Amosando publicacións ordenadas por relevancia para a consulta Plataforma pola Defensa da Ría de Ribadeo. Ordenar por data Amosar todas as mensaxes
Amosando publicacións ordenadas por relevancia para a consulta Plataforma pola Defensa da Ría de Ribadeo. Ordenar por data Amosar todas as mensaxes

20221019

A NACIÓN DORMIDA. Pancho Campos Dorado

A NACIÓN DORMIDA

Pancho Campos Dorado

Recibimos o pasado venres 14 de outubro, na Plataforma de Mariños de Ribadeo, un escrito [sete follas] do Ministerio de Transportes, Movilidad y Agencia Urbana, onde nos remiten un outro informe da Comisión Especializada de Nombres Geográficos (CENG) sobre a denominación da Ría formada na desembocadura do río Eo, en cumprimento da resolución do 25 de maio de 2022. Pola mesma nos informan que segundo artigo 82 da Lei 39/2015 de 1 de outubro do Procedemento Administrativo Común de Administracións Públicas, ábrese trámite de audiencia para presentar documentos e xustificacións que se estimen pertinentes nun prazo de 10 días. Esta primeira folla está firmada dixitalmente polo Director Xeneral D. Lorenzo García Asensio.

[2ª folla] INFORME da CENG sobre a denominación da ría formada na desembocadura do Eo, na que se fai un resumo dos antecedentes previos, en cuxo punto terceiro, cítase que, con data de 6 outubro de 2021, a presidenta da CENG remitiu informe da votación realizada entre os membros da CENG e o seu Grupo de Traballo na que “se decidiu por maioría manter a denominación Ría de Ribadeo como identificador xeográfico e ademais considerar o topónimo Ria del Eo con carácter alternativo, e dicir, oficial ao mesmo nivel que o identificador xeográfico”.

Punto cuarto, con data do 29 de outubro 2021, a DGIGN, resolveu o procedemento polo que se establecían estas denominacións oficiais da ría.

Punto quinto, fronte á citada Resolución presentaron recursos de alzada a Deputación Provincial de Lugo, a Plataforma pola Defensa da Ría de Ribadeo, A Xunta de Galiza, o Concello de Ribadeo e a Plataforma de Mariños de Ribadeo.

Punto sexto, con data de 25 maio 2022, a Subsecretaría de Transportes, Movilidade e Axencia Urbana, resolveu: “ESTIMAR PARCIALMENTE os recursos interpostos polas entidades relacionadas no encabezamento da presente resolución [as anteriormente citadas] contra a resolución do 29 outubro 2021, a Dirección General do Instituto Geográfico Nacional (DGIGN) solicita de novo á CENG, informe preceptivo establecido no artigo 24.3 do R.D. 1545/2007, de 23 novembro, polo que se regula o Sistema Cartográfico Nacional.

Por todo o exposto, esta Comisión Especializada emite o seguinte:

[3ª folla] INFORME. Recibida por esta Comisión Especializada...[todo o anterior].

As posíbeis solucións existentes para establecer a denominación oficial da ría son: 1) manter un único identificador xeográfico; 2) incluír, ademais, un nome alternativo [a aquel] co mesmo nivel de oficialidade e uso que o identificador xeográfico: 3) a inclusión ademais dun nome variante [de uso menor e restrinxido no espazo]. Por outra parte, tamén é fundamental establecer a orde en que deben rotularse as denominacións Ría de Ribadeo e Ría do Eo, unha vez determinada a denominación oficial adoptada para o topónimo.

Do estudo da documentación aportada... QUEDA CLARA A MAIOR ANTIGÜIDADE E PREVALENCIA DA DENOMINACIÓN DE RÍA DE RIBADEO SOBRE CALQUERA OUTRA, POLO QUE SEN DÚBIDA, ÉSTA DEBE PERMANECER COMO IDENTIFICADOR XEOGRÁFICO DA RÍA. Pero, ademais, “existen diversos documentos que recogen la existencia de la denominación Ría del Eo desde hace 150 años, así como testimonios que demuestran el uso extendido de este topónimo entre la población de la margen oriental de la ría”.

Iso último non é verdade, simplemente porque a xente erudita da marxe dereita ou oriental da Ría de Ribadeo, son testemuña de que os seus maiores, sempre lle chamaron Ría de Ribadeo, pois é a forma historicamente correcta. Poden verse varios artigos neste semanario La Comarca del Eo de D. Alberto Mediavilla da década dos oitenta do século XX e de outros autores, como D. Gonzalo Anes (ABC, e na sección Tribuna de La Nueva España, 20 agosto 2002) ou mesmamente os anuncios de Asteleiros Gondán do que mostramos un de 1948.

Continúa dicindo o informe. No ano 2008, esta Comisión Especializada aprobou engadir o topónimo Ría do Eo como nome variante de uso restrinxido, dentro do nomenclátor Geográfico Conciso de España, único existente naquel momento, e no que non existía a opción técnica de incluír un nome alternativo.

Isto é mentira. O 13 de marzo de 2008, asinaba Dª. Margarita Azcárate Luxán, Secretaria General da Comisión Especializada de Nombres Geográficos o seguinte informe: “La Real Sociedad Geográfica sostiene con contundencia que el único nombre que debe otorgarse a la citada ría es el de Ría de Ribadeo”...Por tanto, considerando que la denominación Ría de Ribadeo está generalizada en toda la cartografía hidrográfica, topográfica, atlas y publicaciones geográficas de carácter científico, a nivel mundial, no hay ninguna razón para que se cambie esa denominación por la Ría del Eo que, como queda demostrado, es un topónimo creado recientemente y erróneo...”.

Qué se pode esperar dunha “Comisión Especializada” que amaña os informes que emite? Seguimos coas falcatruadas emitidas.

A continuación explícannos como foi que chegou a ridícula e vulgar denominación da Ría do Eo ao nomenclátor. No ano 2013, coa publicación do Nomenclátor Xeográfico Básico de España, modificouse o modelo de datos para dar cabida a todas as realidades xeográficas e topónimos do Estado plurilingüe que é España. Así, a un obxecto xeográfico se lle permite desde entonces estar recollido no nomenclátor con máis dunha denominación e en máis dun idioma. “Es en este nuevo contexto en el que se ha producido la iniciación del procedimiento administrativo para la determinación del nombre oficial de la ría en la que desemboca el río Eo”.

Ou sexa que, porque cambiaron o software das publicacións do nomenclátor no ano 2013, se saltaron a resolución do 13 de marzo de 2008, e fixeron o que lles veu en gana. Guapos, si señor! E non pasa nada, a administración da Galiza está durmindo!

Continúan dicindo que, como resultado do estudo da documentación aportada e o cambio “en el modelo de datos” esta Comisión Especializada considera as posibles fórmulas a utilizar para a denominación que forma la ría en la desembocadura del río Eo, e enumera catro: 

A.) Identificador xeográfico e nome alternativo: Ría de Ribadeo // Ría del Eo. 

B.) Identificador xeográfico e nome alternativo: Ría del Eo // Ría de Ribadeo. Neste punto xa vemos outra das tantas falcatruadas deste informe, pois pon como identificador xeográfico a Ría do Eo, cando nun paragrafo anterior, dicíase explicitamente “QUEDA CLARA A MAIOR ANTIGÜIDADE E PREVALENCIA DA DENOMINACIÓN DE RÍA DE RIBADEO SOBRE CALQUERA OUTRA, POLO QUE SEN DÚBIDA, ÉSTA DEBE PERMANECER COMO IDENTIFICADOR XEOGRÁFICO DA RÍA”.

C.) Identificador xeográfico e nome variante: Ría de Ribadeo // Ría del Eo

D.) Identificador xeográfico e nome variante: Ría del Eo // Ría de Ribadeo

E.) Único identificador xeográfico: Ría de Ribadeo

F.) Único identificador xeográfico: Ría del Eo

Ou sexa, escollas o que escollas, excepto na opción (E) en tódalas fórmulas, entra a formar parte do nomenclátor oficial español a denominación Ría do Eo. Hai que ter trágalas para aceptar a esta comisión de “expertos”, cando se contradín eles mesmos unha e outra vez, posto “que sen dúbida, Ría de Ribadeo, pola maior antigüidade debe permanecer como Identificador Xeográfico da Ría”.

[4ª folla] Din que, “Estudiada la documentación reunida en el procedimiento y teniendo en cuenta lo seguinte”: 1) El topónimo Ría de Ribadeo es anterior en el tiempo y tiene una mayor difusión a nivel suprarregional e internacional”.

Por suposto, e a Plataforma en Defensa da Ría de Ribadeo, presentou unha enorme cantidade de documentación literaria e de mapas xeográficos coas denominacións propias de terras e mares, que comezan no século XVI coa obra do 1550 “Descripción del Reyno de Galizia y de las cosas notables del”, do Licenciado Molina, canónigo da Catedral de Mondoñedo, e outros, nada menos que 11 515 documentos máis, que chegan até os nosos días. O Goberno do Principado presentou un documento de “lindes de terras” dun notario de Castropol de 1871. Así de “igual cantidade de documentación” foi presentada ao estudio pola “comisión de expertos”!

2) “El topónimo Ría del Eo está recogido en documentos oficiales desde, al menos, 1871”. “Documentos de 1871”?. Este apartado é outra das terxiversacións que fai a “Comisión de Expertos” da denominación da Ría, posto que, Ría do Eo, non é un topónimo xeográfico. Na [5ª folla] D. Ayar Rodríguez de Castro, vocal desta CENG, explícao exhaustivamente, “no ha lugar al cambio de denominación considerando que una ría constituye una entidad geográfica resultado de una elevación del mar con respecto a la tierra debida al “cambio eustático del nivel del mar” (Real Sociedad Geográfica, RSG 2007) y que en ningún caso está vinculada, en su origen, a la red hidrográfica terrestre. De este modo, se entiende que una ría no puede estar adscrita, en ningún caso, a un río que desemboque en ella. En este sentido, desde un punto de vista semántico, no resulta geograficamente apropiado denominar a una ría con la referencia de un río que desemboque en ella (de hecho, en cualquier ría puede desembocar más de un río, lo cual sucede con frecuencia). Lo habitual en una abrumadora mayoría de casos es que la ría se denomine con el nombre de un núcleo de población referencial asentado en sus márgenes (Ría de Navia, no del Navia, Ría de Arosa, no del Tambre, etc.). Bajo esta consideración, “Ría del Eo” no es un topónimo semántica y geograficamente adecuado, de modo que, atendiendo a la larga tradición histórica de un topónimo geograficamente pertinente como sería “Ría de Ribadeo” (...)

Ou sexa, a denominación Ría do Eo, na Linguaxe, na Xeografía e en román paladino é unha gilipollez.

Pero, aquí vemos tamén a parcialidade deste comisionado pois, di que “atendendo a unha solución de consenso e as consideracións reflectidas na proposta do informe recibido (que informe recibeu?), entendemos tamén razoable a posibilidade de considerar Ría do Eo como “nome variante”... de cara a ter en conta as “sensibilidades” en torno a este caso concreto. Ou sexa, non ten razón de ser tal denominación pero por non ferir “sensibilidades” avalan a causa do Principado aínda que non teña ningunha razón... Estamos apañados; pero vostedes que tipo de Comisión de Expertos son, si teñen que resolver un problema técnico e se basean na “sensibilidade” e non pola técnica documental? Menuda cuadrilla.

3) “Se ha constatado la utilización de ambas formas con predominio de una u otra según el lado de la Ría en que se encuentre la población. Si, certo, uns sabendo o que din e outros dicindo o que lles ven en gana.

4) “Naciones Unidas, aún reconociendo que lo ideal es la asignación de un único topónimo normalizado a cada entidad geográfica considera que, en algunos casos donde resulte dificil asignar un único topónimo, especialmente en zonas multilingües, se pueden escoger como topónimos oficiales con el mismo rango dos o más nombres”.

A “Comisión de Expertos” interpreta esta disposición da ONU de xeito interesado, sen lugar a dúbidas, e din a continuación dunha parrafada sobre a resolución IX/4 da Novena Conferencia da ONU que, “En este sentido, al topónimo Ría del Eo se le debe reconocer un carácter oficial al nivel que le corresponde sin menoscabar por ello el uso de la forma Ría de Ribadeo como la más antigua y extendida”. Por todo lo expuesto, esta Comisión Especializada de Nombres Geográficos ha ACORDADO recomendar por mayoría la opción A de las enumeradas anteriormente, es decir: *Que se mantenga la denominación Ría de Ribadeo como identificador geográfico. **Que se considere el topónimo Ría del Eo con caracter alternativo, es decir, oficial al msmo nivel que el nombre preferente”.

Aquí vemos unha vez máis, a mala fé desta resolución. A interpretación da norma da ONU é interesada e partidista por parte da “Comisión de Expertos”, pois a norma di que se traducirá o topónimo as distintas linguas limítrofes, neste caso ao galego da Galiza, Ría de Ribadeo, e o galego occidental de Asturias, Ría de Ribadeu, como Oviedo e Ovieu, a norma non di nada sobre cambiar radicalmente o topónimo. Iso solo ocorre nos mapas ingleses coas illas Malvinas, Falkland Islands, ou co Canal da Mancha, English Chanel, produto da antiga rivalidade entre dous imperios.

Para non alargarme máis nesta falcatruada administrativa, deixemos constancia dos membros do Grupo de Traballo da “Comisión de Expertos”: Alberto González Monsalve e José Miguel Maestre García, en representación da Xunta de Castela e León (terras onde hai “incontables” rías); Alicia Padilla Gómez, en representación do Instituto Nacional de Estadística (que relación ten isto co tema a tratar); Asunción González Torrado, en representación da Xunta de Estremadura (si levantara a cabeza Hernán Cortés, íalle contar quen puxo o nome as rías e os accidentes costeiros); Angélica Castaño Suárez, en representación del Instituto Geográfico Nacional (señora, como a involucraron a firmar isto?) e María Teresa Mollá Villaplana, en representación da Academia Valenciana da Llengua (interesante o dialecto valencíá do idioma catalán).

