Amosando mensaxes organizadas por data para a consulta ponte de arante. Ordenar por relevancia Amosar todas as mensaxes
Amosando mensaxes organizadas por data para a consulta ponte de arante. Ordenar por relevancia Amosar todas as mensaxes

20241205

Un novo Chío!

    A revista Chío do mes de decembro está xa á túa disposición. A máis da portada (enriba) e a miña colaboración (embaixo), deixo a ligazón á revista por se queres baixala ou vela en liña. Que a desfrutes! Pode ser a última nun tempo...





Un chío encantado










Hai tempo, nunha conversa intranscendente, dixen algo como que calquera das nosas aldeas tiña lugares encantadores por descubrir. Algúns, auténticas xoias; outros, lugares agradables a desfrutar. En calquera caso, a desfrutar para o seu aproveitamento humano, polos poboadores próximos, aínda que tamén se puidera aproveitar para o desenvolvemento da zona. Despois de dicilo, quedei pensando se coñecería -eu- no entorno da vila, ou no termo do concello, lugares abondo para facer unha tal guía. E non, seguro que non coñezo todo o que hai, pero si abondo como para facer non unha guía turística, que non é a miña idea, senón un mapa de desfrute posible, un poñer no punto de mira algúns lugares agradables.

Pouco despois da conversa, quedou o rural de Ribadeo sementado de sinais e direccións indicando ‘Camiño do Encanto’. Tantas, que ás veces nun cruce atopas para a esquerda e para dereita a sinal repetida, a máis d que indica o sentido do que vés. Polo que parece a cousa foi froito dunha subvención na que houbo algún tipo de desaxuste entre a petición e a realización. De calquera xeito, deume azos para tentar poñer nunha lista curiosidades, lugares ou edificios a ver, de xeito de que quedaran salientados. E xa digo, non como unha guía turística tradicional, senón máis ben como mapa de sentimentos posibles, xerador de lembranzas agradables. Aínda que sexa incompleto, que non me cabe dúbida de que o será, por espazo, por descoñecemento e por folganza.

En Ribadeo, o mesmo que noutras poboacións, o ‘turismo’ concéntrase na vila principal, coa Torre dos Moreno como emblema, as terrazas vivas que invaden o terreo dos cidadáns, os miradoiros sobre a ría amosando unha beleza compartida, que non deixasalientar a vila dos comerciantes na que se debulla unha historia xa pasada, as casas dos indianos que unen un presente migratorio diferente, a ruta das pedras da memoria que nos ensinan nomes e lugares que non debemos esquecer, a sorpresiva Fonte Cavada... ou os seus arredores próximos, miradoiro de Santa Cruz xa na parroquia de Ove ou illa Pancha, na de Vilaselán. E claro, no caso concreto de Ribadeo, as moi famosas Catedrais, na Devesa, que para este caso, non contan como descoñecidas, e cuxo nome eclipsa (aínda que non a súa realidade) á zona de Os castros, Illas ou Esteiro, na mesma parroquia.

E fóra diso? Por onde comezamos?

Uf! Sinxelamente, por algures. Por exemplo, polas varias rutas que se poden aproveitar para recorrer dando un paseo ou facendo unha marcha. A que vai pola costa, ligando as Aceas ó porto e paseo marítimo e logo, costa da ría ata illa Pancha e seguindo pola beira do mar -Catedrais incluídas- camiño de Barreiros, o ‘concello seguinte’ nese ‘Camiño do Cantábrico’. Ou a ‘Ruta da ría’ que saíndo e retornando a Ove nos permite diferentes visións do entorno natural da ría de Ribadeo. Ou a ruta do monte, saíndo tamén de Ove cara a Remourelle (A Devesa), desviación ó Mondigo incluído, e que permite asomarnos, xusto pasando a Barreiros, ás mellores vistas das que coñezo sobre o Cantábrico. Ou prefires rutas máis inexploradas? Proba seguir a antiga ruta do ferrocarril mineiro dende que sae á ría nos Guildeiros (Ove) ata pasado Porto (Vilausende). Iso si, vai preparado: non está sinalizada nin coidada.

Es máis de ver, a secas? Ó antedito, o Val de Noceda na Devesa enche o espírito ó tempo que pode ser posto de exemplo de cunca fluvial e vista ampla cos seus campos. Ou, dende diversos puntos, Mondigo incluído (Covelas), o val do Río Grande e a súa variedade dende a veciña Fórnea en Trabada ata a súa desembocadura entre Ove e Vilausende.

Pode que sexas máis de lugares recollidos. Só baixarte do coche permíteche estar nun pouco antes da desembocadura do río Grande, contemplando os meandros ós que se une o río Pequeno. Claro que tamén podes recollerte nas casetas dos varios miradoiros sobre a ría -en Vilaselán, Ove, Vilausende... algún, a estas alturas, novo do paquete- e illarte. Ou recorrer un par de centos de metros dende a estrada para que sexa a propia natureza a que che ille no Pozo Mouro, vendo correr as augas do rego de Lexoso antes de ser Río Grande, e o seu accidentado descenso na propia fervenza.

Santuarios? Pásate por Vilaselán a contemplar os seus exvotos de paso que entras no ambiente dunha igrexa que con moita probabilidade te resultará diferente, sinxelamente. Ó fío do anterior, pode que sexa máis do teu gusto o contemplar ou mergullarte en arquitectura. San Juan de Ove, tan diferente e ó tempo parella á anterior. A igrexa Santalla da Devesa, fermosa. O sinxelo adro do templo de San Vicente de Covelas, a igrexa da Nosa Señora das Virtudes na Ponte de Arante e os seus murais de hai máis de medio milenio... Por certo, que non só de igrexas se compón a arquitectura do rural. Preto do adro está o Pazo de Cedofeita, con lugares abondo no seu interior para sentirse en diferentes ambientes e épocas, desfrutando en todo caso.

Para min, a arquitectura funeraria ten marcado lugares aparte. O cemiterio da vila está xa en terras de Ove, dende antes que o vello fora substituído no seu lugar polo Parador de Turismo, e ten particularidades como as vidreiras da súa capela ou o espazo para autopsias, que cando menos son curiosidades. E o cemiterio da Devesa? Preto da igrexa, coido que pode cualificarse de ‘cemiterio indiano’...

Es de castros? Achégate ás Grobas (Vilaselán) e verás foxos e catas na natureza do entorno actual dun antigo castro de costa. Por suposto, hai uns cantos máis. Só os estudados a modo de exemplo no libro sobre os castros de José Mª Rodríguez son sete!

E quedan ... Rinlo (aínda non coñeces as súas cetáreas?), Vilaframil e Piñeira (a costa agreste de Ribadeo) ou Couxela (onde a ría de Ribadeo aínda é meandro), das que non dixen nada antes, a máis doutras cousas que desfrutar nas parroquias xa citadas. E é que, cen quilómetros cadrados de concello nunha terra querida dá para moito!

20241009

EL PUENTE DE ARANTE EN EL ÚLTIMO PLENO MUNICIPAL. José María Rodríguez Díaz (2010)


   
Pleno enmarcado no desastre das inundacións de xuño e o arrastre da Ponte de Arante ó que me teño referido en varios lugares (que se poden consultar dende aquí) e que manifesta de novo o comportamento político da época.

Martes, 16 de noviembre de 2010

EL PUENTE DE ARANTE EN EL ÚLTIMO PLENO MUNICIPAL

• Publicado por jmrd_ribadeo a las 19:27

Una vez más, y como hago habitualmente, asistí a la celebración del Pleno Municipal de Ribadeo del día 15 de mes actual. Y también esta vez, lo mismo que mucha gente del público, sucumbí a la tentación de abandonar el consistorio sin esperar el final de la sesión. La falta de fluidez y las reiteraciones que se dan en las exposiciones de los intervinientes, abusando de literatura barata y baja calidad en su exposición de argumentativa, junto con la baja calidad auditiva en las intervenciones producen una sensación de apatía y hastío que raya en el cachondeo e invita al abandono. Intervenciones hechas casi todas en voz baja y con el micrófono suficientemente alejado para que el público no se entere, con la excepción de alguno como el Sr. López Pérez, que impiden que el público se entere del desarrollo de los temas e intervenciones.

