ALCOA, UN PROBLEMA PARA A NOSA SAÚDE. Pablo Mosquera

ALCOA, UN PROBLEMA PARA A NOSA SAÚDE

Pablo Mosquera

A incertidume que vive a factoría de Alcoa afecta a todo o legado que deixa detrás súa, incluíndo a “balsa de barros vermellos”, un depósito onde teñen rematado durante cuatro décadas todos os residuos químicos e non químicos despois de limpar a bauxita para extraer alúmina. Esta alúmina introdúcese en cubas electrolíticas que a transforman en aluminio líquido que se leva ós fornos de fundición para crear aluminio primario.

O transporte destes lodos faise en camión por unha estrada local que acusa xa os anos de idas e vidas destes transportes e a súa carga. A zona está cuberta dunha capa de arxilla vermella que en días de vento soe expandirse por todo o lugar, contaminando as parcelas privadas a máis de ocasionar molestias nas mucosas. 

Agora, e en previsión dun aumento na produción, a idea é ampliar a balsa para aumentar o almacenamento. “Claro que hai auga nesa balsa de barros, pero é augua procedente da chuvia e de regatos que van a parar alí”. “Esa auga é bombeada a uns depósitos para ser tratada e enviada ó mar a través dun emisario”.

O comité de Alcoa San Cibrao ten informado de que a Consellería de Sanidade catalogou a balsa de barros vermellos (Depósito de barros rojos, DBR) dA Mariña como “residuo perigoso”, polo que agora urxe á compañía a facer inversións para su ampliación.

Nun comunicado, o comité insta a que, á espera do trámite medioambiental, Alcoa aprobe “de forma urxente” a inversión do proxecto de ampliación do DBR ate a cota de 104 metros, catro máis da actual. Esta solicitude do comité procura “comezar de inmediato coa contratación das empresas concesionarias da obra e o acopio de materiais e maquinaria”.

Asociación pola Defensa Ecoloxista de Galicia: “O complexo de San Cibrao é dos complexos químico-industriais máis contaminantes de Galiza e dos que maior pegada teñen sobre o clima polas emisións e os enormes consumos de enerxía que demanda. Consume máis de 3700 GWh/ano de electricidade, o que equivale aproximadamente ao 20% parte de todo o consumo eléctrico de Galiza, ao 65% do consumo eléctrico da provincia de Lugo, e ao total do consumo eléctrico das sete principais cidades galegas. Agora, perante a desaparición da súa principal fonte de enerxía, a central térmica das Pontes, e no marco da transición cara a unha economía descarbonizada, as necesidades enerxéticas de Alcoa terán que ser satisfeitas a partir de enerxías renovables, o cal volvería a condicionar por completo o deseño do futuro sistema enerxético galego e español. Cantos montes, chairas e vales máis teríamos que ocupar con parques eólicos e centrais hidroeléctricas para satisfacer o consumo inxente de enerxía de Alcoa?

No seu proceso de fabricación de alúmina e aluminio, emite compostos gasosos á atmosfera con efectos perniciosos sobre a saúde ambiental e humana, sendo unha das cinco industrias asentadas en Galiza que máis dióxido de carbono emite (1 098 000 tm CO2), entre outros contaminantes: CO 31 000 tm; SOx 3740 tm; NOx 165 tm; HF (fluoruros) 114 tm e 177 tm de partículas PM10, segundo o rexistro estatal PRTR1. Só na fabricación de aluminio emite á atmosfera: CO2 419000 tm; CO 20.600 tm, NOx 207 tm, SO2 3.630 tm, PFC 1,3 tm; Ni 130 kg; Flúor 111 tm , PM10 232 tm.

Non só os sindicatos deben loitar polos postos de traballo. Son ciudadanos residentes na área de influencia da contaminación industrial que verte Alcoa por tierra, mar e aire. Non teñen patente de corso para esixir présa no aumento das dimensións dunha balsa que ten ao menos dous graves problemas. Físico. A acumulación de barros que podan romper o continente e producir unha catástrofe non natural. Eu sempre poño como exemplo lembratorio o que pasou co camping de Biescas, que levaba tempo sendo un risco por esvaramento, anunciado sen o menor cambio para evitar o que sucedeu. Químico. Os compostos que verten ó medio ambiente a transformación da bauxita en alúmina e esta en aluminio.

Non logro aceptar que non se siga unha continuada vixiancia sobre o impacto do medio ambiente na saúde. A Asistencia Sanitaria é unha fonte inmensa de información epidemiolóxica. Pero a máis, os Departamentos que vixían a Saúde Pública dunha Comunidade e as súas comarcas, deben ter moi presente o efecto dos cambios medio ambientais nas enfermidades que se diagnostican e tamén nas causas de morte. Ese aumento do cancro de pulmón que por fin dará lugar a un programa de diagnóstico precoz, como se implantou ou de Próstata ou o de Colon. Aí está a resposta ás sospeitas sobre a relación entre enfermidades oncolóxicas e vertidos procedentes da factoría de ALCOA.

