ESCUDO DE ARMAS DE VILA ROSITA. Pancho Campos Dorado

 

ESCUDO DE ARMAS DE VILA ROSITA

Pancho Campos Dorado

Atópase na casa de Castropol denominada “Villa Rosita”. O edificio data do século XVI, a parte máis antiga, á que se foron engadindo novas construcións nos séculos XVIII e XX. Baixo un abeiro de cantería atópase este Escudo de Armas sinxelo, non por iso menos notable, brasón distintivo dunha só liñaxe, ovalado sobre unha metopa formando voltas como dun pergamiño cortado ⁽¹⁾, e de cuxo soporte saen lambrequíns de ramas de loureiro. A súa forma está fora das normas heráldicas clásicas da Idade Media e mostra a “anarquía artística” que a partir do século XV e XVI, co movemento cultural do Renacemento, fixo prevalecer o gusto do artista da Idade Moderna ante ás regras clásicas.

Esta timbrado cunha pequena coroa real, de duque ou de marqués.

O brasón presenta as clásicas columnas dóricas de Hércules ⁽²⁾ colocadas á destra e cargadas dunha cinta co lema PLUS ULTRA, sinistradas de dous orbes (globos terráqueos) circunvalados cada un por unha faixa ecuatorial e ambos coroados por unha única coroa imperial ⁽³⁾. O todo sobre un faixa de ondas de auga.

Carece de esmaltes, como é normal nos escudos de pedra.

O campo ovalado está inscrito dentro dunha bordura de volutas apergamiñadas, en cuxa parte alta pode lerse o lema: I LA LEALTAD ACRISOLADA e na parte baixa POR ISABEL LA CATÓLICA. Parece ser brasón dun virrei da Nova España, cuxos virreinatos existiron en varias nacións americanas entre 1535-1820.

As dúas orbes son unha na iconografía clásica, e representan a unión entre España e América, como parte da idea do dominio planetario. Son reflexo da política borbónica de Fernando VII (1813-1833) para reforzar o discurso de fidelidade e de política de unión entre todos os territorios hispanos ⁽⁴⁾.

Parece ser, segundo as nosas fontes, que este escudo é foráneo de Castropol, e non ten nada que ver cos patrucios e primixenios donos de Villa Rosita. Foi posto aí para ocupar o espazo onde estaba o escudo brasonado e verdadeiro dos donos, e que foi levado por eles cando venderon a casa. Dos cales non chegamos a saber quen eran.

De calquera maneira, o escudo está aí, e merece a nosa atención o seu brasón, do cal trataremos de esclarecer o seu significado segundo fomos atopando notas sobre a a súa simboloxía.

1) No Pazo de Carlos V (1500-1558) de Granada aparece un escudo de armas cunha orbe surmontada dunha aguia e flanqueada por columnas de Hércules xónicas (unha a cada flanco).

2) Filipe V (1683-1746), Filipe de Anjou neto de Luis XIV de Francia, primeiro rei de España da Casa de Borbón, crea o modelo Mundo e Mares (dúas orbes) flanqueadas polas columnas de Hércules, iconografía acuñada na moeda de dous reais de prata de México ⁽⁵⁾ da que os ingleses e americanos copiaron o modelo para acuñar o “dólar das columnas” (pillar dollar) do ano 1768, que foi a principal moeda de prata de todo o mundo. En ela aparecen no anverso (cara) dúas orbes coroadas coa coroa imperial española, flanqueados das columnas de Hércules tamén coroadas con coroa imperial e co lema PLUS ULTRA, e o todo sobre ondas de mar. No borde do campo da moeda a frase VTRAQUE VNVN, que significa “de dous, fíxose un”. Expresión que alude a que a Coroa de España gobernaba sobre os dous mundos, o vello e o novo. No reverso (cruz), preséntase un escudo de armas abreviado de España, cuartelado de Castela-León e no escusón as Armas da Casa de Anjou, tres lises ben ordenadas, dúas e unha, igual que as do escudo actual de España e coa lenda CAROLUS III.D.G.HISPAN.ETIND. REX. ⁽⁶⁾ Carlos III foi rei entre 1759 e 1788

Real de a oito ou columnario

Segundo se pode ver en “Google”, apreciamos que as columnas de Hércules dóricas deste escudo corresponden ao Consello das Indias Orientais, pois non están coroadas como ocorre coas do Consello das Indicas Occidentais. Mais tamén se aprecia que no escudo das Indias Occidentais, cada columna presenta un remate composto dunha orbe coroada, a da esquerda coa coroa real de príncipe ou de duque, e na destra coa coroa imperial

Escudos de ciudades y regiones americanas en el armorial de los marqueses de Torrelaguna (Ministerio de Cultura y Deporte)

Esperamos que nun futuro poidamos resolver a quen pertenceu este brasón, para saber algo da xenealoxía da familia primixenia, pois non cabe dúbida de que tivo que ser un virreinato ou un gran cargo de Indias.

