Amosando mensaxes organizadas por data para a consulta Castropol. Ordenar por relevancia Amosar todas as mensaxes
Amosando mensaxes organizadas por data para a consulta Castropol. Ordenar por relevancia Amosar todas as mensaxes

20250125

Y UNA ROTONDA EN EL TESÓN. Gonzalo Moure (e algo máis)

 

Imaxe construída con fondos de OpenStreetMap, lic. Licenza Open Data Commons Open Database

Y UNA ROTONDA EN EL TESÓN

    El diario El Progreso nos informa de que el club náutico de Ribadeo quiere cerrar la bocana del puerto y ampliar las plazas de embarcaciones con más pantalanes. Es la tormenta perfecta, el “yo la tengo más grande”. El ayuntamiento de Castropol y su club náutico quieren hacer una escollera en el puerto de Figueras, como respuesta a la escollera de Ribadeo, porque su construcción desplaza el tesón hacia la orilla asturiana y para albergar más embarcaciones, y ahora el presidente del club de Ribadeo alega que las olas rebotan en el puerto de Figueras y dañan los pantalanes y las embarcaciones de su puerto, y que también hay que ampliar con nuevas plazas. Es la tormenta perfecta, una tormenta de bloques y hormigón que estrecha y estrecha la ría, y la llena de más y más embarcaciones de recreo. Afirman en Ribadeo que la obra se hará con fondos europeos ¡¡contra el cambio climático!! Dos escolleras más que, si ponen a ello, serán calificadas como “verdes y sostenibles”. Cuando nos manifestamos en el puerto de Figueras contra el muro que quieren que sea la escollera, 100 000 toneladas de piedra, vinieron a la protesta los mismos ribadenses que en los 90 se opusieron a la de Ribadeo, y los defensores de la de Figueras arremetieron contra ellos, como si fueran invasores y no defendieran la ría. Si hay protestas en Ribadeo (que ya veremos), iremos los de la orilla asturiana y seguramente seremos atacados con los mismos argumentos.

    La ría es la que paga. Y sus aguas, cada vez más estrechas, con menos calado, con más pretenciosos yatecitos de veraneantes que en el mes de agosto colapsan de día, y de noche se convierten en discotecas al aire y el agua libres. Un paraíso turístico, sí señor, mal que les pese a las pobres aves, que no tienen ya dónde meterse para huir de los motores, del ruido, del tráfico, ni de noche ni de día. Eso sí, el ayuntamiento de Castropol organiza cada poco un teatrillo de observación de aves en la Playa de Salías, para lavar la cara de su proyecto. Pronto serán “Jornadas de observación de yates”. Lo siguiente será poner semáforos en la ría, y si Europa da fondos, una rotonda en el tesón.

    Hay tensión con lo del nombre de la ría. Ría del Eo, se dice en Asturias. De Ribadeo, se dice en la otra orilla. Pues bien, ahí va una solución salomónica, “ni pa ti ni pa mí”: Que se llame “La bañera de Madrid”. Y vengan cañas.

Gonzalo Moure, de la Asociación Bio Eo







    Nota 1: este escrito refírese o artigo aparecido en El Progreso 'El náutico de Ribadeo persigue el cierre de la bocana del puerto'

    Nota 2: Canción 'Diquecidio', ó parecer, xerada por IA, sobre a construción do dique nas Figueiras sobre a ría de Ribadeo

20241130

LOS HIDALGOS DE VILASELÁN. José María Rodríguez Díaz (2010)

    Un pequeno estudo histórico de Vilaselán, reivindicando a súa fidalguía.

 Viernes, 10 de diciembre de 2010

LOS HIDALGOS DE VILASELÁN

• Publicado por jmrd_ribadeo a las 20:09

Mientras en Francia la Ilustración imponía sus principios basados en la razón, la igualdad y la libertad, que en el año 1789 desembocarían en la famosa revolución contra el poder absoluto del llamado Antiguo Régimen, marcando así el final del absolutismo, para dar paso al Nuevo Régimen o Estado Liberal, fundado en la igualdad, la libertad y la democracia, con el ascenso al poder de las masas populares y de la burguesía, España continuaba sometida a ese férreo y medieval dualismo que dividía al pueblo en dos estados, el estado noble, con sus exenciones y privilegios, y el estado general o pechero, con sus tributos y cargas, en el que estaba dividida la sociedad desde la colonización romana.

Dos estados diferentes de sociedad, con distintos privilegios y obligaciones, que tenían sus reflejos en la forma de vida de nuestras pequeñas comunidades del mundo rural, como ocurría en la feligresía de Vilaselán.

En el Vilaselán del siglo XVIII había dos familias hidalgas, la Casa de Guimarán, con don Bernardo Rodríguez de Arango y Mon como cabeza de familia, de 50 años de edad, y un descendiente varón: Bernardo Felipe. Una Casa, cuya mansión habitacional aún conserva en la actualidad en su fachada el escudo testimonio de su nobleza. Y era la otra la de O Carrancón, con don Pedro Álvarez de Monteavaro al frente, de 48 años de edad, con seis hijos varones: Juan, Diego, Pedro, Domingo, Francisco y Bernardo. En la fachada de esta Casa se conservaba no hace aún mucho tiempo, según recuerda su actual descendiente, el escudo, testimonio de su hidalguía, que desapareció en las últimas obras de remodelación de la vivienda. A estos dos hidalgos se hace referencia en el libro sobre 'VILASELÁN, Aproximación Histórica', de José Mª Rodríguez Díaz, publicado en 2010.

Su hidalguía les venía dada por su condición de herederos, en línea directa, de sus ascendientes, pertenecientes al estado noble, oriundos del lugar de Monteavaro, en la feligresía de Presno, concejo de Castropol. Personas 'tenidas y comúnmente reputadas por cristianos viexos, así ellos como sus ascendientes por todas líneas, limpios de toda mala raza de moros, judíos, sarracenos, impenitenciados por el Santo Oficio de la Inquisición, ni de los nuevamente convertidos a nuestra santa fe católica, ni otra mala secta ni raza', como rezan las Cartas Ejecutorias de su hidalguía, que hoy se conservan en poder de sus descendientes de O Carrancón, en Vilaselán.

Como tales nobles, tanto ellos como sus familias, gozaban en Vilaselán de ciertas prerrogativas, honras, exenciones tributarias y de servicios, franquezas y libertades, de las que carecía el pueblo perteneciente al estado general o pechero, que estaba obligado a participar en las cargas sociales y tributarias, en los servicios y utilidades de las que los hidalgos estaban exentos. A los hidalgos, en cambio, correspondía estar dispuestos con sus armas y caballos para el servicio del rey en cualquier momento en que fueran requeridos para dicho servicio.

Cada tres años se nombraban empadronadores para hacer los censos o padrones en las feligresías, con distinción de ambos estados, nobles y pecheros llanos, con el fin de que los repartidores pudieran distribuir entre los vecinos las cargas, elecciones de oficios, servicios honoríficos y tributos que se debían pagar al Estado. Relaciones que, al no respetar los derechos de hidalguía, adquiridos por sus titulares, eran con frecuencia origen de grandes pleitos.

Es aquí en donde empieza la historia que pretendo relatar relativa a la nobleza de los hidalgos de O Carrancón, que se vieron obligados a solicitar una Carta Provisión de continuación de hidalguía en la Corte y Cancillería Real de Valladolid por haber sido excluidos del estado noble al que pertenecían.

El linaje hidalgo de los Monteavaro, apellido toponómico relativo a su lugar de origen, se había establecido en O Carrancón, en Vilaselán, a comienzos del siglo XVIII, con el matrimonio de don Pedro Álvarez de Monteavaro, casado con doña Antonia Fernández, de Vilaselán. Su padre, llamado también Pedro, que en esas fechas se había establecido en Ribadeo y antes en Ove, era hijo, nieto y biznieto, respectivamente, de Antonio, Domingo y Lope Afonso, su abuelo, bisabuelo y tatarabuelo, hidalgos notorios de sangre, oriundos de la Casa de los Monteavaro, del lugar de Monteavaro, perteneciente a la feligresía de Presno, hoy de Belmonte, en el concejo de Castropol. Y como tal hidalgo, en el año 1702 fue reclamado, junto con otros hidalgos de esta comarca, para presentarse en la villa de Vigo para defender el tesoro de su Majestad, sito en el puerto de Vigo, de la pretensión de las flotas inglesa y holandesa que pretendían robarlo.

Fallecido el hidalgo don Pedro Álvarez de Monteavaro, de O Carrancón, el 27 de octubre del año 1754, dejó viuda y seis hijos, menores de 25 años, que era entonces el término que marcaba la mayoría de edad, pero todos hidalgos notorios y de sangre.