Como xa dixemos, D. Ayar Rodríguez de Castro, non asinou o mamotreto e emitiu Voto Particular, coas notas antes relatadas. No caso de Vicente Feijoo Ares, fai observacións particulares, entre elas que Ría del Eo é un criterio que non vale para Galicia (pois sería en todo caso Ría do Eo) mentres que Ría de Ribadeo vale para todos (no comment). Mirari Alberti Aguirre, fai observacións particulares en representación do Goberno Vasco indicando que é partidaria da opción “C”, identificador xeográfico e nome variante: Ría de Ribadeo/ Ría del Eo... e a continuación di que “entiendo la reivindicación de la denominación Ría do Eo por parte do Principado de Asturias, pero sinceramente, considero que el argumento de la “tradición en absoluto reciente” y el “caracter tradicional” que ha adquirido el nombre no está suficientemente claro”. Grazas pola súa achega, pero gustaríanos saber que é o que entende Dª Mirari desta “reivindicación” do Goberno do Principado? O verbo reivindicar significa, “pedir por dereito algo do que foi un desposuído”. Desde cando se pode desposuír a alguén de algo que nunca, nunca tivo?

Por último, Mikel Gorrotxategui, membro do grupo de traballo da CENG da academia da Lingua Vasca/ Euskaltzaindia, reafirma tamén o voto pola opción “C” alegando que “es obvio que el propio nombre de Ribadeo hace referencia al Eo, pero no creo que la documentación aportada pueda equiparar ambos nombres”. Menos mal, algo e algo!

Asínase o documento en Valladolid por parte da presidenta da Comisión Especializada de Nomes Xeográficos, Maria Pardo Álvarez.

Resumindo, a opción “E” único identificador xeográfico: Ría de Ribadeo, como dicía “contundentemente” o Informe de 2008, nono optou ninguén destes “expertos”. Quizais este tipo de continuas zarapalladas de “comisións de expertos españois” sexan un bo xermolo para espertar á Nación Galega durmida, e que os galegos empecemos a loitar como patriotas dunha puñeteira vez polos nosos dereitos e deixemos o maldito camiño da emigración, que tantas veces usamos como vía de escape para non ver tanta ignominia miserable na que está sumida a Nosa Terra, e logo éntranos a morriña, qué vos parece?

Espero que os nosos Historiadores Galegos (con maiúscula) nos sigan deleitando coas súas obras e artigos de investigación documental sobre o antiquísimo Reino de Galiza e nos metan de novo o orgullo de ser galegos, e tiren por terra tanta historia inventada para empoleirar a individuos totalmente ineptos para os cargos, pero que teñen un bo “estómago de sacrificio”. Pero iso é outra historia.

20211109

RÍA DE RIBADEO, POR ENÉSIMA. Pancho Campos Dorado

RÍA DE RIBADEO, POR ENÉSIMA

Pancho Campos Dorado

Erguémonos o venres, 5 de novembro, cun titular de prensa “Asturias gana la batalla del topónimo y ría del Eo se equipara a Ría de Ribadeo” (La Voz de Galicia). “O Estado admite como cooficial o topónimo Ría do Eo” (Nós). Unha resolución tomada polo chamado “Instituto Geográfico Nacional” (IGN) que accede a pretensión do Principado.

Este instituto debería chamarse “Instituto Geográfico Terrestre Nacional” (IGTN) pois ese cadro de asalariados parece entender pouco ou nada de hidronimia, nin de talasonimia, nin de Usos e Costumes do Mar. Particularmente, non hai un só exemplo tal, en toda a costa galega, na cantábrica, e en todo o litoral da Península Ibérica, pois tanto as rías como as badías noméanse polo nome do porto comercial co que se trafica. Exactamente igual que en todo mundo, badías e estuarios levan o nome da cidade que ten o porto comercial máis importante, de aí que todas, absolutamente todas as cartas de navegación dos Institutos Hidrográficos do mundo enteiro teñan as rías nome de cidades e pobos, nunca levan o nome dun río que desemboca nelas. Nin hai badía do Orinoco, nin do Amazonas, nin do Hudson, nin do Nilo. Menuda barrabasada.

Pero ben, ao personal actual do IGN iso parece importarlle pouco, pois trátase dun problema entre Asturias e Galiza, quen sempre tivo a fatalidade de ser gobernada por políticos de terceira rexional.

Non entendemos nada. Asturias presenta un “Informe da Oficina de Política Lingüística do Principado de Asturias” sobre o nome da Ría de Ribadeo, escrito en un rebuscado galego oriental por un tal Antón García Fernández “Director General de Política Lingüística”, un chiringuito creado polo Principado, a quen acompañan na redacción uns cantos adláteres tan mal intencionados coma el. Das esperpénticas reviravoltas deste informe fixo un exhaustivo estudo D. Evaristo Lombardero (en Ribadeando o 29-10-2021 e La Comarca del Eo 22-maio-2021) polo que non vou a entrar a repetir aqueles argumentos. Este informe, sen máis, foi aceptado por IGN. Por que? Fixo o tal organismo oficial algunha enquisa semellante no entorno de Ría de Ribadeo, na zona galega ou asturiana, para contrastar o que di tal informa? Non. Non fixo nada.

Por outra banda, mencionan uns informes “oficiales” de 1871 para apoiar a súa sentencia, os cales, sabemos que son unhas escrituras de propiedade, onde un notario de turno, fai de “grafitero documental” pois cambia o nome oficial da Ría de Ribadeo pola denominación do Eo, cando xa había oficialmente cartas de navegación da Ría de Ribadeo, feitas por membros da Armada Española e do Ministerio de Mariña, das cales podemos aportar os datos:

1ª) Ano: 1776 Plano de la Ría de Rivadeo. Escala en varas casteláns 2000 varas = 18 cm. Autor: Luis Videgaray. Orixinal Museo Naval de Madrid, Cartografía E-23-7

2ª) Ano 1787 mes de Abril. Plano de la Ría de Rivadeo. Autor: Tomas Ramery. Escala en varas de Burgos 1000 varas = 10 cm Orixinal Museo Naval de Madrid, Cartografía E-23-21.

3ª) Ano 1787 Plano de la Ría de Rivadeo, del Barquero, Bares, Cedeira y Vivero. Autor: Vicente Tofiño de San Miguel. Escala gráfica de una milla marítima. Orixinal Museo Naval de Madrid, Cartografía E-23-5

4ª) Ano 1788 mes de Marzo. Autor: Miguel de la Fuente. Escala en varas de Burgos. Orixinal Museo Naval de Madrid, Cartografía E-37-3

5ª) Ano 1788 mes de Mayo. Autor: Tomás Ramery. Escala en varas de Burgos. Orixinal en Museo Naval de Madrid, Cartografía E-37-7.

6ª) Ano 1835 mes de Agosto. Autores: Miguel Antonio Blanco Ortigueira e José Antonio Villamil Saavedra. Escala de 1 milla marítima. Orixinal Museo Naval de Madrid, Cartografía E-23-8

7ª) Ano 1835 mes de Agosto. Autores: Miguel Antonio Blanco Ortigueira e José Antonio Villamil Saavedra. Escala de 1 milla marítima. Orixinal Museo Naval de Madrid, Cartografía E-37-1

8ª) Ano 1835. Plano del Puerto de Ribadeo en Galicia. Escala 1 milla marítima. Orixinal Museo Naval de Madrid, Cartografía E-23-30

9ª) Ano 1852. Carta Náutica plana del puerto de Ribadeo. Escala 1 milla marítima. Orixinal Museo Naval de Madrid, Cartografía E-37-2

10ª) Ano 1856. Carta Náutica de la Ría de Ribadeo. Autores: Antonio Miguel Blanco y Juan Tomás Cucullu. Orixinal Museo Naval de Madrid, Cartografía E-23-2

11ª) Ano 1860. Plano da Ría de Ribadeo. Autor: Juan Tomás Cucullu. Orixinal Museo Naval de Madrid, Cartografía E-23-1

Toda esta documentación da época pasou por alto aquel prototipo de notario “poeta”, dentro da clasificación que lles fai a este tipo de individuos Dª Victoria Armesto: “Lenin desconfiaba de la música, el Padre Sarmiento de la poesía y muchos padres [das familias fidalgas] parecen coincidir con estos recelos y antes de ver a sus hijos como poetas o músicos, prefieren verlos como notarios o registradores de la propiedad” (Galicia Feudal II, Ed. Galaxia 1969, p.353).

Penso que si a Administración Marítima seguira estando en mans da Armada Española, saberían que Pedro Teixeira (1569-1603) nos seus tratados de Xeografía xa ten biografía sobre a Ría de Ribadeo, e desde logo que non se pasaría por alto o valor histórico das CARTAS NÁUTICAS DA RIA DE RIVADEO, tanto do Instituto Hidrográfico Español como as do Almirantazgo Británico.

Pola nosa parte, non aceptamos para nada esta sentencia arbitraria e a todas luces partidista, dunha administración de parásitos que se reúnen de cando en vez para dicir si a facer dano. Esta sentencia é unha grande ignominia contra todo o sentido da Historia do Porto e Ría de Ribadeo, que levamos defendendo desde fai máis de 35 anos. Sempre estivemos atentos as falcatruadas que se estaban a facer por parte do Principado. Incluso desde a Asociación de Veciños de Ribadeo “O Tesón” denunciamos ante a Garda Civil o xoves 13 de maio de 2010, ao diario “La Nueva España” ese pasquín de Asturias que “despois de longos anos de ter usado dito diario de xeito constante o topónimo de “ría del Eo” en troques do legal “ría de Ribadeo”, agora xa non se conforma coa dita teima e dá unha puntada máis en contra do noso patrimonio, dicindo “que diversas instancias galegas queren impor o topónimo legal de xeito insidioso”. O artigo “Galicia quiere los cañones del Eo”, do día 5 do presente mes, entre outras cousas relativas ó nome da ría e ó patrimonio, aparece o texto “para las dos orillas de la ría del Eo, cuya denominación los nacionalistas gallegos querían cambiar por el de ría de Ribadeo” (La Comarca del Eo, 29 maio 2010). Falsidades constantes e cínicas expresións onde as houbera. Hoxe vemos que tíñamos razón. De aquelas ensidias estes resultados.

Continuabamos a explicar que este “xornal” (La Nueva España), “xa non só se conformaba coa difamación da nosa toponimia histórica senón que con un cinismo inusual, no artigo de mércores 5 de Mayo de 2010, menciona que os restos que hai no fondo do “estuario” son de pertenza “asturiana” e retrata aos raqueros do pecio histórico de “El Galgo de Andalucía” como se de heroes e patriotas se tratara”.

Este periódico falsea torticeiramente a información histórica, pois non teñen ningunha rigorosidade nas noticias que atinxen ao Reino de Galiza, as cales foron relatadas por D. Eduardo Lence Santar y Guitián [Xosé Isidro Fernández Villalba, Mondoñedo Regreso al Pasado V, cap.35 p. 117 a 127] como sigue: En 1719 torna a ter un importante comercio [Ribadeo] e era un gran porto estratéxico para a guerra no mar, por cuxo motivo o 27 de setembro deste ano sufría a invasión dos piratas ingleses -en número de seiscentos- que arribaron en tres fragatas de guerra e o “pretenden colonizar” ou máis ben saquear se non se aceptan os pagos de 2000 doblóns en metálico, trinta bois e vinte carneiros. As fragatas San Francisco e o Galgo de Andalucía que estaban aquí apostadas, antes de deixalas caer en mans inglesas os propios capitáns D. Lorenzo de Tablada e D. Sebastián Villaseñor respectivamente, préndenlles lume, e cuxos pecios aínda se deben atopar no fondo da Ría de Ribadeo. O Alcalde Maior de Ribadeo D. Juan Antonio del Llano y Osorio e unha pequena comitiva van falar para reunir os cartos co Alcalde Maior D. Francisco Antonio de Luaces y Somoza de Mondoñedo -capital da provincia-. Os ingleses saquean e queiman a vila durante tres largos días, e por fin reciben 2400 pesos que os ribadenses chegaron a reunir (600 doblóns), e con este botín en metálico retíranse o primeiro de outubro e levan áncoras de novo” (tamén no meu libro “Escudos de Armas do Concello de Ribadeo”, p.30-31).

No ano 2011, alertabamos do que estaban a facer no Principado ao poñer un nome a Reserva da Biosfera- Oscos-Río Eo e Terras de Burón co programa LEADER, no cal non se mencionaba para nada a Ribadeo, cando máis das tres cuartas partes do territorio son das Terras de Ribadeo e Miranda. Naqueles artigos, escritos neste mesmo semanario de La Comarca del Eo, Buronlandia (ligazón a Ribadeando; La Comarca del Eo, 1-outubro-2011), explicábamos en como, “no ano 1414, foi creado por Juan I de Castela o Principado de Asturias, e desde aquela foron apropiándose das Terras de Reboredo ou Terras de Ribadeo desde o río Navia o Eo (escritura de 1551 en Medina del Campo); a primeiros do século XX cambiaron o nome da Veiga de Ribadeo, este século XXI tócalle a Ría de Ribadeo e van, sen dúbida, polo Concello de Ribadeo completo, pois as terras xa son, polo que parece, as de Burónlandia, para o século XXII será Barreiros, a Espiñeira, Villaronte... no século XXIII Foz... e non sei cando chegarán a Catedral de Santiago...”.

