa extrañeza (alomenos a min) que, collendo un criterio de entidades de poboación de 500 habitantes, Rinlo non sexa en consecuencia considerado como núcleo urbano para cómputos poboacionais (p.27). En contradicción co anterior, os planos de núcleos urbanos si aparecen con Rinlo diferenciado.
na p.28 ou na 34 obsérvanse outros erros: a altitude media da rasa no concello de Ribadeo, 20m (3km de anchura media a partires do mar) cando só con pasar o rato un momento sobre o pedazo correspondente en Google Earth xa se saca unha impresión diferente, ou coller mal a clasificación dos sitios arqueolóxicos de Ribadeo.
ben, dixen 50 páxinas, pero isto leva tempo e quedo na 40 cun 'continuará'.

A non pirámide de poboación

Despois de diversas embestidas das novas sobre a demografía en Galicia, ven unha e outra vez a nova do anuncio de medidas para evitar a debacle poboacional en Galicia. Así, de xeito illado, como se non existiran cousas como a emigración, condicións económicas e de traballo ou mentalidade. Como se abondara con dicir algo como 'neniños, procreade'. Por suposto (queda moi lonxe das ideas dos nosos gobernantes) sin considerar tampouco a presión sobre recursos, o seu uso adecuado ou a súa distribución. En Galicia hai tempo que a pirámide de poboación deixou de ter forma de pirámide. Mesmo en España. O gráfico que deixo é a pirámide de poboación feita polo INE cos datos do censo de 2011, expresando en porcentaxes a contía dos grupos de idade, para españois e extranxeiros residentes, onde se ve que a abulia procreativa foi avisada hai uns 50 anos, e evidente hai uns 40 a nivel España. E, de paso, vese tamén como os extranxeiros residentes en España están de xeito moi maioritario na zona 25-45 anos, contribuíndo ó tecido produtivo e ben pouco ó uso de asistencia social.

Noutra entrada falremos máis da relación da pirámide poboacional en Ribadeo, Lugo, Galicia e España ó longo do tempo...

Un de cada cinco galegos será tamén galego

Un de cada cinco galegos será tamén galego

    Hai poucos días, unha nova de prensa titulaba 'Uno de cada cinco gallegos será extranjero'. Coido que, aínda entendendo o que pretende informar, é un titular nefasto, por varias razóns. A primeira, pola mera contradición na construción da frase: se es estranxeiro (é dicir, doutro país), non podes ser galego, e viceversa. Pero poñamos que se colle o de galego nun sentido amplo, e que iso fai que a construción non sexa contraditoria. Sería pasable. Coido máis perigoso o establecer no titular unha distinción entre galegos e galegos. Se os 'estranxeiros galegos' son galegos, deberían tomarse como tales, sen diferencias. O contrario leva consigo problemas.

    Si, tamén leva problemas o facer que os estranxeiros galegos sexan galegos a secas, pero son problemas antes de, problemas para lograr a equiparación, problemas para establecer criterios, bases para tomar decisións... É dicir, non son problemas a posteriori, enraizados xa nunha sociedade con cidadáns de primeira e de segunda, e coa única saída de longos enfrontamentos e frustracións, cunha creba social. Esas dificultades, os problemas, son algo que xa existe e se ve e se sofre a diario, pero que máis ou menos pode dicirse que é algo que non está legalizado, co que aínda que con desvantaxe, pódese loitar contra el no sistema actual. O facer cidadáns (a secas, ou sexa, 'de primeira') e cidadáns con adxectivo (ou 'de segunda') levaría a ter que facer cambios no sistema para poder amañar algo. Ou sexa, ben máis difícil nun sistema que fai augas tamén por moitos outros sitios, pero que polo momento, é o que temos.

    Mais titulares como o que cito están a facer esa incrustación de problemas para o futuro pouco a pouco. Seguen a o camiño equivalente non tanto a sinalar a orixe dos galegos e galegas, senón que o que sinalan e fan fincapé é na diferencia desa orixe, e na súa galeguidade.