-- 

1 Forma que se daba a escudos de finais do século XVII. The complete book of Heraldry. Stephen Slater. Lorenz Books, Anness Publishing Ltd. London, 2002, p.57.^↩

2 As columnas de Hércules son dóricas, debido a que Heracles (nome grego) ou Hércules (nome romano) foi un semideus procedente das tribus dorias da Grecia antiga, polo que os seus elementos mitolóxicos que interpretaban o fin do mundo coñecido, debían ter ese estilo arquitectónico, o máis arcaico e simple das ordes clásicas.^↩

2 Coroa real surmontada por un orbe superado por unha cruz cristiá^↩

4 Inmaculada Rodríguez Moya, Dos son uno. Los orbes en el discurso iconográfico de la unión entre España y América (1808-1821), Academia, ano 2013.^↩

5 Monedas Españolas, desde los visigodos hasta el quinto centenario del descubrimiento de América, Juan.R. Crayon & Carlos Castan, Jano S.L. Madrid, 1991, p.601^↩

6 https://www.eldebate.com/espana/20211226/columnas-primer-dolar-norteamericano.html^↩

Un novo hectómetro no paseo dos Soños

    O pasado sábado fíxose a homenaxe ós irmáns Coira coa adicación do XVII Hectómetro Literario no Paseo dos soños de Vilalba. Con ese motivo comecei a argallar un artigo na Galipedia, do que, a falta dunha entrada adicada de xeito específico ó acto do sábado, recollo:

    O Paseo dos soños é unha zona do paseo fluvial de Vilalba, á beira do río Magdalena, na que se levan poñendo fitos conmemorativos da labor de chairegos destacados dende o ano 2006, a razón dun fito por ano. Cada fito vén denominado como 'Hectómetro literario'. A Irmandade Manuel María e a Asociación Xermolos, en colaboración co Concello de Vilalba, levan a cabo a organización.

Hectómetros literarios

Ata o momento, os Hectómetros literarios e a súa adicación son os seguintes:

I.- Paco Martín (Francisco Martín Iglesias) (2006)

II.- Manuel María Fernández Teixeiro (2007)

III.- Agustín Fernández Paz (2008)

IV.- Xabier P. DoCampo (Francisco Xavier Puente Docampo) (2009)

V.- Darío Xohán Cabana (2010)

VI.- Xosé Manuel Carballo Ferreiro (2011)

Paseo dos Soños. Hectómetro Margarita Ledo

VII.- Margarita Ledo Andión (2012)

Paseo dos Soños. Hectómetro adicado a Helena Villar e Xesús Rábade

VIII.- Xesús Rábade Paredes e Helena Villar Janeiro (2013)

Paseo dos Soños. Hectómetro Xosé Chao

IX.- Xosé Chao Rego (2014)

Paseo dos Soños. Hectómetro Ramón Chao

X.- Ramón Luis Chao Rego (2015)

Paseo dos Soños. Hectómetro Xulio Xiz

XI.- Xulio Xiz (Julio Modesto Giz Ramil) (2016)

Paseo dos Soños. Hectómetro adicado a Mini e Mero

XII.- Mini e Mero (2017)

XIII.- Alfonso Blanco Torrado (2019)

Paseo dos Soños. Hectómetro Fernán Vello

XIV.- Miguel Anxo Fernán-Vello (2020)

Paseo dos Soños. Hectómetro Sonia Villapol

Paseo dos Soños. Hectómetro Victor Corral

XV.- Víctor Corral (2021)

XVI.- Sonia Villapol Salgado (2022)

Paseo dos soños. Hectómetro irmáns Coira

XVII.- Irmáns Coira (Pepe, Carlos e Jorge) (2023)

    A adicación de cada hectómetro levou consigo un pequeno encontro arredor da obra da persoa ou persoas homenaxeadas no Muíño do Rañego, paseo da comitiva acompañada de xeito musical ata o lugar do novo fito, e a adicación en si.

Respeto Barbón, Ria do Eo, NON. Pancho Campos Dorado

 

Respeto Barbón, Ria do Eo, NON

Pancho Campos Dorado

Cada día quedamos máis asombrados da calidade da democracia na que vive este país chamado España, cada día máis corrupta e máis podrecida. Temos unha Constitución que a todas luces non se cumpre na súa totalidade, pero segundo quen a interprete, a leva máis cara a esquerda ou máis cara a dereita. Por outro lado, temos tipos ben empoleirados en altos cargos políticos, que xa nin a interpretan, para qué? Teñen o número do teléfono de aqueles cos que se pode amañar facilmente calquera cousa, con só facerlles unha chamada, pois son xente ben colocada, que por nada quixeran romper as “relacións” con círculos de poder que os manteñen no seu inmerecido paraíso terreal.

Temos un problema. Teñen un problema. Por suposto. Levamos anos dicindo que o nome da Ría de Ribadeo non se cambia nin se comparte con vulgarismos estraños, e seguiremos loitando contra tanto descaro, contra tanta canallada de tendencia galegofóbica que levamos sofrendo na Galiza desde os tempos dos reis “católicos”.

O Ministerio de Transportes, Movilidad y Agenda Urbana, cun señor ministro José Luís Ábalos Meco, do PSOE, otorga ao vulgar e localista sintagma de Ría do Eo dado por Asturias, o mesmo nivel de oficialidade que o topónimo Ría de Ribadeo, denominación maioritaria non só na autonomía do Reino da Galiza senón en todos os mapas e cartas de navegación do mundo enteiro. E para máis INRI, faino a través dun organismo oficial como é Instituto Xeográfico Nacional. Inconcibible, que se chame Instituto Xeográfico Nacional, que como xa dixen noutra ocasión debería chamarse “Instituto Geográfico Terrestre Nacional” (IGTN) pois ese cadro de asalariados parece entender pouco ou nada de hidronimia, de talasonimia, nin de Usos e Costumes do Mar, vista a súa intervención neste caso, pero así é como mantemos a tantos funcionarios “por doquier”, que non resolven absolutamente nada, e deixamos que se “fumen” os recursos da Sanidade, da Educación e da Investigación, pezas fundamentais da civilización dun país.