En Buronlandia II, a un Juan sen Nome (Ribadeando, 14-setembro-2017 e La Comarca del Eo, 12-novembro-2011), falabamos da neglixencia que se cometía por parte da alcaldía de Ribadeo cando se permitían, sen levantar unha sola protesta, as denominacións da Casa da Ría, obviando de Ribadeo, a Casa da Ría del Encuentro, obviando de novo o de Ribadeo. Naquel mesmo artigo, tamén diciamos que tiveron “a “fachenda” de pasar por derriba da historia, sobre a resolución do Marquesado da Ría de Ribadeo” [BOE, Nº151. Real Decreto 591/2002, de 24 de Junio] e do informe do Ministerio de Fomento, sobre a resolución da nome da Ría de Ribadeo [Ministerio de Fomento, 13-Marzo de 2008]

De nada valeu. Falabamos, dos referentes que manipularon os datos “da Diadema de Ribadeo, descuberta fai máis de 200 anos, no Castro das Grovas, non sei como se pode ter tal desfachatez “académica”, como para dicir, que fai uns vinte anos, “reconocidos arqueólogos e historiadores” (innombrables pola miña parte) avalan a súa procedencia astur. ¿Qué pasou agora? ¿acaso encontraron seus “insignes adláteres”, dentro das vitrinas do Louvre, terra dos Oscos-Rio Eo e Terras de Burón, pegada na filigrana da Diadema de Ribadeo?”. Non pode crerse que lograron con todo tipo de falsidades arqueolóxicas que o Ministerio Arqueolóxico Nacional rexistrase a Diadema de Ribadeo como Diadema de Moñes. Pois sí, iso ocorreu, e está vixente. Continuaban falando tamén de que o “pecio da “Galga Andaluza” estaba en augas xurisdicionales asturianas e que “la Dirección General de Patrimonio del Principado la ha registrado en pleno derecho y obligación conservadora” ¿co dereito de qué? Agora que se van facer catas arqueolóxicas na Ría de Ribadeo ¿quen vai ser o Controlador de Patrimonio? ¿A Xunta ou o Principado? ¡Ribadeo perderá patrimonio de seu, como sempre!. Así mesmo ocorreu e está ocorrendo.

Diciamos en La Comarca del Eo (29-agosto-2009 e en Ribadeando) “o topónimo histórico lles importa mui pouco! ¡estáselles vendo o plumero a estes “marchantes de historia”! O que realmente importa é que a Ría de Ribadeo perda tal denominación porque así con ela perde a identidade galega. Para o meu ver, esta é a verdadeira razón. Así o espolio arqueolóxico da Ría de Ribadeo, empezarao o Principado en breve”... fai solo uns días se falaba na prensa de bucear e espoliar o pecio do “San Francisco” ou o do “Galgo de Andalucía”, como si fora derrelicto asturiano. ¡Ay amigo... cuestión de barbarísmos...! ¡e un pimento! ¡cuestión de moitos millos de euros en subencións europeas para seguir co espólio sitemático das terras e historia de Galicia! ¡xa fixeron o mesmo coa Diadema de Ribadeo agora “de los Oscos”...! ¡manda truco! ¡E a Ribadeo, tócalle por rebote... por ser a poboación fronteiriza...! ¡Si seguimos así, logo será fronteira Vilaframil, Dompiñor, A Devesa, etc.”... ¿Qué fai a Xunta de Galicia ó respecto? Qué sepamos, nada. Algúns, estábamos queimados co presidente Touriño, ó que Balbino Pérez (alcalde de Ribadeo) tivo que increpar pola súa mala “vocalización” do topónimo, ante Areces. E de este goberno da Xunta tampouco esperamos nada, posto que xa empezou a súa andadura de manifesta subordinación a intereses estraños a Galiza, poñendo en solfa a lingua, base esencial da nosa cultura galega”.

Pois ben. Todo isto que estaba pasando co topónimo da Ría de Ribadeo, foi denunciado por nós ata a saciedade. Diciamos en 2009, “Mentras houbo ribadenses na administración estatal e local, da talla e categoría de D. Leopoldo Calvo Sotelo (Marqués da Ría de Ribadeo, ¡menudo desplante lles pegou ós tartufos!) de D. Pancho Maseda ou de D. Eduardo Gutierrez, todos eles alcaldes de Ribadeo que menearon Roma con Santiago con cartas constantes de protesta as Institucións Españolas, Asturianas e Gallegas pola inquina manifesta, que se estaba a producir con dito topónimo, da Ría de Ribadeo, especialmente desde 1985 (época da apertura da maldita Ponte dos Santos) ou aproveitando calquera evento (como a creación das autonomías) para tratar de morder outro bocado máis do territorio ou da propia historia do Reino de Galicia (léase o Bierzo tamén). Das autoridades locales actuales, esperamos que continúen pola misma liña que os seus antecesores, sen perder unha coma... sen dar trégua a ignominia... pero segundo se están a desenrolar as cousas... ¡xa veremos si están a altura...! Agora, seguro que no Principado aproveitaran, polo que estamos vendo, a coronación do Principe de Asturias como rei (¡espero que viva D. Juan Carlos outros cincuenta anos al menos e de tempo a espallar as miñas cinzas na Ría de Ribadeo!). Non é broma. Xa vimos fai dous anos o Principe Felipe dicir en Castropol, Ria do Eo, polo que xa están concienciando o futuro rei para tal evento. Ademais, están preparando o terreo no parlamento de Asturias para que haxa “constancia previa de trámite” apoiada pola maioría dos seus partidos políticos, PP, PSOE e IU (léase artigo de Evaristo en La Comarca del Eo 14-agosto-2009)”

Despois dos alcaldes Eduardo e Balbino, non volvemos a ver unha nota de prensa, nin unha carta de protesta desde o Concello de Ribadeo. É máis, cando se lle dixo o alcalde que algo había que facer cos libros para escolares da Ría de Ribadeo e Ría do Eo, dixo que el estaba canso da polémica e que non ía protestar contra o alcalde de Castropol. Sr. D. Fernando Suárez Barcia, sinto moitísimo dicirllo, créame, pero non fixo ningún seguimento de todas estas falcatruadas. Son militante do BNG desde fai moitos anos, un galeguista ata a médula, pero vostede non volverá para a alcaldía de Ribadeo, co meu voto. Non é digno de sentarse na cadeira do Marqués de Sargadelos, un armador notable que mandou facer as cartas da Ría de Rivadeo, para meter aos seus 79 barcos mercantes no Porto de Ribadeo. Non se pode “pasar de todo” como fai e fixo a Deputación de Lugo, ou a Xunta de Galicia, o que da a entender de que os galegos temos o que merecemos. Isto que ocorre co nome da Ría de Ribadeo, é problema de tódolos galegos, pois queirámolo ou non, somos un pobo fronteira do Reino da Galiza e os representantes do Principado, están cambiándolle os “marcos” do territorio década tras década.

Non era difícil de predicir sabendo da “mamandurria” histórica da Administración españolista (que non española), que como diciamos, esperarían a que o Príncipe Felipe de Borbón chegara a reinar, e aínda por derriba, teñen a carambola de que se namora de Dª. Leticia, que sería a primeira raíña consorte asturiana. Non había máis que esperar que houbera un individuo apropiado na alcaldía de Ribadeo e outro Instituto Geográfico Nacional, para que se dobregara todo as pretensións do Principado de Asturias, e mira por onde tócalles un murciano, un conveciño da xuíza que lle dita a famosa sentencia a unha galega da “Galicia Profunda”. Que máis queremos, somos uns cenizos.

-- 
Algunha entrada anterior:

 

20211105

NOTA DE PRENSA DE UN GRUPO DE ANTIGOS MEMBROS DA PLATAFORMA POLA DEFENSA DA RIA DE RIBADEO

 

NOTA DE PRENSA DE UN GRUPO DE ANTIGOS MEMBROS DA PLATAFORMA POLA DEFENSA DA RIA DE RIBADEO
    
    No día de onte, xoves, 4 de novembro, unha axencia de noticias ten difundido unha información sobre un suposto acordo do Instituto Geográfico Nacional sobre a denominación oficial da Ría de Ribadeo. Pola nosa banda, ao marxe de calquer polémica só queremos transmitir a seguinte información: O día 28 de Outubro, o noso  grupo de antigos membros da Plataforma Pola Defensa da Ría de Ribadeo remitimos ao Instituto Geográfico Nacional un informe de 22 páxinas con alegacións ao documento presentado no seu día pola Dirección General de Política Llinguística del Principado de Asturias.  O noso informe, que está colgado no Blog Ribadeando de Antonio Gregorio, aporta 134 mapas ou cartas mariñas onde aparece a denominación "Ría de Ribadeo" e un mapa onde figura o doble toponímico Ría de Ribadeo e Ría del Eo. Ainda máis aportábamos centos de documentos dos séculos XVI e XVII onde figura o toponímico Ria de Ribadeo, unha análise do informe do Principado de Asturias e unhas conclusións. O prazo que nos comunicou o IGN para a presentación de alegacións finalizaba o 4 de Novembro, ou sexa onte xoves. A nota de prensa aludida afirma que a resolución do IGN é do 29 de outubro. Segundo as nosas informacións a Comisión Especializada de Nombres Geográficos do IGN compóñena 9 persoas, catedráticos, xeógrafos e expertos de toda España. Resulta incomprensible que esta comisión tomase un acordo cinco días antes de rematar o prazo de alegacións, ao día seguinte do noso escrito de 22 páxinas. Pola outra banda a nota das axencias  difúndea a administración asturiana. Ate hoxe (5 de novembro)  o IGN non nos ten comunicado nada como alegantes. A ver en que queda a noticia.
 
   E é que, por se non o sabes, segundo os xornais, o IGN deu onte por válida a denominación de ría del Eo como alternativa á ría de Ribadeo, citando fontes asturianas. A falta de coñecer a resolución en si, é o que hai.
Vista sobre a ría de Ribadeo.

20160119

Un aviso: XUNTANZA DE ASOCIACIONS ECOLOXISTAS DA RESERVA DA BIOSFERA

XUNTANZA DE ASOCIACIONS ECOLOXISTAS DA RESERVA DA BIOSFERA
O Diario Oficial de Galicia do xoves, 14 de xaneiro de 2016 publica a convocatoria dunha xuntanza que se celebrará na Casa da Cultura da Pontenova o proxímo día 27 ás 19, 00 h para elexir a dous representantes de Asociacións Protectoras do Ambiente que formarán parte do Foro de Participación Social da Reserva da Biosfera do Rio Eo, Oscos e Terras de Burón.
Temos particular interés por informar ás asociacions ecoloxistas e similares que teñan interés por estes asuntos para que participen nesta elección e se chegue a constituir un grupo de traballo o mais amplo posible cara a conquerir melloras no eido medioambiental tanto na conca do Eo como na Ría de Ribadeo que a fin de contas é a receptora final de tódalas emisións.
Dase a coincidencia de que nestes días estivemos falando con varias persoas interesadas en revitalizar a Plataforma pola Defensa da Ría de Ribadeo e proximamente anunciaremos unha xuntanza pública a celebrar a semana que ven con esta finalidade.
Evaristo Lombardero Rico
Ribadeo, 15 de xaneiro de 2016
Coido que é unha oportunidade para poñer en marcha unha figura de protección que leva anos de retraso en relación ó que debera ser legalmente, e máis tempo aínda en relación á súa necesidade. Verase a operatividade da figura, rectora dun espazo definido o 19 de setembro de 2007 e do que se definiu a súa rectoría o 11 de decembro de 2013, sen consecuencias ata o momento.
Como preparación, terá lugar unha xuntanza no Cantón o venres 22 ás 20:30 de persoas relacionadas interesadas no tema:
O próximo venres, 22 de xaneiro, celebrarase no Cantón Bar de Ribadeo a anunciada xuntanza de refundación da Plataforma pola Defensa da Ría de Ribadeo. Terá lugar ás 20,30 horas do serán e están invitadas todalas persoas que desexen participar. A Plataforma pola Defensa da Ría de Ribadeo foi un colectivo que iniciou as suas actividades no ano 1.992 prantexando temas de protección da ría e outros relacionados co medioambiente ou de tipo sociocultural. Agora non se trata de repetir o vello modelo modelo organizativo senón de organizar a sensibilidade social pola protección da ria acarón doutros métodos como son as redes sociais e formas de participación adaptadas aos costumes e medios actuais. A idea sería aproveitar as bases administrativas da antiga plataforma para comezar a traballar e incorporar novas persoas e no prazo de seis-doce meses constituir unha nova organización con persoas, métodos e prantexamentos renovados según as decisións que se dopten colectivamente. A curto prazo prantexase a participación no Foro Social da Reserva da Biosfera que se constitue nunha xuntanza a celebrar na Pontenova o próximo dia 27 de xaneiro. Contacto Evaristo Lombardero Rico
--
Entrada na Galipedia da Reserva da Biosfera
Ficha da reserva da biosferan da UNESCO
Web asturiana sobre a reserva
Previo á Reserva da Biosfera.
Un resume do que é.

20211105

Nota de prensa do Concello e valoración: Ría de Ribadeo

   A máis da xa publicada nota da plataforma pola defensa da ría, adxunto a nota de prensa e a valoración do concello sobre o -de momento, aparente, por falta de documentos de primeira man- cambio de criterio en relación ó nome da ría de Ribadeo.


-

AGARDAN QUE SE MANTEÑA O CRITERIO HISTÓRICO E XURÍDICO

Ría de Ribadeo

04/11/2021

O Concello recorrerá a resolución do Instituto Geográfico Nacional sobre o topónimo da Ría de Ribadeo.

Así o anunciou hoxe, xoves, o alcalde, Fernando Suárez quen explica: "sorprende que na resolución do Instituto Geográfico Nacional non se analizan as nosas alegacións (entre outras varias que temos constancia de que se presentaron, como as da Deputación de Lugo). Nestas alegacións mostramos irrefutables argumentos na defensa do topónimo de Ría de Ribadeo como único oficial posible, mais con esta resolución dá a sensación de que non foron sequera tidos en conta".

O rexedor municipal ribadense engade que "estas alegacións acreditan, entre outros aspectos, o uso histórico do topónimo de Ría de Ribadeo e a realidade de que o topónimo de Ría do Eo é recente e propio de rexistros que non lle poden outorgar oficialidade. Por outra banda podemos afirmar que a nomenclatura das restantes rías galegas e asturianas vai en contra desta resolución, do mesmo xeito que tampouco se respectan as recomendacións da ONU de utilizar un único nome para os accidentes xeográficos e de evitar cambios innecesarios de nomes. Ademais, nestas alegacións tamén analizamos o informe do Principado de Asturias (que reabriu este debate e deu inicio ao expediente) no que, ao noso xuízo, non queda acreditado un uso histórico do termo de Ría do Eo nin un uso máis recente que poida oficializar o seu uso, atopando ademais serias inconsistencias nos argumentos presentados.Por todo isto, en canto teñamos a comunicación oficial da proposta de resolución, iniciaremos os trámites dos recursos que procedan, por entender que dita resolución non está motivada nin se axusta á razón, nin á historia, nin aos criterios de denominación das rías galegas e asturianas en particular, e do Cantábrico en xeral".