A sociedade galega, como calquera outro corpo social, ten moitos problemas, dende a demografía, que se entende como tal co vello esquema inaplicable hoxe do medre continuo, á integración da xente que vén de fóra, que dalgún xeito se pretende que exista como asimilación pero que non se pon en marcha, non se practica, de ningún xeito. E así, ó tempo faise fincapé na necesidade de ‘atraer man de obra’ e no desexo de ‘Galicia para os galegos’ (cabería engadir ‘de pata negra’, ou, máis aínda, para algúns galegos con posibles). Fálase da necesidade do seu traballo, para pagar as pensións ou a sanidade, o sistema social, ó tempo que asoma como asombro que as persoas que están a facer ese traballo estense a beneficiar do sistema que contribúen a manter. E no medio, corren bulos de todo tipo, e seguirán a correr. Pero, a máis da xustiza social ou a moral, os números amosan que as cousas irán mellor se, no futuro, adoptamos mellor un título parello a ‘Un de cada cinco galegos será tamén galego’, sen máis.

Estatísticas

   Remato de ver a estatística. Un pouco antes das oito da mañá somos no mundo 7 822 868 455 persoas. Volvo mirar. Xa non, o contador xa vai en 7 822 868 570 persoas. Cando vexas isto, seguro que os números son moi diferentes, mesmo incluída a unidade de millón. Os datos son, naturalmente, aproximados (obtidos de https://www.worldometers.info/). Impactan pola velocidade de cambio. Este ano achegarémonos ós 140 000 000 nacementos e 60 000 000 mortos. Entre outras cousas, iso indica que tanto duns como doutros, cada segundo se producen varios a nivel mundial. Ou que este ano de pandemia, a poboación mundial aumentará uns oitenta millóns de persoas. Cousas da demografía, si, pero con consecuencias de vida.

   Noutro momento podemos comentar outras cousas, que da para moito, mais quedome con isto: a nivel mundial, está claro que por moita primacía que a pandemia teña nas novas e nas cabezas neste momento, hai que considerala un tema de segundo orde. Non é capaz, nin moito menos, de dobregar o medre en número da humanidade. E mentres, máis do 10% das persoas están desnutridas e a estas horas da mañá xa ten morto de fame más xente que a que hai en Ribadeo. Cousa dun quinto do total de mortes a nivel global. Abondo máis que as mortes por coronavirus. E segue aumentando a terra desertificada: no que vai de ano, unha superficie maior que tres veces Galicia, co que iso implica de máis fame para a xente do lugar e máis vulnerable. Mentres, os milleiros de toneladas de dióxido de carbono verquidas a atmosfera aumenta máis rápido que os segundos que pasan (atención, un milleiro de toneladas equivale a un millón de kg!). E con eles, o medrar da temperatura, a desaparición do entorno polar, o aumento da seca ou do nivel do mar...

   Non esquezamos tampouco que se hai moita xente desnutrida no mundo, a cifra de xente con sobrepeso é máis ou menos o dobre: só o número de obesos, o estadio superior en canto ó peso, iguala ó de xente desnutrida. Iso da unha idea da desigualdade. Desigualdade que se manifesta en casos concretos, en persoas, e nas súas posibilidades de afrontar unha enfermidade (covid ou outra, non importa) ou os efectos do cambio climático, sobrelevar a calor ou a seca...

   Si, certo, temos que loitar contra o coronavirus, convertido en pandemia por acción e deixación humana. E temos que loitar xuntos e cada un. É un problema de todos e de vida ou morte. Mais é sabido que a loita polo momento é paliativa e preventiva. Nos mesmos termos que a loita contra o cambio climático, ou a desigualdade, pero a nivel moito mis pequeno aínda que queden eclipsadas na portada e mesmo cun trato desigual a desigualdade. Coido que quédanos como materia pendente o aprender a loitar xuntos e aprender a vivir. Tamén, a vivir xuntos, non só cadaquén a súa vida.

--

Nota: unha versión lixeiramente diferente está a saír en Crónica3, Galicia Dixital ou Praza.