Pero voy a darles cuenta hoy exclusivamente de un punto de los allí tratados, siempre hasta donde pude enterarme, sin descartar que otro día me ocupe de otro, también importante, como fue el de la Ordenanza fiscal de las tasas por el estacionamiento en la zona de aparcamiento de la Plaza de Abastos.

El punto al que me refiero fue el relativo a la propuesta de la alcaldía para reclamar a la Diputación Provincial y a la Xunta de Galicia la urgente reparación del puente de Arante.

Como todo el mundo sabe y muchos lo padecen en sus vidas, el puente de Arante fue destrozado por la riada que se produjo en el mes de junio pasado. Cerrado al paso de vehículos y transeúntes está ocasionando un grave perjuicio a mucha gente, especialmente a los vecinos de los barrios más próximos y a toda la parroquia de Arante, y aun a la vecina de Cubelas; vecinos se ven obligados a utilizar una alternativa, mucho más incómoda e inapropiada para muchos vehículos, para desplazarse a otros lugares.

La reposición de este puente pertenece, al parecer, a la Diputación Provincial. Pero la solución oportuna pasa por la aprobación del proyecto por parte otros organismos implicados, como son la Dirección de Patrimonio y el ente Augas de Galicia. El primero por la afección que supone al Camino de Santiago y el segundo por sus competencias sobre los ríos. Pues bien, en estos cinco meses transcurridos las citadas administraciones no han sido capaces de llegar a un acuerdo sobre la solución que se debe tomar para reparar el viejo puente o construir uno nuevo. Y así estamos y continuamos a día de hoy. Enzarzados en celos e intereses partidistas y políticos se pasan el tiempo entretenidos en culpar al de enfrente para sacarle más rendimiento político, mientras el interés ciudadano permanece ausente de sus decisiones. Este es el exponente más grave y más claro de la falsa justificación que se utilizó para la creación del Estado de las Autonomías: Acercar las administraciones al ciudadano. Una grave mentira avalada por el comportamiento que tienen en el caso de este puente.

Pues bien, este mismo comportamiento de abandono de sus obligaciones primarias frente a los problemas de los ciudadanos, se vivió en el pleno que estoy comentando. El tratamiento que allí se le dio a este tema por parte de los grupos políticos no fue más que un eco del comportamiento que hasta ahora hemos visto en las administraciones citadas. Aunque todos se proclamaron defensores de los intereses de los ciudadanos, ¡faltaba más!, sus intervenciones y discusiones, a veces bizantinas, contemplaban intenciones distintas, no exentas de críticas a las actitudes adoptadas por los otros partidos a lo largo de estos meses transcurridos. Posturas que, finalmente, se reflejaron en la votación, con el siguiente resultado: BNG a favor de la moción; UPRI, se abstiene; y PP y PSOE votan en contra. Ante esto, cabe preguntarse si el interés de los vecinos afectados por esta obra estaba en el centro de las preocupaciones de los concejales de Ribadeo. Yo me temo que no. ¿Vds. qué creen?

Pero estas posturas, tanto de la Diputación Provincial, como de la Xunta de Galicia y de los concejales de Ribadeo, deberían llevar a los vecinos afectados a algunas reflexiones. No voy a ser yo quien trate de sugerirles ideas. Ellos sabrán lo que tienen que hacer y cómo han de actuar en respuesta al comportamiento de que están siendo objeto por parte de aquellos que tienen la obligación y los medios para solucionar sus problemas.

José Mª Rodríguez


 

Outros Artigos de José María.

20240306

LAMENTOS TARDÍOS. José María Rodríguez Díaz (2010)

    Posta en contexto: remataba de suceder a devastadora chuvia de xuño de 2010, no que, a máis de destrozos varios, como o levarse por diante a Ponte de Arante, houbo que lamentar perdas de vidas humanas...

Viernes, 18 de junio de 2010

LAMENTOS TARDÍOS

• Publicado por jmrd_ribadeo a las 20:07

Otra vez los lamentos han sido la noticia estos días en esta comarca del norte de Lugo. Como siempre, lamentos tardíos que, como las campanas de las iglesias que tocan por los que se van, ponen el grito en el cielo quejándose por los destrozos ocasionados por las últimas lluvias. Lamentos que lloran desgracias que no se han sabido ni querido evitar.

La historia del agua no es nueva. Es tan antigua como la tierra. Pero lo que hoy ha cambiado es el comportamiento de las personas para enfrentarse a este problema. Las viejas generaciones tenían otra cultura sobre el tratamiento del agua. Estaban más compenetrados con la naturaleza. Su única fuente de conocimiento era la observación. Conocían la naturaleza y eran más previsores. Sabían que el agua, tarde o temprano, acabaría llegando con toda su fuerza avasalladora. Pero estaban preparados para recibirla. Sin esperar que viniera papá Estado a arreglar sus problemas, mantenían limpias las zanjas y los caminos preparados con sus atajeas para que el agua fluyera hacia el mar. La misma dirección de los surcos que hacían en sus sembrados estaba regulada por el tratamiento del agua. Se esforzaban en mantener perfectamente cuidadas las márgenes de los ríos, cortando los árboles que amenazaban peligro y evitando su caída en el cauce. Temían y respetaban la fuerza del agua.

Los campesinos de hoy y las mismas administraciones que regulan la actividad rural han perdido esa cultura. Los campesinos, acostumbrados a la constante intervención paternalista y a las subvenciones, a veces interesadas, de las administraciones, que intentan regular todos los ámbitos de sus vidas, han abandonado en sus manos la solución de este y de otros problemas.

Y lo que estamos viendo a diario es que las administraciones tienen los ríos abandonados. Quizás, y aunque no sea políticamente correcto decirlo, porque los ríos no votan. Y no hacen ni dejan hacer. No sólo no cuidan sus cauces si no, lo que aún es más grave, prohíben que otros los limpien. Con su política, dictada desde los despachos de sus oficinas, ajena a la voz de la experiencia depositada en los campesinos, dictan sus normas, carentes a veces de sentido común, de las que luego vienen estos fracasos. Fracasos que empeoraron después de las trasferencias a la Autonomía de las competencias sobre los ríos, lo que demuestra que una administración más cercana no es necesariamente mejor, ni en la recuperación de la fauna que está desapareciendo de los ríos, ni en la limpieza y cuidado de sus cauces. Y es por eso que cuando llegan las aguas torrenciales, que siempre acaban llegando, los troncos, maderos y malezas abandonadas en los márgenes de los ríos son arrastrados por las aguas creando peligrosos embalses que inundan las tierras ribereñas arrasando sus cosechas y destruyendo los puentes que encuentran a su paso, como fue el caso en el río Grande. Y esto fue lo que originó los grandes daños y pérdidas en muchos lugares de nuestro concejo de Ribadeo.

En la zona costera fueron más bien los defectos de ejecución de la propia autovía los responsables de los problemas ocasionados por el agua. Una defectuosa ejecución de esta obra, que cortó el fluir normal de los riachuelos y regatos que bajan de la montaña hacia el mar, concentrándolos a todos en unos escasos puntos de paso hasta convertirlos en verdaderos ríos, ocasionó un desproporcionado aumento de caudal en cauces no preparados para recibir tanta agua que ocasionaron graves daños a su paso por las propiedades. Pero aquí también hay responsables.

Antes de definir el trazado de la autovía un grupo de personas de Ferrol vino a Ribadeo a informar de las amargas experiencias sufridos por ellos en el tratamiento del agua al paso de la autovía por su territorio ferrolano. Ante esta información lo lógico sería haber nombrado entonces una comisión técnica para que estudiara, vigilara y controlara la ejecución de la obra, en orden a tratar de evitar futuros desastres y buscar una mejor solución para estos problemas. Pero aquí nadie quiso escuchar los sabios consejos fruto de las experiencias ajenas. Los políticos que en esa fecha gobernaban el concejo de Ribadeo estaban muy entretenidos en otras ocupaciones más rentables. Y de aquellos polvos vienen ahora estos lodos.-

José Mª Rodríguez

Outros Artigos de José María.

20240116

PLENO DE MAYO EN RIBADEO. José María Rodríguez Díaz (2010)

    Un pleno este, o de 10 de maio de 2010, que aparece no blog Ribadeando con anterioridade como crónica en dúas partes, I e II.