¿E que se pode facer desde a sociedade civil? Non só aqueles colectivos concienciados en defensa do dereito ó patrimonio ecolóxico. As asociacións cidadás deben instar ós Concellos a investigar e persoarse ante ALCOA e esixirlle una información continuada, pero tamén ante a Consellería de Sanidade da Xunta de Galicia, tanto ou máis que ese comité de empresa formado por sindicalistas ós que só parece importarlles o seu emprego e salario mentres disfrutan de privilexios e esquecen os vertidos industriais que se poden ver ou percibir en canto se sae das nosas casas. ¡A súa conduta resulta egoísta!

Pablo Mosquera Mata

 

Amando Suárez Couto, un renovador da imaxe. Celia Castro

    Adxunto un novo artigo de Celia Castro sobre Amando Suárez Couto, publicado na última revista de Croa. É accesible na ligazón anterior, e queda aquí en varios formatos.

    Texto web:

Amando Suárez Couto: un renouvador da imaxe

Celia Castro

1.Introdución:

No primeiro terzo do S. XX, houbo unha renouvación artística en Europa, que se estendéu tamén a España.

En Galicia concretamente unha xeneración de xoves artistas sería protagonista desto, en colaboración con movementos literarios. Revistas culturáis en España e América serían canles polos que a cultura e as novas ideias se transmitirían e propagarían. Fundaríanse sociedadades e asociacións culturáis, e os Centros Galegos sería auténticas arterias que aglutinarían aos artistas, e serían tamén lugares de acollida para eles e as súas familias nos momentos críticos. Castelao, Souto, Maside, Castro Gil, Camilo Díaz Baliño, Álvaro Cebreiro, Carlos Sobrino, e Amando Suárez Couto serán algúnhos dos nomes máis destacados.

Moitos deles pertencían ou estaban relacionados co Partido Galeguista, fundado en 1931 por Alfonso Daniel Rodríguez Castelao, dentro do cal había varias tendenzas, e eran fundadores ou cofundadores de revistas culturáis de vangarda, como Ronsel ou Céltiga ( editada en Bos Aires).

En contacto cos novos movementos artísticos europeos- especialmente en Alemania e Francia- moitos dos nosos artistas, algunhos deles residentes na capital de España, farán obras de gran calidade, que mostrarán a influencia destas vangardas.

No terreo da ilustración e o gravado isto é specialmente relevante, e nel destaca, xunto con Castelao, a figura do pintor ribadense Amando Suárez Couto, considerado pola crítica contemporánea un dos millores debuxantes europeos.

2.Amando Suárez Couto. A súa traxectoria. 

Lám. 1: Retrato de Suárez Couto. M. Fons. Debuxo a lápiz. Do libro El Arte Racial de Suárez Couto. Ed Ronsel. Lugo. 1925.

Amando Suárez Couto nacéu en Ribadeo o 4 de maio de 1894. Foi o maior dos seis fillos do matrimonio formado por Juan e Amadora. Nesta vila relizóu os seus primeiros estudos mostrando xa unha clara inclinación polo debuxo . Máis tarde os seus páis decidirían pasar os invernos en Madrid, sendo esto decisivo na súa formación. Alí asistíu ao colexio de los Santos Reyes, de orientación liberal, na liña da Institución libre de Enseñanza , baseada no krausismo. Matriculóuse na Escola de Artes e Industrias de Madrid, seguindo os consellos dos seus pais, que consideraban este centro, de orientación máis práctica, menos tradicional que a Escola de Bellas Artes de San Fernando, anclada nunhos principios máis clásicos. Alí tamén asistíu ao obradoiro do pintor Marceliano Santamaría.

Axina tomóu contacto cos importantes debuxantes e ilustradores do momento, como Manuel Bujados, Rafael Penagos ou Federico Ribas, que lle animaron a colaborar con diversas publicacións: La Esfera, Blanco y Negro, Por esos mundos, para as que faría debuxos. Tamén ilustróu novelas e contos de Saturnino Calleja, e fixo as suas primeiras incursións no mundo da publicidade, destacando os anuncios para a firma de perfumería Floralia.

É o seu un debuxo seguro, de trazo áxil e expresivo, de gran imaxinación e dinamismo, influenciado pola estética do momento, Modernismo, Art Decó….

Durante o verán trasládabase coa súa familia a Ribadeo, participando na vida local e tomando parte en diversas actividades. En 1913 fundóu con outros amigos ( Bustelo, Cuervo…) o Club Deportivo Ribadense, xermen do futuro Ribadeo F.C .Tamén desenrolaría unha importante faceta musical- que mantería ao longo de toda a súa vida- formando parte de rondallas nas que solía tocar o violín.