O señor Adrián Barbón Rodríguez do PSOE, presidente do Principado, cando lle chegou a resolución do Ministerio de Transportes, comentaba na prensa que era “una cuestión de justicia que veníamos reivindicando desde Asturias”.

O verbo “reivindicar” significa “pedir con vehemencia unha cousa a que se ten dereito e da cal se foi desposuído”. Cando existiu a denominación Ría do Eo.? Nunca. Polo tanto non pode reivindicar o que non nunca se tivo, e menos en xustiza.

Miren vostedes, non sei como amañaron o cambalache entre todos eses membros do PSOE de Madrid e do Principado, non sei o que se quedaron a deber, nin me importa, pero algo gordo tivo que haber para transgredir todas as normas da ética máis elemental. A Historia de Ribadeo, pisárona con ansia malévola, con saña. Non tiveron pudor ningún. Apoiaron a resolución en probas preparadas nun informe da “Oficina de Política Lingüistica del Principado de Asturias” que amañaron o seu a antoxo, catro verbas mal intencionadas e sen ningún escrúpulo foron aceptadas por todos estes organismos, que como unha secuencia de fichas de dominó, fóronse empurrando uns a outros polo arte dun primeiro impulso dado polo PP de Asturias na sede do parlamento asturiano. Aquel impulso, levounos a votar unha resolución antigalega e antihistórica, e aquí non pasa nada, os galeguiños que se jodan!

Expresión moi Ppera, no parlamento español, e agora apoiada polo clase parlamentaria e patriotera do asturiano señor Barbón. Ten narices a cuestión, de que VOX o único partido “antibable” de Asturias, “antigalego de occidente” o que hoxe chaman “a fala”, “antilingüista” de calquera clase que non sexa o castelán, votara en contra do vulgarismo Ría do Eo, por ser un despropósito contra o topónimo da Ría de Ribadeo. Moitas grazas!

No ano 2011, alertabamos do que estaban a facer no Principado ao poñer un nome a Reserva da Biosfera- Oscos-Río Eo e Terras de Burón co programa LEADER, no cal non se mencionaba para nada a Ribadeo, cando máis das tres cuartas partes do territorio son das Terras de Ribadeo e Miranda (La Comarca del Eo, 13 novembro 2011, publicado no blog aquí).

Tal é galegofobia destilada por todos estes organismos oficiais do Estado español, que o Ministerio de Transportes nin sequera tivo a cortesía de mandarnos contestación as alegacións que nós, a Plataforma de Mariños de Ribadeo e AVV “O Tesón” presentamos. Un traballo que levou horas e días de investigación para revisar, alegar e matizar a legalidade dentro de todos os códigos éticos e xurídicos do Estado. Pero a descortesía, segundo para quen se faga non importa. Vimos sufrindo esta desvergoña institucional española cara as cousas da Galiza en xeral e de Ribadeo en particular, desde que se mandaron os primeiros escritos coas alegacións pertinentes as distintas instancias estatais. A última á Subsecretaría do IGN (Instituto Geográfico Nacional). Non leron nada de canto lles mandamos o día 26 de outubro de 2022, e están tan mal educados que nin sequera nos contestaron. Para qué? Só son catro galeguiños, parviños eles!. Que emigren que é onde están ben, no estranxeiro!. Despois din que os galeguistas nonos estimamos!

Pero non van a saltar por encima da historia do Porto de Ribadeo nin da historia da súa poboación, nin no Principado, nin no Estado español. Se falará da Ría de Ribadeo sempre por dereito propio, e non se agregará nada neste século XXI de política podrecida e infame, que sexa espurio ó mundo da talasonimia, por moitos tipos de medio pelo que dirixan o cotarro. O tempo e a lei nos darán a razón.

Señor Barbón, a Historia da Poboación de Ribadeo remóntase no asentamento de Louselas ao Paleolítico inferior, poboación anterior a calquera asentamento do norte peninsular (Louselas. Los inicios del poblamiento humano en la región cantábrica. E. Ramil Rego e J. Ramil Soneira, Museo de Prehistoria e Arqueoloxía de Vilalba, Monografía Nª6, 2014, p.19).

Fai douscentos mil anos, a cota do mar estaba 38 m por debaixo da cota actual, e fai cento oitenta mil o mar estaba aínda máis baixo, a case 150 metros por debaixo do nivel actual, e a ría era un entrante do mar onde desaugaban ou non tres ríos: Grande, Suarón e Eo, e outros regatos como o Río dos Malatos e río Amalló.

A estas terras xa habitadas, chegaron primeiro fenicios e gregos que viñeron a comerciar; na Ría de Ribadeo aparece cerámica do século VI a.C. massaliota, de Massalia, actual Marsella, polo que xa había tráfico marítimo na Idade do Ferro (entre os anos 800-450 a.C.) (El País, xullo-2021, Galeón Santiago). Logo chegáronse os celtas arredor do ano 290 a.C. e colonizaron a bisbarra. No ano 68 a.C. chega Julio Cesar a Hispania Citerior e nos anos 61-50 a.C. estaba “cartografiando” minuciosamente o litoral cantábrico que serviría para que máis tarde Augusto leve a cabo as Guerras Cántabras. Neste intre, podemos pensar que foi creado o Porto de Porcillán (Portus Julianus) no cal habería poboación autóctona, posto que había pesca e marisco e as terras da bisbarra de A Devesa, Piñeira, Vilaselán, Obe, As Anzas, Cubelas, Cedofeita son magníficas e dan froitos de todo tipo. Tanto é así que o máis antigo documento que se conserva, o “Diploma do rei Silo”, datado o 23-agosto do ano 775 (era 813) só fala destas terras da bisbarra de Ribadeo, polo tanto, tiñan que ser de entidade suliñable por antonomasia.