Sábado, 15 de mayo de 2010

PLENO DE MAYO EN RIBADEO

• Publicado por jmrd_ribadeo a las 15:21

Escaso el número de público asistente. Unas 15 personas. Como suele ser habitual, se comienza la sesión con el equipo de megafonía, si se le puede llamar así, apagado. Subsanado el olvido, demostrativo de la poca consideración que el público goza en la estima de los concejales, dan comienzo las sesiones de un pleno que será modelo de orden y serenidad donde los haya, comparado con lo que suele ser habitual.

Se aprueba sin discusión el acta del pleno anterior, con unas matizaciones del concejal de URPI, el Sr. Rivas. El punto siguiente, relativo a las resoluciones de la alcaldía, transcurre con muy pocas intervenciones, sin nada especial que reseñar, pues las preguntas al equipo de gobierno fueron muy pocas, algunas sobre la sanción impuesta a un pub y por la jornada parcial de un trabajador social.

El punto siguiente, sobre dos licencias de primera ocupación, fue aprobado por unanimidad.

De las alegaciones hechas al Plan de Ordenación del Litoral (POL), materia del punto tercero que se aprobó por unanimidad, el público no se enteró de nada pues no se hizo referencia alguna a ellas. No sólo carecieron de la delicadeza de informar con anterioridad a los vecinos de Ribadeo sobre este aspecto fundamental del urbanismo, que afecta a muchos vecinos, (salvo el esfuerzo hecho por UPRI que dio charlas informativas en las zonas afectadas por este Plan), sino que ni siquiera en el pleno se dignaron explicar al público, ni el contenido del Plan ni las alegaciones hechas por el concejo en nombre de los ciudadanos. Esta es la fiel expresión del peso que tienen los vecinos en las decisiones de sus representantes.

El quinto punto sobre la aprobación de las bases para la solicitud de ayudas para las Áreas de Rehabilitación Integral de Ribadeo y de Rinlo, facilitando el acceso a las ayudas a obras de menor cuantía, fue aprobado por unanimidad.

Sobre la aprobación del Convenio de colaboración en la gestión comercial del polígono industrial, entre el concejo y SEPES, lo que constituía el punto sexto de la convocatoria, hubo varias intervenciones, como la del Sr. Rivas que anunció su abstención por oponerse a la asunción de unas competencias de conservación sin presupuesto económico. O la del PP que sugirió al equipo de gobierno que se aprovechara a la Agencia de Desarrollo Local para este fin.

El punto siguiente, sobre la aprobación definitiva de la modificación del Reglamento del Hospital-Asilo de Ribadeo fue aprobado con los siete votos a favor del PP y del PSOE y la abstención del BNG y de UPRI. Una grave injusticia que se comete con esta aprobación poniendo en pie de igualdad en su derecho de ingreso en esta institución a los emigrantes retornados con los residentes en la localidad. La injusticia está, en mi opinión, en que no debe tener el mismo derecho una persona que se pasó ciertos años de su vida en el extranjero, desvinculada del concejo, que otra que durante toda su vida residiendo en Ribadeo contribuyó con sus impuestos al sostenimiento de la mencionada institución. Sería curioso saber qué circunstancias movieron al PP a proponer esta modificación.

El punto octavo, sobre la adjudicación de las obras de acondicionamiento de la carretera urbana que va desde la rotonda de Piñeira a la de la Vilavella, transferida por Fomento al concejo, que goza de un presupuesto muy importante, dio origen a varias intervenciones que, finalmente, acordaron que quedara su tratamiento para un futuro pleno. Su adjudicación a Aguagest, frente a otras empresas señeras en la ejecución de obras públicas, fue puesta en duda por varios grupos, principalmente por el PSOE que calificó esta adjudicación como de “un traje a la medida” y que, ante la ausencia del apoyo de los técnicos jurídicos, reclamó un estudio más profundo del tema antes de su aprobación, llegando incluso a insinuar la existencia de una posible y grave prevaricación por considerar que esta empresa pudiera cobrar por duplicado algunos contenidos de la obra que viene obligada a ejecutar por su contrato con el concejo. Una muy grave sospecha, sin tener en cuenta que es precisamente ese grupo político quien se distingue por ver la paja en el ojo ajeno, ignorando la viga en el propio.

El punto noveno, sobre la desafección y permuta de un camino en A Ponte (Arante), fue aprobado por unanimidad. En el punto siguiente se trataron diversas mociones presentadas por los grupos políticos. Una del PSOE, sobre la TV, que fue tachada por todos de extemporánea por haber sido presentada antes del cambio. Otra de UPRI sobre el cobro irregular de los recibos del consumo eléctrico. Y otra del PP sobre una mejor atención al puerto comercial por parte de Fomento. Finalmente, otra de UPRI, sobre el expediente abierto a la trabajadora del piso tutelado de mayores, en la que pedía su retirada. Fue aprobada en los términos de solicitud al alcalde.

El pleno continuó con el espacio de Ruegos y Pregunas, al que no hago referencia por no poder asistir.

José Mª Rodríguez

Outros Artigos de José María.

20231202

Celia Castro, sobre os capiteis da Catedral de Mondoñedo

    No marco das xornadas Mar por Medio deste 2023, adicadas ó Camiño, hoxe, na capela das Virtudes da Ponte de Arante tivo lugar a presentación de Celia Castro sobre os capiteis da Catedral de Mondoñedo. Deixo o vídeo en dúas partes (peresentción por parte de Javier Ribera e a intervención de Celia Castro) e un curto audio sobre o turno de preguntas.

20231026

COVELAS VERSUS CUBELAS. José María Rodríguez Díaz (2009)

    Unha análise da historia do nome da parroquia... Lendo o que escribe José María, vénseme á cabeza se non pode haber contradición entre as formas galegas e as castelás usadas por José María como evidencia.

Sábado, 21 de noviembre de 2009

COVELAS VERSUS CUBELAS

• Publicado por jmrd_ribadeo a las 16:55

He aquí dos caras de un mismo topónimo sobre las que la tradición popular y la normativa oficial no se ponen de acuerdo. Dos versiones de un mismo nombre, utilizada la primera por las instancias oficiales desde hace poco y la segunda por el pueblo desde hace ya varios siglos. Un galimatías ante el que, empeñada la Comisión de Toponimia de la Xunta en sostenella y no enmendalla, cada uno va por su lado sin que nadie trate de conciliar sus posturas. Y esto porque los que sostienen la forma Covelas, guiados únicamente por criterios etimológicos, desprecian el importancia de la prolongada tradición popular. Una forma toponímica impuesta desde la administración en contra y con el rechazo de la arraigada tradición popular, verdadera forjadora del lenguaje, que choca con la aceptación popular y que provoca la desobediencia civil. Frente a esta duplicidad de formas que presenta este topónimo en la documentación medieval el Nomenclátor de Galicia ha elegido la versión más antigua, ‘Covelas’ en vez de ‘Cubelas’, forma esta última que ya aparece consolidada y documentada en el siglo XV y que, por lo tanto, desde entonces forma parte de la pronunciación viva de esta comarca.

Es cierto que en los documentos más antiguos de que se tiene noticia consta como ‘Covelas’. Pero el recurso a la etimología no parece razón suficiente para justificar este cambio. Y no lo parece porque pretende ignorar ese largo período de la formación del romance en el que las palabras están sujetas al cambio que les impone la evolución de la lengua.

Los criterios etimológicos que avalan la versión oficial propuesta por la Comisión de Toponimia de la Xunta, para justificar su decisión se remiten a los documentos más antiguos en los que este topónimo aparece bajo la forma ‘Covelas’. Así en un documento del siglo XI del Tumbo de Lourenzá, por el que se da cuenta de las heredades que Vermundo Bermúdez dona al monasterio, se lee: “…hereditatem quantam habeo in uilla de Gelsendi et quantam habeo in uilla de Covelas…”. Y bajo esta misma forma sigue apareciendo en otros documentos posteriores que recoge la “Colección Diplomática de la Catedral de Mondoñedo” hasta el siglo XV en que esta forma ya ha evolucionado a ‘Cuvelas’. Y así, en un documento del 2 de marzo de 1481, perteneciente al “Tumbo Pechado de la Catedral de Mondoñedo”, en el que se da cuenta de la relación de préstamos de los canónigos y los lugares en que radican, se lee: “…Primeyramente el prestamo de Tamoga la dozeua parte des Santa Maria da Pedra el prestamo de San Pedro d’Arante el prestamo de San Vinçenço de Cuvelas…”. Y lo mismo en otro documento del año 1488, perteneciente también a la Colección Diplomática de la Catedral de Mondoñedo en el que se relacionan las parroquias del obispado que han de contribuir con un subsidio a la guerra de Granada, se lee: “…la tercia con cura de San Viçenço de Cubelas dos mil et trescientos morabetinos…”. Y esta forma ya evolucionada, con /b/, se mantiene en el Mapa geográfico del Reino de Galicia de Tomás López, del año 1784, en el Diccionario de Madoz de mediados del siglo XIX y en los libros del archivo parroquial de Cubelas desde el año 1809, fecha en la que tropas del ejército francés, en venganza por la emboscada sufrida en A Ponte, incendiaron la iglesia y la casa rectoral de Cubelas, pereciendo así todo los datos del archivo anteriores a esta fecha.