E Fernando Suárez agarda que "a Deputación de Lugo e a Xunta de Galicia vaiamos da man para manter o criterio científico, histórico e xurídico avalado por todas as institucións a nivel galego e estatal, que de xeito contundente e con argumentos absolutamente obxectivos defenderon a oficialidade do nome da Ría de Ribadeo".

-

VALORACIÓN DO GOBERNO MUNICIPAL DE RIBADEO DA RESOLUCIÓN DO INSTITUTO GEOGRÁFICO NACIONAL SOBRE O TOPÓNIMO DA RÍA DE RIBADEO

Sorprende que na resolución do Instituto Geográfico Nacional non se analizan as nosas alegacións (entre outras varias que temos constancia que se presentaron, como as da Deputación de Lugo, etc.). Nestas alegacións mostramos irrefutables argumentos na defensa do topónimo de Ría de Ribadeo como único oficial posible mais con esta resolución dá a sensación de que non foron sequera tidos en conta.

Estas alegacións acreditan, entre outros aspectos, o uso histórico do topónimo de Ría de Ribadeo e a realidade de que o topónimo de Ría do Eo é recente e propio de rexistros que non lle poden outorgar oficialidade. Por outra banda, podemos afirmar que a nomenclatura das restantes rías galegas e asturianas vai en contra desta resolución, do mesmo xeito que tampouco se respectan as recomendacións da ONU de utilizar un único nome para os accidentes xeográficos e de evitar cambios innecesarios de nomes. Ademais, nestas alegacións tamén analizamos o informe do Principado de Asturias (que reabriu este debate e deu inicio ao expediente) no que, ao noso xuízo, non queda acreditado un uso histórico do termo de Ría do Eo nin un uso máis recente que poida oficializar o seu uso, atopando ademais serias inconsistencias nos argumentos presentados.

Por todo isto, en canto teñamos a comunicación oficial da proposta de resolución, iniciaremos os trámites dos recursos que procedan, por entender que dita resolución non está motivada nin se axusta á razón, nin á historia, nin aos criterios de denominación das rías galegas e asturianas en particular, e do Cantábrico en xeral.

Agardamos así mesmo que a Deputación de Lugo e a Xunta de Galicia vaiamos da man para manter o criterio científico, histórico e xurídico avalado por todas as institucións a nivel galego e estatal que de xeito contundente, e con argumentos absolutamente obxectivos, defenderon a oficialidade do nome da Ría de Ribadeo.

20210526

NOTA DE ANTIGOS MEMBROS DA PLATAFORMA POLA DEFENSA DA RIA DE RIBADEO

 

NOTA DE ANTIGOS MEMBROS DA PLATAFORMA POLA DEFENSA DA RIA DE RIBADEO  

 

    Como saben os veciños o dia 27 de Novembro de 2019 o Parlamento Asturiano aprobou por unanimidade unha “Proposición No de Ley” do grupo Parlamentario Popular na que instaba ao goberno autonómico a recoller toda a información histórica para acreditar o uso da fórmula “Ría del Eo” e solicitar ao Instituto Geográfico Nacional a sua equiparación á denominación oficial e tradicional “Ría de Ribadeo”. Asemade en abril de 2021 a D.G. de Política Llingüística do Principado de Asturias informou de que tiña rematado o informe de antecedentes históricos requerido polo Parlamento Asturiano e viña de remitirllo ao Instituto Geográfico Nacional. Deseguido o Instituto Geográfico Nacional abriu un período de consultas e alegacións para que as partes interesadas puidesen aportar os  informes que considerasen oportunos.  

    Neste contexto un grupo de antigos membros da Plataforma pola Defensa da Ría tomamos o acordo de dirixirnos ó Instituto Geográfico Nacional solicitando ser admitidos como parte interesada neste expediente promovido pola Dirección General de Política Llingüística do Principado de Asturias e onte recibimos a resposta afirmativa e máis a documentación que inclúe o informe da devandita D.G. de Política Llingüística.  

    Con esta nota só pretendemos informar aos veciños e veciñas de Ribadeo e demais lectores e lectoras e ofrecer a información que precisen ademais de recoller as suxerencias ou opinións que estimen oportunas. Ao mesmo tempo temos que notificar que presentaremos un informe ca documentación dispoñible nos nosos arquivos.  

    As persoas que promovimos esta iniciativa somos @s seguintes:  

 

Dña. María Luisa Mon Bellón  

D. Roberto Rodríguez Rodríguez  

D. Miguel Angel Gutiérrez Sampedro  

Dña. Rocío Martínez García  

D. José María Lombardero Rico (Secretario)  

D. Evaristo Lombardero Rico (Presidente)  

         

Pd.: Temos que pedir disculpas a outr@s membr@s da Plataforma pola Defensa da ría por non ter contactado con el@s pero estamos moi acoutados de tempo. Grazas.

--

O documento de 'certificación' do nome da ría en 2008.

20220529

A ría de Ribadeo e a administración

Esquema dos tesóns na ría de Ribadeo

A ría de Ribadeo e a administración

    Sabido é que a ría 'volve chamarse' de xeito oficial só Ría de Ribadeo. Nome único. Mais tamén, sabido é que en Asturias diferentes administracións comezaron a usar un nome non oficial, e continuaron usándoo, a pesar do ditame emitido no seu momento en contra dese nome, e sen queixa das administracións ó oeste da ría. Asumido é tamén que desta volta ha pasar o mesmo, que haberá administracións que non acatarán a resolución, sen consecuencias para as administracións pero si para a xente, que será animada a revolverse co nome como bandeira en troques de revolverse en contra doutras xestións administrativas de maior impacto e que non melloran o día a día. Sabido tamén que onte, ou hoxe, mentres os diarios galegos se facían eco da noticia da resolución sobre o nome da ría de Ribadeo, nos asturianos observábase un mutismo desconcertante á primeira vista, como se a noticia non tivera lugar. Desconcertante e contraditorio co tratamento dado á nova cando se fixo cooficial o nome usado pola administracións asturiana, hai ben poucos meses.

    Tamén é asumido que volverá a polémica porque entidades asturianas están detrás crendo que lles interesa.

    Menos sabido ou recoñecido é que a resolución ven dada por un órgano político e non técnico, e que este aproveitou un fallo metodolóxico para darlle unha reviravolta 'parcial' á súa decisión de hai uns meses, volvendo á situación que se mantiña dende hai tres lustros, en liña á súa vez con toda a historia anterior. Unha reviravolta 'parcial' porque é unha estimación 'parcial' das alegacións presentadas por cinco entidades, a Plataforma pola defensa da ría de Ribadeo, a Plataforma de marinos mercantes de Ribadeo, o Concello de Ribadeo, a Deputación de Lugo e a Xunta de Galicia (a través da Consellería de Presidencia, Xustiza e Turismo). 'Parcial' porque o di o texto da resolución, texto que despois de argumentar que as cinco alegacións van ó mesmo ("procede la acumulación de recursos presentados"), pasa a facer o desenvolvemento de razoamentos nunha única resolución e só nomea á Deputación Provincial de Lugo (non é de estrañar que nos medios as dúas primeiras entidades desaparezan). E parcial, sobre todo, porque ó dicir no mesmo texto que é parcial e só por un defecto de forma, está a dicir que en calquera momento, outro intento, co defecto de forma emendado, logrará o obxectivo mais favorecido institucionalmente, contra a historia que se poda argumentar.

    Tampouco é lembrado que a reclamación de cambio na legalidade do nome da ría de Ribadeo non é algo illado, senón que ven entroncado noutros feitos, dende o cambio de nome de Vega de Ribadeo a Vegadeo que se consumou hai cen anos á non contemplación do nome da ría nun nome xa tan longo como 'Reserva de la Biosfera Río Eo, Oscos y Terras de Burón'. Nome este último que, se se mira na web das reservas aparece como remato de citar, mais a meirande parte das veces amósase como 'Reserva da Biosfera Oscos-Eo', mesmo sen as Terras de Burón, e obviando non só (como na denominación oficial) que a cuarta parte do territorio ó que incumbe non verte as súas augas ó río Eo mais á ría de Ribadeo, senón tamén que o 'Eo' refírese ó río de xeito exclusivo, a máis de cambiar a orde dos nomes.

    Engano? Ningún. As administracións non se enganan, todo o máis, trabúcanse. O que si, hai administracións que ás veces parecen o auténtico 'ministerio de educación'. Transparencia administrativa? Con gafas adecuadas, total. Se non tes acceso a elas, ningunha. Dirección da administración? Como a voz do seu amo. Falta aí determinar quen é o amo, que para iso está a adminsitración.

20220601

MÁIS QUE FARTOS. Pancho Campos Dorado

Imaxe collida de https://gl.wikipedia.org/wiki/Reino_de_Galicia, licenza Creative Commons recoñecemento compartir igual 3.0

 

 MÁIS QUE FARTOS

Pancho Campos Dorado

Fartos, máis que fartos, fastíos estamos en Ribadeo e na Galiza de soportar artigos de excitada arenga, espaventados e de patrioteros asturianos que vemos publicados no panfleto idioloxizante asturiano (LNE 29-05-22) como o da señora Ana M. Serrano, que non entende como a denominación xenuína e histórica da práctica marítima da Ría de Ribadeo, non se pode equiparar a un vulgarismo local que algúns asturianos empregan en termos do río Eo.

E non, non é igual unha postura que a outra, unha é unha identidade toponímica histórica e a outra un vulgarismo fluvial espurio á práctica marítima. Si, vulgarismo, que catro patrioteros tratan de impoñer a toda costa aos que tratamos de facer unha historia Galaica Astúrica conxunta, recoñecida incluso pola opinión dos estudosos asturianos cultos, como queda reflectida na portada da Revista Asturgalaica de Cultura, Campo del Tablado Nº1, Castropol 2004, que na ilustración da tapa aparece un mapa de Pedro Teixeira da “Ría de Ribadeo”, que foi publicado grazas á cortesía da Österreichische Nationalbibliothek de Viena. Ou sexa os asturianos cultos desmárcanse de tanto patrioterismo teimudo e tóxico, propio de espaventados que incluso chegan a actos vandálicos propios de hoolligans.

Mención dese citado mapa, feito entre os anos 1622-1630, e de outros centos máis mostrando a denominación histórica da Ría de Ribadeo, incluída parte da biografía deste cartógrafo portugués don Pedro de Teixeira Albérnaz, fíxoa don Evaristo Lombardero no informe elevado o IGN en nome da “Plataforma pola defensa da Ría de Ribadeo” (24 de Octubre de 2021, p.4 de 22).

Pero todo isto non lle importa os patrioteros. Incluso ó alcalde de Vegadeo (a histórica Veiga de Ribadeo) permítese o luxo, segundo expresa o artigo de dona Ana, de dicir por qué non pode chamarse Ría de Castropol. Naturalmente, vostedes poden chamarlle como lles veña en gana, pero non se pode elevar unha arbitrariedade localista e historicamente falsa, a un rango oficial ou cooficial. Esas cousas poderá facelas alguén para a propia parroquia na barra dun bar, pero non son exportables para engadir nos libros de texto, e neste caso, na cartografía marítima. Supoño que os alcaldes de Vegadeo e de Castropol poden poñer o que lles pete nos seus panfletos de Feiras e Mercados, ou en pasquíns de Busca e Captura, incluso inducir ou subvencionar esa mala práctica en asociacións xuvenís ou do Imserso, deportivas ou de calquera elenco que lles dean votos, para iso son políticos a soldo. Poden tomar (mal) exemplo de como se gastan os fondos públicos nas normas Tonicantonianas empregadas pola señora Ayuso.

Gustaríame saber que pensaría o Almirantazgo Británico de tal discusión, para mandarlle a opinión ao señor Lorenzo García Asensio, director xeneral do IGN (Instituto Geográfico Nacional), así como aos parlamentarios do Principado, comandados pola señora Mallada, cuxo apelido galaico provén do participio pasivo do verbo galego “mallar” (acepción 8: insistir en algo de forma teimuda). Como é posible que uns señores queiran cambiar as denominacións mariñeiras das cartas de navegación, cando a grandeza da Gran Bretaña e das Españas, sempre estivo relacionada coa lexislación e normativa da Administración Marítima debido ó poder das súas respectivas Armadas no mar?

Pero a indignación que parece ter a señora Serrano, está multiplicada á enésima potencia en todo o Reino da Galiza, que desde fai séculos nos levan arrebatando a nosa historia. Pode dicirme a señora Serrano en que documento atopa a denominación de Reino de Asturias antes do século XVIII-XIX-XX? En ningún. Sabe ate que ano se denominou Antigo Reino da Galiza á continuación da Gallaecia? Ate a reforma do ano 1833. Pero isto, á tropa españolista non lle interesa sabelo. A Universidade de A Coruña parece empezar a entendelo.

A denominación da Ría de Ribadeo, é a gota que reborda o vaso da ignominia a que se ven sometendo a Galiza. “Historiadores” como Sánchez-Albornoz, cuxo apelido composto, cristián -musulmán, significa “fillo de Sancho con capucha”, e considerado un medievalista “insigne”, tanto que tivo a ousadía de enfrontarse a Castelao cando escribiu “Sempre en Galiza”, tratándoo de galeguista, pois ía en contra dos seus “estudos históricos” sobre a España por el concibida. Outro tan “ilustre” como o anterior foi Menéndez Pidal, entre outros. Vaia cuadrilla de comisionistas, diríamos hoxe.

Esta historia ficción española inventárona no século XIX, unha vez perdidas as colonias alén do mar (Cuba 1898, Filipinas 1899) e crearon unha Historia de España falsa, baseada en mitos inventados. Nunca existiu a batalla de Clavijo, nin a de Covadonga, nunca houbo unha Reconquista no norte da península, pois nunca foi conquistada polos árabes, aínda que houbera razzias esporádicas ou porque os árabes foron chamados como mercenarios para batallas particulares entre señores, tal e como ocorreu con Mauregato, que tivo logo que pagarlle o califa de Córdoba o Tributo das Cen Doncelas.