En 1921-ano no que fai varias ilustracións para o tomo de El naviero Más: Los Signos- no que tamen colabora ca portada Gregorio Vicente- emprendéu o seu primeiro viaxe a París- mais tarde (1924) faría outro- que lle servíu para tomar contacto coas vangardas artísticas europeas que confluían na capital de Francia, e tamén para enriquecer a súa obra, e decirse a mostrala ao público. Así, espuxo na capital de España, no Ateneo-1923- e no Centro de Galicia, participando tamén en mostras colectivas como a Terceira Exposición de Arte Galega (A Coruña -1923) e a do Ano Santo de 1926 (Santiago de Compostela) entre outras, e nas Galerías Layetanas de Barcelona.

Con todo, aínda que a súa arte é poderosamente imaxinativa, donde se ve un espirito máis xenuino é nos debuxos e cadros de tema galego que fai nesta época, e que seguirá facendo ao longo da súa vida.Trata temas populares da vida cotiá, paisaxes típicos, tipos do país, na liña de Castelao, de quen era amigo, esto e o seu contacto co galeguismo, fai que sexa considerado dentro dos Renovadores da arte galega, tendenza que agrupaba a unha serie de artistas ( Carlos Maside, Arturo Souto, Manuel Colmeiro, Alfonso.D. R, Castelao, Camilo Díaz Baliño…), que se baseaban nun forte sentimento de galeguidade, nutríndose tamén da arte de vangarda.

En 1925 Evaristo Correa Calderón publicóu en Lugo, na editorial Ronsel, El Arte Racial de Suárez Couto, con 16 reproduccións de cadros ao óleo e debuxos, no que fai unha semblanza do pintor, considerando que é o artista que millor plasma a alma galega. Entre as imaxes do libro está O mariñán do Eo, debuxo a plumiña que foi publicado por primeira vez en 1924, no número 4 da revista Ronsel. Nel representa a un xove mariñeiro de Ribadeo, na mariña lucense. Con poucos trazos consegue caracterizar ao personaxe, ao que representa con unha expresión concentrada, e a mirada perdida, ollando ao lonxe. Ao fondo a ría, na que se ve ao lonxe un chalano de vela latina.

Esta sintetización, sinxeleza de liñas e captación da fisonomía e carácter do personaxe será unha característica da súa obra durante toda a súa vida.

En 1927 colaboróu coa revista Céltiga, editada en Bos Aires, e co Almanaque Gallego dese mesmo ano⁽¹⁾,que reproduxo o seu óleo El cura de aldea- O crego-.

Lám. 2: O mariñán do Eo. Suárez Couto. Debuxo a plumiña. Revista Ronsel.Nº 4.p. 35.

Nestes tempos, o artista desenrolaba unha grande actividade, ás exposicións e publicacións en revistas súmanse as actividades de filantropía e colaboración social desenvolvidas principalmente en Ribadeo có seu irmán Carlos e outros amigos con inquedanzas: o coro Cantigas da Mariña, onde él mesmo tocaba a gaita, e deseñóu os traxes e os decorados axudado polo seu amigo Camilo Díaz Baliño; A Cabalgata de Reis, xunto con outros ribadenses como Gregorio Sanz ou Santiago Heydeck, co propósito fundamental de que os nenos con menos recursos recibiran agasallos. Suárez Couto colaboróu no deseño do vestiario e o atrezzo. En 1927 creóu, con Gregorio Sanz, Cisneros, Ponceliz, e outros, co asesoramento de Camilo Barcia Trelles, a Biblioteca Popular Circulante de Ribadeo- como moitas outras que se estaban a crear en España- para achegar así a lectura a todos os públicos.

Con Camilo Díaz Baliño compartiría en 1929 o encargo da Deputación de Lugo de facer uns cartéis para publicitar lugares da provincia. Suárez Couto fai o de Mondoñedo, mostrando unha vez máis as grandes dotes que tiña para a o debuxo, o deseño e a publicidade.

Lám.3: Cartel de Mondoñedo. Suárez-Couto .Tempera sobre cartón.1929.125,7x99,2cm.Museo Provincial de Lugo.

Trata o tema unha vista da estrada que conduce a Mondoñedo, que se ve ao fondo, facendo un acotamento do espazo, cun encadre case fotográfico tomado desde un punto de vista alto, centra así a ollada do espectador na estrada e no arbre que se ve no primeiro termo. A cor, con poucas sombras, feitas istas con pequenos trazos paralelos, está na liña dos modernos cartéis publicitarios, e tamén o tratamento da paisaxe con poucos elementos representativos. Mostra así Suárez Couto a súa habilidade para o deseño, habilidade que tendrá ocasión de mostrar ao longo da súa traxectoria.