¿A qué se deben los cambios entre la /o/ y la /u/, y entre la /v/ y la /b/ en este topónimo? Sin eludir su posible derivación del latín vulgar ‘*cova’ ‘cueva, cavidad, cóncavo’ es muy probable que la presencia de la /e/ tónica y abierta de la segunda sílaba provocara una disimilación de la /o/, cerrándola en /u/. Sobre todo al hallarse la /o/ de ‘Covelas’ en posición átona y, por lo tanto, menos estable, lo que hace la pronunciación menos nítida y más fácil la confusión con la /u/, como Vilaosende/Vilausende, Ribadeo/Ribadeu. Por otra parte, no es de descartar que durante este largo proceso de formación del lenguaje la primitiva forma de ‘Covelas’, derivada de ‘*cova’, pudiera fácilmente sufrir la confusión con ‘cubella’, un derivado de cuba ‘tonel, recipiente de vino’, sobre todo en el aspecto ortográfico empleando la /b/ en vez de /v/. Si se parte de cova resultaría extraña la /b/, dada la regularidad de la /v/ en las menciones documentadas de ‘Covelas’. Por el contrario, partiendo de ‘cuba’ no tiene fácil explicación la /v/, sobre todo si se tiene en cuenta que la /b/ procede de la /p/ latina de ‘cupa’ ‘tonel’, que por su etimología latina nunca puede dar /v/.

Por otra parte, por lo anteriormente expuesto vemos que en el siglo XV ya se usaba en el lenguaje escrito la forma que el pueblo usa actualmente, ‘Cubelas’. Lo que quiere decir que si ya se utilizaba esta forma en el lenguaje escrito usado en los documentos cabe deducir que ya se venía utilizando desde mucho tiempo antes en el lenguaje hablado, pues era frecuente que los amanuenses y notarios utilizaran la forma culta del lenguaje en sus documentos escritos.

Y llegados aquí cabe preguntarse, en todo caso, el porqué no se aplicó a este topónimo los mismos criterios que a sus vecinos As Anzas, Rinlo o Cedofeita y otros que aparecen escritos en la Edad Media como Alesantia, Rilo y Citofacta?

Creemos que la evolución autóctona de esta palabra debe ser respetada igual que se respetan las otras. Sobre todo cuando el pueblo, que viene utilizándola desde hace más de siete siglos, se pronuncia rechazando este cambio con desobediencia civil. Después de todo lo expuesto cabe afirmar que la normalización impuesta por la Xunta de Galicia está en pugna con la norma principal de la corrección lingüística: el uso generalizado del pueblo, que le da carta de naturaleza. Sobre todo si no está clara y segura su derivación etimológica de ‘*cova’ o ‘cupa’, pues ambos étimos son igualmente posibles en este caso, sobre todo el segundo si tenemos en cuenta la forma plural en que aparece en todos los casos desde los documentos más antiguos, lo que la hace más ajustada al principio de evidencia semántica, dado que es más fácil que se refiera a cubas que a cuevas, pues sin duda serían más abundantes aquellas que estas.-

José Mª Rodríguez

Outros Artigos de José María.

20230824

Un ciclista sorrinte

 Un ciclista sorrinte

    Dende onte, un ciclista que sucaba Ribadeo sorrinte, xa non o fai.
    Secundino, Secundino Balsa Rodríguez, xunto coa súa muller por moitos anos pescadeiro no mercado de Ribadeo, morreu subindo dun dos seus lugares favoritos, o peirao.
    Amable e afable, transmisor de optimismo, deportista cun sorriso non só sobre a bici, senón na vida, eran características súas. Na bici, en triciclo ou a pé, os últimos tempos cos netos, esa é a lembranza que me queda de Secundino, a súa figura por Ribadeo adiante. Unha figura non só familiar, tamén agradable e vital.
    Atrás queda o seu facer o camiño a Santiago con outros compañeiros nunha mañá, antes da misa do apóstolo. Ou as súas repetidas subidas á festa da Ponte de Arante, xa unha institución dentro dela. Ou o seu ánimo no antroido, cun disfrace recoñecible, como dicindo ‘aínda que me disfrace, non podo evitar ser eu’. Ou múltiples outras cousas que se poderían engadir. En xeral, pequenas, que era de festas, pero non procuraba a algarabía se non saía de por si.
    Un naufraxio na súa ría non puido con el. Esta vez foi el quen non puido. Descanse en paz.
G.Gómez e A. Gregorio

20230613

MIRAR CON LOS DOS OJOS. José María Rodríguez Díaz (2009)

    Unha imaxe moi ben traída, e de necesaria lembranza para que todo vaia algo ben, axustada sobre un pleno ordinario aínda que de carácter extraordinario.

Sábado, 02 de mayo de 2009

MIRAR CON LOS DOS OJOS

• Publicado por jmrd_ribadeo a las 9:49

Con excepción de los bizcos, la mayoría de la gente mira las cosas con los dos ojos. Es la única forma de verlas en relieve y con profundidad. Pero hay personas, abundan sobre todo en el mundo de la política, que sólo miran las cosas con un ojo; unas veces con el derecho y otras con el izquierdo, dependiendo de sus pasiones o intereses. Esos bizcos sólo perciben las cosas de forma plana, sin relieve ni profundidad. Y es bien sabido que, dependiendo de cómo se miren las cosas, la imagen que obtenemos de ellas es totalmente distinta. Porque las cosas vistas con un solo ojo no se aprecian con la perspectiva y la profundidad que da la visión binocular.

Esta visión defectuosa es la que se observa casi siempre en las intervenciones que se hacen en los plenos del consistorio, frente a los distintos temas que se plantean sobre la vida municipal. Asistir a una intervención ecuánime e imparcial, cuyo principal objetivo sea únicamente el interés del concejo, suele ser una excepción. Las intervenciones que generalmente se hacen están sujetas a la visión monocular de los intereses políticos de los partidos en los que militan sus autores, cuando no a sus intereses personales. Y cuando así actúan utilizan solamente un ojo, el derecho o el izquierdo según de quien se trate, para ver los problemas que se discuten. Es así como, salvo raras excepciones, suelen transcurrir habitualmente las sesiones plenarias de nuestro concejo ribadense.

Una de esas excepciones fue, precisamente, el último pleno extraordinario, celebrado el día 27 de abril. Fue un pleno en donde imperó el consenso total, como no se recuerda en muchos años. Los cinco puntos que componían el orden del día fueron aprobados por unanimidad y sin discusión por todos los asistentes. Es verdad que los temas a tratar no destacaban por su interés, lo que facilitó el entendimiento de los ediles. Salvo, claro está, el referido a la concesión de la medalla de oro del municipio al Excmo. Sr. D. Leopoldo Calvo Sotelo y Bustelo. Un tema que, por su importancia y su relevancia para Ribadeo y para los ediles que le representan, no admitía ningún tipo de duda o desacuerdo entre ellos. La evidente proyección de la imagen de este político, hijo adoptivo de Ribadeo, era tan incuestionable que no admitía la visión parcial de mirarlo con un solo ojo; ni con el izquierdo ni con el derecho. El consenso en su aprobación fue total, lo mismo que en los demás temas.

Temas que, salvo el ya mencionado, no destacaban por su importancia, como el referido a la permuta de un camino para un mejor el acceso al campo de la fiesta de A Ponte, en Arante; o la adhesión del Concello de Ribadeo a un convenio para una mejor gestión de los aparatos eléctricos de desecho; o la investigación sobre la propiedad de una fuente en Porto de Arriba, en Vilausende, circunstancia esta que acertadamente aprovechó el alcalde para anunciar una actualización de la relación de los bienes públicos del concejo, especialmente de las fuentes y caminos. Una inteligente decisión del alcalde.