Y aunque el responsable de la ejecución de las relaciones censales era el Justicia Ordinario del concejo de Ribadeo, faltaba a veces a su obligación, permitiendo que los censos fueran hechos por los mismos vecinos de cada parroquia, 'dando así ocasión a que muchos que eran pecheros llanos se introdujeran en el estado noble y, al revés, empadronando a los que eran conocidos y notorios hidalgos en el estado pechero, no siéndoles fácil, después, probar su hidalguía'. Y sucedió que el vecino Manuel García do Barreiro, empadronador responsable de la relación y clasificación de vecinos de Vilaselán, hecha en el año 1754, no incluyó en el listado de nobles a la viuda ni a los seis hijos descendientes de don Pedro Álvarez Monteavaro, despojando así a esta familia de su rango de nobleza e incluyéndolos en el estado general o de pecheros. Las consecuencias prácticas de este atropello no tardaron en dejarse ver. El teniente de milicias, encargado de planificar los servicios defensivos de la comarca y de la villa de Ribadeo, incluyó en el sorteo de milicianos a Juan, el hijo mayor de don Pedro, en el repartimiento hecho para tal fin.

En vista de tal atropello, don Juan Álvarez Monteavaro, hijo mayor de don Pedro, en su nombre y en el de su madre y hermanos menores, el día 27 de mayo de 1755, acudió y presentó una súplica ante la Corte y Cancillería de Valladolid reclamando una Real Carta Provisión de la continuación de su estado de hidalguía.

Después de un largo, laborioso y costoso proceso, en el que el abogado de don Juan Álvarez de Monteavaro, don Manuel Pardo de Rivadeneira, desarrolló un exhaustivo trabajo de recogida de pruebas sobre la nobleza de sus ascendientes para probar la hidalguía del demandante ante la Corte y CancilleRía Real, la Sala de Valladolid despachó una Provisión de su Majestad 'para la parte de Juan Álvarez Monteavaro, para que la Justicia, Regimiento, Concejo, vecinos y estado de hombres buenos, empadronadores y repartidores de la feligresía de Villaselán, jurisdicción de la villa de Ribadeo, Reino de Galicia, se continúen y mantengan en la posesión de su hidalguía. Y en consecuencia, por ahora y sin perjuicio del Real Patrimonio, le pongan y asienten en las listas, nóminas y padrones de los hijos dalgo, y le guarden las exenciones, franquezas y libertades que como a tal le corresponden y se guardan a los demás hijos dalgo; y le tilden, testen, rayen y borren de cualquiera listas, nóminas y padrones de pecheros en que le hubieren puesto, y le pongan y asienten en ellos por tal hijo dalgo. Y si por razón de pechos de pecheros le hubiesen sacado algunas prendas o maravedís se las vuelvan y restituyan libremente y sin coste alguno'. Y en este tenor continúa el Auto fijando una sanción de 40 ducados de vellón para Manuel García do Barreiro por el perjuicio ocasionado con reprobable su actitud. Y así fue como los Álvarez Monteavaro, de O Carrancón, conservaron sus privilegios y nobleza durante largos años. Lo que no conservaron fue el apellido Monteavaro, que esta rama de la familia acabó perdiendo con el transcurso de los años, sin que se pueda fijar la fecha exacta de su desaparición; aunque consta que aún lo utilizaban en el siglo XIX. En efecto, en el año 1802, aparecen citados los descendientes, Pedro y Domingo, relacionados con este apellido en la protesta popular contra el cobro del décimo de las patatas.

De tan nobles ascendientes quedan aún hoy entre nosotros sus descendientes directos, respetables, nobles y queridos vecinos, Don Baldomero y Doña Aurora, residentes en la casa de O Carrancón, don José María, en la casa de A Senra y doña Angustias, en la casa de Floro de A Vilavella. Son los últimos testimonios vivientes de la antigua nobleza de Vilaselán.

José Mª Rodríguez


 

Outros Artigos de José María.

20240619

RAQUEANDO. Pancho Campos Dorado

 

RAQUEANDO (1)

Pancho Campos Dorado

En La Comarca del Eo de 27-abril-2024 aparece unha entrevista co alcalde Castropol Sr. D. Quico Vinjoy, titulada, “Defendimos que Ría del Eo y Ría de Ribadeo tuviesen el mismo valor, que no se eliminase ningún nombre”. Sigue, por tanto, a senda da teimuda postura astur de querer equiparar o topónimo onomástico da Ría de Ribadeo, cun nome ridículo no ámbito marítimo, dado que un accidente xeográfico, como é o rio Eo, non ten nada que ver coa historia dos pobos que lle deron nome ó lugar. Esperpéntica actitude, que asume tamén o presidente “académico” do Instituto Xeográfico Nacional, un señor de Murcia, que equipara "Ría do Eo" coa denominación do Mar Menor. Menuda fachenda que ten o “elemento catedrático” ese. Por qué non fai a comparación coa a Albufeira de Valencia, que ten nome propio de lugar, ou coa Ría de Bilbao ou a de Vigo, ou todas as do ámbito nacional? Como é posible que este tipo de individuos cheguen a ser representantes relevantes da Administración do Estado? Realmente cuestión de vendidos, como se de república bananeira falásemos.

Don Quico, sigue a dicir que, “siempre estamos dispuestos a hablar, dialogar para impulsar proyectos que vayan en beneficio de ambos municipios”. Como dicimos os galegos, esta é unha mensaxe surrateira, pois a boas palabras non hai quen lles gañe, pero cando vemos as accións xa entendemos perfectamente que o que queren é, acaparar todo o que representa a forza motriz da historia e do porvir de Ribadeo.

Pero voulle dicir unha cousa por se non o sabe. Nunca, nunca será a ribeira dereita da Ría de Ribadeo relevante como a ribeira esquerda onde se sitúa o Porto milenario de Ribadeo, tanto en Mirasol como en Porcillán. E sabe por que, Señor Don? Porque por motivos que estableceu a Mamá Natureza, nunca terán calado suficiente para ser un porto de mar; se acaso, Castropol será equiparable a un porto fluvial de escasa relevancia, como Figueiras ou o da Veiga de Ribadeo, hoxe Vegadeo por aquelo manifestamente anti-galego de seguir borrando do mapa a denominación RIBADEO, tal como se leva agora, dicir que As Catedrais “están no Occidente de Asturias”, e non no Oriente do Reino de Galiza. Chorradas que a eito nos endosan sen azorarse.

Continúa falando da “boa relación” con Ribadeo, e que no único que atopamos diverxencia e co nome da Ría “que sempre estivo aí” e que tanto a denominación Ría de Ribadeo como Ría do Eo teñen que ser “equidistantes”. Por suposto, sempre estivo aí co topónimo “Ría de Ribadeo”, máis de 1000 mapas e cartas de navegación o acreditan, por NINGUN-HA de ría do Eo, polo tanto tal equidistancia nunca existiu.

Esa “boa relación” con Ribadeo, que si, vemos, é que esa “cooperación”, tradúcese en pegarse como unha lapa a Ribadeo, para sacar todo o proveito posible dunha ou doutra maneira, “legal” ou artimañeira, pois Ribadeo é quen ten a posibilidade de volver a ser a forza motriz da economía da zona. Agás o asteleiro de Gondán na ribeira dereita da Ría de Ribadeo, non hai nada mencionable de poder industrial, e polo porto de Mirasol saen máis de 700 000 Tm de mercancía tódolos anos, principalmente 540 000 Tm de pasta de papel de ENCE. Moi mal aproveitadas para a zona, tamén hai que dicilo.

De aí que ao Principado tamén lle interese en facer a Ribadeo o porto do occidente asturiano. Por suposto, xa se serviron del desde sempre, como é natural. Pero a ousadía de querer borrarlle agora o nome a Ría de Ribadeo, é para seguir coa expropiación que o Principado leva a cabo desde fai séculos, e poder continuar, se pode, neste ou no seguinte século, incluso borrando o propio nome de Ribadeo, pois xa chegaron desde fai anos as pancartas da denominación da Biosfera á rotonda dos Irmandiños, sen mencionar as Terras de Ribadeo por ningures.

Ribadeo, hoxe en día, tampouco ten nin unha sinxela industria que nos avale, e parece que ninguén se preocupa do asunto, pero verbenas e larpeiradas que non falten, o voto é o voto, e a pela é a pela. Tivemos a fábrica de Alginatos da Vilavella, os asteleiros de Floro, os aserradieros de Couso e Conde, talleres mecánicos no peirao de Figueirúa con máis de 25 mecánicos nos talleres de Seivane e Barcia, e outros tantos en outros pequenos talleres, como o de Jesús, de Severiano, Parga, etc. Había 350 mariñeiros rexistrados no Pósito de Pescadores, 54 postos fixos na Empresa Ribadeo de autobuses, a fábrica de gabardinas de Llaú que daba emprego a todas as costureiras de Ribadeo, que non eran poucas, había decenas de postos de traballo na hostelería, hoteles, ultramarinos familiares, ferreterías, panaderías, cines e Teatro, un tren de Vilaodriz-Ribadeo, arquitectura e albanelería, Institutos de Ensinanza e colexios, empresas de Gayol e de Manuel Lens de granxas de galiñas e de manufacturas de hormigón armado, as conserveiras de pescado de Pelaez, as Galerias Innovación de Andrés Tojal; o Rosa Lar de Manuel Lens e logo de Manolo, unha das mellores salas de Festas da contorna, etc.

En fin, Ribadeo tiña autonomía propia até que chegou a Ponte dos Santos.