En 844-846 os vikingos preséntanse nas costas de Ribadeo. Aqueles piratas de Xutlandia e do Mar Báltico consideraban a Terra Galega a súa medida, acaso por que lles recordaba a súa propia. Chovía, na deles tamén (Victoria Armesto, Galicia Feudal I, p.149) Por qué entran na ría de Ribadeo? A buscar o botín do convento de Esperautano, que segundo o noso inolvidable veciño José María Rodríguez Díaz (El Monasterio de Esperautano y su Coto) (...) o 23 de agosto do ano 775, segundo ano do reinado do rei Don Silo, e co fin de acometer a cristianización de esta comarca oriental da Galiza, o rei Silo firmou un documento de doazón polo que, por medio do abad de Esperautano, llo otorgaba aos presbíteros Pedro, Avito y Valentín e aos conversos Alanti y Lubini, así como tamén aos monxes e anacoretas que residían en dito lugar e (...).

En 985 (era 1023) ao río Eo, unha das escrituras antigas do Mosteiro de Sobrado dos Monxes, dalle o nome de Euve; outra de Meyra do ano 1128 (era 1166); dille “a flumine Euve...” e outra do ano 1143 di “Ripa Evii”. Da voz “Euve” quitouse a segunda sílaba e quedou “Eu” que se castelanizou a “Eo” así como toda a ribeira deste río e particularmente aplicouse ao porto daquela ribeira e principal poboación que se levantou co nome de Ripa-d’eo desde o século XII (H. Florez, p.57). Esta anotación é parte da que recolle F. Lanza no seu Ribadeo Antiguo (p.29-30-31) cando transcribe o documento en castelán da “Compra y Repoblación de Ribadeo” que o P. Florez transcribe en latín. Era dono das vilas e poboación o conde D. Rodrigo (Velaz Osorio de Montenegro) a quen llo compra o rei Fernando II (1157-1188) no ano 1182 por 1500 morabitinos de ouro (dínares almorábides; marabedís) (Lanza p.30). Cómpraa con tódolos dereitos e pertenzas (Florez p.57-58) e “o rei para que lograse máis comercio levou a vila desde a Vilavella máis cara o mar”.

Pero Galiza mantivo unión con Asturias e coas terras do Bierzo e León, acadando gran proxección nos reinados de Fernando II e Afonso VIII. Floreceu o comercio e a lingua galega sentou a base trobadoresca dos séculos XIII e XIV. Resulta indubidábel que a morte de Afonso VIII e a usurpación de Fernando de Castela en 1230 precipitou ao Reino de Galiza nunha profunda crise. Momento que a monarquía castelá-toledana aproveitou para reescribir a memoria do pasado á súa propia medida.

Nos séculos XIII e XV ten gran desenrolo a pesca da sardiña, da pescada e peixe salgado na Ría de Ribadeo, desde onde se exporta madeira, coiros e ferro, e se importan cereais. No século XIV Ribadeo exportaba viño. Francia nestes momentos padece a peste e os mercados europeos demandan viño galego que é exportado en barcos desde a Ría de Ribadeo. No século XIV Ribadeo dependía do Rei, e foi cando Enrique II de Castilla, da dinastía Trastámara concede a Pierre Lobesgue de Villanes en 1369 o título de Conde de Ribadeo, primeira falcatruada trastamarista contra da Galiza que apoiara ao rei Pedro I.

En 1388 nace o Principado de Asturias, creado por Juan I de Castela que reina desde 24 de agosto de 1379 ata súa morte o 9 de octubre de 1390. Como podemos ver, Ribadeo xa tiña entidade propia anos antes que o Principado de Asturias se creara e anos antes de houbera un principe de Asturias. No ano 1551, o Conde de Ribadeo e Conde Salinas, vendeu por 8500 ducados as Terras de Ribadeo e servidumes entre os ríos Navia e Eo, segundo escritura de Medina del Campo (Ribadeo Antiguo de Francisco Lanza, páx. 78-79-80). Segunda falcatruada. Como é posible que se desligaran do Reino de Galiza e pasaran para o Principado de Asturias?. Teimuda é esa provincia de Oviedo en obter territorio alleo e agora quer incluso “crear” toponimia nunha metade da Ría de Ribadeo. Conduta exemplar do Parlamento astur. Que están vostedes reivindicando en xustiza? Nada, absolutamente nada, a Ría de Ribadeo chámase así, por dereito propio non de apropiación untada. Basta xa de explicacións que non entende, pois a a súa actitude política non é a dun xurista que entenda argumentos, senón que é vostede un simple avogado que chegou a un grado de “autoritas” e potestade que para nós, non lle corresponde. Seguiremos estando aquí, por suposto.

LIBROS E LEMBRANZAS RIBADENSES DE HOXE. Pancho Campos Dorado

LIBROS E LEMBRANZAS RIBADENSES DE HOXE

Pancho Campos Dorado

O título deste artigo dáse á interpretación de particularizar certos libros cando realmente os libros toman carácter universal unha vez publicados. Non, eu quero referirme a libros e lembranzas escritas por e para ribadenses ou que teñen que ver coas xentes de Ribadeo.