Es evidente que los plenos están hechos para que sirvan de foro de discusión de los problemas del concejo y de su gobierno. Y así fue siempre, aún en aquellos pasados tiempos en los que no había ni partidos ni tendencias políticas. En ellos cada participante está llamado a contribuir al enriquecimiento de los acuerdos con la aportación de sus opiniones que contribuyen al enriquecimiento del conjunto y al acierto en los acuerdos. Hacerlo con los dos ojos abiertos es garantía de acierto e imparcialidad. Y es lo que el pueblo espera de sus representantes, abandonando otros intereses espurios fruto de una visión parcial, pobre, interesada y distorsionada.

Quede este pleno como una referencia de la visión binocular que debe guiar siempre a los ediles en sus decisiones. ¿Será este pleno un precedente de su comportamiento futuro? Ojala sea este un desmentido a la opinión del anónimo autor de ‘Apuntes sobre Ribadeo’ cuando, a principios del siglo pasado y refiriéndose a los políticos bizcos, decía que ‘cada siglo tiene sus zánganos explotadores; si el anterior tuvo los frailes, que a lo menos daban el cielo, el actual tiene a los políticos que no nos dejan ni el cielo ni la tierra’.-

José Mª Rodríguez

Outros Artigos de José María.

20230515

PREHISTORIA NA RIA DE RIBADEO. Pancho Campos Dorado

 


PREHISTORIA NA RIA DE RIBADEO

Pancho Campos Dorado

O termo Prehistoria expresa aquela parte da Historia que abarca estudos do período da vida humana anteriores a aparición de fontes escritas. Cronoloxicamente a Prehistoria supón o 99% do transcurso da Historia do Home sobre a Terra. (1) Dun total preto de catro millóns de anos que levan os homínidos sobre a terra, solo hai documentos escritos de fai 5000 anos, en escritura cuneiforme sobre arxila, anteriores aos xeroglíficos exipcios, polo que o home viviu en culturas ágrafas e a escritura aparece cando xa existe un home moderno cunha avanzada civilización establecida.

Practicamente todo o que se coñece da forma de vida do home prehistórico está relacionado coa Arqueoloxía. Polas súas ferramentas de pedra e de óso intúese a súa forma primitiva de vivir, a súa evolución, o seu coñecemento cognitivo; en que época chegou a dominar o lume e os materiais dos que se valeu para o desenrolo do seu vivir diario.

A poboación máis antiga que se coñece de Ribadeo, aparece nitidamente no xacemento arqueolóxico de Louselas do Paleolítico Inferior, onde se fixeron achados, entre os anos 1980-2000 de raspadeiras, raedeiras, bifaces e fendedores, datados en 480 000 anos de antigüidade, algo totalmente esquecido para o pobo de Ribadeo, pois a administración patrimonial da Xunta mandou as pezas atopadas para o Museo Arqueolóxico de Vilalba e nós, ribadenses, quedamos co terreo baleirado de restos e cunha Memoria Louselas (Ribadeo) do que foi aquilo, que publicou o Museo de Prehistoria e Arqueoloxía de Vilalba (MUPAV Nº6). Por non ter non temos nin sequera unha sinalización do lugar, nin por parte autonómica nin municipal do que é a súa contorna para poder mostralo aos miles de visitantes que temos o ano.

Por outra banda, tamén hai importantes xacementos arqueolóxicos da Cultura Castrexa dos celtas da Idade do Ferro, e da romanización, repartidos en nove castros, catro de litoral: As Grobas (Vilaselán); Fornelos (Piñeira); Meirengos e os Castros (A Devesa); e cinco castros de interior: A Coroa ou a Aira da Croa (Arante); A Pumarega (Covelas); Porto de Arriba e A Torre (Vilaosende) e As Cárcobas (Ove), cuxa situación e toponimia nos explicou nun pequeno libriño, “Sobre os Castros de Ribadeo” o noso inesquecible veciño José María Rodríguez Díaz. Pero é posible que haxa máis xacementos e todos eles esquecidos pola administración da Xunta da Galiza, e polos presupostos municipais, en onde nunca aparece unha pequena partida para descubrir ou, ao menos, sinalizar algúns deles, sequera para facer unha Ruta dos Castros, unha gran ruta turística para os nosos visitantes e veraneantes, incluso para nós veciños de Ribadeo ou para facilitar o camiño a aqueles academicamente preparados que fan investigacións castrexas.

Porén, os materiais arqueolóxicos máis importantes que transcenden incluso a nosa propia Historia particular, están no fondo da Ría de Ribadeo. Son pezas que proveñen das civilizacións avanzadas do Mediterráneo, as máis delas, pezas de cerámica, armas brancas e de fogo, adornos con todo tipo de filigrana, e de distintos materiais, ouro, ferro, madeira... pezas imprescindibles para reconstruír e datar acontecementos non solo da nosa propia Historia, senón da evolución do Comercio Marítimo de Europa.

Pero en Ribadeo, vamos ter que empezar a enumerar as riquezas patrimoniais por “As Desfeitas”. Vemos na prensa, case tódalas semanas, que se destrúen mámoas, antigos elementos estruturais de poboación en espazos patrimoniais dentro do ámbito forestal, sen que se tome ningunha medida administrativa, xudicial ou penal, contra dos depredadores, moitas veces ignorantes do que hai, pois Patrimonio nin por parte da Xunta, nin de Costas, nin do Concello, fixeron unha delimitación visible das zonas de excepción catalogadas como patrimonio da Galiza, e tampouco puxeron a ninguén a vixiar estas prezadas zonas cando se vai a traballar preto delas, para parar tal ou cal desfeita. Moitas veces ó contrario, a administración pechou os ollos e deixaron facer a desfeita impunemente.

A Ría de Ribadeo estase destruíndo día a día coa colmatación de area que a está deixando completamente cegada, e noutros vinte anos poderase ir andando por toda ela en marea chea. Efectivamente. Pero NON SE PODE DRAGAR a Ría sen ter antes mirado o que se está dragando, pois sería un atentado manifesto o patrimonio subacuático cara aos restos arqueolóxicos que son testemuñas únicas e moi importantes para saber de como evolucionou o comercio marítimo na Galiza e en Europa.

Xa no ano 2011 desde a Asociación de Veciños “O Tesón” facíamos fincapé deste despropósito de dragar a ría sen ter rescatado primeiro os bens que por aquel entonces xa estaban inventariados. A contestación de “Cultura da Xunta de Galiza” foi que “un arqueólogo supervisaba os traballos” (A Mariña, El Progreso, mércores 16 novembro 2011). Punto, así nos vai doce anos despois sen solucións efectivas de ningún tipo.

No fondo da Ría de Ribadeo hai tanta riqueza en pecios que unha vez ao descuberto, estudalos será cuestión de dedicarlles unha vida enteira, pero ¿e mellor deixalos onde están, e que vaian desaparecendo pouco a pouco en dragados incontrolados?. Aínda non se convenceu a Xunta, Portos de Galiza ou mesmo o Principado, que a Ponte dos Santos e as escolleras e diques que se foron facendo en “obras inciviles” son unha ruína ambiental totalmente en contra do noso ecosistema, totalmente en contra do Porto Comercial de Ribadeo? Estarán facendoo adrede para revalorizar os portos limítrofes e deixar a Ribadeo ao marxe do comercio marítimo? Non é de extrañar, pois xa acabaron con tódolos barcos de pesca de altura e de baixura, que nada menos chegou a ter 350 homes apuntados no Pósito de Pescadores. Estará pasando o que mesmo que pasa co Xulgado de Primeira Instancia, que non ven por estar mellor en Mondoñedo, Viveiro ou en Lugo?

Como se vai poder manter a profundidade do canal ao Porto de Ribadeo, sen destruír a riqueza da ría? Primeiramente, tería que irse cambiando a estrutura en viga da Ponte dos Santos, por unha ponte en arco ou unha ponte colgante ou atirantada que evite a construción de pilastras centrais, para ampliar a súa luz e a súa altura, creando un gálibo de navegación apropiado e adaptado aos tipos de barcos mercantes modernos, de máis calado e de máis guinda ou altura de topes (air gap); un gálibo que non debera de ser menor de 45 m ou 50 metros de altura que incluso permita entrar a barcos de vela arbolados que navegan ao largo de todo o ano, e principalmente nas regatas máis importantes do Atlántico.

