Sobre o edificio da Praza de España en demolición (edificio do bar Cubano)

Hai algún tempo os ribadenses recibimos con sorpresa que un edificio da Praza de España, o que ocupaba a tenda de Solloso, se tiña vendido a Celso Dourado. Coido que a acollida, xunto cos planes de facer algo que podería ser un museo, foi positiva.
Ós poucos días de enterarme, observei como comezaban a traballar xusto na casa da súa beira, a que antes ocupaba o cubano e con un pequeno e curioso soportal en mal estado. Con posterioridade, completouse a demolición e tamén me chegou que é propiedade de Paisajes de Asturias, a mesma empresa que en Ribadeo mercou tanto boa parte da Torre dos Moreno como a Casa dos Perecitos (r/viejo Pancho e Pza. de Álvarez Miranda) e o Cine da Praza de Abaixo, as dúas primeiras con obras en diversos estado na actualidade e a primeira con destino predito cara a hotel e a segunda cara a vivendas. Empresa relacionada mediante a propiedade co Grupo Capio, como especifiquei no seu día.
Nunha mañá de luns luminosa coma esta, ocorriuseme ver como estaba o edificio do Cubano no PEPRICH. A toma de pantalla correspondente centrada no edificio é esta (limitado por a praza de España por diante, o edificio das galerías da r/Villafrande del Bierzo por detrás do terreo-xardín, Casa Maseda pola beira suroeste -na imaxe, cun circuliño na fachada indicando o escudo que ten coa ref. HE32- e a antiga Casa Solloso polo norleste, con algo máis de 19 m de diante atrás e de 195 m² construídos de planta):

Corresponde, segundo a lenda do mapa, a Catalogación de edificación como estrutural, B.I.C e grao III de protección. Obsérvase que por tras ten un patio (en gris) cunha árbore.
Ben, o Peprich está en aprobación inicial, e a secuencia destes últimos tempos do edificio é a seguinte:
29 de xullo:

3 de agosto, onde se apreza ben a altura e perfil do tellado:

6 de agosto (onde se apreza o muro traseiro e a medianeira):

7 de agosto, xa sen medianeira nin soportal, e co muro traseiro medio derruído:

Hoxe é luns e a foto sería sen parede do fondo. Segue estando claro a superficie construída con anterioridade e prevista no PEPRICH, así como a altura previa. No cartel da última foto obsérvase ademais o destino do edificio: vivendas (5, o que parece abondo) e local comercial.
--
Nota (2016): Grupo Capio = IDC Sanidad = Clínicas Quirón

Programa do Ribadeo Indiano 2019

Remato de recibir a circular 'oficial':

O programa do VI Ribadeo Indiano preséntase cunha variedade de eventos que deron comezo coas antevésperas e as vésperas. Este sábado, 6 de xullo, iniciase un ciclo de cine cubano que se desenvolverá ata o vindeiro martes, día 9.

Este ciclo cinematográfico será presentado este sábado polo Cónsul da República de Cuba en Galicia, Ángel Torres Jaime, e as proxeccións serán no Teatro de Ribadeo, ás 23:00 horas o sábado e domingo, e ás 21:00 horas o luns e martes. Habanastation, Clandestinos, Un hombre de éxito e Fresa y chocolate son os filmes que se proxectarán.

O venres, 12 de xullo, ás 19:00 horas no Teatro celebrarase a presentación do VI Ribadeo Indiano que correrá a cargo do alcalde, Fernando Suárez; o Cónsul da República de Cuba en Galicia, Ángel Torres; o Cronista Oficial de Ribadeo, Eduardo Gutiérrez; e o presidente de Acisa, Francisco Iriarte. Ás 19:15 horas terá lugar o pregón que ofrecerá o arquitecto ribadense, que é un grande coñecedor da construción civil indiana, Ernesto Cruzado Estévez.

Tamén o venres ás 19:45 horas os internacionalmente recoñecidos músicos do Grupo Compay Segundo ofrecerán a representación musical De ida e volta e ás 20:00 horas será a tradicional baixada ao porto de Porcillán. No peirao haberá actuacións teatrais e musicais e a música volverá soar no quiosco do Parque de San Francisco ás 22:30 horas coa actuación do grupo Habana Café e ás 00:00 horas co grupo A lo cubano.

O sábado 13 entre as 10:30 e as 11:30 horas na Sala de Exposicións do Parque de San Francisco terá lugar a recepción dos/as artistas participantes no Certame Benéfico de Pintura ao aire libre Ribadeo Indiano. Ás 11:00 horas, no barrio de San Roque, procederase á apertura do Mercado de Produtos de Ultramar; e ás 12:00 horas, na praza de abastos recibirase aos luxosos coches de época, que por segundo ano consecutivo chegarán a Ribadeo.

Ademais o sábado ás 20:30 horas celebrarase o tradicional Festival de Habaneras e Música Hispanoamericana Ría de Ribadeo no que actuarán xunto á Coral Polifónica de Ribadeo a Agrupación Polifónica Centro Asturiano de Avilés e a Coral Polifónica Airiños da Capela de Ferrol.