En 1929 viaxóu de novo a París, tomando contacto coas vangardas artísticas. De alí viría contaxiado do que se estaba a facer na capital do Sena polos artistas de todo o mundo. Cubismo, surrealismo, expresionismo, influien na súa obra dando por resultado unha serie de cadros que exporá á súa volta en Madrid ( Xogadores de xadrez;Nena da guitarra; Caseta de Tiro;Mineiro), e sen embargo non gustan ao público madrileño, posiblemente por non ser comprendidos. Quizáis por isto abandona por un tempo a pintura, achegándose ao gravado. Entre as novas tendenzas da ilustración o gravado tiña un papel preferente, e dentro deste, a xilografía. Esto sucedía en todo o territorio nacional, e especialmente en Galicia. Era unha forma de achegamento a tempos pasados, e, os trazos ríxidos e claros na superficie da madeira eran moi propios para as imaxes dos libros. Así, en 1931, fixo as xilografías, en madeira de buxo, para o libro Ribadeo Antiguo escrito polo ribadense Francisco Lanza ( que emigraría ,a Arxentina ese mesmo ano) , e editado en Madrid coa axuda do seu irmán Carlos. Foi un proxecto financiado polos dous irmáns desinteresadamente. Dito libro é unha breve e documentada historia de Ribadeo, para a cal Amando fixo un gran traballo de búsqueda e investigación , relacionando cada ilustración co pasaxe histórico correspondente. Nos gravados que encabezan cada capítulo( 29), e os incipit ( iniciáis de comenzo de páxina), ilustracións do interior, e portada, o artista fai unhas imaxes claras, de liña rotunda, con sombreados feitos a base de pequenos trazos paralelos, e tendendo á bidimensionalidade, seguindo as liñas das xilografías medieváis.

Lám. 4: Ilustracións do libro Ribadeo Antigo. A.Suárez Couto Xilografía. Libro impreso en Madrid en 1931.

Nesta época montóu co seu irmán Luis unha granxa de polos na localidade madrileña de Vicálvaro, donde coñecéu ao doutor Julio Camino Galicia- irmán do poeta Luis Felipe e eminente psiquiatra-e á súa familia.E 1936 casóu con Margarita, filla maior do doutor. A Guerra Civil truncaría a súa vida e a súa carreira. Durante a contenda a súa granxa surteu de víveres a capital, polo que foi pechada tras gañar o bando franquista. Con todo mantivo aberta a fábrica ata 1945, producindo para consumo propio. En 1945 voltaría a Madrid, onde as condicións de vida eran difíciles, por iso tivo que sobrevivir dando clases particulares e facendo pequenos traballos artísticos. Traballaría no departamento publicitario da Metro Goldwin Mayer, facendo os cartéis publicitarios das súas películas, tarefa na que é encaixaba moi ben pola súa formación artística. O seu dominio da liña e a pureza da cor,intenso e sin apenas claroscuro, influirá na súa obra posterior, dándolle a ista un toque de modernidade. Esta actividade e a amizade co gravador galego Manuel Prieto Nespereira- con que compartía estudo- animóuno de novo a pintar e expoñer a súa obra. Así en 1945 exporía no Instituto Británico de Madrid e na sala Fortuni de Reus, participando tamén na mostra de Arte Taurina de Zaragoza Tamén ese mesmo ano enviou varias obras á Exposición Nacional de Bellas Artes: Dous cadros, Retrato de un músico, e Paisaje de la Mariña, e dous debuxos a plumiña: El médico y la muerte, e, Job.

Lám. 5: As tentacións de Xob. Amando Suárez Couto. Tinta sobre papel. 27x20cm. Colección particular. Fotografía tomada pola autora de copia do orixinal.

As tentacións de Xob é unha das plumiñas que realizóu entre 1920 e 1930. Esta técnica facilita a lixeireza do trazo que en Suárez Couto xa é por sí moi dinámico. É unha obra perta do simbolismo e chea de imaxinación, a sobrecarga de elementos e o horror vacui que presenta non lle restan encanto nin a fan escura. O corpo de Xob traza unha diagonal, que se contrapón coa que describe a figura do demo. Este, cun sorriso malévolo quitalle dramatismo á escea dándolle un sentido máis anecdótico. Veremos moitas veces na súa obra un detalle humorístico que atrae a atención do espectador dándolle vida á composición. O exacerbado detallismo e o emprego do claroscuro para resaltar os elementos máis relevantes fan desta plumiña un dos seus traballo máis representativos.

Esta estancia en Madrid sería para él especialmente fructífera, espoñendo en 1946 de forma individual na sala Macarrón de dita cidade, e facendo diversas actividades artísticas, entre elas traballos no campo da escenografía teatral. Destacan os decorados e deseño de traxes e atrezzo para unha obra baseada nos relatos de Calila e Dimna.