Melloramos en calidade de vida o abrir a Ponte? Por suposto que si. Como todo o mundo que entrou na democracia na década de 1980 en diante e tiña posibilidade de medrar. Pero perdemos a autonomía. Agora temos moi poucas posibilidades de crecemento como porto comercial, pois a Ponte dos Santos cegou a entrada aos barcos de até 7000 TRB, que son os que fan o tráfico de cabotaxe internacional por Europa, con todo tipo de mercadorías. Unha ponte que se estivera situada naquela primeira e hipotética construción da Ponte dos Mortos, non se houbera pechado o tráfico da Ria de Ribadeo, e hoxe poderían atracar pequenos cruceiros e portacontenedores, que lle darían vida, non só a nosa zona, senón a toda a provincia de Lugo.

Estase a falar das malas condicións e pouco rendemento que teñen as vías férreas de FEVE. Se o porto de Ribadeo funcionara, como non funciona, isto estaría resolto, pois sería un ben urxente para a Administración local e provincial e pola conta que lles tiña, xa habería subvencións dabondo por parte do Estado para poñer un Tren da Costa con condicións de transporte comercial, ao menos como un TALGO.

Por outra banda, a desgraciada obra da escollera e espigóns engadidos seguen sendo un atranco para o tráfico polo canal, deberían ser cambiados de lugar para dar entrada franca aos barcos, que hoxe varan e encallan incluso en marea chea e en condición de lastre. Nunca tal cousa ocorrera en séculos de historia.

O Club Náutico debería pasar a estar na Vilavella alargando os atraques e pantaláns de amarre ao largo da costa das Aceas e Reme, e Ribadeo sería un gran porto comercial e un excelente Porto Náutico, un “Porto Banús do Cantábrico”. Melloraríase unha boa estrada Ribadeo-Porto, e abriríase outra ben habilitada entrando polas Aceas pasando por Ove e saíndo á estrada de Santa Cruz, así se estruturaría o municipio cun crecemento perfectamente asumible.

Pero iso non se fai. Hai que dragar a Ría de Riabdeo por parte de Portos de Galiza, sabendo que iso tiña que estar prohibido por Patrimonio, por ser a Ría un xacemento arqueolóxico subacuático de primeiro nivel europeo recoñecido pola UNESCO. Hai vestixios cerámicos do século IV a.C. Estaban 600 pezas gardadas na Casa da Ría e “desapaceron” pois a Casa da Ría ten a porta rebentada e está aberta todo o ano, pola desidia municipal de non coidala. Segundo “as malas linguas” as pezas de cerámica foron parar ó contedor do lixo, e outros din que foron para o Museo de Vigo, pero alí, parece ser, que nunca chegaron, e outras linguas din que as roubaron. O máis probable.

Por outra banda, na mesma entrevista dise que Ribadeo vive moito de Asturias, posto que a efectos comerciais naturalmente que Ribadeo ofrece variedade e diversidade que “nosotros no tenemos”. Efectivamente. Pero esta parte, enseguida a volve a amañar dicindo que temos o mesmo “ecosistema”, la “Ría nos vertebra”, e sigue cun discurso de obras de pantaláns para embarcacións deportivas, etc. que xa están a montar. Do cal, sinceramente, me alegro, pois teño amigos nese lado da ría, que están até as narices das malas condicións dos amarres.

O señor don Quico, fala de que Castropol e Ribadeo están no Inter-Eo, e na Reserva da Biosfera Oscos Eo (e Terras de Burón). Nomes sobre os que, xa no seu día, escribín cadanseus artigos neste tan apreciado semanario (01 e 12 -agosto de 2011), pois está falando das Terras de Ribadeo que foron borradas do mapa por simples privilexios diocesanos, entre o arcebispado de Mondoñedo, o de Oviedo e a usura do Conde de Ribadeo D. Diego Gómez de Sarmiento e Villandrando, que vendeu terras e servidumes no ano 1551 por 8500 ducados. Un tipo que en Ribadeo nunca estivo.

A entrevista é un discurso, un discurso non aceptable nin antes nin a estas alturas da película. Pois aquí non se trata simplemente do nome da Ría da Ribadeo, posto que xa nas propiedades territoriais do Condado de Ribadeo, a Pierre de Villaines no ano 1369, e en 22 de abril de 1435 a Rodrigo de Villandrando, está establecida a extensión das Terras de Ribadeo até a Pobra de Navia, cousa que como todo o mundo sabe, ou debería saber, chegan ata o río Frexulfe en Navia, polo que tamén iso das terras Eo-Navia é outra das tantas falcatruadas as que nos teñen acostumados.

Pero claro, válense da incompetencia e pasividade do actual goberno da Xunta de Galicia que leva cincuenta anos de democracia sen facer nada, máis 40 anos desaparecido na ditadura franquista, un século inactivo. Pasividade absoluta, que saben moi ben aproveitar desde o Principado para dividir a Ría de Ribadeo ó medio, con Franco en 1958, e agora levando tanto a aquel Sr. Touriño como ao “probe infeliz” do Sr. Rueda dun lado para outro inflándolles o ego con palabras ocas, grandilocuentes e aduladoras para que se sintan “grandes e relevantes”. Vaia forma de metelos no peto para que miren para outro lado e se siga perdendo o patrimonio de Ribadeo, e por suposto o patrimonio galego do Reino de Galicia.

Chega tamén ás miñas mans, un artigo de prensa do periódico El Comercio 19 de abril 2024, onde se da a noticia “El tesoro de la Ría del Eo ya está en el Museo Arqueológico”, de Oviedo, Asturias. “Un rollo de plomo, una roldana y un bolaño pertenecientes al buque hundido en la ensenada (de Arnao) en 1511”. Ë admirable a forma de darlle solemnidade a actos de piratería raquera, como vou a explicar, porque isto é de libro.

Primeiro e ante todo, en 1511 a enseada de Arnao era do Reino de Galicia, pois a venta das Terras de Ribadeo entre o Eo e o Navia, como xa dixemos, levouse a cabo en 1551. Segundo, a articulista de Castropol di: “las piezas de un barco halladas en 2007”, data na que estaba prohibida a inmersión en toda a Ría. Iso confirma o que levo dicindo desde 1991, queren roubar o nome da Ría de Ribadeo, para apropiarse do patrimonio da Galiza e levalo para os seus museos. Aí está. Feito. Pero por outro lado, como é que saben que o barco afundido é de 1511? Onde están os documentos da época que acrediten tal afundimento en Arnao? Atoparon os “Protocolos de Construción” do barco, ou estaba gravado o ano nunha táboa da estampa de popa? Isto parece de risa.

As pezas non son ningún tesouro. Una pasteca de bronce de 20-23 cm de diámetro pode ser perfectamente a pasteca de subir a cinza das caldeiras de carbón do Cabo Torres, polo pozo de cinzas e escorias, usada a cada relevo de garda polos fogoneros que limpaban os cinceiros, para deixalos baleiros para a seguinte garda. Non hai nos barcos veleiros de 1511 pastecas para nada, posto que a pasteca é un aparello que non ten redución de traballo, a potencia a exercer e exactamente igual que o peso que hai que levantar (P=T), e nos barcos había moito traballo de izado como para usar pastecas a pelo. Calquera que teña unha mínima noción de Física sabe isto. Incluso puidera ser a pasteca da escotera da botavara o unha guía de escota dun yate que fondeara alí o mes pasado, ou no ano 2007,  jajaja.

Por outro lado o rollo de chumbo é un respeto (recambio) de mantemento e reparación mecánica, usado nas tubaxes que poden sufrir vibración, ben no servicio de vapor ou ben, no de aire comprimido, pois as abrazadeiras de suxeición van enzunchadas con zapatas de chumbo. Este artificio se podía ver nas tubaxes de aire comprimido nos barcos das décadas de 1970, 1980 1990, como eu mesmo as teño visto.

Tamén puidera dicirse que sería usado pola carpintería dun barco do século XVIII ou XIX para reforzar os batideiros das vergas (antes reforzados con envoltos de coiro) ou para as cuñas da fogonadura dun mástil, ou sen ir tan lonxe no tempo, para os batideiros dos velachos dun vapor do século XIX, tal como, o Cabo Torres, que está afundido no canal de Porcillán, polo que non sería nada estraño que de alí saíra o tal rollo de chumbo e o “levantaran” en Arnao, ou din que apraceu alí, e listo, exactamente igual que a “pasteca de bronce”. Raque puro e duro do pecio Cabo Torres o meu entender.

Con relación ao bolaño, ou bala redonda de pedra dun canon do século XVI, tamén pode ser “reliquia” do pecio San Francisco ou do Galgo de Andalucía, que no século XVIII defendían o Porto de Ribadeo, sito no Condado de Ribadeo do Reino de Galicia. Pero seguramente, é máis probable, que sexa do galeón Santiago, posto que como eu mesmo teño recollido datos, no taller do peirao de Mirasol do meu amigo e recordado Gelo, cando o arqueólogo Miguel San Claudio retirou as primeiras evidencias do achado do galeón, sacáronse como mostra bolaños de 80-85 mm de diámetro, de 110 mm, de 145 mm, de 220 mm e de 330 mm, entre outras pezas interesantes de madeira. Todo para saber da súa procedencia e construción. Quedaban no fondo decenas de bolaños máis, que seguramente a estas alturas non quede ningún de mostra, por aquelo de estar baixo a ameaza do raque e o furtivismo subacuático.