O domingo, 14 de xullo, ás 10:00 horas na praza de abastos celebrarase o Mercado da Horta dos Domingos. E ás 12:30 horas no barrio de San Roque haberá unha exhibición de vehículos clásicos. Ademais ás 13:00 hora, dará comezo a subasta benéfica dos cadros do Certame de Pintura ao aire libre. Os ingresos recadados irán destinados ao hospital Hijas de Galicia da Habana. Ás 14:00 horas no Círculo Habanero da Devesa, celebrarase o popular xantar campestre, ao que precederán e seguirán varias actuacións musicais, un paseo cultural e unha mostra de dominó.

O broche de ouro a esta VI edición do Ribadeo Indiano poñerao o Grupo Compay Segundo-La Leyenda del Chan Chan coa actuación que ofrecerá a partir das 20:30 horas no barrio de San Roque.
Finalmente ás 22:00 horas no mesmo escenario terá lugar o sorteo presencial da viaxe a Cuba para dúas persoas cuxas rifas se reparten desde hoxe, día 4, nos establecementos comerciais e hostaleiros que se adheriron a esta campaña.

Vistas de Ribadeo

Comeza a fase forte da campaña electoral. coido que é convitne desintoxicarse preventivamente. Unhas vistas de ribadeo poden axudar.

Chegou o outono no IES de Ribadeo Dionisio Gamallo

Sol reflectido no outono no Cine-Teatro. Praza 8 de Marzo

Isto será un futuro lugar cultural. Museo si, pero actividades, tamén.

Case todo preparado para o mercado da Constitución Inmaculada, co luminoso de anuncios á beira, mesmo con anuncios pasados de data.

O mural, alegórico a... catedrais? Co faro de... ? Iluminado con secuencia de noite!

Unha fronte típica de Ribadeo: S. Francisco-Amando Pérez, con casas como a do Cubano en restauración, a Casa Maseda co seu escudo ou a esquina de Arango coas súas galerías.

A Casa do Cubano case restaurada, e os carteis das eleccións pasadas aínda sen sacar, que xa, claro, servirán para estas.

Plano cos decorativos (e cambiantes) carteis, alegoría do uso electoral contínuo do espazo público.

Igualdade de xénero e dos Moreno e o Marqués, coa aduana ó fondo

Ribadeo, ría e terra

Finalizando a pintura

Iluminando o cerco no aparcadoiro provisional

Estes días haberá que poñer máis...

5 vivendas e local comercial no cubano

No centro de Ribadeo, o sete de agosto, tomaba esta foto:

Na praza de España, comezaba a 'rehabilitación' dun edificio para vivendas (5) e baixo comercial, no antigo local do Cubano. Parecía que a mesma empresa que mercou unha parte do edificio do cantón, a casa dos perecitos ou os pazos das Figueiras, atacaba de novo, se ben o nome que aparece é 'Promociones villa de Castropol', e polo estilo e outros detalles obsérvase unha situación diferente. Por certo, a info sobre a empresa de promocións varía a súa sé segundo onde se mire.
A comezos da semana pasada a cousa estaba así:

Si, é chamativo que unha rehabilitación se tire e sexa unha reconstrución. Ademais, tamén o é que se empregue estrutura metálica, ou que se ocupe o patio traseiro nunha zona onde parece que o volume de edificación debera estar fixado [nota posterior: ver comentarios]. E non deixan de ser chamativas as columnas de pedra atravesadas por unha peza metálica (pero cabe lembrar que a da dereita, antes estaba a piques de perder o apoio, inclinada 'esvarando' sobre a base) e ganando altura sobre a que inicialmente tiñan.

Na primeira foto pode verse aínda o resto da parede do fondo, que marcaba o comezo do patio exterior que albergaba vexetación, como se ve na foto do sigpac, e que dificilmente volverá á súa magnitude anterior, visto o desenvolvemento da obra.

De xeito aproximado, 28 m de fondo (deles, 9 e medio de patio sen construír) x 10 m de ancho era o que medía o solar, incluído o baixo columnas.

Falando de dúas guerras: a paz é única

    Onte xoves 20220331, houbo en Ribadeo actos referidos a dúas guerras e a procura da paz. Primeiro, pola mañá, sobre a guerra 'civil' a falta doutro nome en España. En concreto, sobre algo que non é só historia, sobre os represaliados, con motivo da instalación de adoquíns con lenda dos represaliados en Ribadeo, as 'pedras da memoria' (do orixinal alemán 'stolpersteine'). No parque, os que non se sabía doutro lugar para colocalos, noutros lugares -vivenda, traballo...- cando se sabía. Unha carpa no medio do parque nun día chuvioso acolleu a toda a xente que puido mentres se dicían as palabras protocolarias e se proxectaba un vídeo, mentres no exterior o artista Gunter Demnig, que imaxinou a homenaxe e vai prodigándose por toda Europa, comezaba a colocar os adoquíns no mesmo parque e un diante do antigo bar Cubano.