A Ría de Ribadeo e o Porto de Porcillán foron desde sempre o gran refuxio seguro, durante toda a roda do ano, para os barcos mercantes e de guerra nas fortes galernas do Cantábrico, tanto para aqueles grandes veleiros desde a alta Idade Media, como para os pequenos e medianos barcos de cabotaxe de todos os tempos. Teñamos en conta que o tráfico marítimo, foi o gran motor da economía de Ribadeo, e a Ponte dos Santos é un atranco, un estorbo artificial que parece posto a propósito para destruír a Ría, para destruír a hexemonía marítima milenaria de Ribadeo. Aqueles vellos mariñeiros dos anos 1960 e 70 cando se estaba proxectando a ponte e o primeiro “paseo marítimo” que destruíu a dársena e praia de Cabanela, xa o dicían: “A Ría de Ribadeo non é o Duero, aquí hai marea cada seis horas”. Non fixeron caso, e a colmatación de area é incontrolable hoxe en día, pois aínda que se chegara a dragar cada catro ou cinco anos, sería como querer quitar cunha culleriña do café o arrastre de area que pode meter a forza do mar nunha marea.

A día de hoxe, xa non cabe ningunha dúbida de que en Porcillán, fondeadoiro e Porto de Ribadeo por excelencia, xa comerciaban os gregos e fenicios desde antes que chegaran os romanos as nosas costas. Simplemente vendo as pezas que se están atopando nas pouquiñas mostras arqueolóxicas que se fan na Ría, serven para demostrar que este comercio internacional a gran distancia xa existía un milenio antes da nosa era. E faltan de supervisar centos de metros cadrados de superficie do pracer da Ría, para detectar pezas metálicas que se atopan a pouca e media profundidade e decenas de metros cúbicos de area para cribar as decenas de pezas de cerámica, bronce, cristal, vidro e moi posiblemente xoias de ouro fino repuxado ou con engarces variados, que tamén haberá nos preciosos e prezados fondos da Ría de Ribadeo.

De momento o equipo de buceo do arqueólogo comisario Miguel San Claudio, desvelábanos que atoparon unha ánfora grega de 2600 anos de antigüidade (século VII a.C.) peza de cerámica massaliota (da colonia grega de Massalia, a actual Marsella) e que relaciona o comercio a larga distancia máis antigo que se localizou na Costa Cantábrica, o que converte en única a Ría de Ribadeo (Ribadeo, La Atapuerca de Galicia para la Arqueología submarina, La Voz de Galicia, 29-Nov-2011).

A diferenza de criterio entre “Cultura” da Xunta de Galiza e Castela, é que cando se estaba facendo a trincheira daquela liña de ferrocarril no corredor da Bureba tan necesaria entre a conca do Ebro e o río Douro, atopouse o xacemento arqueolóxico de Atapuerca, e inmediatamente se pararon as obras de escavación e se desviou o trazado do ferrocarril pois aquel tesouro humano representaba un achádego importantísimo, unha historia e vida para o seu entorno e o de toda a humanidade. Levan estudando o xacemento desde fai máis dun século, e ao seu redor se fixeron salas de exposicións, museos, escolas de capacitación e estudo, e tódolos anos reciben miles de visitantes.

Aquí temos algo parecido, salvando as distancias, para saber do comercio marítimo da antigüidade de Galiza e de Europa, dos tipos de barcos e dos seus secretos de construción, fábrica e armamento que Cesáreo Fernández Duro xa expoñía en 1880 en “A la Mar Madera”, pero as mentes académicas que pararon a trincheira ferroviaria de Atapuerca, na Ría de Ribadeo brillan pola súa ausencia, e queren dragar a toda costa e destruír toda unha riqueza patrimonial que se sabe de certo que existe. Unha vergoña institucionalizada nas disposicións da Xunta e de Portos da Galiza, e que non debe de tolerarse.

Nós non podemos facer nada inmediato para evitalo, solo patalexar ou escribir algún artigo como este para seguir alertando da pasividade e indiferenza con que se trata desde as administracións este delicado tema que unha vez destruído non ten volta de folla.

Pero, aínda que son ateo convencido, grazas a Deus, como recoñecía Oriana Fallaci, voulle pedir a Divindade do Cosmos por medio da Virxe do Carme Patroa de todos nós, os mariñeiros, que faga algo, que non permita tamañas falcatruadas sen que teñan consecuencias para quen as permita. Amén.

--

1 La Prehistoria y su Metodología, Ana Fernández Vega, Sergio Ripoll López, Amparo Hernando Grande, Francisco Javier Muñoz Ibañez, José Manuel Quesada López, José Manuel Maíllo Fernández y Jesús Jordá Pardo. Segunda Edición 2014, Editorial Universitaria Ramón Areces, UNED. Páx. 11.

20230119

Ribadenses destacados: ANTONIO RAIMUNDO IBAÑEZ. Eduardo Gutiérrez

     Unha nova biografía de Ribadenses Destacados: Antonio Raymundo Ibáñez, Marqués de Sargadelos, por Eduardo Gutiérrez

ANTONIO RAIMUNDO IBAÑEZ 

(Santalla de Oscos, 1749 - Ribadeo, 1809)

Eduardo Gutiérrez Fernández

Á beira da súa casa, actual casa do concello

    Antonio Raimundo Ibáñez naceu en Ferreirela, un lugar da parroquia de Santalla de Oscos, na provincia de Oviedo, o 18 de outubro de 1749 e morreu en Ribadeo o 2 de febreiro de 1809, nas datas da entrada na vila das tropas que viñan liberala da ocupación fracesa. Estivo casado coa ribadense Josefa López Acevedo e tiveron nove fillos, seis mulleres e tres homes. Foi soterrado no convento de San Francisco que hoxe é o templo parroquial de Santa María do Campo. O seu asasinato con riscos de crueldade abre moitas posibilidades, entre elas a dun crime por encargo por parte dunha conspiración de vellos e tradicionais nemigos, e executado por facinorosos. De todos os xeitos tampouco se pode esquecer a acusación de afrancesado que lle imputaron á Xunta Provisional de Goberno de Ribadeo constituida a consecuencia da invasión e da que Ibáñez formaba parte, até o o estremo de que moitos dos seus membros xulgaron unha medida de prudencia agacharse, e outros fuxiron como foi Francisco Maria Amor que o fixo a Francia, e segundo informa o historiador Xosé Ramón Barreiro un fillo de Ibáñez tamén foi acusado de afrancesado por parte dun correxidor de Viveiro. A acusación de afrancesado foi negada por moitos autores relatando os servizos prestados á causa nacional son certos sen dúbida, pero a relación de Ibáñez cunha Coroa que rematou nas mans dos propios invasores, tivo que facer a imputación moi doada de espallar. O ambiente hostil protagonizado pola chusma, existía de certo tal e como pon de manifesto o caso do Edecán francés, apresado con outros oficiais, que para ceibarse das iras do populacho tivo que ser trasladado ao Forte de San Damián desde o domicilio particular dun dos membros da Xunta, concretamente D. Fernando María Miranda, despois un destacado persoeiro cun importante labor a prol da causa liberal. Un dos militares tiña un ollo de cristal o que axudou na montaxe dunha campaña moi sintomática daquel tempo de comezos da Ilustración e alborexer das novas ideas, en contraste cun ambiente fetichista que elementos reaccionarios se encargaron de encirrar, espallando supersticións e infundios estarrecentes. Tampouco podemos esquecer a referencia que cita Francisco Lanza, quen informa de que o propio Ibáñez declarou que desde a batería de artillaria instalada en San Román en As Figueiras, un dos obxectivos era a súa propia casa. Algo quel observara cun anteollo. 