O seu gusto pola ilustración e o cartelismo reflictaranse tamén nos seus cadros ao óleo, nos que nunca se desprenderá deses contornos puros e esas formas gráciles tan de moda los anos trinta.

O retrato da sua dona Margarita Camino, unha obra chea de suavidade e delicadeza recordanos as modelos femininas de Penagos ou as mulleres estilizadas dos cartóns para tapices de Francisco de Goya.

Lám. 6: Margarita Camino. A. Suárez Couto. Óleo sobre lenzo. Colección particular.

É un retrato de unha gran elegancia, na liña dos pintores ingleses. O formato de tres cuartos suliña a esbeltez da modelo á que destaca sobre un fondo neutro, indefinido, coa ollada ensoñadora, perdida, nun punto que trascende ao cadro. O cromatismo, casi uniforme dalle unicidad e gracia ao conxunto.

En 1951 regresóu coa súa dona a Ribadeo, donde seguiu pintando e colaborando na vida cultural da vida, ata 1953 en que o falecimento de Margarita desencadeóulle unha profunda tristeza da que conseguíu repoñerse grazas a axuda dos seus parentes e amigos. Para animarse e sosterse económicamente comezóu a dar clases de debuxo no Instituto de Ribadeo e na Academia Santo Tomás de Aquino e volveu a pintar e a participar nas diversas actividades culturáis e de mecenácego, para él tan importantes.

Desta época son unha serie de cadros de paisaxes e escenas ribadenses. A miúdo repite temas tratados anteriormente, engadíndolles algún detalle novo, ou variando algo a composición. Amósanos un Ribadeo sereno, case bucólico, no que parece que a vida se detivo. Son cadros cheos de lirismo e sentimento, intemporáis, pero que tamén amosan a un artista de ollada sagaz e analítica. O tratamento da cor,intensa, brillante e as máis das veces uniforme pode ser reminiscencia do seu traballo na Metro Golwin Mayer, pero tamén pode ser a entrada nunha etapa serena e contemplativa, na que o entorno máis próximo lle serve de inspiración.

Pinta o que lle rodea, o entorno natural que ten perto, a ría, o mar, as rúas e a xente que transita por elas, mariñeiros, labregos, xente do pobo á que plasma con simpatía. Ás veces toma diferentes elementos da paisaxe, e combínaos á súa maneira, creando escearios que aínda que inspirados na realidade con responden exactamente a un lugar concreto.

Nestes anos participará en diversas actividades filantrópicas ribadenses:

En 1954 xunto con Carlos Álvarez e Fernández-Cid orgaizóu a Coral Polifónica Ribadense que se presentaría oficialmente nesta vila o 20 de xullo 1955. Participóu na creación da Biblioteca pública El Viejo Pancho, que se inauguróu oficialmente en 1957 e tamén deseñóu os espazos, o mobiliario, e pintóu in situ sobre táboa o enorme retrato do personaxe que lle da nome: El Viejo Pancho( D. José María Alonso y Trelles Jarén), ribadense de nacemento e groria nacional das letras en Uruguay.

Xunto co seu irmán Carlos, cara a 1958 creóu o grupo de gaiteiras Saudade, coñecido posteriormente como Meniñas da Saudade, que se presentaria en 1960, e que acadaría grandes éxitos nacionáis e internacionáis, ata a súa disolución en 1965. Á súa irmá Amadora seleccionóu ás pezas a interpretar, e compuxo ela mesma varias. Os traxes das intérpretes- moitos deles inspirados nos representados nas obras do pintor Dionisio Fierros- foron deseñados e confeccionados pola mesma Amadora e a súa sobriña Matilde García de Paredes. Todo elo, ademáis dos instrumentos musicáis, foi subvencionado polos irmáns Suárez Couto case íntegramente.

Tamén co seu irmán Carlos, e outros amigos creóu en 1962 a socidedade Amigos da Gaita Galega, para potenciar o folklore galego e a romeiría tradicional ao cercano monte de Santa Cruz. Neste monte decidiron levantar un monumento Ao Gaiteiro Galego, que lle encargaron ao escultor ourensán Antón Failde. Ata hoxe seguese a celebrar en agosto a romeiría de Santa Cruz (Xira) , na que se dan cita grupos folklóricos chegados de diversos lugares de Galicia.

Amando Suárez Couto falecéu en Ribadeo o 14 de outubro de 1981. Ata uns anos antes da súa morte seguiu pintando e debuxando con entusiasmo, deixando tras de sí un legado artístico e filantrópico que permanece, trascendendo no tempo.