Ao mesmo tempo dicir que o Galeón Santiago está sito no canal de Cabanela, hoxe transformado en parte da explanada da maldita escollera e precisamente na zona de dragado do canal, que debera estar prohibido dragar por Patrimonio, se é que acaso esta rama da Administración Pública da Xunta existira como tal.

Pois ben. No Principado de Asturias danlle relevancia e solemnidades o “achado en Arnao” e chaman para a “cerimonia de entrega do tesouro” ao Museo Arqueolóxico de Oviedo, nada menos que a un Vicealmirante e a un Tenente de Navío, que están extasiados (véxase a fotografía que acompaña a reportaxe) diante de tres cazolos de plástico coas pezas arriba mencionadas. En menudas películas se mete esta xente da Armada.

Total, e o meu entender, as pezas non teñen ningunha importancia histórica, pois carecen de contesto e valor engadido, e solo teñen o valor de chatarra atopada nun fondeadoiro, exactamente igual que a chatarra que se pode atopar nas decenas de fondeadoiros de toda a cornixa cantábrica.

O que realmente son tesouros da Ría de Ribadeo, son as pezas de cerámica, ánforas e cachos de pezas partidas con sinais inequívocas da súa época. Como xa dixemos, aquelas 600 pezas depositadas na Casa da Ría de Santa Cruz, até fai poucos meses. Esas sí, esas sí tiñan valor histórico recoñecido e que foron expostas na Oficina de Información e Turismo de Ribadeo, onde todos as puidemos contemplar e, onde van? Cando fixeron limpeza da esquecida e cochambrosa Casa da Ría, será verdade que as tiraron no contedor do lixo?? Onde están as pezas arqueolóxicas da Ría de Ribadeo? Aparecerán dentro dun tempo tamén en Arnao?

Supoño que San Claudio e a Armada Española saberán que se está facendo co patrimonio da Ría de Ribadeo. Non é pequena nin efémera a cuestión pois afecta a Historia da Navegación en Europa, non só a historia local e nacional de Galicia.

Onde están as nosas Autoridades Autonómicas e as do Concello de Ribadeo para pedir contas sobre tanta falcatruada? Seguirase gastando o presuposto do Concello de Ribadeo, de 12 millóns de euros, 2000 millóns das antigas pesetas, en enchedoiras, chocolatadas, feiras, festas e mercados dos amiguetes con dereito o voto? Seguirase a facer política clientelar en vez de facer polas cousas que realmente importan?

A política é para servir, non para servirse, pero hai individuos ben traxados e engravatados que as matan calando, e que, á primeira de cambio... En fin.

1 Raquear: andar na procura de restos de naufraxios.↩

20240325

EL PREGÓN DEL CARMEN. José María Rodríguez Díaz (2010)

    Un pregón ó que non lembro ter asistido, algo que lamento despois de ler a crónica que fai José María.

    E unha nota: entre a entrada do blog de José Mª do 3 de xullo de 2010 e esta, do 17 de xullo de 2010, e dada a regularidade da que fan gala os post de José María, tocaría haber outra entrada de, seguramente, o 10 de xullo de 2010. É posible que ó facer a copia entrada a entrada, se me despistara unha delas e agora vexamos só o oco, pero non teño xeito de saber se é así ou non, ou, no caso de que sexa así, de recuperala, polo que quedaremos coa incógnita.

Sábado, 17 de julio de 2010

EL PREGÓN DEL CARMEN

• Publicado por jmrd_ribadeo a las 19:49

El pasado día 15 de julio, el salón del Teatro de Ribadeo, era escenario del Pregón de las fiestas de Ntra. Sra. del Carmen de Ribadeo. El pregonero, un ilustre hijo de esta villa, de los pocos ilustrados que quedan en Ribadeo pertenecientes a la vieja cantera, llenó de gente el aforo del mencionado Teatro. D. Víctor Moro, tan admirado y querido en esta villa por su acendrada y apasionada defensa de los valores y tradiciones de Ribadeo y por sus aportaciones y consejos dirigidos a la recuperación de su historia y cultura, deleitó a los asistentes con una emotiva intervención de media hora de duración en la que se dedicó a ensalzar las virtudes de las gentes del mar y de su patrona, la Virgen del Carmen, así como los valores históricos del Ribadeo de nuestros antepasados.

Empezó su hermoso pregón ensalzando la figura de la Virgen del Carmen y su relación con el mar y la vida de los marineros, proclamando especialmente la devoción de los navegantes a la Virgen de Vilaselán, tan próxima a Ribadeo, en cuyo santuario de guardan numerosos exvotos y narraciones de antiguos naufragios, como el ocurrido en el año 1775 al paquebote 'Purísima Concepción' en aguas inglesas, cuyo relato se guarda en una tabla en el mencionado santuario, y todos ellos testigos de la devoción marinera de que goza la Virgen de Vilaselán. Después de comentar el origen de la advocación de la Virgen del Carmen, importada a Europa desde el Monte Carmelo por los carmelitas, y del fomento de su culto por Santa Teresa de Ávila, explicó la relación entre las estrellas, como guías de los navegantes, y la Virgen María convertida en Estrella de los Mares y brújula de los navegantes. Una íntima relación que tiene su máxima expresión en las innumerables celebraciones marianas por parte de los marineros que en estas fechas tienen lugar en todos los puertos de nuestra geografía. Rememoró a este propósito, y lo hizo con especial emoción, la procesión de la Virgen del Carmen en el puerto asturiano de Candás.

Como no cabía esperar menos, se detuvo también el orador en recordar los tiempos del pasado esplendor marítimo de Ribadeo. Cuando en los siglos XVIII y XIX los barcos de los armadores Ibáñez, Bengoechea y Casas cruzaban los mares con mercancías y pasajeros hasta los principales puertos de Europa y América, exportando e importando, no sólo mercancías, como el famoso kúmmel procedente de Riga o el lino, que luego se confeccionaba en la Casa Fábrica de Ribadeo, sino también cultura musical, como las habaneras tan apreciadas en Ribadeo, y las ideas liberales que dejaron su huella perenne en la sociedad ribadense. Un Ribadeo que comenzó su existencia, nos recordaba D. Victor Moro, como una pequeña comunidad de pescadores en Cabanela, que luego fue poblando el Ribadeo histórico que hoy conocemos, después de pasar un largo período escondido en la ensenada de la Vilavella. Un Ribadeo, más pendiente entonces del mar que hoy, y en el que sus calles de entonces 'olían a mar'. Después de cantar los viejos tiempos de esplendor de esta villa, con su Escuela Náutico Pesquera, sus nombradas industrias conserveras, su flota artesanal y el transporte interior de la Ría de Ribadeo entre los puertos de Porcillán, Figueirúa, Castropol y Figueras, verdaderos lazos de unión familiar entre las gentes de las dos riveras, tuvo también un recuerdo especial para esos ribadenses señeros, como Justo Barreiro, Dionisio Gamallo, Calvo Sotelo o Daniel Cortezón, personas que contribuyeron a ensalzar la vida marinera de esta nuestra villa.

Y, finalmente, se refirió el pregonero, y lo hizo con vehemencia y manifiesta emoción, a las tradicionales procesiones de la Virgen del Carmen en el día de su fiesta, recorriendo en barco nuestra ría y sus puertos, acompañada de la devoción de nuestros marineros y de todos los ribadenses.

Un emotivo pregón, verdadera obra maestra del género, que los asistentes devotamente escucharon y aplaudieron con entusiasmo al final.-

José Mª Rodríguez

Outros Artigos de José María.

20240315

Manobra e varado de buque na ría de Ribadeo

    Deixo en baixo o vídeo dunha manobra na ría previa ó atraque no peirao de Mirasol dun buque que chega baleiro a cargar (o Antje K). E fotos de un par de días despois (onte xoves) de outro, o Albiz, 100 m de eslora, 16 de manga e 3500 Tm de carga, que quedou varado ó facer a mesma manobra vindo para descargar de madeira.


    En canto ó varamento, as fotos están tomadas dende un par de lugares de Castropol. Hai unha pequena variación de marea entre as fotos, abondo alta en todas, e diferentes perspectivas mentres os remolcadores tentan sacalo do tesón. Tamén, en algunhas pódese aprezar o remover da area, variando a cor da agua, e a corrente polo mesmo efecto.





    Sobre o Albiz: propiedade da Naviera Murueta. Construido en 2008 en Guernica. Viña de Huelva cargado con madeira para Ence Navia. Quedou encallado xa preto da pleamar. Para soltalo, cousa que ainda non se produciu, polo que pode verse na ria, haberá que descargar parte da carga do mercante de ata 3999 Tm.

    Outro varamento: o Beza (2007). O anterior varamento tivo lugar o ano pasado, 2023.