Antes de comezar o acto

As pedras do parque

Outro aspecto

Adoquíns a colocar noutros lugares

Adoquín colocado diante do antigo bar Cubano

     Deixo o audio, e, ó final da entrada, a nota de prensa do concello. A máis, están accesibles máis materiais, como o vídeo proxectado no acto (máis de media hora, abaixo de todo)

    E, pola tarde, nova concentración -e van 5- dos xoves por Ucraína, unha loita que se transforma, pero segue a deixar morte e destrución un día tras outro sen que polo momento se vexa claro o final. Unhas trinta persoas no día de chuvia que foi onte atenderon as verbas de Evaristo Lombardero, Arturo Mogo, Jesús Irigoyen e Beatriz Irigoyen.

    Deixo o audio e algunha foto de Suso Fernández, así como a convocatoria.

--

Nota de prensa do concello sobre o acto 'Pedras da memoria'

   

OS ASISTENTES PUIDERON VER TAMÉN UN VÍDEO CON TESTEMUÑAS

Ribadeo, lugar de memoria

31/03/2022

O Concello coloca hoxe 40 lastros (adoquíns) en homenaxe ás vítimas do franquismo. As Pedras da Memoria formarán parte das máis de 75 000 que a Fundación Stolpersteine leva postas desde 1997 en 20 países en toda Europa. Ribadeo é o primeiro Concello de Galicia en contar con este recoñecemento, que se celebrou no parque de San Francisco. Familiares, amigos e o artista alemán Gunter Demnig déronse cita neste acto, que foi conducido polo alcalde, Fernando Suárez, e no que interviñeron a concelleira de Cultura, Pilar Otero, o cronista oficial de Ribadeo, Eduardo Gutiérrez, así como Ramón López e Miguel Freire, familiares de vítimas ribadenses do franquismo. 

O rexedor na súa intervención dixo que "o obxectivo desta homenaxe é romper un dramático e prolongado silencio arredor dos crimes cometidos durante o franquismo, recuperando a memoria dos homes e mulleres asasinados, paseados, fusilados ou mortos, vítimas da represión franquista durante a guerra e a posguerra". 

Suárez Barcia, que leu o nome das 40 persoas homenaxeadas nesta xornada, sinalou que "os Concellos temos que facer obras, actos culturais, etc, pero tamén temos que facer memoria, porque antes ca nós, aquí viviu xente, que tiña familia, que traballaban honradamente e que ademais tiñan nobres ideais de humanidade, e de progreso colectivo, de fraternidade. E tiñan unha cousa que lles arrincaron: todo o dereito a vivir". 

O alcalde explicou que as Pedras da Memoria estarán situadas en lugares onde esas persoas homenaxeadas viviron ou traballaron. 24 dos 40 lastros foron colocados por Gunter Demnig, mentres se celebraba este acto, no parque de San Francisco e o resto estarán diante dos domicilios ou lugares de traballo das vítimas do franquismo en diferentes rúas de Ribadeo e tamén unha delas en Rinlo.

Pilar Otero, a concelleira de Cultura, sinalou que "a memoria non é algo que poidamos reprimir nin eliminar, non se pode esquecer e xa está. Sabemos que unha ferida temos que limpala para que cure ben, e senón inféctase e cheira. Por iso é tan importante este pequeno xesto que hoxe facemos en Ribadeo: porque ás persoas non se lles fai desaparecer e xa está, porque non son ósos nada máis. Por iso oxalá todos os concellos, sexan da cor política que sexan, fixeran un xesto pequeniño que axude a poden lamber as feridas para que cicatricen; non se van ir, pero seguramente deixarán de doer tanto". 

O cronista oficial de Ribadeo, Eduardo Gutiérrez, manifestou que "todas estas historias de fuxidos, asasinados, agachados, etcétera, circulaban de boca e boca pero silandeiramente; eran tamén un acto clandestino. Fíxose verdade aquel verso de Luis Pimentel, dun poema que se chama Cunetas, que di: non chores, poden escoitarte. Escribiuno en 1937, un ano, desde logo, significativo". No acto tamén tomaron a palabra Ramón López e Miguel Freire, familiares dalgunhas das persoas que foron lembradas hoxe en Ribadeo.

A continuación proxectouse un vídeo coas testemuñas recollidas nas últimas semanas. Ducias de persoas asistiron a este recoñecemento que se celebrou no parque de San Francisco. Ao principio e ao remate profesores da Escola Municipal de Música e Danza de Ribadeo interpretaron varias pezas musicais.

    Vídeo encargado polo concello e realizado por 'El Farero' sobre represaliados do franquismo, proxectado no acto sobre as 'Pedras da memoria':

 

Reportaxe a cargo da Deputación sobre as pedras da memoria, co autor poñendo pedras en Ribadeo:

    Versión 2024 da ruta das pedras da memoria: https://www.ribadeando.com/2024/03/ruta-das-pedras-da-memoria-de-ribadeo.html

Chenchu, coa Trova, o 8 de xullo no Ribadeo Indiano

Cando os amigos son noticia:

 

A Trova, no Castro de Viladonga

A Trova Coruñesa, grupo do que forma parte o ribadense Chenchu López, actuará no Ribadeo Indiano o 8 de xullo

O grupo musical A Trova Coruñesa, do que forma parte o percusionista ribadense Chenchu López, actuará dentro da programación do Ribadeo Indiano o 8 de xullo, sábado, ás 14:00 horas no escenario principal do evento, instalado no barrio de San Roque.