No Ribadeo antiguo

    O homicidio cómpre situalo nun tempo de cambios ao que se sumou a invasión francesa, e no medio dunha fogueira de acontecimentos: en 1798 tivo lugar o chamado motin de Sargadelos, sobre o que existe bastante documentación, e tamén a teoria de que esa é a orixe do crime. Meses despois sucede a escaramuza de A Ponte de Arante, e ambos e dous episodios de parecida etioloxia, ou sexa movidos pola pequena fidalguia rural e a cregaxe. Con todo non coñecemos testemuñas pero si indicios e tamén sospeitas moi sólidas, segundo algúns autores. Hai anos mesmo se chegou a sinalar a competencia na fabricación de louza como a causa do complot, algo que a maioría dos historiadores rexeita. É certo que o responsable último da revolta foi o militar José Wosters por permitir as actuacións do populacho, e iso sostén Jesús Evaristo Casariego no seu libro “El Marqués de Sargadelos o los comienzos del industrialismo capitalista en España” de 1950. E engade unhas palabras significativas: ”o seu carácter firme e voluntarioso é dos que se fan admirar e temer pero non amar”. O asañamento mostrado polos executores do crime cun home xa maior para aquel tempo, prestouse a moitas especulacións, case todas sinalando a unha conspiración. Alguén dixo que morreu por moderno e algo disto hai se reparamos no tempo que lle tocou vivir, e o contraste entre a actividade comercial, as fundicións de ferro e e a cerámica, cunha decrépita fidalguía titular de foros e uns cregos administradores de diezmos, oblatas e de toda crase de milagros. No pasado o número de lendas e especulacións mesmo enxeñosas como a do tesouro de Ibáñez, ou o francés emparedado, compoñian ingredientes axeitados para un cartel de cego. Se ainda hoxe nos amilagran revoltas como as do asalto ao Capitolio en Washington, obviando os sucesos da guerra civil española, pensemos na Mariña de Lugo de hai máis de dous séculos.

Pazo de Gimarán, no Ribadeo antiguo

    Ibañez comezou a traballar con dezaoito anos na casa de Bernardo Rodriguez Arango en Guimarán, e primeiro posiblemente asociado á casa, e logo pola súa conta, foi tecendo iniciativas marítimas e despois siderúrxicas e cerámicas en Sargadelos. Tivo importantes socios e colaboradores nas súas iniciativas empresariais como os comerciantes Jose Andrés Garcia e Compañía, de Santiago de Compostela. con quen fundou a Real Compañía Marítima en 1784 para comerciar cos paises bálticos. Residiu en Ribadeo durante corenta e dous anos e nesta vila construiu a súa casa. Ocupou cargos municipais e foi elixido Deputado do Común en 1774 e escribiu varias Representacións ao Rei sobre aspectos e reivindicacións locais e comarcais que se atopan nos Arquivos do Concello e foron publicadas pola estudosa Eloisa Vilar Checa en 1970, e que poden fornecer datos sobre as súas ideas económicas. En 1809 formou parte da Xunta Local de Goberno constituida s raiz da invasión francesa, como xa se dixo. Como activo empresario e innovador nas tarefas que emprendeu, e mesmo nos riscos que afrontou, vémolo como unha persoa destemida e afouta. Que nós saibamos nunca regresou, nen esporadicamente, ao seu lugar de nacimento, transcurrindo a súa vida entre Ribadeo e Sargadelos.

Pazo construído por Ibáñez, hoxe casa do Concello

    Nesta sucinta ollada anotemos que cando no terceiro período da cerámica de Sargadelos se traspasou a fábrica a Luis de la Riva e Compañía de Santiago, entre os aspirantes a facerse coa razón social figuraba o banqueiro e armador Casas, que mercaria o fermoso pazo urbano que Ibáñez construira para o seu domicilio, nunha data próxima a 1780, ainda que era propietario de outras casas na vila, cuxos habitantes deberon quedar impactados pola nova edificación, posiblemente deseñada por algún enxeñeiro militar ou da súa xeira tendo en conta as relacións das fábricas de Sargadelos co Exército e a Armada, documentadas nunha notable Exposicion que tivo lugar en 1994.

EDUARDO GUTIÉRREZ

20220214

O CARNEIRO ALADO DE RIBADEO. Pancho Campos Dorado

O CARNEIRO ALADO DE RIBADEO
Pancho Campos Dorado


    Fai anos que se sabe do Carneiro alado de Ribadeo, unha xoia da ourivería de filigrana exquisita emulando escamas semicirculares, unha peza 50 gramos de ouro puro de 6,5 cm de altura x 6,4 cm de longo x 2 cm de ancho. Entrou a formar parte das obras de arte máis relevantes do Museo Provincial de Lugo en abril de 1976, cando se adquiriu da colección privada de Álvaro Gil Varela.
    Segundo di Benigno Lazare nun artigo (La Voz de Galicia, 6 xaneiro 2007) parece que a peza foi inscrita como do arte prerromano, e que fora descuberta nun dragado que se fixo na Ría de Ribadeo no ano 1945. Neste artigo tamén expresa que “están sen realizar probas científicas que permitan datala con exactitude e apenas se coñece nada da súa procedencia polo que se pode seguir considerando unha peza enigmática”. 