10 de agosto con Sol

    Hoxe vai bo tempo polo momento. O Sol vai permitir que o curso de construcción de reloxios de Sol se leve a cabo como estaba previsto, e eu vou aproveitar para deixar nova de varias cousas que non saíron aínda.
    A primeira, o resultado dun decaído Emma Cuervo, 2-1 a favor do Ferrol en contra do Lugo, cun campo que distaba da ocupación dos seus mellores tempos, con equipos de primeira división.
    A segunda, a victoria de Ginzo na carreira popular de Burela, ó tempo que os destrozos do temporal da outra semana obrigaba a suspender onte a carreira do Monte Pousadoiro en Castropol.
    Mentras, as embarcacións da Transgascogne están xa a máis de medio camiño, facendo 18 nudos de media na súa viaxe a Port Bourgenai en Talmont Saint Hilaire. A dicir que estaban apuntados 47 barcos pero só chegaron a Ribadeo 40 por diversas cousas que afectan a unha proba que serve de filtro para competicións maiores, como a travesía do Atlántico. O seu impacto en Ribadeo, a comezos de agosto e petado de xente, foi limitado. Pero os 17 membros da delegación institucional e os do comité organizador, xunto con club náutico e alcaldía, xa teñen previsto facer voltar a carreira en dous anos, así como o tentar darlle unha proxección cultural e de intercambio que nesta edición non se lle foi capaz de dar. Intercambio que sería unha especie de sucedáneo de irmanamento, e proxección na que se contaría con exposicións e / ou charlas que deran a coñecer en Talmont e Ribadeo a outra poboación participante, poboacións que teñen, xunto con diferencias patentes, tamén unha serie de semellanzas a destacar.
A miña aportación en avance, traducción adaptada da wikipedia francesa (de onde foi collido tamén o mapa, excepto o puntiño):

Talmont-Saint-Hilaire é un concello francés sobre a Costa da Luz, situado no Departamento de Vendée (Rexión País do Loira).
O castelo de Talmont, sé do Principado de Talmont, situábase no extremo occidental da antiga rexión do Baixo Poitou. Construído sobre un montículo, o seu carácter defensivo víase reforzado porque o Océano Atlántico bañaba os seus foxos dúas veces ó día.

En canto a Historia, a terra de Talmont foi dada no S.XI por Guillelme o Grande a Guillelme o Calvo, quen mandou construír un torreón. Con posterioridade, Ricardo Corazón de León fixo construír alí unha forteza.
O señorío de Talmont pertenceu máis tarde ós Mauléons, os Thouars e á familia de Amboise, ata que no S.XV, Luis XI fixo doación do mesmo ó seu historiógrafo Philippe de Commynes.
O castelo foi asediado por Enrique de Navarra no S.XVI, e o seu torreón foi mandado desmontar no S.XVII polo Cardeal Richelieu.
O último señor de Talmont, Antonio-Philippe el Trémoïlle, morreu no 1794.
Na actualidade, e ata 2014, o alcalde é Pierre Berthomé.
No 1963, D. Gilbert Bessonnat, descubriu rastros de dinosaurios efectuando una estudo xeolóxico del acantilado. Foi o primeiro en definilos como tais, sendo estudados con posterioridade por outros investigadores. Tras o descubrimento, viu a pillaxe, e na actualidade, protéxese, estando permitidas só observación e fotografía. A protección é maís efectiva xa que ó ser un xacemento costeiro, queda cuberto periódicamente de area, sendo en xeral só visible no inverno, cando as correntes mariñas e o temporal limpan de area e algas o sitio.

O paleoestuario do Veillon é coñecido hoxe sobre todo polos rastros tridáctilos de dinosaurios bípedos que oculta. As impresións, por milleiros, sucédense sobre tres capas xeolóxicas cuxo grosor total apenas supera unha decea de metros.
A capa base, a primeira capa presenta con indicios de chans de depósitos aluviais tropicais. O segundo nivel da proba dun medio ambiente de tipo lagoa suxeito á influenza do río. A terceira capa está constituída por unha caliza dolomítica arxilosa amarela, do tipo “caliza Nanking”, onde se asentan os rastros de dinosaurios, inscriptos sobre unha gama de fondo de bahía moi aberta sobre o océano.
Hai 204 millóns de anos, ó final do triásico e comezo do período seguinte, a flora estaba constituída particularmente por unha vexetación de coníferas, revelando unha determinada aridez do medio, seguramente vinculada á salinidade.
O estudo dos rastros de animais permete distinguir distintos dinosaurios bípedos, incluídos: Eubrontes veillonensis, Grallators olonensis e Talmontopus Tersi. O meirande, Eubrontes veillonensis, acadaba arredor de 3 metros de altura e tiña un paso de preto de 1,20 metros.
Demografía:
1 901 1 906 1 911 1 921 1 926 1 931 1 936 1 946 1 954
1 209 1 333 1 233 1 116 1 166 1 107 1 101 1 014 1 014
1 962 1 968 1 975 1 982 1 990 1 999 2 006
1 046 1 110 3 347 3 865 4 409 5 363 6 533
Departamento: Vendée
Comarca: Sables-d'Olonne
Canton: Talmont-Saint-Hilaire
Código postal 85440
Alcalde: Pierre Berthomé
(2008-2014)
Coordenadas xeográficas: 46° 28′ 05″ N, 1° 37′ 01″ O
Altura media : 25 m
mínima : 0 m
máxima : 57 m
Superficie 89,53 km² (8 953 ha)
Poboación: 6 533 hab. (2006)
Densidade: 73 hab./km²