O director e batería do grupo, o cubano Tony González, explica que neste concerto van ofrecer varios temas do seu novo repertorio “basado en grandes éxitos de los años 70 y 80, cuando triunfaron canciones de toda la vida. Tenemos un repertorio bastante amplio, con muchas baladas, boleros y son, sobre todo. En este caso utilizaremos mucho el son para representar la época que se recuerda en el Ribadeo Indiano”.

Entre os temas que interpretarán en Ribadeo están “El viejo roble, que fue un éxito tremendo; Veinte años, que es un son muy tradicional; y otros como Tres palabras, Dos gardenias, Frenesí o Sabor a mí”, avanza Tony González, quen destaca que para A Trova actuar neste evento ribadense “significa algo importante, sobre todo por el tipo de fiesta que es, porque se adapta tremendo al repertorio y a la formación que tiene este grupo. Estamos contentísimos de ir a tocar ahí”.

Os responsables da formación musical coruñesa explican que “A Trova é a fusión perfecta de dúas culturas e o vínculo inquebrantable entre Galicia e Cuba. Este grupo musical une a paixón e o ritmo da música tradicional cubana coa rica herdanza musical galega. A Trova é unha agrupación única que representa unha simbiose artística e emocional entre dúas terras que compartiron unha historia común de emigración e superación. O que fai que A Trova Coruñesa se destaque aínda máis neste evento é a súa profunda conexión co Ribadeo Indiano. Unha parte do grupo, con raíces cubanas, representa a migración dos galegos cara a Cuba no pasado século, en busca dunha vida mellor. Pola outra banda, a outra parte do grupo ten as súas raíces fortemente arraigadas na Coruña e en Ribadeo. Esta combinación de culturas e historias reflicte na súa música e no mensaxe de unidade e resistencia que transmiten en cada unha das súas interpretacións”.

Ademais de Tony González e Chenchu López, actualmente A Trova Coruñesa está formada por: Manuel Malvís (guitarra e voz), Ángel Domínguez (voz), Luis Nuñez (voz), Kirenia Martínez (voz), Aida Román (voz), Juan Luís Escudero (guitarra e voz), Paco Fernández (voz), Moncho González (voz), Plácido Rodríguez (percusión), Kike Alvarado (baixo) e Ángel Martínez (teclado).

A asociación promotora de A Trova “leva xa uns 15 anos e somos bastante coñecidos na Coruña. O noso propósito como asociación cultural é recadar fondos co grupo musical para facer concertos solidarios e achegas para axudar a persoas que están nunha situación precaria puntualmente. Nós cantamos e tocamos porque é a nosa paixón e estamos nesta agrupación para pasalo ben e axudar ao mesmo tempo”, explica o presidente do colectivo e músico do grupo, Manuel Malvís.

Patiño feo ou cisne branco?

Hai veces que a historia recolle casos de patos feos, que non ían coas circunstancias, para descobrir que noutras circunstancias, tiñan moita máis valía. As eleccións están correndo, e pode pasar 'case' de todo.
De calquera xeito, non está de máis lembrar que non se poden facer abstraccións e vivir deso. A máis dun ano de 'Ribadeo falls', séguense a ver en Ribadeo, mesmo en sitios céntricos, como este espectáculo no bar 'Cubano', en plena praza de España, á beira dunhas obras que merecían abonda menos présa.
Unha visita polos blog renovados os últimos días dános posibilidades para afondar no anterior, en relativa abundancia. E tamén novas lembranzas de Hernán Naval, por exemplo, mentras a 'casa das letras' segue coa recensión de libros, ... e supoño que a xente segue a votar. Voltaremos sobre o tema das votacións en menos de 24 horas.

A Gaceta Ribadense

A Gaceta Ribadense. Edición especial III Festa Indiana. A data de portada é a de mañá, coincidindo co comezo da III festa dos indianos de Ribadeo, aínda que a súa saída á rúa foi antonte. A publicación medra triplicando o número de páxinas, de anuncios e de colaboracións. Se a festa dos indianos é un éxito, esta publicación, con 4000 números distribuídos, diríase que é un éxito maior aínda se non fora porque ve á luz á sombra do festival.
A falta dun índice (ó fin, ten formato de publicación periódica nas que non se estilaba tal), unha pequena semblanza para chamar a atención do seu interior:
Comeza cunha presentación en portada, nas dúas páxinas seguintes son artigos correspondentes os rectores das tres principais entidades que impulsan a festa, e partir da páxina 4 comeza 'o serio'.
O programa da paso a unha lembranza xeral dun puñado de indianos baixo a sinatura de juan Soto, e logo, a un artigo titulado 'Un museo da emigración para Ribadeo', de Martín Fernández, que continúa a lembranza con outras persoas menos coñecidas.
Pablo Vivín desgrana a historia do 'Pataqueiro' e Carmen Cruzado a vida Ribadense de hai cen anos a traverso de 'Anacos da vida de catro mozos ribadenses de principios do século XX'.
'Nicolás Fierros, médico da emigración', leva a sinatura de Toni Deaño, mentres beni Mántaras da vida a 'Pepe Barrera, o indiano ribadense máis popular'.
Carlos Álvarez Lebredo ambienta a vida dos emigrantes en Cuba con 'Ida e volta do son cubano'.
A segunda metade do século XIX ribadense vese reflectida na historia de 'La Guardia Civil en Ribadeo', de Paco Nieto, e Mª José Fernández Azpeitia actualiza os indianos con 'La rapaciña indiana vestida de cine en aquella foto olvidada'.
Remata a publicación con tres páxinas de fotos da festa de indianos correspondentes ó pasado ano.
Velaí a revista que se anuncia cun prezo de subscripción de 0 € e con puntos de subscripción en bos Aires, a cargos do irmáns Moreno Ulloa, e na Habana, a cargo de Pepe Barrera.