    Sobre o Antje K:


20240312

PAZO DO MARQUES DE SANTA CRUZ DE MARCENADO (Castropol). Pancho Campos Dorado

 

PAZO DO MARQUES DE SANTA CRUZ DE MARCENADO (Castropol)

Pancho Campos Dorado

O acceso ao pazo, está conformado por unha gran portada cuxo van de acceso presenta un arco de medio punto conformado por dovelas enriquecidas por un rosario de óvalos e a clave arrostrada con rostro humano. Os sálmeres apoian en impostas molduradas sobre columniñas de sección semicircular acaroadas (adosadas ao paramento), e o todo, flanqueado por dúas columnas de sección circular, tamén acaroadas ao paramento. Están asentadas sobre pedestais prismáticos rematados por astrágalos de medio bocel, e rematadas con capiteis xónicos. Os riles do arco son decorados con baixo relevos en forma de ramas florais.

Deste pazo eran titulares os Marqueses de Ferrera, e denominábase a Casa do Campo de Castropol. A Marquesa D.ª FRANCISCA DE NAVIA ARANGO MONTENEGRO Y LANTOIRA cásase con D. ÁLVARO JOSÉ DE NAVIA-OSORIO Y VIGIL DE LA RÚA (1684–1732), Fidalgo de Navia, III Vizconde del Puerto, e a partir de entón foi chamado o Pazo dos Marqueses de Marcenado, por ser tamén D. Álvaro o III Marqués de Marcenado (1717-1732).

Isto queda evidenciado nos brasóns das columnas xónicas da portada do pazo. Na columna esquerda, en pau, unha “M” coroada dos MONTENEGRO, sostida dunha torre da que saen tres lanzas dos LANTOIRA. Abaixo un escudo brasonado cunha banda, a banda dos NAVIA ARANGO do brasón terceiro do escudo dos marqueses de Ferrera, aínda que falta estar engulida en dragantes. Parece raro que este fora un erro dos canteiros, polo que podería darse a outras interpretacións, como veremos.

Armas dos Montenegro

Na columna destra, a “M” coroada dos MONTENEGRO, a torre superada de tres lanzas dos LANTOIRA, e abaixo un escudo brasonado cunha barra, posible dos NAVIA-VILLAAMIL de Navia, aínda que, como no caso anterior, faltan os dragantes.

Segundo o vemos nós, parecería que os brasóns, tanto o da banda como o da barra, se fixeron a posteriori de facer o pazo, dado que os brasón dos MONTENEGRO e LANTOIRA están feitos en baixo relevo evidente antes de montar as pedras da cachotería, e os escudos brasonados coa banda e coa barra, están gravados na pedra cando xa estaba asentada. Parécenos que foi así, por lóxica, posto que senón terían a mesma factura que os anteriormente mencionadas.

Armas dos Lantoira

O Marquesado de Ferrera é título de Castela, e foi concedido en 1697 polo rei Carlos II (1665-1700) fillo de Felipe IV, a D. JUAN ALONSO DE NAVIA Y ARANGO (Avilés 1659-1731) I Marqués de Ferrera.

Marquesado de Ferrera

Previamente D. Juan fora Vizconde de la Herrería, pois Felipe IV en 1631 e 1644 dita Reais Cédulas que ordenan ser previamente vizcondes antes de ser nomeados Condes ou Marqueses. Todo por cuestión fiscal, pois así estaban obrigados a pagar dúas veces os tributos de lanzas e de media anata.

Os tres Escudos de Armas que hai sobre a portada son, como veremos, claro reflexo dos que hai baixo o enterramento da Igrexa parroquial de Santiago Apóstolo.

ESCUDO ESQUERDO

Escudo español, partido e cortado de dous, con seis cuarteis. Timbrado con casco de fidalgo cabaleiro, mirando á destra, viseira baixada e catro grilletas á vista, rematado cun gran penacho de plumas repartidas a destra e sinistra. Está sostido por unha voluta apergamiñada e por dous soportes de leóns lampasados que apoian as garras no contorno, un a cada flanco.

Primeiro cuartel: un castelo de tres torres e de cada unha delas sae unha lanza. Son armas dos LANTOIRA (En campo de sinople, un castelo de ouro, con tres torres e de cada unha delas sae unha lanza de sable. Tal e como se ven os esmaltes no primeiro cuartel do escudo esquerdo do retablo da Marquesa na igrexa parroquial de Castropol).

Segundo cuartel: Unha árbore da que colga unha espada cargada ao longo, por un escudo elíptico burelado. O todo sinistrado dun crecente contornado (coas puntas cara á sinistra). Son armas dos DONLEBÚN (En campo de gules, unha árbore de ouro da que colga unha espada co puño de ouro e cargada, ao longo, por un escudo elíptico de borde de ouro e burelado de sable. Tal e como se ven esmaltes no terceiro cuartel do escudo esquerdo do retablo da Marquesa na igrexa parroquial).

Terceiro cuartel: Unha “M” coroada. Son armas dos MONTENEGRO (En campo de azur unha “M” de ouro coroada de ouro. Tal e como se ven esmaltes no segundo cuartel do escudo esquerdo do retablo da Marquesa na igrexa parroquial).

Cuarto cuartel: Dous lobos pasantes en pau. Son armas dos OSORIO ou OSSORIO. (En campo de ouro, dous lobos pasantes de gules, colocados en pau)

Quinto cuartel: Unha banda. Puidese atribuírse esta banda ás armas dos NAVIA, pero a banda non está engulida en dragantes (En campo de gules unha banda de sable engolada en dragantes dentados de sinople // Ou dos NAVIA de ANLEO (En campo de sinople unha banda de gules engulida en dragantes de ouro lampasados. Esmaltes dos NAVIA de ANLEO no retablo do altar maior da igrexa parroquial de Ribadeo).

O brasón da banda soa sen engulir en dragantes, pode atribuírse as Armas dos GARCÍA DE LA VEGA (En campo de ouro unha banda de gules) // Tamén dos FERNÁNDEZ ROCES (En campo de gules unha banda de prata) // Tamén dos GONZALEZ da Casa de Luarca (En campo de ouro unha banda de gules).

Sexto cuartel: Unha árbore á que están arrimadas cinco lanzas, tres a destra e dúas a sinistra. Son armas dos LANZÓS (En campo de gules, un carballo ó que están arrimadas cinco lanzas de prata cos mangos de ouro, tres a destra e dúas a sinistra). Así aparece no escudo de 1674 do Pazo de Pividal ou de Miranda en Abres.

ESCUDO CENTRAL

Escudo español, semipartido de un rasgo e cortado de dous, con cinco cuarteis. Timbrado con casco mirando a destra (enterramento) ou a sinistra (no pazo), propio dun cabaleiro fidalgo, viseira baixada con catro grilletas á vista e cun gran penacho de plumas, tres a destra e tres a sinistra. O escudo do enterramento está sostido por dúas flores cerradas e por dous tenantes con figuras de anxos que o aguantan polo contorno, un a cada flanco. No escudo da portada o sostén está formado polo que parecen pétalos de flores ou linguas de auga dun mergullo (chapuzón), e os tenantes son anxos similares aos anteriormente descritos.

Primeiro cuartel: Unha barra engulida de dous dragantes lampasados. Parecen ser Armas do MARQUÉS DE SANTA CRUZ DE MARCENADO. Pero observando o conxunto dos brasón do escudo, vemos que todos os cuarteis son os mesmos que os do MARQUESADO DE FERRERA, colocados en distintos cuarteis, entendendo que o escudo é FERRERA.

Segundo cuartel: Un castelo con torre de homenaxe da que saen tres lanzas. Son armas dos LANTOIRA. Os esmaltes son iguais aos do escudo esquerdo do Retablo da Marquesa, descritos en artigo previo (en Ribadeando e tamén en La Comarca del Eo, 10 Febreiro 2024)

Terceiro cuartel: Seis corvos en dous paus de tres, mirando a sinistra (En campo de prata, seis corvos de sable, en dous paus de tres, mirando a sinistra). Son armas dos CUERVO, contornadas das dos ARANGO, pois en ARANGO os corvos miran á destra, tal e como se ven, no escudo do Marqués de Ferrera. Ambas armas proceden de Pravia, dos CUERVO Señores do val de ARANGO (Francisco Sarandeses, Heráldica de los apellidos Asturianos, Oviedo 1994, p.62). Tamén vemos os corvos dos CUERVO e dos ARANGO mirando a destra no cuarto cuartel do escudo de Armas de 1726 da Aduana Vella, de D. CARLOS MIGUEL ACEVEDO PARDO DE TABOADA (Escudos de Armas do Concello de Ribadeo, p.43)

Cuarto cuartel: unha “M” coroada. Armas dos MONTENEGRO.

Quinto cuartel: En campaña. Un barco acostado de dous castelos (un a cada flanco) con tres torres aclaradas con saeteiras.