    Porén, segundo parecer do arqueólogo Felipe Arias Vilas (Lugo, 5 xullo 1949) puxo en solfa a suposta localización na Ría de Ribadeo, pois explica que no ano 1945 non houbo ningún dragado e por outra parte, o estado de conservación tampouco parece corresponderse co que debería de ter unha peza metálica en contacto coa auga mariña durante séculos.(La Voz de Galicia, 6 xaneiro 2007)
Na Wikipedia aparece Felipe Arias como un señor licenciado en Filosofía e Letras (sección Xeografía e Historia) pola Universidade de Santiago de Compostela (1971). Foi funcionario do Corpo Facultativo de Conservadores de Museos, profesor, escritor e arqueólogo. Foi Director Xeral do Patrimonio Cultural na Xunta de Galicia e membro das comisións técnicas do Consello Internacional de Museos ata 2009 cando foi elixido Alberto Nuñez Feijoo como presidente. Ten varias obras de carácter histórico publicadas entre as que se atopan A Romanización de Galicia (1992); Castro de Viladonga (1985); Museo do Castro de Viladonga (1996) entre outras; para máis información ver en gl.wikipedia.org Felipe Arias Vilas.
A opinión, por tanto, de Felipe Arias debera ser considerada de peso, segundo o seu curriculum. Poren, cando di que “o carneiro alado de Ribadeo non se puido atopar na Ría de Ribadeo porque no ano 1945 non se dragou a ría”, non é argumento como para negarlle a procedencia a dita xoia de ser de Ribadeo. Efectivamente, fun comprobar tal evento á Biblioteca Municipal de Ribadeo e nin nas incompletas coleccións de Las Riberas del Eo nin de La Comarca do ano 1945 aparece noticia dun dragado da Ría de Ribadeo, nin sequera parcial. Habería que comprobar os arquivos da Axudantía de Mariña de Ribadeo, pero hoxe está desaparecida.
    A segunda afirmación “o estado de conservación tampouco parece corresponderse co que debería de ter unha peza metálica en contacto co a auga mariña durante séculos” e por tanto, “non se atopou somerxido na Ría de Ribadeo”. Esta afirmación carece de base, posto que a xoia puido estar perfectamente conservada metida nunha pota ou en calquera peza de barro cocido ou de cerámica cerrada hermeticamente, tal e como aparecen ánforas cheas de viño de épocas remotas.
Por tanto, ambas afirmacións, que parecen concluíntes, en contra da denominación da magnífica peza do “Carneiro alado de Ribadeo”, poden ser rebatidas, por ser simples suposicións, que como con todo o que se investiga sen documentación escrita que a apoie, encerra incerteza. Pero parece que calquera evento ou cousa que se denomine “de Ribadeo”, e que teñan grande interese histórico ten unha maldición en contra que trata de borralo do mapa. Véxase, como exemplo, o paradoiro da Diadema de Ribadeo (O Ribadeo que non coñecemos, Ribadeoando, 04/01/2022, La Comarca del Eo, 08-01-2022).
    Volvendo o tema. Quen dixo que o Carneiro Alado se atopara mergullado na Ría de Ribadeo? Quen rexistrou por primeira vez tal achado con ese nome?. Foi o filántropo galego Alvaro Gil Varela? De onde o sacou? Sabemos que D. Alvaro foi un galeguista republicano que gardou e coleccionou moitas pezas de incalculable valor atopadas en xacementos arqueolóxicos da Galiza, entre elas o torques de ouro de Burela valorado en centos de millóns de pesetas e hoxe de varios millóns de euros, o Carneiro alado de Ribadeo, brazaletes, arracadas e pulseiras de ouro de tradición celta. Todas elas pezas esenciais para coñecer algo máis da Historia da Galiza. Pero que cousa máis rara, da a casualidade que o único que se pon en solfa de toda a colección é o nome do Carneiro Alado de Ribadeo. Por qué?
Son moi poucas as pezas que se achan polo mundo arqueolóxico, que sexan feitas no mesmo sitio en que foron atopadas. Xeralmente son pezas que aparecen en sitios onde foron ofrendadas ás divindades, aos enterramentos, foron tesouros escondidos por mil motivos diferentes, son restos que quedan nos campos de batalla, pezas perdidas en tempos de guerra, en emigracións, pezas escondidas de roubos... Por tanto nós tamén temos a nosa propia teoría de onde pode proceder o Carneiro Alado de Ribadeo.
Revisando a técnica da filigrana en grans ou gotas, lévanos a ourivería máis antiga da historia, lévanos a Damasco, o ano 2500 a.C. dous arames retorcidos facendo un cordón co que se vai moldeando o debuxo básico. Non, o carneiro non parece ser da ourivería de Damasco, pero cabe que sexa unha peza das xoias do “tesouro do rei Creso” último monarca do Reino de Lidia entre os anos 560 e 546 a.C.
Lidia foi un reino o Oeste de Frigia na Anatolia, na actual Turquía occidental. O tesouro de Creso estaba formado por un total de 432 pezas e foi roubado, parte das súas pezas subtraídas ilegalmente para outros países e Turquía está recuperando parte daquela marabillosa colección.
Nas fotografías que mostramos, ó lado do Carneiro alado de Ribadeo, vense dúas pezas de ouro dese tesouro de Creso, e o emblema da bandeira do Imperio Aqueménida (550-330 a.C.). Si nos fixamos nas formas das ás, son practicamente iguais en todos estes animais, tanto no cabalo alado e nos dous carneiros do brazalete, como na aguia alada aqueménida, e todos son do século VI a.C. Exactamente igual que Antonio Blanco Freijeiro e Juan Maluquer de Motes pensaban cando dixeron que o Carneiro Alado de Ribadeo databa de entre o ano 525 e 475 a.C. Idade que nós consideramos como a máis acertada, polo que temos á vista, pois non hai máis información que a que nos pode dar a estrutura e vista da peza.
Pero como sempre ocorre cos achádegos nomeados de Ribadeo chegan os “historiadores” e o Carneiro é “mesmamente xemelgo” da Cabra Ibérica da colección da Fundación Abegg de Suíza, e os estudos levados a cabo nos anos 90, “amosan con claridade” que o carneiro data dos séculos XI-XIII ou incluso posteriores. Iso mesmo, con cátedra!
    Menos mal que foi declarado en 2015, ben de interese Cultural da Xunta de Galicia e que segue a estar exposto no Museo de Lugo. E que siga aí por moitos anos máis, pois escóitanse voces que din que foi comprado en Madrid...
Sería bo que puidéramos escoitar a voz da persoa que nomeou a xoia como Carneiro de Ribadeo, e saber o por qué o levou a facelo así, pois non podemos descartar que a denominación actual puidera estar agochando unha peza roubada por un coleccionista. Mentres que non ocorra un milagre que nos revele desde o “Máis Alá” tal evento, esa xoia, marabilla da ourivería, esperemos que siga nomeándose tal cal, o Carneiro alado de Ribadeo, ou pasaranos como coa denominación da Ría de Ribadeo, que aparecerá un señor de Murcia como Lorenzo García Asensio director do Instituto Xeográfico Nacional, que lle veña a poñer un nome, “alternativo”? Pero todo se andará, pois a Invasión Asturiana á Historia, ao territorio do Reino de Galiza, aos achádegos e incluso a toponimia de Ribadeo, aínda non se acabou con aquelas todas falcatruadas que por suposto seguiremos relatando, pois non vexo ningún movemento oficial da Xunta, da Diputación de Lugo, do Concello de Ribadeo, nada absolutamente nada sobre a salvagarda do noso patrimonio. Bueno, están a “calafatear” a capela de Nosa Señora das Virtudes da Ponte de Arante, xa fun por alí tres veces e de momento están recebando paredes, tiraron a nefasta obra da escaleira exterior, están refacendo a armazón e o tellado pero de restaurar AS PINTURAS, NADA absolutamente NADA, iso si, picaron os cales interiores adxacentes as pinturas votivas. Xa veremos. Así vai indo a historia.

20210925

En memoria de Emilio Piñeiroa Lozano

   Hoxe, na Ponte de Arante tivo lugar un acto de recoñecemento de Emilio Piñeiroa. Primeiro falaron Azucena González, da asociación de veciños o Formigueiro, promotora do acto, logo o parlamentario galego Daniel Vega e logo o alcalde Fernando Suárez, rematando a filla de Emilio. Antes tivo lugar unha misa de campaña, e despois, a actuación da coral polifónica de Ribadeo, para rematar coa descuberta dun monolito conmemorativo. En baixo deixo o cartel de chamada ó acto, varias fotos, un vídeo comprendendo dende as últimas verbas de Azucena á terceira obra da actuación da coral, e outro moito máis curto, co sinxelo acto de destapar o monolito. Remata a entrada coa copia da nota de prensa que en 2019 emitiu o concello para dar noticia do recoñecemento de interese da festa das Cruces.

Dunha foto de Pancho Campos

Durante o acto previo




RIBADEO CONTA ASÍ CON 2 FESTAS CON ESTE RECOÑECEMENTO

Festa das Cruces

Festa Romaxe das Cruces

29/03/2019

A Mesa de Traballo constituída para acadar a declaración de Festa de Interese Turístico Galego para a Festa Romaxe das Cruces recibiu con agrado a distinción.

A Mesa de Traballo constituída, en maio de 2017, para acadar a declaración de Festa de Interese Turístico Galego para a Festa Romaxe das Cruces, formada por representantes da Asociación de Veciños/as o Formigueiro, o presidente, Javier González López, a secretaria, Azucena González Loredo, o párroco Carlos Miranda Trevín, o historiador especialista na Romaxe Emilio López Piñeiroa, a técnica municipal de turismo, Begoña García López, e os/as voceiros/as dos grupos con representación na Corporación Municipal Ana María Martínez Fernández, Jesús López Penabad, Aurora González Ginzo e Marta María Saiz García, e coordinada pola Delegación Municipal de Turismo do Concello de Ribadeo, recibiu con agrado a declaración institucional por parte da Xunta de Galicia desta distinción.

E lembran que "así, tras o traballo de investigación elaborado por dita mesa, foi presentada unha moción para ser tratada no pleno municipal do 1 de xuño do 2017, adoptando o acordo unánime de iniciar o procedemento de solicitude por parte do Concello de Ribadeo á Xunta de Galicia para a declaración de Festa de Interese Turístico Galego".

Ademais subliñan que "é unha festa capaz de xuntar 7 parroquias de dous Concellos diferentes (Ribadeo e Trabada), reflexo da forza e unión da veciñanza na defensa da colectividade, con máis de 200 anos de antigüidade se ven celebrando de maneira ininterrompida grazas aos veciños e veciñas, abandeirados pola Asociación de Veciños O Formigueiro e a Comisión de Festas, verdadeiros artífices deste evento, e da que poderemos disfrutar novamente o 10 de xuño (luns de Pentecostes)".

Con esta declaración o Concello de Ribadeo conta xa con dúas Festas de Interese Turístico Galego: a Xira de Santa Cruz e a Festa Romaxe das Cruces da Ponte de Arante.

20210727

Os santuarios marianos da Nª Sª das Virtudes e de Vilaselán


   Remato de atoparme cun libriño (21 páxinas) de José Manuel Blanco Prado que dá conta de dous santuarios marianos en Ribadeo, o das Virtudes, na Ponte de Arante, e o de Vilaselán. Un pdf descargable e de lectura doada.

   Por certo, aparece citado na bibliografía 'As Festas Populares no Entorno Ribadense', que no seu día promovín. Non aparecen polo contrario (e coido que é unha mágoa), nin o material da Galipedia nin os traballos de Emilio Piñeiroa.

   Os santuarios marianos da Nª Sª das Virtudes e de Vilaselán