Nunca houbo rigorosidade histórica nos relatos, había que crear mitos para darlle un carácter heroico a personaxes que moitas das veces eran simples crápulas. Non hai historia cinguida a feitos correctamente documentados, todo está falseado e inventado, palabrería, estes “historiadores” non se refiren a documentos que se poidan contrastar, e en algúns casos traducen documentos ou os falsifican como lles ven en gana. Hai decenas de documentos supostamente históricos que non son capaces de soportar un exame paleográfico superficial.

Tal e como xeneraliza a señora Ana, cando se refire a contra-denominación da Ría de Ribadeo que teñen informes “feitos por especialistas” que acreditan a denominación Ría do Eo... Qué especialistas?? En qué son especialistas, en tirar esterco nas terras de patacas? Ou fala vostede de chiringuitos “ad hoc” creados polo Principado?

A historia medieval española, está tan viciada que da noxo. Foi feita tan a lixeira, ate fai uns poucos anos, que é como querer elevar a Madrid a categoría de Reino de Madrid, porque alí residen os reis, están as cortes e moitos reis e raíñas están enterrados no Escorial. Quizais deberíamos darlle ideas a señora Ayuso por aquelo da afinidade de que Madrid “es España”, é o demais terra conquistada??

Os galeguistas teremos que seguir na loita ante tanta falcatruada, e a Ría de Ribadeo converteuse desde a década dos oitenta en algo máis que un termo toponímico. É ese punto reivindicativo que ten que impedir que siga ese avance desmesurado da desgaleguización territorial e lingüística, para que non nos sigan pisando. O Marquesado da Ría de Ribadeo con Grandeza de España, título concedido pola Casa Real a don Leopoldo Calvo-Sotelo e Bustelo (BOE 151, Martes 25 xuño 2002) foi ese espaldarazo de nobreza ás xustas exixencias galegas, como así o quixo deixar patente don Leopoldo o pedirlle ó rei dito título, o cal pode tamén interpretarse como ese principio do fío de Ariadna capaz de guiarnos por este labirinto de malas intencións patrioteras.

Érguete Galiza!!

20160426

Secuencia de encendido na illa Pancha

'Secuencia de encendido': Distinta significación en distintos contextos.
Nun, o do vídeo a continuación, está claro, pero, por se acaso, unha pequena explicación dun vídeo que xa ten máis de cinco anos. Nel vense os tres primeiros faros de entrada na ría de Ribadeo: o da punta da Cruz, vermello, á dereita, o da illa Pancha, amarelo, no centro da imaxe, e o das Carrallas, verde, cara á esquerda da imaxe, tomados con tempo abondo para ver a súa cadencia.
Outro, en sentido menos literal, o encendido ou apagado dun hotel na illa, resulta máis difuso e moito menos claro. Para ilustrar isto, dous correos electrónicos enviados ó concello e un documento. O primeiro, onte mesmo:
"(...)
Me dirijo de nuevo a usted, en nombre de la plataforma "Por nuestro faro".
En primer lugar quisiera agradecerle las informaciones recibidas. No obstante, me pongo en contacto con usted para obtener ciertas precisiones. Aunque el otorgamiento de la concesión no sea competencia del Concello, éste debe tramitar el permiso de obras, y dichas obras deben tener como base el contrato de concesión.
Nosotros consideramos que la suspensión del expediente anterior conlleva la tramitación de un nuevo expediente, es decir, que el solicitante debe reiniciar los trámites de una nueva concesión al presentar dos nuevos proyectos de obra, puesto que éstos non encajarían en las condiciones del expediente inicial.
Entendemos que no se trata de dos proyectos de los cuales uno ya estaría aprobado, ya que el efecto sumatorio de ambos tiene un impacto muy superior al del proyecto inicial y debe ser tenido en cuenta como un nuevo proyecto que serviría de base a una nueva concesión. De no hacerse así, en un espacio tan reducido como es la isla podrían ir sumándose nuevos proyectos que tendría un impacto multiplicador sobre los efectos iniciales.
En consecuencia, ¿podría aclararnos si el Concello ha solicitado a Puertos nuevos informes sobre un nuevo contrato de concesión?
Por otro lado, quisiéramos saber cuáles son las pautas a seguir para acceder al expediente que se encuentra en el Concello de Ribadeo, en el departamento correspondiente : si disponemos de tiempo ilimitado para su consulta, si el acceso puede efectuarse de manera reiterada, y si existe un lugar en concreto para consultarlo. También quisiéramos saber a quién debemos dirigirnos para ello.
(...)"
E, para entrar máis en contexto, o anterior:"(...)
Le escribo como miembro del grupo "Por nuestro faro" para solicitar cierta información con respecto a la evolución del proceso de petición de licencia de obras por parte del concesionario, y que nos aclarase ciertas dudas. En efecto, en el contrato de concesión, redactado el 30 de junio de 2015, se estipula que "las obras se iniciarán en un plazo máximo de dos meses y se finalizarán en un plazo máximo de seis meses, ambos a contar desde el día siguiente a la fecha de notificación de la resolución de otorgamiento". Es decir, que han pasado más de 8 meses después de la fecha de otorgamiento, y a día de hoy el concesionario aún no dispone de licencia de obras. 
Por otro lado, la prensa ha informado, durante el mes de marzo, que el concesionario había retirado la solicitud de licencia de obra original en el Ayuntamiento de Ribadeo y presentado dos independientes con dos proyectos (uno de hotel y otro de bar-terraza). Sin embargo, en un correo que hemos recibido de Puertos de Ferrol-San Cibrao se cita textualmente : "las obras deberán llevarse a cabo conforme al proyecto básico presentado y que sirvió de base al otorgamiento y al proyecto constructivo que lo desarrolle en el detalle necesario para su ejecución" 
Por todo ello, y en vista de la falta de información oficial hecha pública, acogiéndonos a la Ley 19/2013, de 9 de diciembre, de transparencia, acceso a la información pública y buen gobierno, quisiéramos saber : 
 - si, dado que el plazo para el inicio de las obras estipulado por contrato ha sido ampliamente superado, el concesionario debe retomar los trámites desde el principio, es decir, si necesitaría un nuevo contrato de concesión, y, si es así, en qué etapa del proceso se encuentra. 
- sabiendo que las obras deben llevarse a cabo basándose en el proyecto constructivo previo al otorgamiento de la concesión, cómo sería posible que según la prensa el concesionario haya solicitado del Concello de Ribadeo dos licencias de obra para dos proyectos independientes.
(...)"
E o documento, de onte tamén:
"
Documento que presenta a PLATAFORMA POLA DEFENSA DA RIA DE RIBADEO ao Foro de Participación Social da Reserva da Biosfera OSCOS EO E TERRAS DE BURON para o seu debate urxente dado o risco inminente de deterioro dun dos espazos mais significativas da Ria de Ribadeo e da propia RESERVA.
Trátase do proxecto de construír un minihotel de dúas habitacións no edificio do antigo faro, máis unha cafetería fóra do mesmo, aparcadoiro para automóbiles, carteis de publicidade e de aviso de riscos, ampliación de pasamáns e estruturas de protección , sinalización, bandeiras, alumeado, etc. ó abeiro da proposta do Ministerio de Fomento, Jefatura de Puertos e Concello de Ribadeo.
Desde a plataforma Pola Defensa da Ría pensamos que a instalación dun minihotel e cafetería na Illa Pancha, mais os elementos de promoción e as condicions de seguridade previstas pola Autoridade Portuaria supoñen un impacto negativo moi considerable para o conxunto Illa-Faro que contradí algunhas de directrices e criterios do Plan de Xestión para o Desenvolvemento Sostible da Reserva, como imos resumir deseguido:
1.- No que atinxe ás estratexias transversais consideramos que a transformación que supón o proxecto é contraria á proposta de “Creación dunha marca de calidade…” que tería como primeiro obxectivo a conservación de espazos tan singulares como o afectado.
2.- Tamén choca abertamente ca redacción dun “Inventario e catalogación de elementos de interés natural e cultural”.
3.- No punto referente ao “Desenvolvemento dun turismo sostible” suliñamos os párrafos seguintes: Uno de los efectos esperados tras la designación de un lugar como Reserva de la Biosfera es la mejora de su imagen, a través de una mayor proyección exterior y difusión de sus valores. Esto tiene frecuentemente un efecto positivo en la afluencia de visitantes al lugar y en el desarrollo turístico del área. Esta circunstancia debe hacerse compatible con los objetivos de conservación de la Reserva, a la vez que el uso público y el turismo constituyen un potente elemento dinamizador de la misma.
Ordenación del uso público que dirija las actividades de recreo hacia zonas menos sensibles, a través de un plan de excelencia turística del territorio de la Reserva.
Mejora y desarrollo de la oferta turística, haciendo especial hincapié en el apoyo a las modalidades de turismo rural, la mejora de la calidad y la sostenibilidad de los alojamientos, y la potenciación del turismo cultural, gastronómico y de naturaleza.
Promoción de programas destinados a la desestacionalización de la actividad y a la creación de nuevas actividades de ocio, prestando especial atención a mercados de visitantes extra-regionales.
Faise patente que o proxecto que discutimos está inspirado nunha concepción utilitaria, depredadora, dificillmente sostible, marcadamente estacional, que afectará negativamente a imaxen exterior da reserva e á atracción de visitantes e é radicalmente contraria ao espíritu conservacionista e sostible dos párrafos anteriores.
Pola outra banda a zona afectada por este proxecto está incluida na Zona ZEPA da Ría de Ribadeo, Convenio Internacional de RAMSAR, Rede Natura 2000, con especial implicación na normativa galega asi como na lexislación e Catálago de paisaxes da Xunta de Galicia, actualmente en fase de tramitación.
Por todos este motivos que consideramos perfectamente fundamentados e tendo en conta que este proxecto está actualmente en fase de tramitación e no caso de comezar as obras o impacto sería dificilmente reversible propoñemos ao Foro de Participación Social da Reserva da Biosfera que tome un acordo preventivo sobre este tema propoñendo ás autoridades implicadas (Ministerio de Fomento, Xefatura de Portos e Concello de Ribadeo) que suspendan definitivamente este proxecto por contravenir directamente varias das directrices desta reserva e particularmente por xenerar un impacto exterior altamente negativo para tódolos concellos e sectores implicados contribuindo a desvirtuar, degradar e empobrecer os obxectivos, esforzos e investimentos actuais e futuros para conquerir os beneficios previsiblemente derivados das actividades dos grupos de traballo da reserva.

Ado.: Evaristo Lombardero Rico
Presidente da Plataforma Pola Defensa da Ria de Ribadeo
Ribadeo (Lugo), 25 de Abril de 2016
"
Este último documento foi remitido onte ao Director General de Recursos Naturales de Asturias (convoxcante do Foro para xoves desta semana). Hai xa novas de que o incluirán no orde do dia da xuntanza do xoves, en rogos e preguntas
Como vemos, neste caso o encendido é máis dubidoso, aínda que xa haxa abonda información dispoñible (e máis que sairá á luz) sinaturas...

20221102

INFORME DA COMISION EPECIALIZADA DE NOMBRES GEOGRAFICOS (CENG) SOBRE A RIA DE RIBADEO. Evaristo Lombardero Rico

 

INFORME DA COMISION EPECIALIZADA DE NOMBRES GEOGRAFICOS (CENG) SOBRE A RIA DE RIBADEO 

 

    A mediados de outubro o Instituto Geográfico Nacional remitiunos o último informe da CENG sobre este asunto. En La Comarca del Eo do día 22 (Ribadeando 19 de outubro) publícase un extenso artigo de Pancho Campos ao que non temos nada que engadir dende o punto de vista informativo. Debe suliñarse que o informe da CENG non é unha resolución administrativa. A CENG é unha comisión asesora do IGN e os seus informes son preceptivos, pero as resolucións definitivas son competencia exclusiva da D.G. do IGN. A D.G. do IGN deixou en suspenso a sua anterior resolución o día 25.5.22 diante dos recursos de alzada presentados pola Plataforma pola Defensa da Ría de Ribadeo, a Plataforma de Mariños de Ribadeo e outros e solicitou un novo informe motivado da CENG previo á nova resolución administrativa que deberá ditar cando proceda. En síntese, a decisión do IGN aínda está no aire e, como veremos mais adiante, é moi importante ter claro o procedemento administrativo para  entender o papel que xogan (xogamos) os distintos actores de este proceso. Na fase actual os recurrentes fomos convocados a presentar “documentos y justificaciones” fronte ao informe da CENG, cousa que fixemos dentro do prazo legal de 10 días. O noso escrito  está colgado  na páxina web de Antonio Gregorio “Ribadeando”.  

    Aquí ímonos referir a dous aspectos concretos do informe da CENG que poden dar unha visión mais completa de por onde van os tiros. 

    No parágrafo cuarto da segunda páxina pode lerse o seguinte: 

“… el hecho de que el topónimo “Ría del Eo” aparezca registrado en documentos de carácter oficial, al menos desde 1871, constata un uso extendido de este nombre ya en el siglo XIX, lo cual es muestra de una tradición en absoluto reciente.” 

    Deixando claro que non se trata de “documentos” senón dun único documento, a nosa opinión é que este achádego só demostra que unha persoa o escribiu no seu día pero de aí non se desprende que tivese un “uso estendido” nen moito menos. Calquera pode entender que se existen outros materiais historiográficos que acrediten o suposto “uso estendido” que presume a CENG debería citalos ou dar algunha referencia orientativa que permita contrastalos, pero afirmar que polo arte de birlibirlo  un só documento “constata un uso extendido de ese nombre” non deixa de ser unha afirmación gratuíta incomprensibel. Na nosa percura de mapas e documentos que xa publicamos, atopamos cinco escritos do século XIX onde aparece a denominación “ría del Eo”. En ningún deles figura con carácter nominativo. En catro aparece en primeiro lugar a denominación “Ría de Ribadeo” sempre mais resaltada. En un deles, encabezado pola “Ría de Ribadeo”  figura un texto descritivo onde pode lerse “ría de Castropol” e “ría del Eo” e so atopamos un documento onde aparece exclusivamente a denominación “ría del Eo” (Recuerdos y Bellezas de España. Parcerisa. 1855) onde di  “Castropol, villa asentada en la ancha ría del Eo”. Engadir que non atopamos ningún  mapa ou carta mariña do século XIX nin anteriores onde figure a “Ría del Eo”. Todos estes datos foron remitidos ao IGN nos nosos informes e recursos e están publicados en La Comarca del Eo e no blog Ribadeando.  