Particular mención merece a descrición do barco. Trátase dun barco de vela dun só mastro central (maior) arborado e aguantado en candela por dous estais acalabrotados (formados de varios cabos colchados), un cabo firme a un bauprés de proa con bastante inclinación, e outro a un palo macho de popa sobre o que ondea un pabellón a modo de insignia de dúas zarpas. A única vela cuadra do mastro maior, está aferrada e cargada por alto (sen arriar a verga). O centro da verga está cargada de un paxaro grande volante (unha gaivota ou un mascato coas ás abertas) mirando a destra. Esta campaña puidese ser expresión dun exvoto dun salvamento. Teñamos en conta que a campaña é de moi raro uso en heráldica e ocupa a terceira parte inferior do escudo. Falamos de salvamento, pois na bovedilla de popa parece desenrolarse unha escena de dous homes na auga, un procurando o salvamento do outro. O todo, como xa dixemos arriba, sinalan ao Marquesado de FERRERA.

ESCUDO DESTRO

Está timbrado cun casco de fidalgo mirando a sinistra, o que denota bastardía en heráldica, aínda que se pode dar o caso de ser por cortesía en caso de estar afrontado con outro escudo, como no caso de matrimonios entre fidalgos, cousa que estaría xustificada si o enfrontamos a calquera dos dous escudos antes descritos. Polo que tería que estar colocado na sinistra do portalón e non na destra, segundo ó noso criterio.

Ambos escudos, o do Enterramento e o do Pazo, presentan exactamente a mesma colocación dos brasóns, con diferenza no cuarto cuartel con armas distintas. Descríbese como un escudo medio partido de un rasgo e cortado de tres, con sete cuarteis, un en campaña.

Primeiro cuartel: Castelo sobre terrasado con tres ameas, de cada unha das cales sae unha lanza. Son armas dos LANTOIRA

Segundo cuartel: Xaquelado en dúas faixas: unha en xefe de dous ordes e 10 pezas (5x5) e outra baixa de tres ordes e 15 pezas (5x5x5).

Terceiro cuartel: Unha “M” coroada. Son armas dos MONTENEGRO

Cuarto cuartel: 1) No escudo do enterramento. Cuartel partido. Parte dereita: cinco vieiras en aspa ou sotuer. Armas dos DÓRIGA (En campo de gules, cinco veneras de ouro en sotuer). Parte esquerda: Tres faixas. Puideran ser armas dos BARCIA (En campo de prata tres faixas de azur) // Tamén armas dos MADERA de Avilés e Xixón (En campo de prata tres faixas de azur) (Sarandeses, ibídem, p.79 e p.229). 2) No escudo do pazo: Cuartel cuartelado en catro. 1 e 4) Tres faixas. Armas dos BARCIA ou dos MADERA. 2 e 3) Cinco armiños en aspa ou sotuer. Son armas dos FROLAZ ou FROILA. Este apelido é dos descendentes da familia BERMUDEZ DE TRABA, acaso a familia feudal máis antiga de España, poderosísima no Reino de Galiza, educadores de reis. O primeiro FROILA é fillo de D. GUTIERRE MENÉNDEZ que falece no ano 950, e estaba casado con SANTA ALDARA (ILDUARA, ILDARA), filla do conde D. Ero de Lugo e de D.ª Adosinda. Irmán de FROLAZ era SAN ROSENDO, monxe bieito no mosteiro de Caaveiro, e bispo de Dumio e de Mondoñedo. San Rosendo no ano 925 era bispo de Iria e de Compostela. Virrei da Galiza nomeado polo rei D. Sancho I (895-929) coroado en Santiago de Compostela o 16-abril-926 polo arcebispo Hermenexildo (Nós, nº707, 27-set-2022. “OS REIS E RAIÑAS DA GALIZA. 1000 ANOS DUN REINO DE SEU”). San Rosendo no ano 937 funda o Mosteiro de Celanova xunto co seu irmán FROILA que estaba casado con Dª SARRACINA. D. Froila e Dª Sarracina tiveron por fillo a D. RODRIGO FROILA, cuxo irmán foi o conde D. PELAIO GUTIÉRREZ, casado coa condesa Dª ELVIRA (Padre José Santiago Crespo del Pozo, Blasones y Linajes de Galicia, volume II, p.208)

Quinto cuartel: Unha banda. Pode ser brasón dos NAVIA, dos GARCÍA DE LA VEGA, dos FERNÁNDEZ ROCES ou dos GONZALEZ da Casa de Luarca; tal como comentamos arriba, e os esmaltes como no retablo do altar maior da igrexa parroquial de Ribadeo (Escudos de Armas do Concello de Ribadeo, p.168)

Sexto cuartel: Un lobo cebado (que leva algo nas fauces) cara a sinistra, embarcado nun bote a flote ou sobre a auga. Brasón descoñecido para nós.

Sétimo cuartel: En campaña. A destra un castelo, sinistrado de tres lanzas á destra e unha árbore sen copa; unha serie de tres lanzas e unha árbore sen copa, e doutra terceira serie de tres lanzas e unha árbore sen copa. Brasón descoñecido para nós.

Estes prezados escudos de Armas do Pazo dos MARQUESES DE FERRERA ou de SANTA CRUZ DE MARCENADO, presentan as variadas ramas dos seus enlaces familiares, e con sorpresa vemos que tamén forman parte desta familia de marqueses os ancestros dos MADERA, actuais donos do Pazo, e que o restauraron luxosamente para que non caera de vello como está pasando coa Casa dos VALLEDOR. E unha pena que tamén estando na súa man a reparación e disfrute da Torre dos Moreno de Ribadeo, non reciba o mesmo trato de favor para acabar de restaurala antes de que caia nun montón e, por desgracia, mate a alguén. Non digo máis nada. Ata outra.

20240301

Comunicado da Asociación BioEo

Adxunto comunicado que remato de recibir:

COMUNICADO

BioEo

20240301 

La asociación BioEo, radicada en Figueras y ya plenamente legal, ante los últimos acontecimientos relacionados con el Proyecto de Nuevo dique y Reordenación del Puerto de Figueras, constata que el Principado de Asturias está reconsiderando que dicho proyecto sea la actuación más indicada para el propósito al que estaba destinado.

A pesar de que esta asociación presentó una petición o moción al ayuntamiento de Castropol para que debatiera en pleno la conveniencia de instar al Principado a examinar todas las alternativas posibles antes de redactar un proyecto definitivo, y de que nos dirigiéramos en el mismo sentido a todos y cada uno de los concejales de los tres grupos con representación en el concejo, no hemos tenido respuesta alguna. Hemos conocido unas declaraciones del señor alcalde afirmando, sin nada que lo sustente, que el proyecto, en su redacción inicial, cuenta con el apoyo de “la inmensa mayoría del pueblo”, ignorando las más de 300 firmas de residentes en Figueras en contra, además de los miles de firmas documentadas por la plataforma Change.org en la misma dirección, sin que conste en ningún lado la existencia de una sola firma que lo avale.

En las últimas horas ha aparecido en prensa la reseña de una reunión del Presidente del Principado y el Alcalde de Castropol, en la que este, y citamos textualmente, “pide apoyo a Barbón para que salga adelante el plan de reordenación del puerto de Figueras”, algo que es prueba evidente de que el Principado, que recibió hace ya un tiempo las alternativas al proyecto presentadas por Bio Eo, las está estudiando, o de que al menos está reconsiderando su decisión final. Alternativas de BioEo mucho menos onerosas para las arcas públicas y que tratan de preservar la biodiversidad de la Ría de Ribadeo, que según ornitólogos, biólogos, acuicultores y geólogos, se vería seriamente amenazada de llevarse a cabo el proyecto original.

Hemos vuelto a solicitar a la consejería de Fomento, de la que depende el proyecto, una reunión para reflexionar conjuntamente en busca de la mejor solución, que no vaya en contra de la opinión de la mayoría de la población de Figueras, y que preserve la vida y la integridad de la Ría del Eo, sin entregar el puerto al deseo de implementar más y más amarres para foráneos y sus embarcaciones de recreo que ya saturan en los meses de verano hasta el último rincón de la ría.

La respuesta a la petición del alcalde de Castropol, indirecta pero indudablemente, la da el propio Presidente del Principado hace pocas horas en una entrevista en la que afirma textualmente que “si algo han conseguido los gobiernos socialistas asturianos, frente a los intentos de la derecha de que todo sea hacer negocio, fue precisamente defender la costa mejor conservada, no ya de España, sino de Europa, como dicen algunos informes. Compare la costa asturiana con la costa de otras comunidades, se ve la diferencia.”

Nosotros, desde BioEo, reiteramos todas nuestras peticiones de diálogo sereno. En el pueblo, con aquellas personas que defienden el proyecto original aunque en privado algunos de ellos reconozcan que la escollera en sí no es la mejor idea posible. En el ayuntamiento, al que seguimos pidiendo que, en cumplimiento de sus deberes como representantes de la ciudadanía, debata en el pleno todo el asunto y la busca de la mejor solución. Y, finalmente, en el Principado, donde nos alineamos con la postura claramente marcada por su presidente en las citadas declaraciones.

El futuro de Figueras, y por extensión el de la Ría del Eo, está en juego.