As primeiras páxinas do PXOM

Cando comezo a escribir, levan pasadas dúas semanas dende que iniciou o prazo de alegacións, e non vin moitas alusións na prensa.
A empresa supoño que xa cobrou parte do terceiro tempo do PXOM (é dicir, a terceira vez que a mesma empresa fai o proxecto para a mesma validación do PXOM en Ribadeo). E sería cousa que non fora así. 'Así' vai polo cobro repetido por facer algo que só debera ter sido feito unha volta, pero ben. Claro que os políticos tamén inflúen en que non se dera feito polo momento. Pero 'así' vai tamén porque esa falta de movemento implica que o plan estase a levar como algo de particulares, cada un defendendo os seus propios intereses, pasando ó final, e por dicilo dun xeito suave con verbas de Kipling, que as árbores non deixen ver o bosque. É dicir, que os intereses de cada un non deixen saír a flote os intereses comunitarios que deben de estar por riba e que en xeral influirán en que os intereses particulares tamén sexan atendidos en forma convinte.
O plan que está en período de alegacións (ata o 2 de xuño) é moita información especializada para abordala en solitario e cuns coñecementos moi reducidos. Por iso un grupo de xente estamos mans á obras para abranguelo algo mellor. Pero mentres chega e non chega, e como dous meses non son moito tempo (os especialistas que fixeron o plan tardaron máis, non si? E os políticos que lle deron a aprobación inicial, tamén) vaian algunhas verbas para comezar, sen pretender nun par de cuartillas dar unha estrutura xeral alternativa, senón chamar a atención sobre algúns puntos indicativos que se poden ver dunha ollada curta e profana na materia.
Na miña opinión, o documento presenta síntomas de chapuza nalgúns aspectos. Teño deixado no meu blog imaxes con zonas de Ribadeo que non se corresponden coa realidade, o que, para o terceiro intento da mesma empresa non di moito de bo. É certo que a complexidade dun plano como o PXOM vai deixar sempre erros, pero de seguir coa mesma tónica, un plano correspondente a unha cidade, poñamos Vigo, sería sinxelamente ilexible, e non pola dificultade técnica, senón polos erros.
Calquera pode ver cousas como que obras xa realizadas non aparecen (pode tentar procurarse a fonte do Parador, coa súa rotonda), obras que levan xa tempo previstas e apunto de comezar, tampouco (que se mire polo ascensor da atalaia), outras aparecen de xeito diferente en planos diferentes (e aínda mal en todos eles, como o último recheo, que ou ben non aparece ou ben aparece con medidas que non corresponden, como se fora algo do que se avergoña o concello, por citar ata o momento só obra pública). Aparecen zonas de planta baixa compartindo parede con outras zonas de sete alturas, rúas sen o ancho adecuado, pero tampouco co ancho real, e así sucesivamente. Exemplos, sobran. E estrana que non saíran á palestra ata o momento.
De calquera xeito, por algún sitio hai que comezar se se quere ollar o plano xeral. Por exemplo, pola memoria que o acompaña.
Bótolle a ollada ás primeiras páxinas e... sorprende que cun goberno do BNG a memoria vaia en castelán con nomes en galego polo medio, misturados, pero esa é a tónica non só da memoria, senón tamén dos planos en relación ós 112,3km2 declarados como extensión do concello.