3. Conclusión.

Con ese artigo quero render homenaxe ao artista Amando Suárez Couto, a quen tiven a honra de coñecer e de ter como profesor na Academia Santo Tomás de Aquino, de Ribadeo. Os seus dedos eran máxicos. Aínda que naquel tempo xa era un home de idade, baixo o seu lápiz xurdían toda serie de obxetos, paisaxes e figuras humanas cunha facilidade pasmosa. O seu trato cordial e a súa humildade fixeron del un dos nosos profesores máis queridos.

O tempo, que pon a cada un no seu lugar, fixo que nos fóramos enterando do seu papel na arte e na cultura galega. O primeiro terzo do S.XX, ata a Guerra Civil, foi un período de asimilación polos nosos artistas das correntes de vangarda trunfantes en Europa. Ademáis en campos nos que o debuxo e fundamental, como é o gravado e a ilustración, asistéuse a un auxe e a unha renouvación de formas como non voltaríamos a ver en España ata os anos 50. É importante coñecer o papel que xogaron estos autores na difusión e transformación da estética, que foi un punto de partida para as xeneracións posteriores. Ademáis a súa cercanía á terra, o seu amor polo cotián e polo entorno, foi, coa obra dos nosos literatos moi influinte na difusión e o coñecemento de Galicia.

4.Bibliografía:

- CASTRO FERNÁNDEZ, Celia.“Dos Pintores del Eo: Amando Suárez Couto y Benito Prieto Cosén”. En torno al Bimilenario del Eo (Coord J.MGómez Tabanera).( 2002) Foro Cultural del Noroeste. Oviedo.p.p. 611-618.

-CORREA CALDERÓN, Evaristo. El Arte Racial de Suárez Couto.(1925). Ed Ronsel. Lugo.

-PÉREZ RODRÍGUEZ, Mª.Antonia. “Amando Suárez Couto”Artistas Gallegos-Pintores- Regionalismo III. (1999). Nova Galicia Edicions-Vigo.p.p. 18-55.

1 Almanaque Galego foi unha publicación anual editada en Bos Aires entre 1898 e 1927. Maiormente o seu contido trataba sobre a cultura e a vida galegas. Os textos ían indistintamente en galego e castelán. As súas fotografías e ilustracións son obra maiormente de artistas galegos. Fernando álvarez de Sotomayor, Modesto Brocos, e Dionisio Fierros son algúns dos aristas cuxa obra aparece reproducida nas súas páxinas.^↩

En pdf:

 

    jpg:

PLENO DE MAYO EN RIBADEO. José María Rodríguez Díaz (2010)

    Un pleno este, o de 10 de maio de 2010, que aparece no blog Ribadeando con anterioridade como crónica en dúas partes, I e II.

Sábado, 15 de mayo de 2010

PLENO DE MAYO EN RIBADEO

• Publicado por jmrd_ribadeo a las 15:21

Escaso el número de público asistente. Unas 15 personas. Como suele ser habitual, se comienza la sesión con el equipo de megafonía, si se le puede llamar así, apagado. Subsanado el olvido, demostrativo de la poca consideración que el público goza en la estima de los concejales, dan comienzo las sesiones de un pleno que será modelo de orden y serenidad donde los haya, comparado con lo que suele ser habitual.

Se aprueba sin discusión el acta del pleno anterior, con unas matizaciones del concejal de URPI, el Sr. Rivas. El punto siguiente, relativo a las resoluciones de la alcaldía, transcurre con muy pocas intervenciones, sin nada especial que reseñar, pues las preguntas al equipo de gobierno fueron muy pocas, algunas sobre la sanción impuesta a un pub y por la jornada parcial de un trabajador social.

El punto siguiente, sobre dos licencias de primera ocupación, fue aprobado por unanimidad.

De las alegaciones hechas al Plan de Ordenación del Litoral (POL), materia del punto tercero que se aprobó por unanimidad, el público no se enteró de nada pues no se hizo referencia alguna a ellas. No sólo carecieron de la delicadeza de informar con anterioridad a los vecinos de Ribadeo sobre este aspecto fundamental del urbanismo, que afecta a muchos vecinos, (salvo el esfuerzo hecho por UPRI que dio charlas informativas en las zonas afectadas por este Plan), sino que ni siquiera en el pleno se dignaron explicar al público, ni el contenido del Plan ni las alegaciones hechas por el concejo en nombre de los ciudadanos. Esta es la fiel expresión del peso que tienen los vecinos en las decisiones de sus representantes.

El quinto punto sobre la aprobación de las bases para la solicitud de ayudas para las Áreas de Rehabilitación Integral de Ribadeo y de Rinlo, facilitando el acceso a las ayudas a obras de menor cuantía, fue aprobado por unanimidad.

Sobre la aprobación del Convenio de colaboración en la gestión comercial del polígono industrial, entre el concejo y SEPES, lo que constituía el punto sexto de la convocatoria, hubo varias intervenciones, como la del Sr. Rivas que anunció su abstención por oponerse a la asunción de unas competencias de conservación sin presupuesto económico. O la del PP que sugirió al equipo de gobierno que se aprovechara a la Agencia de Desarrollo Local para este fin.