    En resume, a CENG atopou un documento oficial de 1871 onde aparece a denominación “Ría del Eo” e de ahí saca a conclusión de que ese topónimo estaba estendido naquel tempo.  

    O segundo punto que desexamos comentar atópase na segunda páxina, párrafo 5º do informe da CENG onde di: “el topónimo “Ría del Eo”ha adquirido un carácter tradicional y un uso incluso mayoritario en la margen asturiana de la Ría”. 

    O que queremos discutir desta afirmación non é a opinión, sempre respectable no plano persoal, que cadaquén poida ter desta cuestión, senón o feito de que en un informe con pretensións de rigor científico, non se pode – on no se debe - verquer opinións personais que non están contrastadas con estudos sociolóxicos rigorosos, so pena de poñer en ridículo á institución que se representa. 

    Para explicar de onde ven o mantra do uso maioritario da denominación “Ría del Eo” na bisbarra oriental de Asturias temos que remontarnos ao ano 2006. No mes de marzo de ese ano o goberno do Principado de Asturias comezou a dar os pasos para “poñer en valor” político o tópico da Ría del Eo. Así pois o día 6 de Abril acudiu a Vegadeo D. Carlos Madera, Director Xeral de Cultura, para anunciar a creación de unha comisión de “expertos” que estudiarían cal era o nome correcto da ría, si “del Eo” o “de Ribadeo”. Ao mesmo tempo xa se decantaba sen ambaxes, e declaraba que o nome correcto era “del Eo”; ou sexa a sentenza xa estaba ditada antes de comezar o xuizo (para escépticos están as hemerotecas). Constituída a comisión de “expertos” os seus traballos foron publicados pola Consellería de Cultura en maio de 2007 nun folleto de 57 páxinas que leva por título “Ría del Eo. Informe y conclusiois” (en galego de Asturias). Nese folleto aparecen tres artigos con pretensión de enquisas que non son senón 87 entrevistas persoais a veciños de algúns concellos da bisbarra galaica asturiana (0,11 % de 70 000 hab) das que se tira a conclusión de que a denominación “Ría del Eo” é maioritaria no occidente de Asturias. De aí nace este mantra que agora recolle a CENG sen contrastar a súa procedencia, nin aportar ningún dato obxectivo que o acredite. En realidade as supostas enquisas no son tales, nin a poboación foi estratificada, nin se fixeron unas preguntas concretas e sinxelas por escrito, nin se garantiu o dereito á intimidade, en fin calquera semellanza con unha metodoloxía de enquisa obxectiva foi pura casualidade. As supostas enquisas só foron entrevistas a persoas elixidas arbitrariamente polos entrevistadores que non son representativas e que nin tan sequera tiñan a opción  “non sabe non contesta”. As conclusións publicáronse nas correspondentes xornadas culturais e nos medios quedou a mensaxe de que tras un estudo de un grupo de “expertos” estaba demostrado que no occidente de Asturias etc. etc. En realidade unha lectura polo miúdo dos tres artigos devanditos demostra que nin tan sequera con este método tan peregrino se acadaron as conclusións que se pretendía, porque a maioría dos entrevistados respostan todo tipo de variantes e transmiten tantas dúbidas que non hai posibilidade real de sacar ningun resultado. Pero o Sr. Director Xeral de Cultura xa sabía un ano antes cal era o nome “correcto” da ría. Folga suliñar que estes antecedentes foron explicados nos nosos informes á CENG e ao IGN. 

    En resume, non hai ningún estudo sociolóxico medianamente serio que acredite a declaración da CENG de que o uso da denominación “Ría del Eo” é maioritario na poboación do occidente de Asturias.  

    Por dicilo en poucas palabras, entendemos que o informe da CENG carece da motivación requirida pola Dirección Xeral do Instituto Geográfico Nacional e, como se pode comprobar, estas afirmacións que serven de base á sua proposta de legalizar a denominación “Ría del Eo” non teñen ningún soporte documental. 

 

Evaristo Lombardero Rico 

 

Ribadeo 2 de Novembro de 2022

 

20221027

Alegacións á resolución do IGN sobre o nome da ría de Ribadeo

    Ata anoite transcorría o prazo de alegacións á decisión da Comisión Especial de Nomes Xeográficos (CENG) do IGN sobre o nome da ría de Ribadeo. Deixo abaixo dúas alegacións, presentadas unha pola Plataforma de defensa da ría, e outra, pola Plataforma de Mariños Mercantes de Ribadeo (esta última, en galego e castelán, coa asesoría da Mesa de Normalización Lingüística de Galicia). 

    Nota: en ambos casos, suprimo datos particulares dos asinantes, que non incumben ó tema do nome da ría en si.

--


PLATAFORMA POR LA DEFENSA DE LA RIA DE RIBADEO


RESPUSTA AL OFICIO REMITIDO POR LA DIRECCION GENERAL DEL INSTITUTO GEOGRAFICO NACIONAL QUE ADJUNTA EL INFORME DE LA COMISION ESPECIALIZADA DE NOMBRES GEOGRAFICOS (CENG) SOBRE LA DENOMINACION DE LA RIA FORMADA EN LA DESEMBOCADURA DEL RIO EO


Fecha de salida: 7.10.22


Fecha de recepción: 17.10.22


N/REF: SG/ARCC/NG/ 50159/22


NUESTRA REFERENCIA: Evaristo Lombardero Rico. Plataforma por la Defensa de la Ría de Ribadeo.


c/ ------------------------------------------


OBSERVACIONES:


En el párrafo tercero de la primera página del informe de la CENG se expone lo siguiente:


“… existen diversos documentos que recogen la existencia de la denominación “Ría del Eo” desde hace más de 150 años, así como testimonios que demuestran el uso extendido de este topónimo entre la población de la margen oriental de la ría.”


En el párrafo segundo de la segunda página se puede leer:


“ El topónimo “Ría de Ribadeo” es anterior en el tiempo y tiene una mayor difusión a nivel suprarregional e internacional”.


“ El topónimo “Ría del Eo” está recogido en documentos oficiales desde, al menos, 1871”.


“ Se ha constatado la utilización de ambas formas con predominio de una u otra según el lado de la Ria en que se encuentre la población”


En el párrafo cuarto de la página dos leemos:


“… el hecho de que el topónimo “Ría del Eo” aparezca registrado en documentos de carácter oficial, al menos desde 1871, constata un uso extendido de este nombre ya en el siglo XIX, lo cual es muestra de una tradición en absoluto reciente. Su uso en la cartografía oficial es, además, especialmente notorio a partir de 2007.


En el párrafo quinto de la misma página encontramos la siguiente afirmación:


“Los argumentos vistos hasta ahora confirman que el topónimo “Ría del Eo” ha adquirido un carácter tradicional y un uso incluso mayoritario en la margen asturiana de la Ría.”


COMENTARIOS


1º En el primero de los párrafos que hemos destacado se reseña la existencia de documentos en los que aparece la denominación “Ría del Eo” desde “hace más de ciento cincuenta años” y en el párrafo siguiente se menciona que la denominación “Ría de Ribadeo” “es anterior en el tiempo”, pero llama la atención que no se referencia la fecha de esa anterioridad. En nuestro informe (en lo sucesivo NI) de fecha 24.10.21 aportábamos documentación relativa a dicha antigüedad como se puede ver en los párrafos siguientes:


Página 2 y 3 de NI


LICENCIADO MOLINA. 1550. Bartolomé Sagrario de Molina, nacido en Málaga en fecha desconocida y fallecido entre 1572 y 1577 fue canónigo de la catedral de Mondoñedo, donde fijó su residencia en 1547, después de viajar por Galicia desde 1533. Escribió un librito titulado “Descripcio del Reyno de Galizia y de las cosas notables del” editado en Mondoñedo en 1550. (Edición facsímil disponible en la red, Ed. Faxtor. Valladolid 2005). La “Parte III” trata “De los PLATAFORMA POR LA DEFENSA DE LA RÍA DE RIBADEO. INFORME. p. 2 de 22 Puertos y Rías del Reyno” y la IV “De los Ríos y Pueblos”. Describe algunos aspectos de las rías gallegas y poblaciones colindantes y se refiere textualmente a la Ría de Arosa, Ría de Betanzos y Ría de Vivero. Cita nueve veces a Ribadeo con expresiones como: “(…) toma la mar en una ría que está Ribadeo (…)”. En resumen nombra varias rías gallegas con las mismas denominaciones que conocemos en la actualidad de modo que es razonable suponer que ese era un uso común a mediados del siglo XVI. Por otra parte diferencia perfectamente los conceptos de puerto, ría y río y en ningún caso utiliza expresiones del tipo “Ría del Eo” o similares.


Página 21 de NI


En 132 documentos cartográficos (1632-2006) aparece la denominación “Ria de Ribadeo” y en uno (1999) figura la doble denominación “Ría de Ribadeo” y “Ría del Eo”. Asimismo en seis documentos literarios de los siglos XVI y XVII aparece ya la denominación “Ría de Ribadeo” u otras rías gallegas referidas a villas o ciudades y también en 115 actas notariales correspondientes a operaciones comerciales, suscritas por escribanos de Ribadeo y Castropol se encuentra la fórmula “Ría de Ribadeo” (siglos XVI y XVII), así como en una carta dirigida por un noble al Rey de España (siglo XVII). En dichos materiales no se encuentra nunca la fórmula “Ría del Eo”. Igualmente dos destacados catedráticos de universidad han suscrito documentos avalando la denominación “Ría de Ribadeo” en el siglo XXI.


Es decir, no se trata de que la denominación “Ría de Ribadeo” sea “más antigua” sino que es abrumadoramente más antigua y única desde mediados del siglo XVI hasta finales del siglo XIX cuando empieza a aparecer esporádicamente la denominación “Ría del Eo” como demostraremos documentalmente a continuación.


2º El topónimo “Ría del Eo” se encuentra en documentos oficiales al menos desde 1871 lo cual constata su uso extendido ya en el siglo XIX, según el informe de la CENG. Resulta obvio, con todos los respetos a la autoridad científica de la CENG que el hallazgo de un documento oficial con dicha denominación solo demuestra que el escribiente de turno usó en ese momento dicha expresión. La suposición de que ese dato demuestra “su uso extendido” es una afirmación gratuita que no soporta el contraste documental.


En la página 13 de NI se puede leer el siguiente párrafo:


“Es decir, de los seis documentos aportados por el IPA para refrendar la hipotética extensión de la denominación “ría del Eo” en los siglos XVIII y XIX lo cierto es que dicha fórmula solo aparece con nitidez en cuatro, de los cuales, en dos de ellos se usan ambas denominaciones siendo la “Ría de Ribadeo” mucho más frecuente y encabezando los textos. La fórmula “Ría del Eo” solo aparece como exclusiva en dos documentos. El primero de ellos de 1849 y ninguno del siglo XVIII. En ningún caso se ha encontrado en mapas o planos topográficos y solo en textos descriptivos, no nominativos y una fotografía.”


A continuación presentamos las fuentes documentales utilizadas en NI, además de numerosos textos consultados en distintos materiales:


BN MAD: Biblioteca Nacional Mapas Antiguos Digitalizados.


BDM: Biblioteca Digital Mundial.


CCMB: Colección Cartográfica Martínez Barbeito. Arquivo do Reino de Galicia. Xunta de Galicia. 1991.


CG: Cartografía de Galicia ss XVI ao XIX. Colección Puertas Mosquera. Gonzalo Méndez Martínez et al. Universidad de Santiago de Compostela 2000.


CHA: Cartografía Histórica de Asturias. Juan Sevilla 2008.


CME: Cartografía Militar de España.


CP: Colección particular.


G BDG: Galiciana Biblioteca Digital de Galicia.


IGN: Instituto Geográfico Nacional.


MN: Museo Naval.


RBGP: Rede de Bibliotecas Públicas de Galicia.


Es evidente que ninguna revisión historiográfica es exahustiva y siempre se podrán encontrar nuevos documentos que avalen distintas hipótesis, pero en NI solo hemos encontrado dos documentos del siglo XIX en los que aparece exclusivamente la denominación “Ría del Eo” y solo son textos descriptivos, no nominativos y uno de ellos es una fotografía. Por lo tanto la afirmación de que la denominación “Ría del Eo” estaba extendida en el siglo XIX no se corresponde con la documentación disponible ni mucho menos se desprende del hecho aislado de que haya aparecido en un documento “oficial”.


3º En el informe de la CENG se hace referencia a “testimonios” que avalan el uso de la denominación “Ría del Eo” en la margen oriental de la ría y un uso mayoritario.