20240205

ESCUDOS DE ARMAS DO RETABLO DA MARQUESA (Castropol). Pancho Campos Dorado

 

ESCUDOS DE ARMAS DO RETABLO DA MARQUESA (Castropol)

Pancho Campos Dorado 


Na Igrexa parroquial de Santiago Apóstolo de Castropol, está este precioso retablo, cuxa imaxe central rememora a mítica Ascensión da Virxe ante a mirada atónita dos Apóstolos. Non falta detalle do arte barroco caracterizado polo realismo das súas formas e figuras, que se presentan vívidas ao espectador mercé ao contraste de luces e sombras conformadas polos matices mesturados de claros-escuros das cores azuis ultramar e celeste, e verde cobalto claro, e esmeralda. As cores aplicadas nese fondo de intersticios entre as luxosas filigranas douradas crean un conxunto de formas delicadas que amplían o efecto solemne e magnífico do retablo entre os fornelos dos santos e as columnas salomónicas ateigadas de anxos e gabiáns diversos.

Na parte alta atópanse dous Escudos de Armas, ambos os dous de forma elíptica.


O Escudo de Armas esquerdo segundo o observador mira o retablo, está timbrado cunha coroa de marqués, e o campo está cuartelado en cruz e rodeado de lambrequíns.

No primeiro cuartel: en campo de sinople, un castelo de ouro, mazonado (cos sillares indicados en sable), con tres torres, de cada unha delas sae unha lanza de sable. Son armas dos LANTOIRA.

Segundo cuartel: en campo de azur unha “M” de ouro coroada de ouro. Son armas dos MONTENEGRO.

Terceiro cuartel: en campo de gules, unha árbore de ouro da que colga unha espada co puño de ouro e cargada, ao longo, por un escudo elíptico de borde de ouro e burelado de sable. Son armas de DONLEBÚN.

Cuarto cuartel: en campo de sinople dous cans (?) ou dos lobos (?) en pau, andantes cara a sinistra.

Este escudo pertence aos brasóns da Marquesa, D.ª FRANCISCA DE NAVIA ARANGO MONTENEGRO y LANTOIRA O Escudo de Armas dereito segundo o observador mira o retablo, está timbrado cunha coroa de marqués, e o campo tamén está cuartelado en cruz e rodeado de lambrequíns.

No primeiro cuartel presenta: en campo de gules unha banda de sable engulida en dragantes dentados de sinople. Son armas dos NAVIA, aínda que con distintos esmaltes, ós que mencionan os nobiliarios: en campo de sinople unha banda de ouro engulida por dous dragantes do mesmo metal.

O segundo cuartel está cuartelado en catro. 1 e 4) En campo de sinople, un castelo de ouro con torre de homenaxe e mazonado. 2 e 3) Doce veros de ouro en tres faixas de catro cada unha. Son armas dos VIGIL DE QUIÑONES. (Nota: este brasón atópase representado nun escudo da casa de La Plazuela, na parroquia do Marcenado en Siero, aínda que este carece da bordura de sete grupos de seis veros en faixas de tres)

No terceiro cuartel: en campo de azur unha barca co banzo de gules e borda dourada sobre ondas de azur e prata, portando a bordo dous lobos de sable furiosos (rampantes), colocados en faixa. Son armas dos CADÓRNIGA.

Neste brasón aparece similitude nos nobiliarios, coas figuras dos SIERRA: “en campo de sinople, dous osos enfurecidos ou furiosos (rampantes) de sable, embarcados nun bote de borda dourada e casco de gules, sobre ondas de azur”.

Segundo se ve na representación do brasón, a cola larga dos animais, máis parece de lobos que de osos; mais como xa vemos noutros casos, as figuras e os esmaltes foron recollidas moitas veces ao gusto do artista e non ao estrito concepto nobiliario.

Deixamos está dúbida aquí reflectida, posto que os MENDEZ NAVIA de Ribadeo son familia dos SIERRA, segundo testamento de D. BALTHASAR MENDEZ NAVIA Y SIERRA casado con D.ª ANTONIA DE ESTRADA Y RIO (Escudos de Armas do Concello de Ribadeo, p.61)

Cuarto cuartel. En campo de gules tres faixas xaqueladas de ouro e gules de catro ordes cada unha. Son armas dos SOTOMAYOR.

Tamén puidese interpretarse este cuarto cuartel: en campo de gules, corenta e dous xaqueles de ouro, alternando entrantes de gules e saíntes de ouro. Podendo ser armas dos VALLADARES (con 42 pezas 6x7) ou dos BERMUDEZ sobradas (con 30 pezas 5x6)

Este escudo, sen dúbida, pertence aos brasón do III Marqués de Marcenado, D. ÁLVARO JOSÉ DE NAVIA-OSORIO y VIGIL DE LA RÚA.

Segundo vemos ambos os dous Escudos de Armas deste retablo, non cabe dúbida de que o esquerdo pertence a D.ª FRANCISCA DE NAVIA ARANGO MONTENEGRO Y LANTOIRA (n. Castropol 1680- f. Valladolid 1706) filla dos Marqueses de FERRERA e titular da Casa do Campo de Castropol e o escudo dereito é dun marqués do Marcenado, e contrastando os seus brasóns e datas coa xenealoxía dos Marqueses de SANTA CRUZ DE MARCENADO, corresponde ó matrimonio do III Marqués (1717-1732), D. ÁLVARO JOSÉ DE NAVIA-OSORIO Y VIGIL DE LA RÚA (n. Puerto Vega 1684– f.Orán 1732). Fidalgo de Navia, III Vizconde del Puerto (referente a Puerto de Vega), Señor da Casa de Celles e da Torre de Vigil entre outros moitos títulos e cargos militares con rango de General, que casou en primeiras núpcias coa MARQUESA DE FERRERA, dona da Casa do Campo da Castropol, que a partir do seu matrimonio con D. Álvaro pasou a ser chamada O Pazo dos Marqueses de Santa Cruz de Marcenado, por aquelo da costume legal de que o home casado mantiña todos os seus privilexios, e acaparaba baixo o seu patrimonio todos os que a muller tivera. Así era e foi até que se redactou o Artigo 14 da Constitución Española de 1978, e aínda quedaron farrapos para acadar a igualdade.

Xa tardou en chegar a civilización moderna a este país! Non vos parece?

20240129

NOTA DE PRENSA DE BIO EO SOBRE “LA PREGUNTA AL AYUNTAMIENTO DE CASTROPOL”

Deixo abaixo a nota de prensa enviada por BioEo sobre o medio da ría e o seu medio ambiente a conto das últimas actuacións sobre o porto das Figueiras:

NOTA DE PRENSA DE BIO EO SOBRE “LA PREGUNTA AL AYUNTAMIENTO DE CASTROPOL”

La Asociación figueirense BioEo ha registrado en el ayuntamiento de Castropol una pregunta-moción al pleno en la que pide al pleno que inste al Principado a la toma en consideración de las diversas posturas existentes en Figueras sobre el proyecto de ampliación del Puerto, “en aras de la convivencia, el diálogo y el entendimiento”, antes de tomar una postura definitiva.

Bio Eo se basa en las más de trescientas firmas de residentes en Figueras en contra de la escollera y la demolición del espigón central, las más de 600 firmas físicas de ribereños de la ría de Ribadeo/del Eo, y las más de 3000 electrónicas a través de Change.org, además de las opiniones de geólogos, biólogos y ornitólogos consultados.

Bio Eo espera que los tres grupos municipales, Avante Castropol, socialistas y populares, definan su postura y aclaren si desean un diálogo entre el Principado y los distintos agentes sociales, desfavorables y favorables al proyecto, o si por el contrario prefieren que el proyecto, tal como está redactado en la actualidad y teniendo en cuenta -o no- las alegaciones presentadas por el propio ayuntamiento, Astilleros Gondán y la Coordinadora Ecoloxista de Asturias, se dé por definitivo.

A día de hoy no se conoce el momento en el que se encuentra el proyecto, y si se ha atendido a alguna de las alegaciones. Sin embargo, el Servicio de Puertos del Principado ya tiene en su poder el escrito de Bio Eo en el que se detallan sus alternativas para la adecuada protección de las embarcaciones en el puerto, incluyendo la implementación de una marina seca, ofrecida por el propio ayuntamiento en la reunión mantenida en su día con miembros de la asociación, y los está estudiando detenidamente. Ahora se trata de conseguir una reunión para exponer en persona dichas alternativas.

Según ha podido saber Bio Eo, el Principado ha recibido también diversos escritos de biólogos y acuicultores de la Ría de Ribadeo/del Eo, en contra del proyecto en su redacción actual.

Para Bio Eo es imprescindible esta fase de consultas, y sobre todo el diálogo entre los actores sociales y vecinos de As Figueiras, para alcanzar un consenso, una solución buena para todos, y evitar así que haya “vencedores y vencidos”. Por tanto Bio Eo solicita del pleno del ayuntamiento de Castropol la petición al Principado de realizar una sesión informativa en Figueras, abierta a todos, con intervención de los técnicos redactores del proyecto, y la muestra de todos los planos y una maqueta realista que permita a los vecinos formarse una opinión definitiva.