Ruta das Pedras da Memoria en Ribadeo

     Hai un ano xa que tivo lugar a colocación das 'Pedras da memoria' en Ribadeo. Pouco despois, o concello editou un QR con indicacións para atopalas, para atopar lugares asociados os represaliados e represaliadas, pero estimo nel dificiencias. Así, dúas delas aínda non as din localizado despois dunha procura cunha certa amplitude. Por iso se me ocorreu, primeiro, facer a xeolocalización, e logo, máis sinxelo e atraínte, o realizar esta ruta, a ruta das pedras da memoria, que colguei en wikiloc na súa versión 2 (polo momento) para quen quera darse un paseo diferente por Ribadeo, que complemento co artigo 'Fotografando as pedras da memoria' e agora comento. 

                - Nota 20230817, 18:45: dende a publicación desta entrada, dúas persoas me enviaron máis datos, co que espero, nos próximos días, ter unha nova versión en wikiloc, e a modificación dalgunha cousa desta entrada-.

                - Nota 20240303: Nova versión da ruta en https://www.ribadeando.com/2024/03/ruta-das-pedras-da-memoria-de-ribadeo.html

    É unha ruta de algo máis de dous km e con dificultade de paseo, aínda que haxa que subir algún desnivel.

    A ruta comeza e remata no centro da Pza. de España, no lugar no que foron colocadas a maioría das pedras, correspondendo a aquelas persoas relacionadas con Ribadeo das que non se teñen datos precisos para situar a súa casa ou lugar de traballo. Polo paseo central, cara ó norte, chégase á casa do Cubano, diante da que, pegada a unha columna, hai locada a primeira das pedras individuais.

    Pasando despois por diante do Cantón e baixando pola rúa Ibáñez, bordeamos a gardería e pola travesía da Rúa Nova, chegamos ó calexón de Cabanela. Baixando, diante da última casa á dereita, atópase a pedra seguinte.

    Podemos continuar cara a Cabanela e subir polos antigos soportais cara a Ibáñez e logo por Méndez Sanjulián, Trinidade e Vispo Veres chegar á seguinte parada, diante da segunda casa á dereita segundo se baixa Amando Pérez. Para chegar alí tamén se pode dar a volta por Cabanela e subir pola Atalaia, mesmo aproveitando o ascensor.

    A seguinte pedra, diante do 31 de Antonio Otero, pode verse seguindo polos escalóns continuacion de Vispo Veres e baixando un pouco.

    A seguinte máis, baixando de alí a Porcillán, está no medio das casas do pequeno altiño que se titula como Peirao de Porcillán, xusto cando se accede a diante da nº 5.

    Subindo cara a Guimarán, no alto, poderíase atopar a seguinte pedra, se ben non está marcada no recorrido, que xa con pouca inclinación, toma a rúa San Miguel para irnos achegando, pola Fonte nova, Calexón do Pai Sarmiento e Viejo Pancho, a Enxeñeiro Schulz, que practicamente no seu centro ten catro pedras colocadas.

    Subindo por Amando Pérez ata a travesía Álvarez de Miranda, chegamos ó cruce das catro calles, de onde sae Rodríguez Murias, que diante do hoxe solar ó que lle corresponde o número 24, ten a seguinte pedra.

    Retrocedemos e na esquina das catro calles que dá a Rodríguez Murias e Reinante, atopamos outra máis.

    Por Reinante, atravesando as galerías, chegamos á rúa san Francisco, onde, torcendo á dereita, se atopa a seguinte pedra.

    Retrocendendo para pasar por diante da igrexa, bordeamos o parque e chegamos ó Hospital Asilo de San Sebastián e San Lázaro. Ó pé do poste turístico indicando que é ese edificio, atópase a última pedra reseñada en Ribadeo.

    Só queda retornar á praza de España e, diante do conxunto das pedras alí instaladas, reflexionar sobre o conxunto de mulleres e homes reseñadas no paseo e os feitos da nosa historia.