Es evidente que los testimonios personales en el contexto de las polémicas desatadas por intereses de parte, como es el caso que nos ocupa, tienen muy escaso valor probatorio de cualquiera de las hipótesis que se discuten. También es evidente que no hay ningún trabajo ni estudio científico riguroso que avalen el supuesto uso mayoritario de la fórmula “Ría del Eo” a un lado de la ría o “Ría de Ribadeo” al otro. Nuestra opinión es que ambos usos son muy minoritarios en ambos casos y en la vida cotidiana se usa la fórmula “la Ría” o “a Ría” sin más. El hecho de que algunas personas con puestos sociales o políticos relevantes hayan hecho de este asunto una polémica mediática no demuestra automáticamente que despierte una especial preocupación en la sociedad ni que la mayoría de los vecinos y vecinas tenga una posición determinada sobre la cuestión. Por decirlo en lenguaje familiar a la mayoría de la gente el asunto “le resbala” y mientras no se haga una encuesta seria y diseñada con arreglo a criterios científicos rigurosos las opiniones parciales carecen de valor. Para añadir información sobre los supuestos usos de una u otra fórmula a un lado u otro de la ría aportaremos las fotocopias (Ver Anexo I) de un folleto editado por la Consejería de Cultura, Comunicación Social y Turismo del Principado de Asturias en el año 2007 en el cual aparecen tres artículos que pretenden confirmar la hipótesis del uso mayoritario de la denominación “Ría de Eo” en el occidente de Asturias. Dicho folleto pretendía presentar argumentos para suprimir del nomenclátor la fórmula “Ría de Ribadeo” y sustituirla por la denominación “Ría del Eo” en el contexto de una campaña iniciada desde la presidencia del gobierno de Asturias en abril de 2006. Si se leen con detenimiento estos artículos, suscritos por aficionados/as se podrá apreciar que no solo no confirman dicha hipótesis sino que sugieren todo lo contrario. Dichos artículos, que se presentan como “encuestas” no son más que entrevistas a personas concretas, dirigidas por los entrevistadores y no se ha realizado ningún tipo de protocolo o metodología de encuesta como sería la elección aleatoria de una muestra significativa estratificada, la presentación de unas preguntas concretas con respuestas claras, la garantía de intimidad, etc. En realidad se trata de una serie de 83 entrevistas manipuladas a unas personas seleccionadas de antemano de una población de más de 70.000 hb, lo que representaría el 0,11 %. Pero lo más curioso del caso es que de una lectura detenida de los datos presentados no se desprende que la denominación “Ría del Eo” sea la más frecuente en la margen oriental de la ría, sino que es tal la variedad de denominaciones y las dudas expresadas por las personas entrevistadas que de estos datos no se puede obtener ningún tipo de conclusión a favor de una u otra opción. Ello debiendo añadir que no existe la opción “no sabe no contesta”, es decir el 100 % de los entrevistados se vieron presionados para dar algún tipo de respuesta. Sin embargo los autores de estos artículos llegan a la conclusión de que la fórmula más utilizada en la margen asturiana es la Ría del Eo y así lo aceptan las autoridades promotoras de la edición del folleto mencionado y así lo transmiten a la prensa y medios. Desde entonces ha quedado instaurado el tópico de que en la zona asturiana de la ría se usa predominantemente la fórmula “Ría del Eo” y en la gallega la “Ría de Ribadeo” y este mantra se ha venido repitiendo en los últimos 15 años sin que ningún medio de comunicación u organismo oficial se haya preocupado de confirmarlo con estudios sociológicos rigurosos. La realidad es que un pequeño grupo de personas interesadas, especialmente cargos políticos y medios de comunicación vienen manteniendo la vigencia de una polémica que necesita alimentarse en la polarización y enfrentamiento pero una gran parte de la población no interviene en dicha polémica y se abstiene de tomar partido por considerarlo un asunto banal y producto de una politización interesada. Pero al margen de que esta opinión pueda considerarse parcial y discutible lo cierto es que no hay ninguna prueba de que otras opiniones puedan ser más verosímiles puesto que nadie se ha interesado por llevar adelante los estudios sociológicos pertinentes y cada sector se limita a lanzar una opinión o versión sin ningún tipo de limitaciones.


4º Comentaremos brevemente el voto particular de D. Ayar Rodríguez de Castro, representante de la Real Sociedad Geográfica en la CENG. En nuestros informes también hemos incidido en este planteamiento. Las ideas fuerza de los defensores de la “Ría del Eo” son dos. La primera es la creencia más o menos generalizada en la “cultura popular” de que las rías son originadas por un antiguo proceso de erosión causado por los ríos que en ellas desembocan. No es preciso insistir en lo erróneo de esta idea. La segunda es que la denominación “Ría del Eo” es tan antigua o más que la “Ría de Ribadeo”. Vamos a referirnos a la primera en nuestro caso concreto. Lo cierto es que en esta ría desembocan, además del Eo, el Rio Suarón, el Rio Grande, el Rio de Berbesa y el Rio Monjardín, además de otros pequeños arroyos o riachuelos. De todos ellos el más destacable, a los efectos del caso que discutimos, es el Rio Suarón, que si bien tiene un recorrido de solo 19 km, nace en la Sierra de la Bobia, a 1200 metros sobre el nivel del mar y tiene un curso torrencial, siendo además el causante las grandes avenidas e inundaciones periódicas de Vegadeo, de donde se desprende que su capacidad erosiva es muy superior a la de Eo, cuyos últimos kilómetros discurren mansamente y están fuertemente afectados por las mareas. Resulta obvio que si las rías hubiesen sido formadas por el efecto erosivo de los ríos esta debería denominarse la Ría del Suarón o en su caso del Eo y el Suarón. Dado que es ampliamente conocido que el origen de las rías deviene del hundimiento de las capas tectónicas costeras no procede extenderse en esta cuestión que solo traemos a colación para poner en evidencia la contradicción en la que incurren los defensores de la “Ría del Eo” al insinuar que este sería el determinante de la formación de la ría.


Volviendo al voto particular del Sr. Rodríguez de Castro entendemos que no se trata de una cuestión semántica sino de un cuestión conceptual y que la CENG y el IGN no deberían dar por válido y consolidar un error tradicional de la “cultura popular” utilizado en este caso con fines políticos e identitarios coyunturales y aceptar una denominación espúrea que transgrede el conocimiento científico avalado por estudios e investigaciones aceptadas por todos los especialistas.


CONCLUSIONES:


1º No existe documentación que avale la hipótesis de que la denominación “Ría del Eo” estaba extendida en el siglo XIX. Los documentos conocidos se cuentan con los dedos de una mano y algunos de ellos son tan relevantes como una fotografía. A lo largo del siglo XX aparecen algunos más como consecuencia de la publicidad, la prensa, la literatura, el turismo, etc, fenómeno que es común a tantas otras rías como es el caso de la Ría del Nalón (Ría de Pravia) o la Ría del Sella (Ría de Ribadesella)en Asturias o la Ría del Nervión (Ría de Bilbao). Debemos señalar aquí, como hemos hecho en NI, que algunas rías gallegas o de Cantabria o del País Vasco han recibido y reciben hasta ocho nombre distintos en el contexto de la publicidad turística, prensa, literatura, medios sociales etc. Si se aceptase la excepción del caso que discutimos, dando respaldo oficial a la “Ría del Eo” y consolidando un error conceptual indiscutible pronto nos encontraríamos con un efecto extensivo que pondría en cuestión numerosas denominaciones geográficas tradicionales en toda la cornisa cantábrica.


2º La denominación “Ría de Ribadeo” proviene de mediados del siglo XVI y se ha mantenido vigente en la historiografía y cartografía mundial, hasta que en 2006 el gobierno del Principado de Asturias lanzó una campaña de divulgación y promoción identitaria de la denominación “Ria del Eo”, tratando de apoyarse en el “efecto frontera” y en el error conceptual que ya hemos comentado.


3º La suposición de que el uso de la fórmula “Ría del Eo” es mayoritario en la zona oriental de la ría es una afirmación que no está documentada con estudios de ningún tipo y se deriva de los artículos difundidos por la Consejería de Cultura del Principado de Asturias en 2007 sin ningún fundamento ni objetividad.


En consecuencia la motivación del nuevo informe de la CENG sigue siendo insuficiente por basarse en argumentaciones erróneas sobre la supuesta antigüedad y uso de la denominación “Ría del Eo”, en opiniones de particulares no contrastadas por estudios científicos sobre el uso actual de la denominación que se propone y por aceptar una denominación (Ría del Eo) que tuvo su origen en la creencia popular de que los ríos son los determinantes de la formación de las rías y este es un error conceptual que no debe ser consolidado y extendido por los organismos oficiales de las administraciones públicas por su carácter antieducativo y anticientífico.


Ribadeo a 26 de Octubre de 2022


Fdo.: Evaristo Lombardero Rico


Plataforma por la Defensa de la Ría de Ribadeo


c/ ----------------------------------------------------


--


Plataforma de Marinos de Ribadeo

----------------------------------

27700 Ribadeo (Lugo)

Subsecretaría

Dirección General del IGN


Don Francisco José Campos Dorado con DNI ---------------------, en representación da Plataforma de Mariños de Ribadeo e AAVV “O Tesón” (CIF ----------------) con domicilio -----------------------------, 27700 Ribadeo (Lugo) e correo-electrónico: --------------------------------------


EXPÓN

Que tras a recepción do oficio Nº REGAGE22s00044662419 (N/REF: SG/ARCC/NG/ S0 158/22) a Plataforma de Mariños de Ribadeo apiándose no artigo 82 da Lei 39/2015 do Procedemento Administrativo Común presenta as seguintes alegacións ao informe da Comisión Especializada de Nombres Geográficos


ALEGACIÓNS


PRIMEIRA. A lingua tradicional e propia, independentemente da súa consideración oficial, en ambas as beiras do Río Eo é a lingua galega tal e como consideran todos os estudos filolóxicos e se indica tanto na LO 1/1981 de Estatuto de Autonomía de Galiza (art 5.1 e 21.2) como na Ley 1/1998, de 23 de marzo, de uso y promoción del bable/asturiano (Art 2). Neste sentido, atendendo aos elementais principios democráticos de respecto pola diversidade lingüística e cultural, débese manter para a Ría que forma a desembocadura do Eo a denominación en lingua galega, por tanto, atendendo aos criterios dos informes das institucións de acreditado prestixio e coñecementos científico e filolóxico, o nome galego Ría de Ribadeo.

SEGUNDA. Afondando no respecto á forma propia en lingua galega de denominar os espazos xeográficos, cómpre lembrar que xa a Lei 3/1983 de Normalización Lingüística indica no seu artigo 10:

1. Os topónimos de Galicia terán como única forma oficial a galega.

2. Corresponde á Xunta de Galicia a determinación dos nomes oficiais dos municipios, dos territorios, dos núcleos de poboación, das vías de comunicación interurbanas e dos topónimos de Galicia. O nome das vías urbanas será determinado polo Concello correspondente.

3. Estas denominacións son as legais a todos os efectos e a rotulación terá que concordar con elas. A Xunta de Galicia regulamentará a normalización da rotulación pública respetando en tódolos casos as normas internacionais que subscriba o Estado.

TERCEIRA. Sobre a galeguidade da denominación Ría de Ribadeo e o seu uso tradicional e a impertinencia de introducir novas denominacións non deixan dúbidas os informes emitidos por:

1- Comisión de Toponimia de Galicia

Ditaminou en 2006 e 2021 que:

a. Que la denominación Ría de Ribadeo sea la única oficial en el ámbito de la Comunidad Autónoma de Galicia.

b. Que el Gobierno de la Xunta de Galicia inste, en todos los estamentos estatales e internacionales competentes, el mantenimiento exclusivo de este topónimo en los documentos y en la cartografía donde ya figura actualmente o la substitución del topónimo Ría del Eo / Ría do Eo por el de Ría de Ribadeo en aquellos que optaron por esta denominación.

2- Real Academia Galega

Conclúe o seu Seminario de Onomástica, após unha análise de documentación e cartografía histórica, denominación tradicional das restantes rías, etc, que non hai nengunha razón obxectiva nen para cuestionar cal é o nome da ría nen para o modificar.

3- Consello da Cultura Galega

Nun informe do 2021, afirma respecto a la aparición del topónimo de “Ría de Ribadeo” en documentación y cartografía histórica que se trata de unha constancia que excede con moito o uso local e invalida o argumento de que poida tratarse dunha tradición exclusiva da beira occidental.

Respecto a la denominación tradicional de este tipo de accidentes geográficos, las rías, se afirma que sempre complementan o nome co dunha localidade importante — xeralmente un porto— ou dunha terra, non co dun río. Sinalando respecto diso que A solución proposta polo Principado non constata unha excepción ,pois esta non se produciu históricamente de maneira espontánea: é unha acción de política lingüística que ten como efecto colateral introducir unha anomalía denominativa onde non a había.


Outro punto deste informe sinala o seguinte: Os topónimos son nomes propios. Non deben confundirse as formas toponímicas con sintagmas usados de maneira más ou menos frecuente para referirse ás mesmas realidades geográficas de modo descritivo, poético ou alusivo a unha faceta característica. Nin “a vila e corte” é un topónimo alternante con Madrid, por más que se refira de maneira inequívoca a esta cidade, nin “a Boa Vila” ou “a cidade do Teucro” o son de Pontevedra. Ninguén pode poñer en dúbida que sintagmas como “a ría do Llérez” ou “a ría do/do Eo” sexan gramaticais nin que se refiran de maneira inequívoca a Ría de Pontevedra e a Ria de Ribadeo, respectivamente; o problema está en discernir se realmente son topónimos (nomes propios) ou son sintagmas denominativos de frontécter descritivo, co significado ‘a ría caracterizada por desaguar nela, de forma principal.


Tamén resulta interesante deste informe a seguinte análisise: A toponimia tradicional forma parte do patrimonio cultural inmaterial, e por tanto todos os organismos públicos están obrigados á súa protección. No “Preámbulo” da Lei 10/2015, do 26 de maio, para a salvagarda do Patrimonio Cultural Inmaterial, entre os compromisos internacionais lémbrase que a resolución IX/4 da Novena Conferencia das Nacións Unidas sobre a Normalización dos Nomes Xeográficos (2007), tendo en cuenta a Convención da UNESCO de 2003, para a Salvagarda do Patrimonio Cultural Inmaterial, insta a que os organismos oficiais encargados elaboren programas de salvagarda e promoción do patrimonio toponímico. Este corpus onomástico con todas as súas capas e influencias culturais é como un palimpsesto que nos permite entrever o relato da instalación das sucesivas xeracións nun territorio: todas as pérdidas toponímicas borran un pedazo de historia; todas as manipulacións impiden ler de maneira correcta as pegadas deixadas.

Concluíndo que Os programas de protección do patrimonio toponímico traballan a favor de manter as denominacións tradicionais, non para acomodalas ás preferencias e debates da sociedade actual. Por iso debe manterse a forma patrimonial Ría de Ribadeo, testemuño dunha historia que nada ten que ver con pugnas modernas sobre primacías ou identidades localistas.


4- Instituto da Lingua Galega

Recomenda a conservación do topónimo histórico Ría de Ribadeo como denominación oficial da ría que fórmase na desembocadura do Río Eo.