 

20240109

ESCUDOS NA CAPELA DA INMACULADA (Castropol). Pancho Campos Dorado

ESCUDOS NA CAPELA DA INMACULADA

Pancho Campos Dorado

Na Igrexa parroquial de Santiago Apóstolo de Castropol, hai un retablo dedicado á devoción da Virxe Inmaculada coa súa imaxe central flanqueada pola súa destra por outra de San Luís de Gonzaga e a súa sinistra por San Xosé co Neno Xesús en brazos.

Na parte baixa a ambos os dous lados do Sagrario, dous medallóns describen nunha lenda que foi mandado facer por D. JOAQUÍN VIOR Y VIOR e a súa esposa D.ª JULITA PENZOL Y CONDE. Ano 1886.

Na parede lateral sinistra desta capela, atópanse dous Escudos de Armas. O máis próximo ó retablo presenta as seguintes características:

Perfilado do Escudo de Castropol


Escudo dos MIRANDA de Ribadeo

Escudo de armas partido cuxa forma non se cingue as normas heráldicas, e adopta a forma caprichosa dos escudos carlistas do Renacemento(1), período cultural dos séculos XV e XVI transición entre a Idade Media e a Idade Moderna.

Na partición dereita: en xefe, as cinco doncelas en aspa dos MIRANDA, reducidas a soamente as súas cabezas. Na aparte baixa, un castelo sobre ondas dos CASTRILLÓN. Son Armas do pai, liña agnaticia ou paterna.

Na partición esquerda: en xefe, unha árbore con dúas cabras empinadas coméndolle as follas. Son armas dos SOTELO. Na parte baixa, dúas barras cargadas con dúas lises cada unha, mirando cara a sinistra. Son armas ranversadas (inversas) dos QUEIPO DE LLANO. Partición coas Armas da nai, liña cognaticia ou materna.

Todas estas armas están representadas no cuartel 1 e 2 do escudo dereito segundo se mira a fachada da Casa dos MIRANDA ou dos DEL PINO, situada na Rúa Amando Pérez de Ribadeo, fronte a Fonte dos Catro Caños(2). Por isto cremos que estes escudos e brasóns falan da consanguinidade dos seus donos, e por outra banda a silueta de ambos os dous é esteticamente tamén igual. Vexamos.

O escudo de Ribadeo está cuartelado en cruz, e aparecen as armas colocadas en diferente forma ás de Castropol. No primeiro cuartel -medio cortado e partido- na parte alta unha árbore e dúas cabras empinadas dos SOTELO. Abaixo un castelo dos CASTRILLÓN (?) (faltan as ondas). E na partición esquerda dúas bandas cargadas de dúas lises cada unha, dos QUEIPO DE LLANO. No segundo cuartel, as cinco doncelas en aspa ou sotuer (3) dos MIRANDA con cabeza y corpo. Terceiro cuartel as armas dos VILLAAMIL. Cuarto cuartel armas dos LUACES(4).

Por estas descricións e a súa colocación vemos que o escudo de Castropol fala dunha liña paterna dos MIRANDA CASTRILLÓN e dunha liña materna SOTELO e QUEIPO DE LLANO. Mentres que o escudo de Ribadeo fala dunha liña paterna de SOTELO CASTRILLÓN e QUEIPO DE LLANO, mentres a liña materna é dos MIRANDA. Parece como si casaran irmán e irmá con irmá e irmán, ou primos e primas dunha e outra rama.

A antigüidade deste Escudo de Armas de Castropol é moi anterior ao ano 1886 que reflicte a construción do retablo da Inmaculada, posto que as armas dos MIRANDA e VILLAAMIL do de Ribadeo datan ó menos do ano 1675 como acredita a data do escudo de armas dos VILLAAMIL da Rúa Antonio Otero, reflectido tamén no terceiro cuartel dos MIRANDA. E si miramos a obra da súa colocación, vemos que está asentado na propia parede da Igrexa, posiblemente por estar os seus donos vinculados ou ser patrocinadores da súa construción e mantemento, tal como ocorre con varios dos escudos da Igrexa parroquial de Ribadeo, hoxe de Santa María do Campo, e que xa pertencían ao antigo Convento de San Francisco. En canto ao seu estado de conservación, aínda estando abeirado dentro da igrexa, presenta desgaste dos mobles e unha pátina ennegrecida debida ao tempo e á cantidade de velas e cirios ardidos que deben ter pasado baixo el durante séculos.

Un segundo Escudo de Armas nesta parede lateral e algo máis lonxe do retablo da Virxe da Inmaculada, presenta Armas que se poden interpretar de dúas maneiras, pois non se ven ben claramente as súas particións debido a negrura da pátina:

Foto do escudo


Debuxo perfilado

Interpretación A) Como un escudo partido.

Primeira partición. Unha ponte de tres arcos sostida por ondas de auga, defendida por unha torre sobre baluarte ameado e sinistrada dunha árbore. Serían armas dos PIÑEIRO (en campo de azur, un castelo de prata adestrado dunha árbore de sinople) e armas dos PONTE (en campo de azur, unha ponte de pedra de tres arcos, sostida de ondas de prata e azur, defendida por un torre de ouro [sen árbore])

Segunda partición. Armas dos VILLAAMIL (ver abaixo)

Interpretación B) Como escudo medio cortado e partido.

Primeiro cuartel. Unha árbore arrincada (coas raíces á vista) sinistrada dunha torre de pedra. Poidan ser Armas dos CASTRILLÓN (En campo de prata, unha torre de azur aclarada de gules, sostida dun penedo de sinople, e adestrada dun loureiro de sinople)

Segundo cuartel. Tres penas postas en faixa sobre ondas de auga. Parecen ser armas dos GALLEGO ou dos VIVERO (En campo de ouro, tres penas da súa cor postas en faixa -faltan tres ramos de ortigas sumadas- e sostidas de ondas de azur e prata)(5)

Terceiro cuartel. Armas dos VILLAAMIL. Dividido en dúas particións por unha espada baixa surmontada dunha gran cruz trebolada. No flanco destro unha aguia de ás baixas, superando tres faixas sobre ondas de auga. No flanco sinistro, unha torre de planta circular de seis ameas, con porta e catro saeteiras en dúas faixas, dúas e dúas, surmontando unha aguia de voo baixo.

Nesta partición sinistra, presenta as mesmas armas principais que no terceiro cuartel da casa dos MIRANDA ou dos DEL PINO de Ribadeo visto arriba, pero coas armas de consanguinidade colocadas de forma distinta. Cuartel partido por un espada baixa -punta abaixo- acompañada de dúas vieiras en xefe. Na partición destra unha aguia de voo baixo, superando ondas de auga. Na partición sinistra, tres faixas surmontando unha aguia de ás baixas.

Igualmente distintas ás do escudo do ano 1675 dos VILLAAMIL da rúa Antonio Otero de Ribadeo2 que presenta o brasón partido pola folla dunha espada, cuxo puño está fora do campo, acostado de dúas vieiras unha a cada flanco do puño. A folla da espada forma unha cruz en xefe, e na parte destra, catro faixas superando unha aguia de ás baixas mirando á destra. Na partición sinistra unha aguia mirando a destra surmontando ondas de auga.

As diferenzas nas armas de consanguinidade, corresponde a matrimonios de distintos irmáns dos VILLAAMIL, así, conservan as aguias e ondas de auga, alternadas coas armas de matrimonio, sempre acomodadas ás particións coa espada e a cruz, que fan honor ao seu lema “VILLAAMIL AVANTE CON ESTA CRUZ DELANTE”.

Si xuntamos os dous escudos de Castropol parecen dar a entender que son dun matrimonio, por un lado da Casa dos MIRANDA e SOTELO e polo outro da Casa dos CASTRILLÓN VIVERO e VILLAAMIL. Algo que se corrobora o brasonado da xuntanza familiar que representa o escudo dos MIRANDA de Ribadeo.

Despois disto podemos concluír que as Casas dos dous Escudos de Armas desta Capela da Inmaculada, están emparentados cos da Casa dos MIRANDA de Ribadeo. Non temos documentación algunha de tales consideracións, pero cando a poidamos ver, cremos que confirmará as nosas pescudas, sen dúbida.

Os lazos de consanguinidade a ambos lados da Ría de Ribadeo (ou de Ribadeo), son patentes entre as familias do antigo Reino da Galiza e do Condado de Ribadeo, por tanto, nobreza galega das súas xentes, algo que estamos vendo se foi perdendo coa educación castelanizante e cos modais modernos edulcorados de aparencia paternalista absurda que desenrolan algúns dos seus descendentes.

--

1 Luis.F Mesía de la Cerda y Pita. El diseño heráldico, Aldaba Ediciones, 1990, p.29.↩

2 Escudos de Armas do Concello de Ribadeo, p.120↩

3 Ibídem.↩

4 Escudos de Armas do Concello de Ribadeo, p.80 e 128.↩

5 O Libro da Heráldica Galega, Luciano Fariña Couto. Fundación Pedro Barrié de la Maza, 1982-2001.↩

4 Escudos de Armas do Concello de Ribadeo, Francisco J. Campos Dorado, 2019, p. 80↩