Entrando en materia, non parece que os redactores do plan 'entraran moito en materia' dándose uns paseos por Ribadeo antes ou ó momento de coller e poñerse a traballar cos planos. Parece máis ben unha obra de estudo, deixando a realidade fóra. E non me refiro só polos gazapos nos planos, xa citados.
Na memoria, páxina 12, obsérvase que non existe a autovía como estrutura de comunicación, citando unha conxestionada estrada costeira sen máis. Outras referencias noutros lugares da memoria indican o mesmo, mentres nos planos se mantén como un futurible o que xa estaba realizado cando se deu a aprobación inicial. Por suposto, a evolución posible do tráfico á luz de segundas residencias ou dos prezos e esgotamento do petróleo é algo que lle queda grande ó plano.
Unha páxina máis adiante recolle o de Vilaframil como o 'único aeródromo da provincia'. Non afecta ó de Vilaframil que o de Rozas sexa máis coñecido e abondo máis antigo, pero di algo sobre como se fixo a recollida de datos.
Os datos demográficos que usa na páxina 14 son os do censo 2001, nos que Ribadeo aparece con 9163 habitantes, e non cos 10000 que pretendía o alcalde o pasado ano e que estaban pendentes de comprobación (ou os 9704 que aparecen no cómputo de xaneiro de 2007). O caso é que hai entre ambas cifras unha diferencia de perto do 10%, e 7 anos nos que Ribadeo evolucionou: o plan preténdese para 30 anos, pero esa diferencia implica que se parte xa cunha incertidume inicial correspondente a un cuarto de dita cifra, o que se ve apoiado e incrementado porque na p.15 realiza unha recompilación de datos sobre a demografía anterior de Ribadeo e non os proxecta sobre a futura. É dicir, contan máis os habitantes de Ribadeo no 1991 que a día de hoxe, como se corrobora asemade na p.22 onde se toma como base última os datos das vivendas no 1991. Cambiou Ribadeo dende entón? Coido que si, e máis aínda se introducimos que a tendencia de datos de poboación que se consideran non é a actual. Por outra banda, os datos, chantados sen máis, necesitarían dunha mínima análise para saber como se van a interpretar e de xeito consecuente que se vai a facer con eles.
Nas páxinas 20 ou 25 aparecen algunhas curiosidades, que hai que ver á luz dos bailes de datas delatados no parágrafo anterior: dous de cada cinco empregos de Ribadeo están no sector servizos (eu diría que máis...), e no termo de Ribadeo existen ... 371 segundas vivendas! (eu diría que máis!)
Facendo un inciso, e despois dunha ollada moi rápida sobre o documento, coido que segue a faltar un desideratum sobre o que se pretende para Ribadeo no futuro, pedido polo Tesón e por min como alegación e tamén na comarca e no blog con anterioridade.
Causa estrañeza (alomenos a min) que, ó coller un criterio de entidades de poboación de 500 habitantes, Rinlo non sexa en consecuencia considerado como núcleo urbano para cómputos poboacionais (p.27) na memoria. En contradición co anterior, nos planos de núcleos urbanos si aparece Rinlo diferenciado.
A memoria ten dez veces máis extensión que a que levo comentado, e os planos son moitos máis. Polo momento, punto.
(publicado onte na Comarca e onte e hoxe no El Progreso/ A Mariña)