5- Grupo de Investigación de Análisis Territorial de la Universidad de Santiago de Compostela

Nun informe sobre esa cuestión sinala o seguinte:


  1. A forma Ría de Ribadeo ten unha ampla tradición histórica en todo tipo de documentos históricos e cartográficos. No Atlas Maríestafo de Espala de Vicente Tofiñou (1789) existe unha carta da Ría de Ribadeo con data de 1788. As referencias á Ría de Ribadeo pódense atopar no Dicionario de Pascual Madoz (1849). É necesario señalar, igualmente, que a forma Ría de Ribadeo é a empregada nos mapas oficiais do Servizo Geográfico do Eixórcito e do Instituto Geográfico Nacional.


  1. Desde o punto de vista xeográfico, as rías galegas (e también as de Asturias) coñécense polo nome do pobo ou cidade más importante situada nas súas beiras ou nas súas proximidades do mar, tal como recolle D. Gonzalo Anes, director da Real Academia de Historia, nun traballo de 2002. Toda as investigacións geográficas que coñecemos empregan este criterio. O correcto é Ría de Pontevedra (non Ría de o Lérez), Ría de Viveiro (non do Landro) etc.


Por tanto, como xeógrafos queremos indicar que, desde o noso punto de vista, a forma correcta é a de Ría de Ribadeo.


CUARTA. O Convenio Marco para as Minorías Nacionais promovido polo Consello de Europa e ratificado polo Estado español en 1995 sinala:


Artigo 11.3-. Nas rexións tradicionalmente habitadas por un número de persoas pertencentes a unha minoría nacional, as Partes, esforzaranse, no marco do seu ordenamento xurídico, incluídos no seu caso, acordos con outros Estados, e tendo en conta as súas condicións específicas, por expor as denominacións locais tradicionais, nomes de rúas, e demais indicacións topográficas destinadas ao público tamén na lingua minoritaria cando existir demanda suficiente destas indicacións”.


Para clarificar o que se entende por minoría nacional, debemos acudir á resolución do Parlamento Europeo sobre as normas mínimas para as minorías na Unión Europea (2018/2036(INI)) que sinala no seu punto 7 que se ben

non existe (...) unha interpretación común de quen pode ser considerado membro dunha minoría (...)  a definición de «minoría nacional» débese basear na definición incluida na Recomendación n.º 1201 da Asamblea Parlamentaria do Consello de Europa (1993) para un protocolo adicional ao Convenio Europeo de Dereitos Humanos sobre os dereitos das minorías, quer dicir, un grupo de personas de un Estado que:

  • residen no territorio dese Estado e son cidadáns do mesmo;


  • manteñen de longo tempo lazos firmes e duradoiros con ese Estado;


  • exhiben características distintivas étnicas, culturais, relixiosas ou lingüísticas;


  • son suficientemente representativos, aínda que en menor número que o resto da poboación dese Estado ou dunha rexión dese Estado,


  • están motivados polo interese de preservar conxuntamente aquilo que constitúe a súa identidade común, incluída a súa cultura, as súas tradicións, a súa relixión ou o seu idioma.


Neste sentido é oportuno lembrar que o Pacto internacional polo dereitos civis e políticos, ratificado polo Estado español o 27 de abril de 1977, di:

Art. 27.- Nos Estados nos que existan minorías étnicas, relixiosas ou lingüísticas, non se negará ás persoas que pertenzan ás devanditas minorías o dereito que lles corresponde, en común cos demais membros do seu grupo, a ter a súa propia vida cultural, a profesar e practicar a súa propia relixión e a empregar o seu propio idioma.

É claro que modicando, emendando ou engadindo outras denominacións para a Ría de Ribadeo, estaríase a limitar a capacidade da comunidade linguística galega, da que forman parte as poboacións das dúas beiras do río, de nomear os espazos do seu território linguístico, que traspasa as fronteiras político-administrativas.

Así, cómpre lembrar que a Declaración Universal dos Dereitos Lingüísticos, co amparo da UNESCO, refrendada polo Congreso dos Deputados en 2001, na súa Sección III relativa á onomástica indica:



Artículo 32

1. Toda comunidade lingüística ten dereito a facer uso de topónimos na lingua propia do territorio, nos usos orais e escritos, e nos ámbitos privados, públicos e oficiais.

2. Toda comunidade lingüística ten dereito a establecer, preservar e revisar a toponimia autóctona. Ésta non pode ser suprimida, alterada ou adaptada arbitrariamente, como tampouco pode ser substituída en caso de cambios de conxunturas políticas ou doutro tipo.

Artículo 33

Toda comunidade lingüística ten dereito a autodesignarse na súa lingua. Así pois, calquera tradución a outras linguas debe evitar as denominacións confusas ou despectivas.

QUINTA. As tentativas de mudar a denominación da Ría responden só a criterios políticos e eliminación de calquera vestixio de galeguidade ou presenza da lingua propia do territorio, aspectos sobre os que xa alertou o Comité de expertos do Consello de Europa para a Carta Europea das Linguas Rexionais ou Minoritarias nos seus informes de avaliación do cumprimento deste Tratado internacional polo Estado español.

Portanto, é o nome galego o que se debe empregar para designar a ría que forma a desembocadura do Río Eo.


























Don Francisco José Campos Dorado con DNI -----------------, en representación de la Plataforma de Marinos de Ribadeo y AAVV “O Tesón” (CIF ----------------------) con domicilio -----------------------, 27700 Ribadeo (Lugo) y correo-electrónico: ---------------------------


EXPONE

Que tras la recepción del oficio Nº REGAGE22s00044662419 (N/REF: SG/ARCC/NG/ S0 158/22) la Plataforma de Marinos de Ribadeo apoyándose en el articulo 82 de la Ley 39/2015 del Procedemiento Administrativo Común presenta las siguientes alegaciones al informe de la Comisión Especializada de Nombres Geográficos


ALEGACIONES


PRIMERA. La lengua tradicional y propia, independientemente de su consideración oficial, en ambas orillas del Río Eo es la lengua gallega tal y como consideran todos los estudios filológicos y se indica tanto en la LO 1/1981 de Estatuto de Autonomía de Galicia (art 5.1 y 21.2) cómo en la Ley 1/1998, de 23 de marzo, de uso y promoción de él bable/asturiano (Art 2). En este sentido, atendiendo a los elementales principios democráticos de respeto por la diversidad lingüística y cultural, se debe mantener para la Ría que forma la desembocadura del Eo la denominación en lengua gallega, por tanto, atendiendo a los criterios de los informes de las instituciones de acreditado prestigio y conocimientos científico y filológico, el nombre gallego Ría de Ribadeo.


SEGUNDA. Ahondando en el respeto a la forma propia en lengua gallega de denominar los espacios geográficos, es preciso recordar que ya la Ley 3/1983 de Normalización Lingüística indica en su artículo 10:

  1. Los topónimos de Galicia terán como única forma oficial la gallega.

2. Le Corresponde a la Xunta de Galicia la determinación de los nombres oficiales de los municipios, de los territorios, de los núcleos de población, de las vías de comunicación interurbanas y de los topónimos de Galicia. El nombre de las vías urbanas será determinado por el Ayuntamiento correspondiente.

3. Estas denominacións son las legales a todos los efectos y la rotulación tendrá que concordar con ellas. La Xunta de Galicia había reglamentará la normalización de la rotulación pública respetando en tódolos casos las normas internacionales que suscriba el Estado.


TERCERA. Sobre la galleguidad de la denominación Ría de Ribadeo y su uso tradicional y la impertinencia de introducir nuevas denominaciones no dejan dudas los informes emitidos por:

1- Comisión de Toponimia de Galicia

Dictaminó en 2006 y 2021:


  1. que la denominación Ría de Ribadeo sea la única oficial en él ámbito de la Comunidad Autónoma de Galicia.

b. Que el Gobierno de la Xunta de Galicia inste, en todos los estamentos estatales y internacionales competentes, él mantenimiento exclusivo de este topónimo en los documentos y en lana cartografía donde ya figura actualmente el lana substitución de él topónimo Ría do Eo / Ría del Eo por el de Ría de Ribadeo en aquellos que optaron por esta denominación.


2- Real Academia Gallega

Concluye su Seminario de Onomástica, después de una análise de documentación y cartografíla histórica, denominación tradicional de las restantes ríélas, etc, que no hay ninguna razón objetiva ni para cuestionar cuál es el nombre de la ría ni para modificarlo


3- Consello da Cultura Galega

En un informe del 2021, afirma respecto a lana aparición de él topónimo de “Ría de Ribadeo” en documentación y cartografíla histórica que se trata de una constancia que excede con mucho el uso local e invalida el argumento de que pueda tratarse de una tradición exclusiva de la orilla occidental.

Respecto a la denominación tradicional de este tipo de accidentes geográficos, las rías, se afirma que siempre complementan el nombre con el de una localidad importante — generalmente un puerto— o de una tierra, no con el de uno río. Señalando al respecto que la solución propuesta por el Principado no constata una excepción ,pues esta no se produjo históricamente de manera espontánea: es una acción de política lingüística que tiene como efecto colateral introducir una anomalía denominativa donde no la había.


4- Instituto da Lingua Galega

Recomienda la conservación del topónimo histórico Ría de Ribadeo como denominación oficial de la ría que se forma en la desembocadura del Río Eo


5- Grupo de Investigación de Análisis Territorial de lana Universidad de Santiago de Compostela

En un informe sobre esa cuestión señala lo siguiente:


  1. La forma Ría de Ribadeo tiene una amplia tradición histórica en todo tipo de documentos históricos y cartográficos. En el Atlas Maríestafo de Espala de Vicente Tofiño (1789) existe una carta de la Ría de Ribadeo con fecha de 1788. Las referencias a la Ría de Ribadeo se pueden encontrar en el Diccionario de Pascual Madoz (1849). Es necesario siñalar, igualmente, que la forma Ría de Ribadeo es la empleada en los mapas oficiales del Servicio Geográfico del Ejército y del Instituto Geográfico Nacional.


  1. Desde el punto de vista geográfico, las rías gallegas (y también las de Asturias) se conocen por el nombre del pueblo o ciudad más importante situada en sus orillas o en sus cercanías del mar, tal como recoge D. Gonzalo Anes, director de la Real Academia de Historia, en un trabajo de 2002. Todas las investigaciones geográficas que conocemos emplean este criterio. Lo correcto es Ría de Pontevedra (no Ría del Lérez), Ría de Viveiro (no del Landro) etc.


Por tanto, como geógrafos queremos indicar que, desde nuestro punto de vista, la forma correcta es la de Ría de Ribadeo.


CUARTA. El Convenio Marco para las Minorías Nacionales promovido por el Consejo de Europa y ratificado por el Estado español en 1995 señala:


Artículo 11.3-. En las regiones tradicionalmente habitadas por un número de personas pertenecientes la una minoría nacional, las Partes, se esforzarán, en el marco de su ordenamiento jurídico, incluidos en su caso, acuerdos con otros Estados, y teniendo en cuenta sus condiciones específicas, por exponer las denominaciones locales tradicionales, nombres de calles, y demás indicaciones topográficas destinadas al público también en la lengua minoritaria cuando existir demanda suficiente de estas indicaciones”.


Para clarificar lo que se entiende por minoría nacional, debemos acudir a la resolución del Parlamento Europeo sobre las normas mínimas para las minorías en la Unión Europea que (2018/2036(INI) señala en su punto 7 que si bien no existe (...) una interpretación común de quien puede ser considerado miembro de una minoría (...) la definición de «minoría nacional» se debe basar en la definición incluida en la Recomendación n.º 1201 de la Asamblea Parlamentaria del Consejo de Europa (1993) para un protocolo adicional al Convenio Europeo de Derechos Humanos sobre los derechos de las minorías, es decir, un grupo de personas de un Estado que:

residen en el territorio de ese Estado y son ciudadanos del mismo;


- mantienen de largo tiempo lazos firmes y duraderos con ese Estado;


- exhiben características distintivas étnicas, culturales, religiosas o lingüísticas;


- son suficientemente representativos, aunque en menor número que el resto de la población de ese Estado o de una región de ese Estado,


- están motivados por el interés de preservar conjuntamente aquello que constituye su identidad común, incluida su cultura, sus tradiciones, su religión o su idioma.


En este sentido es oportuno recordar que el Pacto internacional por los derechos civiles y políticos, ratificado por el Estado español el 27 de abril de 1977, dice:


Art. 27.- En los Estados en los que existan minorías étnicas, religiosas o lingüísticas, no se negará a las personas que pertenezcan a las dichas minorías el derecho que les corresponde, en común con los demás miembros de su grupo, a tener su propia vida cultural, a profesar y practicar su propia religión y a emplear su propio idioma.


Es claro que modicando, enmendando o añadiendo otras denominaciones para la Ría de Ribadeo, se estaría limitando la capacidad de la comunidad linguística gallega, de la que forman parte las poblaciones de las dos orillas del río, de nombrar los espacios de su território linguístico, que traspasa las fronteras político-administrativas.

Así, es preciso recordar que la Declaración Universal de los Derechos Lingüísticos, con el amparo de la UNESCO, refrendada por el Congreso de los Diputados en 2001, en su Sección III relativa a la onomástica indica:


Artículo 32

  1. Toda comunidad lingüística tiene derecho a hacer uso de topónimos en la lengua propia del territorio, en los usos orales y escritos, y nos ámbitos privados, públicos y oficiales.


2. Toda comunidad lingüística tiene derecho a establecer, preservar y revisar la toponimia autóctona. Y esta no puede ser suprimida, alterada o adaptada arbitrariamente, como tampoco puede ser sustituida en caso de cambios de coyunturas políticas o de otro tipo.


Artículo 33

Toda comunidad lingüística tiene derecho a autodesignarse en su lengua. Así pues, cualquier tradución la otras lenguas debe evitar las denominaciones confusas o despectivas.


QUINTA. Las tentativas de cambiar la denominación de la Ría responden solo a criterios políticos y eliminación de cualquier vestigio de galleguidad o presencia de la lengua propia del territorio, aspectos sobre los que ya alertó el Comité de expertos del Consejo de Europa para la Carta Europea de las Lenguas Regionales o Minoritarias nos sus informes de evaluación del cumplimiento de este Tratado internacional por el Estado español.

Por tanto, es el nombre gallego lo que se debe emplear para designar la ría que forma la desembocadura del Río Eo.