El punto siguiente, sobre la aprobación definitiva de la modificación del Reglamento del Hospital-Asilo de Ribadeo fue aprobado con los siete votos a favor del PP y del PSOE y la abstención del BNG y de UPRI. Una grave injusticia que se comete con esta aprobación poniendo en pie de igualdad en su derecho de ingreso en esta institución a los emigrantes retornados con los residentes en la localidad. La injusticia está, en mi opinión, en que no debe tener el mismo derecho una persona que se pasó ciertos años de su vida en el extranjero, desvinculada del concejo, que otra que durante toda su vida residiendo en Ribadeo contribuyó con sus impuestos al sostenimiento de la mencionada institución. Sería curioso saber qué circunstancias movieron al PP a proponer esta modificación.

El punto octavo, sobre la adjudicación de las obras de acondicionamiento de la carretera urbana que va desde la rotonda de Piñeira a la de la Vilavella, transferida por Fomento al concejo, que goza de un presupuesto muy importante, dio origen a varias intervenciones que, finalmente, acordaron que quedara su tratamiento para un futuro pleno. Su adjudicación a Aguagest, frente a otras empresas señeras en la ejecución de obras públicas, fue puesta en duda por varios grupos, principalmente por el PSOE que calificó esta adjudicación como de “un traje a la medida” y que, ante la ausencia del apoyo de los técnicos jurídicos, reclamó un estudio más profundo del tema antes de su aprobación, llegando incluso a insinuar la existencia de una posible y grave prevaricación por considerar que esta empresa pudiera cobrar por duplicado algunos contenidos de la obra que viene obligada a ejecutar por su contrato con el concejo. Una muy grave sospecha, sin tener en cuenta que es precisamente ese grupo político quien se distingue por ver la paja en el ojo ajeno, ignorando la viga en el propio.

El punto noveno, sobre la desafección y permuta de un camino en A Ponte (Arante), fue aprobado por unanimidad. En el punto siguiente se trataron diversas mociones presentadas por los grupos políticos. Una del PSOE, sobre la TV, que fue tachada por todos de extemporánea por haber sido presentada antes del cambio. Otra de UPRI sobre el cobro irregular de los recibos del consumo eléctrico. Y otra del PP sobre una mejor atención al puerto comercial por parte de Fomento. Finalmente, otra de UPRI, sobre el expediente abierto a la trabajadora del piso tutelado de mayores, en la que pedía su retirada. Fue aprobada en los términos de solicitud al alcalde.

El pleno continuó con el espacio de Ruegos y Pregunas, al que no hago referencia por no poder asistir.

José Mª Rodríguez

Outros Artigos de José María.

A Pancha… non é unha moeda local. Iván Rodríguez Lombardero

 A Pancha… non é unha moeda local. Iván Rodríguez Lombardero

    O novo goberno municipal ribadense do PP mantén a iniciativa das panchas de fomento do consumo no comercio local. En resumo, dannos desde 40 a 400 panchas pagando de 30 a 300 euros o Concello paga por nós ós comercios os 10 a 100 euros restantes. Antes de comezar, cómpre lembrar que se trata dunha subvención que será comunicada á Axencia Tributaria e aparecerá nos nosos datos fiscais, e que nos obrigará a presentar a declaración do IRPF. Ollo que no caso de persoas antes non obrigadas -por ter só un pagador- pode obrigalas a pagar centos de euros: cada quen que revise e teña en conta a súa situación.

    Non serei eu quen se opoña a favorecer o comercio local fronte á forza que semella imparable do comercio telemático e as grandes superficies. Manter vivo o tecido comercial da nosa vila é un obxectivo loable e necesario. Porén, paréceme axeitado reflexionar sobre o tema, xa que pódensenos ocurrir diferentes xeitos de axudar ó pequeño comercio pola parte dos gastos (reducir a tarifa da auga, a taxa do lixo, traballar pola rebaixa dos alugueres de baixos comerciais…) e debemos ser conscientes do que estamos a facer cando optamos a subirlles os ingresos a través das panchas.

    Por unha banda, estamos a subvencionar o consumo de calquera tipo de cousas, tanto necesarias coma innecesarias, cos cartos de todas. Nun momento de crise planetaria debida ó exceso de produción e consumo, unha administración pública debera ter xa posto o chip da moderación, de garantir o preciso para todas sen incentivar o consumismo como forma -errada- de satisfacer o que tantas veces son teimas do noso espíritu.