Vemos neste querido semanario, La Comarca del Eo, varios artigos describindo o entrañable e familiar libro de “Poesía en la tangente” do Presidente Leopoldo Calvo-Sotelo Bustelo. Por outra banda se escribe unha gran lembranza a labor profesional do ilustre ribadense Victor Moro e un resumen biográfico auténtico e sincero do pintor ribadense Xusto Moreda.

Pola miña parte, levo intentando escribir algo sobre os últimos libros que lin, libros tamén de persoas con natureza total ou parcial de Ribadeo.

Tiven a honra de presentar o 17 de maio deste ano, o documentadísimo libro “Ciencia e conciencia. Historia Social” do escultor Fernando Villapol Parapar, un traballo particular de investigación xenealóxica familiar que en moi poucos casos se atopa tan amplamente documentada e cuxa historia dos Villapol, cabaleiros da Mariña de Lugo, sábese que acompañaron ao conde santo Osorio Gutiérrez en diversas campañas guerreiras ate que este se retira e se recolle cara á vida de santidade en Vilanova onde funda o mosteiro de San Salvador de Lourenzá o 17 xuño de 969 (era 1007).

Facendo un inciso, dicir que neste Testamento de Fundación do mosteiro de Lourenzá do ano 969, aparece a máis antiga denominación de Ribadeo como “Riba Euve” (España Sagrada, Fr. Henrique Florez, tomo XVIII, p. 336).

A historia xenealóxica narrada dos Villapol consta de XX xeracións con rigorosa e estrita documentación que comeza de forma continuada desde a xeración I con Lope Alonso de Villapol no século XIV, ate a XX con Shayla Antía e Sabela Jane nos días de hoxe. Unha historia onde se entrecruzan estirpes de fidalgos, escribáns, artistas, escultores, escritores e xentes do común que nos fan reflexionar, e moito, en como unha exposición científica da orixe, filiación e da propagación das familias ao cabo dos tempos, a traveso dos séculos, entrecrúzanse con decenas de mencións transversais e paralelas con outras ramas de familias da bisbarra ou de alén do mar. Esta viaxe no tempo ao que nos leva Fernando, é tan extraordinario que non cabe dúbida de que si todos os veciños dunha provincia soubésemos das nosas árbores xenealóxicas, seguramente nos atoparíamos coa sorpresa de que por un ou outro lado, todos estamos emparentados consanguínea ou politicamente, e non precisamente por unha endogamia de casta, senón por sermos veciños.

Outro libro, neste caso científico, é o do físico Antonio Gregorio Montes, “A Temperie Ribadense no 2021”, continuación dun anterior “A Temperie Ribadense no 2020”. Un traballo estatístico do microclima ribadense cuxo estudo se remonta ao ano 1929, con algunha que outra anotación feita na Estación pluviométrica da Illa Pancha, mais as estatísticas máis continuadas fanse na Granxa-Escola de Pedro Murias. Hai que resaltar que algo así nunca se tiña realizado có microclima ribadense, polo que estes libros teñen un alto valor histórico para presentes e futuros estudos comparativos sobre o tema.

Teño que confesar que me chamou moitísimo a atención o ensaio histórico, “O Gran Triángulo” do profesor Francisco Diaz-Fierros Viqueira, unha narración na que conta a historia pseudobigráfica de dous astrónomos franceses, Jean Baptiste Biot e Francois Arago, e un galego, o astrónomo e matemático de Bermés, Xosé Rodríguez González, que no transcurso dos anos 1806 e 1808, mediron a prolongación do meridiano de París ata as illas Baleares. É un relato no que entras de cheo despois de desenrolar a fórmula trigonométrica da altura (Z) dun triángulo, na que Z = AB (tg A tgB / tg A + tg B)

Isto leva ós métodos de triangulación para coñecer as distancias necesarias para desenrolo do arco de meridiano e o por que de tantas penalidades que tivo que pasar o galego Xosé Rodríguez, particularmente, para manter os fachos acesos, nos picos dos montes escollidos. Traballo de heroes anónimos que fixeron avanzar o saber da raza humana, e que como di Francisco Díaz-Fierros, “dunha transcendencia que, coido, aínda non soubemos valorar moi ben”, e que serviron para ofrecer novas perspectivas sobre o cálculo da latitude terrestre, imprescindible, xunto coa lonxitude, para situarse nun punto calquera da Terra.

Con agarimo a todos estes autores que me fixeron pasar días moi agradables e interesantes.

O 11 de xuño en Vilalba

    Coido que é de xustiza, a máis de aproveito, dar difusión a dúas iniciativas -calqueira delas apetecible- que se poderán aproveitar este sábado 11 de xuño en Vilalba.

    A primeira, pola mañá, o XVI Hectómetro literario no paseo dos soños, adicado a Sonia Villapol Salgado, despois dos quince primeiros, adicados a 

I-Paco Martín (Francisco Martín Iglesias), en 2006, 

II-Manuel María Fernández Teixeiro, 2007, 

III-Agustín Fernández Paz, 2008, 

IV-Xabier P. DoCampo (Francisco Xavier Puente Docampo), 2009, 

V-Darío Xohán Cabana, 2010, 

VI-Xosé Manuel Carballo Ferreiro, 2011, 

VII-Margarita Ledo Andión, 2012, 

VIII-Helena Villar Janeiro e Xesús Rábade Paredes, 2013, 

IX-Xosé Chao Rego, 2014, 

X-Ramón Luis Chao Rego, 2015, 

XI-Xulio Xiz (Julio Modesto Giz Ramil), 2016, 

XII-Mini e Mero, 2017, 

XIII-Alfonso Blanco Torrado, 2019, 

XIV-Miguel Anxo Fernán-Vello, 2020, 

XV.- Víctor Corral (2021)

    A segunda, pola tarde un roteiro polo pobo da man de Eduardo Ramil:

Unha etapa estelar e conflitiva de Galiza?