En espera doutra crise

   ... porque a correspondente á paga do alcalde xa finalizou, como se esperaba, no pleno de onte. José Carlos Rodríguez Andina e Balbino Pérez Vacas farán parte da xunta de goberno (60€/xuntanza, como o resto dos participantes excepto o alcalde, que ten a paga integrada no soldo). Terá que cesar un membro do BNG para facer sitio. Mentras, UPRi queda fora.
   Tamén contarán os grupos cun local no concello, novidade deste mandato. Agora falta a asociación de veciños de telo.
   Un pouco máis lonxe da casa do concello, pero tamén relacionado con ela, a xente de Acuinor di que é inviable a construcción da piscifactoría nas novas condicións que se lle exixen (a lembrar que xa non parece un trato preferente, e que se pretende que cumpra a normativa sobre espazos naturais). En contraposición, Os Irmandiños, cooperativa agrícola con trinta anos de historia, segue boiante, aumentando facturación e servizos. Non pode facerse dela un referente para outras actividades no concello e na zona? Véñenseme á cabeza a cooperativa Mondragón, hoxe cabeza de múltiples grupos industriais e comerciais (por exemplo, Eroski) despois dunha historia de medio século de actividade.
   Na foto, unha columna desprazada pola súa base na baixada a Porcillán, na casa do Cubano. É dicir, algo a corrixir antes de que haxa perigo.

Cagadas sobre branco

Amence un luns luminoso. Tiña pensado unha serie de fotos e sons, pero o tempo... Quedan como mostra tan só as nubes desta mañá e as cagadas sobre brando da fachada do edificio recén refeito na Praza de España (o do antigo Cubano) recollidas onte:

Para comezar a semana...

Ribadenses destacados: ENRIQUE SUÁREZ COUTO. Lourenzo Fernández Prieto

    Unha nova biografía de Ribadenses Destacados: Enrique Suárez Couto, por Lourenzo Fernández Prieto.

Enrique Suárez Couto (Matanzas, Cuba,1881-Ribadeo, 1923)  
Agrónomo e director da Granxa-Escola Pedro Murias

Lourenzo Fernández Prieto

Catedrático de Historia Contemporánea. Histagra. USC.

    Enrique Suárez Couto na súa corta pero intensa vida foi, entre outras cousas, o primeiro director da Granxa Escola Pedro Murias. Era fillo de Juan Suárez Casas, médico e zootecnista preocupado pola mellora agropecuaria e irmán de Carlos e Amando Suárez Couto. Casou con Panchita Acevedo, filla dun rico e influinte habanero devesán e foi pai de Juan Suárez Acevedo, historiador e docente formado na Institución Libre de Enseñanza. Despois de mariño mercante, Enrique fíxose enxeñeiro agrónomo, daquela unha nova profesión para a que seguiu estudos en Bélxica, Alemania e máis no Instituto Agrícola catalán de S. Isidro. Como todos os técnicos agrarios galegos da época que non foron estritamente autodidactos houbo de procurar a súa formación no estranxeiro, en ausencia de estudos de agronomía en Galicia e, en xeral na España húmida e atlántica, agás o País Vasco.

Monólito para dar o nome dos Suárez Couto a unha vía en Ribadeo.

    Sabemos, por referencias indirectas de prensa do seu labor ao cargo dunha explotación modelo que funcionaba como granxa experimental da Sociedade de Agricultores en Meira en 1910. En 1918, asume o posto de director da Granxa modelo experimental recén construída na parroquia de Vilaframil, perto do Alto dos pinos, concebida e fundada por Pedro Murias, importante empresario e propietario cubano, nado en San Xillao dos Carballos -a carón do empalme de Rinlo-, como granxa modelo para a antiga parroquia da Devesa, antes da súa partición en tres en 1904.
    Persoa de ideoloxía liberal e posicións laicistas que o levaron a unha estreita relación coa Institución Libre de Enseñanza, estivo na dirección da Granxa até 1923, ano en que finou. A súa elección como responsable da institución eran congruente coa súa formación e experiencia, co sentido da Granxa e máis coa súa posición e a da súa familia na bisbarra. Na institución coincidiu brevemente con Gregorio Sanz, formado no Instituto Escola e contratado en 1922 para dar pulo a compoñente educativa e formativa do centro. O seu prematuro falecemento, con só corenta e dous anos, deu paso a un período de interinidade na dirección da Granxa que pasou a ser dirixida por Ramón Blanco, quen axiña pasaría a ser enxeñeiro da Sección Agronómica de Lugo e en 1945 Catedrático de Botánica da Escola de enxeñeiros de Madrid.

    Os traballos na Granxa Agrícola Pedro Murias

    Suárez Couto foi un activo e precoz experimentador agropecuario en sintonía cos degoiros modernistas da época. Dende que o padroado da Granxa Agrícola Pedro Murias encomendoulle a dirección do novo centro, Enrique ocupouse tanto da Escola de Capacitación asociada ao mesmo como da converter a Granxa nun centro de innovación técnica coherente co carácter asignado polo fundador.

A Granxa Escola Pedro Murias nos primeiros anos. Foto tomada da exposición conmemorativa.

    Coma Gallástegui, Hernández Robredo ou Rof Codina, tamén Suárez Couto entendía que os técnicos debían acometer un labor que interaccionara coas prácticas labregas nun sentido innovador e así o materializa na Granxa, tanto na mellora dos sistemas de cultivo como nos procedementos de cría gandeira, co fin de orientar a produción pecuaria cara ao que el prevía era o futuro da gandeiría galega: a produción leiteira. Entendía que alén do engorde dos xatos para carne, que era a opción consolidada e remuneradora naquela altura, a orientación leiteira era a mellor opción de futuro para abastecer unha nova e crecente demanda urbana, nun tempo en que o consumo de leite abríase camiño por recomendación médica.