Demografía: Ribadeo

   Hai algún tempo que veño seguindo as variacións da poboación nalgúns lugares, particularmente, Ribadeo. En pouco tempo estarán dispoñibles na rede os datos censais do 2021, pois fanse cada 10 anos. Por outras estatísticas, o total do censo para esta volta ha andar arredor dos 10 000 habitantes ou pouquiño máis, quedando de novo lixeiramente por baixo de Foz, con cifras semellantes estes últimos anos. Como se ve en baixo, en liña cos datos anteriores...

   Recollo os datos do instituto galego de estatística correspondentes ó censo do concello ribadense e deixo varios grupos en táboas e gráficas, que se poden ampliar noutras entradas publicadas.

   O primeiro, presentación da táboa por grupos de idade dos censos de 1991, 2001 e 2011:

Censo de Poboación de Ribadeo segundo sexo e grupos quinquenais de idade

   Pódese aprezar o ascenso continuado dos totais, cun tirón nos anos 2000, que volve a ralentizar - practicamente, a anularse - en datos posteriores, dos anos 2010, non recollidos na táboa. Nos anos 1990 a poboación aumentou un pouco máis do 1 %, nos 2000, un 10 %, e nos 2010 (repito, non recollidos na táboa), prácticamente mantense en plano, sen aumento, aínda que é de esperar que o censo de algo por riba dos 10 000 habitantes en 2021. Ademais, poñendo un pouco de atención, poden notarse outras cousas, como que a poboación vai envellecendo (os grupos máis numerosos cada vez teñen máis idade, e os grupos máis novos son menos numerosos), ou mesmo que se algún grupo aumenta en número ó ir avanzando o tempo e polo tanto a idade dos seus compoñentes, é porque houbo inmigración, tirando cara arriba do total no conxunto deste século: así, o grupo de 35 a 39 anos no 2011 ten 812 persoas, mentres 20 anos antes o grupo correspondente, que entón tiña entre 15 e 19 anos, tiña só 602 persoas. É evidente que ninguén nace con 20 ou 30 anos... Estas cousas quizáis se poden ver mellor de xeito gráfico:

   O gráfico anterior, representando as tres series da táboa, amosa de xeito claro o desprazamento da xente en idade dunha a outra serie. Para explicalo mellor, na gráfica seguinte apuntei varias cousas:

   A: 

   Na década antes da guerra civil marcouse un máximo de nacementos e mellora nas condicións de vida, co que esa 'cohorte de idade' segue sendo abundante, aínda que, ó facerse maior, dexa sentir a cada vez máis forte influencia de mortandade. O máximo de 1220 persoas de entre 55 e 64 anos no 1991 pasa a 1206 de idades entre 65 e 74 anos dez anos despois, e a 989 de entre 75 e 84 anos en 2011. Nótase un retorno de persoas maiores na década dos 90, pois a poboación que no 91 tiña entre 55 e 59 anos vese superada pola que no 2001 tiña entre 65 e 69 anos dez anos despois, a pesar de ser un grupo de idade xa con mortandade relevante.

   B:

   Os grupos entre os 10 e os 34 anos no 1991 son abondo homoxéneos en números, cun total de 3024 persoas. Dez anos despois, os grupos entre 20 e 44 anos suben a un total de 3287 persoas, e dez anos máis tarde, entre 30 e 54 anos temos 3782 persoas. É evidente que nese grupo houbo unha inmigración neta de máis de 700 persoas, sobre todo na primeira década deste século. Sobre todo, na zona dos 30 anos.

   Esa inmigración nótase tamén en idades superiores, colmando o descenso de natalidade na guerra civil e posterior que se notaba como un val na gráfica correspondente ó censo de 1991 para os grupos entre 35 e 54 anos daquela. É curioso que nos censos non semella ter habido en Ribadeo un 'baby boom' como noutros lugares (ver o caso de Vilalba); se o houbo, no 1991 xa quedara enmascarado por outros feitos.

   C:

   O mínimo de nacementos rexistrado a finais dos 80 trasládase no tempo marcando un mínimo, que se ve só lixeiramente superado en anos posteriores, a pesar de que a cantidade de xente en idades típicas de reprodución aumentou abondo nesas datas. Parece evidente que o novo censo de 2021 presente outra caída do número de nacementos por caída non das porcentaxes de nacementos por muller en idade fértil, senón pola do número de mulleres nesas idades.

   D:

   O número de xente de máis de 75 anos aumentou de censo en censo en todos os grupos quinquenais, traducindo de xeito visible o aumento da idade media da poboación.

   Conllendo o conxunto, se extrapolamos os aproximadamente 80 nacementos anuais dos anos 2006-2010, para obter un número de nacementos igual á poboación de Ribadeo, 10000 persoas en números redondos, necesitaríamos 125 anos. É dicir, de non cambiar a tendencia a poboación de Ribadeo diminuiría rapidamente a non ser un importante aporte da inmigración.

   Por último, collamos os mesmos datos representados doutro xeito, de forma acumulativa:

 

   Vemos nesta gráfica que a curva cada vez é máis inclinada nos sucesivos censos, e non só porque aumente a poboación total, senón sobre todo porque a poboación tende a concentrarse en idades máis avanzadas, tendo a curva cada vez menos inclinacón e sendo máis baixa en idades temperás.

   De calquera xeito, o perfil aínda é abondo diferente doutros lugares que teñen o que se chama problema demográfico máis acusado, como o caso de Vilalba, co que se pode comparar.