    Non, non me refiro ó presente, senón ó libro que mañá xoves se presentará na Casa do Viejo Pancho en Ribadeo, xusto despois de que teña lugar a concentración para a paz diante do concello. O título deste artigo, sen interrogante, é o da colección; o que se vai presentar é o primeiro tomo, A relevancia do reino galego medieval, que nos por onde irán os tiros na presentación (é de esperar). Por certo, un libriño que vai pola súa terceira edición e que ven sendo presentado por toda Galicia e que afonda no coñecemento sobre a nosa historia, entre os século VIII e XIV, desbotanto algunha idea, terxiversación e ocultación que se ten instaurado ó longo do tempo, en particular na ditadura.O autor é Francisco Rodríguez, militante e parlamentario do BNG, e estará acompñado na mesa por Farruco Graña, presidente da A.C. Francisco Lanza.

 

LA ATALAYA DE RIBADEO. José María Rodríguez Díaz (2007)

    José María volve aquí á súa faceta de historiador, con incidencia no arte sacro, para seguir cun tema recurrente, a política local.

Viernes, 21 de septiembre de 2007

LA ATALAYA DE RIBADEO

• Publicado por jmrd_ribadeo a las 23:43

LA ATALAYA

Hablar de la Atalaya es hablar de la capilla más antigua de Ribadeo. Su puerta frontal, con su rara decoración en zig-zag, perteneciente al gótico del siglo XIV, nos da testimonio de su antigüedad. Todo el conjunto es depositario de una gran parte de la historia de la villa de Ribadeo. La capilla, bajo la advocación de La Trinidad, fue importante centro de devoción de los fieles en tiempos pasados en los que fue utilizada como iglesia parroquial de la comunidad y, al mismo tiempo, lugar de reuniones para la toma de acuerdos para el buen gobierno de esta villa.

Y hablar de la Atalaya es hablar, también, del rincón más pintoresco, quizás, y más romántico que aún permanece inalterable en el casco viejo de esta villa. Un lugar llamado a satisfacer las mayores exigencias de los turistas que lo visitan para disfrutar de sus panorámicas vistas sobre la Ría de Ribadeo y las poblaciones de la ribera asturiana.

Un lugar cargado de historia, antiguo baluarte de defensa de la villa como indican los cañones afincados allí, en donde los vecinos de Ribadeo se daban cita para celebrar sus encuentros, tanto de carácter administrativo como sociales y de ocio. allí se celebraban los famosos 'concejos abiertos' de la villa hasta bien entrado el siglo XVII.

En estas mismas páginas me ocupaba hace ya tiempo sobre el estado de abandono en que se encuentra sumido actualmente este hermoso rincón. Tan abandonado se encuentra que su visita no es hoy recomendable, ni a los turistas, ni siquiera a la gente del pueblo.

Los módulos instalados allí en tiempos del gobierno anterior por la Gerencia de Dinamización Turística de Ribadeo, de triste recuerdo por su ineficacia, para la ejecución de la iluminación del conjunto de ese espacio y de la capilla, fueron entonces muy criticados por su falta de estética y su inadaptación al entorno. 'Una instalación formada - se decía en el comentario citado - por unos elementos de pésimo diseño y que chocan frontalmente con el entorno, tanto por su exagerada y violenta forma y volumen cubista, estructuras muy ajenas a ese marco paisajístico, como por la calidad de la materia de que están hechos'.

El estado de abandono en que hoy se encuentran esos elementos, pagados por los ciudadanos, es deplorable. De los nueve módulos que componen el sistema de iluminación elegido, cuatro se encuentran arrinconados formando un montón de chatarra herrumbrosa; y los cinco restantes están inutilizados, con los cristales rotos y cubiertos de pinturas de los grafiteros.

Por lo que toca al estado actual de conservación en que se encuentra la capilla, el deterioro es evidente. La pintura de sus paredes se encuentra totalmente abandonada, recubierta, también, por las pintadas de los grafiteros. En la puerta principal la pintura está desteñida y desconchada por todas partes, quedando la madera sometida a la inclemencia del tiempo.

Todo el conjunto forma una imagen de auténtica ruina, expresión del pasotismo del equipo que gobernó Ribadeo en el mandato anterior. Un equipo que derrochó el dinero a manos llenas dejando exhausto al concejo, sin que por ningún lado se aprecien los resultados de las inversiones realizadas.

Y se supone que el abandono en el que se halla sumido este bello rincón de la villa desde el mandato del PSOE no se debe a la falta de dinero en las arcas del concejo, pues el dinero sobraba, como lo confirmaban las respuestas del entonces alcalde, Sr. Pérez Vacas, a las brillantes intervenciones del concejal del PP, Sr. Valín, cuando respondía con sorna a las preguntas de este en los plenos: ¿¿Será por dinero??.-

José Mª Rodríguez

Outros Artigos de José María.

Pregón festividade de As Cruces. A Ponte, 23/05/2010. Emilio Piñeiroa

Festividade de As cruces

A Ponte.

Pregón. Data: 23/05/2010

Boas tardes, grazas por estar aquí.

Fai un mes sonou o teléfono da miña casa a mediodía, oín unha voz que me resultaba coñecida, era a voz de Azucena, propoñíame facer o pregón da Festa da Ponte.