    Nese camiño, programa a instalación dunha industria de manteiga fermentada e outra de queixos, ao tempo que fomentaba o asociacionismo agrario que estaba a estenderse na bisbarra como en toda Galicia dende dúas décadas antes. Na procura deste cambio leiteiro elaborou un proxecto que tiña como obxectivo a mellora do gando vacún na súa aptitude leiteira, un gando que na súa opinión amosaba unha total “ausencia de caracteres específicos de la raza motivado por los continuos mestizajes mal dirigidos”, segundo o anteproxecto de mellora do centro de 1916. Nos debates sobre cruzamento fronte a selección para a rexeneración da raza galega de vacún, por considerar que non existía gando de raza pura, Enrique Suárez Couto era partidario do cruzamento “continuo”, a partires da importación de sementais, para cruzalos primeiro coas femias da raza local e posteriormente cos mestizos. Desbota porén a opción dunha importación masiva de femias de raza mellorada tanto polo alto custe como por que obrigaría a un intenso desenvolvemento de cultivos pecuarios que o agro non estaba en condicións de asumir de súpeto.

Grupo de alumnos da Granxa Escola. Foto collida en http://culturagalega.gal/albumdaciencia/detalle.php?id=385.

    O director da Granxa tomou pois partido no debate que desde finais do século XIX se viña mantendo en relación coa elección do procedemento máis pertinente para a mellora do gando vacún galego, como consecuencia da crise de exportación do gando a Inglaterra no marco da crise agraria finisecular. Na posición do agrónomo ribadense fica meridiana a vontade de crear unha raza de vacas do país que recollese ás xa existentes. Estamos no tempo de definición do que logo se coñecería como raza rubia galega.

    A preocupación que Suárez Couto tiña polos cultivos era subsidiaria do proxecto para a gandería, partillando a mesma lóxica que guiaba o manexo agrario das casas labregas dende o proceso de intensificación do século XVIII, ligado á incorporación das plantas americanas. Un policultivo agrario de complexas rotacións interanuais que garantían unha agricultura intensiva capaz de alimentar unha poboación en aumento e unha numerosa cabana de orientación comercial constituída principalmente por bovino e porcino. Mandaban os límites ambientais, as condicións produtivas vinculadas ao mercado e a lóxicas reprodutivas da casa labrega. En coherencia cos marcos socioambientais da produción, o interese de Suárez Couto centrábase na mellora da cabana gandeira a través da súa alimentación e nesa liña experimentou con forraxes na procura do desenvolvemento das súas capacidades para manter un maior número de cabezas. O outro seu interese, en coherencia coas necesidades de fertilización nas que se baseaba o complexo policultivo e gandeiro, era obter a prezos máis baixos os adubos, especialmente fosfatados que empezaban a usarse como complemento do esterco naquela altura. Asunto no que enlazaba ben coas sociedades agrarias locais.

    No seu labor experimental, Suárez Couto estableceu un réxime de cultivos que dividía a finca da Granxa en dúas partes, unha para prados e outra para produtos de consumo. Neste período do século XX no agro galego produciuse un descenso do cultivo de cereais panificables en beneficio dos cultivos forraxeiros, en especial do millo-forraxeiro, especie coa que se ensaia na Granxa Pedro Murias, igual que na Misión Biolóxica ou na Granxa Experimental da Coruña. Os ensaios estaban orientados a aclimatar as diferentes variedades ás condicións locais, a atopar as máis axeitadas e a sistematizar o método de labranza máis conveniente, combinando amais o uso de diferentes tipos de adubos. Na súa preocupación polas forraxes, unha das teimas de Suárez Couto como director da Granxa foi a extensión da remolacha forraxeira e de novas castes de pataca. En 1922 a Granxa empezou coa experimentación do cultivo da remolacha forraxeira, ensaiando con tres variedades: Etoile du Nord, Rouge du Soissonnais e Imperator. Tamén experimentou con cultivos pratenses, dedicando unha parte do campo de demostración ao ensaio con trevo violeta e asociando noutra esa planta con raigrás inglés e amais probando o centeo como planta de abrigo na rotación.

    Baixo a súa iniciativa, pero despois de el finar, celebrouse na Granxa o primeiro concurso de vacas leiteiras que se coñece en Galicia no ano 1924, aplicando xa os criterios de rendemento lácteo que logo popularizaría Gallástegui na Misión Biolóxica. Aquel primeiro concurso pode considerarse todo un fito na medida en que constitúe un punto de inflexión no camiño dunha especialización leiteira que marcarían a segunda parte do século XX a dirección principal do agro galego e que chega ata hoxe. Durante oito días as reses presentadas ao Concurso estiveron nas cortes da Granxa sometidas a análises diarias de produción e calidade, substituíndo así o procedemento de medir os animais que adoitaba empregarse nos concursos ao uso.