Non sabía que responder. A pesar de sentir agarimo por este lugar, tiña medo e responsabilidade ante este reto. Que lle ía decir ós veciños da Ponte que eles nos saiban?

Ante as miñas dúbidas, Azucena díxome que o pensara…que me volvería a chamar…e ben que o pensei…son tres as razóns polas que estou aquí:

1ª. Pola Virxe das Virtudes, Virxe con moitos devotos en toda A Mariña e Occidente Asturiano,... é unha responsabilidade pero o mesmo tempo unha honra.

2ª. Polos veciños da Ponte.

Cando veño aquí atópome como na miña casa, sei cando chego pero non sei cando marcho. As conversas con Anita, Manolo o Barbeiro, Encarna de Panta, Carmen do Cuco, Olga do Quinteiro, pero debo mencionar dunha forma especial a Rosa do Xirifo, polas moitas veces que a molestei e sigo molestando para que me deixe as chaves da capela... ó marcharme sempre me dí: ata que volvas outra vez ou volve cando queiras.

3ª. Porque mo pidíu Azucena, o seu pai é Pepe, membro da Comisión das Festas. Non lle podía dicir non, porque grazas a Pepe poiden localizar unhas pedras grandes na parroquia de Vidal e así facer un pequeno traballo sobre As Mámoas das Pallaregas.

E aquí estou, algo nervioso, pero vexo moitas caras coñecidas e iso dame tranquilidade porque sei que se teño algún erro saberédes perdoarme, ademáis teño o apoio desta Señora, A Virxe das Virtudes.

Dende neno oín falar de romarías, S. Andrés de Teixido, S. Cosme da Montaña, O Conforto..e por suposto da romaría da Ponte.

Se lles digo a verdade non lembro a miña 1ª visita A Ponte, si me acordo aló por 1990 cando pasei por aquí en bicicleta camiño de Santiago de Compostela.

É a partir de 1998, cando son destinado ó Instituto Gamallo Fierros de Ribadeo e entro en contacto coa Ponte e sobre todo a partir de 2004 cando xunto con 5 alumnos de 2º de ESO : Marta, Pedro, Jorge, Nelson e Marcos fixemos este pequeno Caderno de Investigación sobre A Ponte. Isto permitíume coñecer a D. José Ferreiro, o Sr. Cura, que me deu todo tipo de información e facilidades, colaborando escribindo o limiar deste libro.

Para explicar a Historia da Ponte, debemos estudiala dende 4 puntos de vista:

1º. A Ponte centro mariano, con moitos devotos e romeiros.

2º. A Ponte como xoia da arte, polas pinturas murais, ás veces pouco valoradas.

3º. A Ponte no Camiño Norte de Santiago, onde existíu un hospital para pobres e peregrinos baixo a advocación de S. Andrés.

4º. A Ponte é Historia. Aquí en 1809 veciños de 7 parroquias capitaneadas polo fidalgo de Sante, Don Melchor Díaz de la Rocha, venceron ás troppas de Napoleón na Guerra da Independencia.

Como poden ver o tema é amplio, levaríanos varias horas, pero non se preocupen, que vou tratar de ser breve.

En 1º lugar A Ponte é un centro mariano.

Esta ermida ou santuario coñécese dende moi antigo.

Pola documentación que dispoñemos a súa orixe data da 1ª metade do Século XV.

A fama de Virxe milagreira, o número de exvotos, as festas, as procesións marianas, as esmolas, as misas dan testemuña delo.

Unha mostra témola na pintura de 1606, é un naufraxio. Onde Domingo de Carranza e Aguiar, capitán de Infantería española, dálle as grazas á Virxe por salvalo no medio dunha gran tormenta.

Outra mostra desta devoción é a súa presenza hoxe aquí, así como os domingos na misa das 11.

Decateime desta devoción cando acompañando a un grupo de visitantes….. a uns gustáballes as pinturas, outros o entorno…

Pero unha señora quedouse mirando fixamente para a Imaxe da Virxe e fixo o seguinte comentario:

Mirade para a cara da Virxe:

¿non vos parece que transmite tranquilidade, sosiego, paz, amor...?

¿Que entendemos por amor?

Podíamos definilo como…, si é que ten definición...

“ O amor é o que todos buscamos na vida”

“ O amor fainos ver o mundo doutra forma”

“ O amor é unha maxia, é íntimo, é inmaterial é algo...inexplicable.

No meu nome e de tódolos presentes, se mo permiten, quixera neste día adicarlle á Virxe unhas verbas:

Canto á Virxe das Virtudes

Virxe das Virtudes                                                  Virxe das Virtudes

Reina e Señora                                                        a Virxe bela

eres nai divina                                                         os teus fillos da Ponte

tamén na Gloria.                                                     a tí che rezan.

Os anxos do Ceo                                                    Porque eres Patroa

a tí te aclaman,                                                       a “Patronciña”

por ser unha Virxe pura                                         ao ver a túa cara bela

e inmaculada.                                                        as penas quitas.

Aclámante no Ceo                                                Virxe das Virtudes

tamén na Ponte,                                                    a predilecta

porque eres a Patroa                                             á que os seus fillos choran

por excelencia.                                                     e contan as penas.

Patroa do teu pobo                                               Danos a paz

o teu pobiño                                                         quita as penas

onde te queremos todos                                       danos alegría

desde pequeniños.                                                porque tú eres Santa,

                                                                             Virxe María.

En 2º lugar temos que destacar as pinturas murais, unha xoia según os entendidos en arte.

Ata 1970 os muros estiveron cubertos dunha capa de cal, D. Xosé Ferreiro descubriunas por casualidade ó ver que no arco triunfal caía un anaco de cal e víase como un ollo, coa punta dunha navalla levantou un pouquiño máis e decatouse que alí había unhas pinturas. Deste achádego deu coñecemento ós seus superiores.

No ano 2000 recibiuse unha subvención para a súa restauración.

- Escenas da Infancia de Xesús.

Finais século XIV, principios do XV, pinturas góticas.

Autor descoñecido, escola de Mondoñedo

Natividade ?

Adoración dos Reis Magos (Epifanía)?

Matanza dos Inocentes

Fuxida a Exipto

- Arco triunfal gótico: (representación da Morte Triunfante)

dous dragóns, con motivos vexetais.

Home rico, luxosamente vestido, parece ofrecer un saco

cheo de moedas , manifesta a impotencia do home enfrontado ante a Morte.

Un esqueleto: a figura da Morte

O esqueleto parece presentar un corazón, un cadáver activo a pesar do seu estado de descomposición, os membros consumidos.

A frecha pode representar simbólicamente a peste.

Outra interpretación:

A representación da Morte, a disposición no interior da Igrexa:

A Morte, sitúase orientada ó Norte, o norte é o reino do demo, do frío.

Ó Sur, representa a vida, luz e divindade.

Pinturas con esceas da Vida de María.

Datan de 1516.

(Esta obra mandó hacer el Sr. Pedro Pardo de Aguiar, Señor del Coto de Samarugo a su costa se inició de nuestra Sra.. En el año 1516).

Asunción

Coroación de María

Descendemento da Cruz.

Por aquí tamén pasa O Camiño Norte de Santiago.

Son moitos os peregrinos que pasan e máis neste ano por ser Ano Santo ou Xacobeo.

A mediados do século XVI (1543) un coengo de Mondoñedo, nado en Ribadeo, Juan Marqués fundou un hospital para pobres e peregrinos, baixo a advocación de San Andrés, ós que había que darlles, sen paga algunha, casa, cama, luz e leña. Só podían dormir unha noite.

Sabemos que en 1834 unha gran riada levou dita casa e a capela de San Andrés coas súas imaxes, xunto co hospital.

Deste hospital hoxe sabemos un pouco máis polo traballo de investigación que fixo o historiador e amigo focense Xoán Ramón Fernández Pacios, no libro “ Hospitalidade e peregrinación. O Camiño do Norte na Mariña luguesa”.

Sobre o funcionamente deste hospital dinos:

“as sabas deben ser lavadas polo menos unha vez ao mes, lavado que debe ser máis frecuente si nelas tivera dormido algunha persoa con enfermidade contaxiosa” “ A palla que formaba o colchón ( non había Flex) debía de ser cambiada cada 3 meses.

Neste libro Xoán Ramón fai tamén un estudo doutros hospitais que había no Camiño Norte, S. Sebastián e S. Lázaro en Ribadeo, Lourenzá, Modoñedo, Vilalba...pero voulles ler unha curiosidade, que chama a atención porque so fai referencia a ela cando fala do Hospital da Ponte, leo:

“junto a las camas hay una necesaria que está frente a las camas y no tiene puerta ninguna, de suerte que si alguna persona va a ella, le ven los demás”.

¿Saben que é a necesaria?

É un inodoro, un retrete. Como vemos era o hospital máis moderno, porque estamos a falar de principios do século XVII.

Pero A Ponte tamén é Historia, a quen no lle sona A Romaxe das Cruces.

Foi en xaneiro (29 ) de 1809 cando veciños de 7 parroquia : Sante, Valboa, Vidal, Arante, Cubelas, Cedofeita e Ove, mandados polo fidalgo de Sante, Don Melchor Díaz de la Rocha, venceron ás tropas francesas de Napoleón dirixidas polo xeneral Fournier na Guerra da Independencia.

Mañá luns, como tódolos anos, conmemórase esta victoria cos pendóns e cruces das 7 parroquias, están invitados.

Precisamente o ano pasado celebrouse o Bicentenario, fíxose unha recreación con figurantes de A Coruña, O Bierzo, Asturias e Pontesampaio de Pontevedra. Como moitos recordarán houbo cañóns, cabalería e fogo, non real, senón de fogueo.

Deste acontecemento fíxose eco a TV, radio e prensa. Un diario publicou que o domingo presenciaran dita recreación preto de 2.000 persoas.

A Ponte podémola resumir en 3 verbas:

Relixiosidade - Arte e Historia

Como vexo a membros da Corporación Municipal, xa sei que estamos en crise, dende aquí pediría que estudasen a posibilidade de recuperar o Albergue de Peregrinos así como organizar visitas guiadas a esta capela. Moitas veces non é cuestión económica, senón vontade.

Chegamos ó 2010, aquí xuntos, festa na honra de Nosa Señora das Virtudes, ós actos relixiosos hai que engadir a música e o baile, e por suposto o bo xantar, onde veciños e visitantes formamos “ unha gran familia”.

Vou rematar, estou seguro que están esperando a actuación da Coral de Ribadeo, perdoen se me extendín moito. Remato con estas verbas:

Estamos de festa, tempo propicio.

A Ponte é un sono, un conto.

A Ponte é un conto que empeza hoxe.

As festas tamén.

Boas tardes, Moitas grazas. Felices festas.

Emilio Piñeiroa Lozano

Obras de Emilio Piñeiroa en Ribadeando.