    En 1926, en resposta a unha críticas de Ventura Alvarado que se pregunta no xornal católico coruñés El Ideal Gallego “¿Está bien orientada la Fundación Pedro Murias?” (18-12-1925) o director da Granxa Pedro Murias naquela altura, o enxeñeiro, Francisco Roig Ballesteros, escribe no diario portelista e republicano vigués El Pueblo Gallego (21-01-1926) un artigo titulado “La orientación de la Granja Pedro Murias de Ribadeo” no que fai referencia ao labor do seu predecesor Suárez Couto:

    “Yo no entiendo la agricultura el solo cultivo de la tierra, sino la explotación de esta con todas sus naturales consecuencias. No se alarme pues, por la orientación impresa a la escuela agrícola Pedro Murias, porque bien claramente tiende a ser como dice “agropecuaria láctea, aunque no sea la palabra del todo un modelo. Seguramente el señor Alvarado ignora que ya se está construido un magnífico establo para ganado lechero, que ya fue inaugurado con motivo del interesantísimo concurso de vacas lecheras de junio de 1924. Desconoce también que existe desde los primeros momentos un pabellón construido “ad hoc” para industrias lácteas, proyectado y edificado por el primer directo de esta Escuela Don Enrique Suárez Couto, especialista distinguidísimo en industrias de la leche. Por ello, … esta orientación está marcada desde los comienzos perfectamente definida y solo se comprende que el señor Alvarado clame por ella, desconociendo los datos que apunto”.   

    A morte temperá de Enrique Suárez Couto, cando contaba corenta e dous anos, e a falta de publicacións, pouco máis que algúns manuscritos e unhas poucas notas en Galicia Agrícola, desfiguran a importancia que tivo como técnico e o carácter innovador das súas propostas de futuro.

Os terreos da granxa, na actualidade. Vista Sigpac.

    Bibliografía:

    CABANA IGLESIA, A., (2006b): O labor de experimentación e divulgación agronómica da Granxa da Devesa (1916-1936), Recursos Rurais, 1, 2: 67-74.

    FERNÁNDEZ PRIETO, L. (1992): Labregos con ciencia. Estado, sociedade e innovación tecnolóxica na agricultura galega, 1850-1939, Vigo: Xerais.

    OTERO, Telmo (2022): A transformación da agricultura galega no camiño da especialización leiteira: ruptura coa innovación labrega, industria láctea e modernización (1900-1980). Tese de Doutoramento en preparación, Programa de Historia Contemporánea. USC.

A confedereación, en prealerta

A hidrográfica do norte, pola seca. E é que a pesares de que na Mariña si o está a facer (algo), non chove e hai seca. O bonsai atlántico, a parte de sere enanizado, agora non ten auga, e a que ten está sendo contaminada de xeito sistemático dende hai anos sen moita solución polo momento: non é a primeira vez que digo no blog algo que sabe todo o mundo (tense dito máis dunha vez por exemplo nas xornadas de medio ambiente de Ribadeo),pero que se prefire ignorar, que os puríns mal tratados estánse a filtrar e emponzoñar a terra e a auga que se filtra a traverso dela. Leva o seu tempo, pero despois queda contaminado para moito tempo máis.
As fotos, detalles diversos da 'casa do Cubano', empregada no parque como pantalla de proxección de vídeos, e nun estado de conservación que hai que mirar antes de pasar por baixo dos seus soportais. Ten algunha característica curiosa, como as calzas entre columnas e teito, que non se aprezan moi ben, ou a feitura das columnas. O teito do soportal e o tellado necesitan reparación de urxencia.

Ruta das pedras da memoria de Ribadeo

    Esta tarde de domingo aproveitei para mellorar a ruta das pedras da memoria. Non será a última vez, que despois de feita xa vin forma de mellorala. De momento, pouco máis de 2 km (que, evidentemente se poden facer doutros xeitos) descubrindo polo pobo 39 pedras da memoria (hai unha en Rinlo, ata chegar ás 40 que se puxeron no verán de 2022). Os trazos do mapa e a situación das fotos que sinala son abondo inexactos, polo que deixo xunto co mapa e a ligazón á ruta (contén fotos e algunha descrición máis para ir atopando as pedras) e tamén as rúas polas que pasa nesta versión.

    Pza. España (24 no centro do parque) - Amando Pérez (antigo Bar Cubano) - Enxeñeiro Schulz (centro da rúa) - Antonio Otero (arco entrada biblioteca e dúas máis, máis abaixo) - Guimarán (entre as dúas únicas casas do pequeno altiño entre o rtes. Marinero e Solana) - Porto de Porcillán (a metade do muro no que aparece o mural de Sargadelos) - Amando Pérez (subindo, bordéase a aduana vella, penúltima casa antes de chegar a Bispo Veres) - Bispo Veres - Trinidade - Méndez San Julián - Baixada Cabanela (soportais) - Baixada Cabanela (primeira casa subindo) - Ruanova - Aparcamento - Pza. Pancho Maseda - Pza. España - Clemente Martínez Pasarón (Porta do hospital asilo) - Parque S. Francisco - Vilafranca do Bierzo - Rodríguez Murias (esquina a Reinante e diante do único solar da rúa).

    Non será a última vez que fale desta ruta...