    Pola outra, imos repartir cartos a quen xa temos cartos -e a darlle máis (ate 100€) a quen máis poida gastar- cos cartos de todas: os cartos públivos son de quen xa ten cartos e tamén de quen non ten nada e apenas chega a fin de mes co básico. Nun Ribadeo no que aínda vemos de xeito habitual persoas pedindo e mesmo durmindo nas rúas, destinar cartos para que quen temos abondo gastemos con máis alegría non sensibiliza nin fomenta a xustiza social e a solidariedade.

    En terceiro lugar, facelo a través dun peto dixital supón que as persoas que non dispoñan dun teléfono con acceso a internet e as que carezan dos coñecementos precisos non terán acceso á subvención. Hai moitas ribadenses sen esas capacidades e pese a que desde o Concello se artelle un xeito alternativo, parece claro que os beneficios dos cartos de todas non chegarán efectivamente e coa mesma facilidade a toda a veciñanza.

    Finalmente, é claro que os produtos consumidos na súa meirande parte virán de fóra, polo que non estamos aproveitando para fomentar a actividade local nos sectores primario nin da transformación, cuxo desenvolvemento precisa tanto ou máis o apoio institucional na nosa comarca. É de agradecer que as administracións traballen para favorecer o local nun marco de desglobalización como o que asistimos. Tan importante é que este traballo a debera ser unha liña estratéxica transversal a todos os sectores, non só o comercio e a hostalería. Existen xa disposicións legais que permiten favorecer ás iniciativas locais nos concursos públicos, xa sexa de contratas de limpeza, de xestión de residuos, de atención nas residencias de maiores, do abastecemento de auga, de adquisición de alimentos e mobiliario… Cómpre animar por ilo a Ribadeo e ós concellos da comarca a implementar criterios ambientais e sociais nos concursos e procesos de selección que favorezan ás cooperativas e pemes locais evitando a fuga do seu orzamento (millóns de euros dos nosos impostos) da comarca.

    Remato coa cuestión etimolóxica, porque chamar moeda local a unha subvención ó consumo pode levar a confusión, subestimando a potencia das auténticas moedas locais. Pero mellor que facer aquí unha tediosa explicación sobre que son e que non son, vou recomendar á lectora que busque en internet (si, de novo a brecha dixital) a película “El Milagro de Worgl” (2018) -recentemente dobrada ó castelán por un grupo de usuarias da moeda alternativa G1- que ilustra ben o auténtico potencial das moedas locais na loita contra a pobreza e na promoción da actividade económica dun xeito integral, especialmente en tempos de crise.

CUANDO ALGO VA MAL. José María Rodríguez Díaz (2009)

    Os números, vistos dende hoxe, parecen irrisorios. Daquela, non o eran. Tamén cambiaron cousas como o endebedamento de Ribadeo, que no último exercicio completo tiña virtualmente desaparecido, ou o número de parados, rebaixado á metade...

Jueves, 31 de diciembre de 2009

CUANDO ALGO VA MAL

• Publicado por jmrd_ribadeo a las 10:38

El déficit del Estado alcanza ya los 72 000 millones de euros. El saldo de las Comunidades Autónomas es negativo; el de la Comunidad Gallega supera los 4 000 millones de deuda. Los Concejos todos están gravemente endeudados; el de Ribadeo, con menos de 10 000 habitantes, parece que lo está en más de 5 millones de euros. La mayoría de la sociedad española está hundida en una crisis profunda bajo el peso de los créditos a los que no puede hacer frente, la caída del consumo y con cinco millones de parados viviendo a costa del Estado.

Hasta hace poco tiempo abundaba el dinero. Hasta se derrochaba y se tiraba a manos llenas como se hizo con aquellos 400 euros de Zapatero o las bombillas de Sebastián, expresión de sus actitudes derrochadoras. Había demasiada alegría. ¿Quién es el insensato que administra así su casa? Cada uno procura no gastar más de lo que ingresa para disfrutar de cierta solidez y poder hacer frente a los imprevistos.

No hace falta tener un master en economía para saber que una sólida situación económica no se obtiene derrochando el dinero en subvenciones sino en fomentar el trabajo para que todos produzcan y vivan del producto de sus esfuerzos. Pero los políticos, entretenidos en otras veleidades, no hablan de esto. Nadie reflexiona sobre esta crítica situación. Siguen derrochando el dinero y así hipotecan el futuro de nuestros hijos. La Xunta de Galicia no renuncia a sus nóminas extra, ni cesa de invertir en el Gayás. El gobierno de la nación sigue prodigando subvenciones en vez de reducir gastos y proclamando un Estado de pleno empleo en el que los brotes verdes ya están a la vista. Nuestro gobierno local de Ribadeo sigue gastando dinero en actuaciones infantiles confiando en que otro vendrá detrás que cargue con el mochuelo de la deuda.

¿Cómo se ha podido pasar en tan poco tiempo de una economía tan boyante al estado de miseria en el que estamos hundidos? ¿Cómo salir de esta situación? ¿Qué medidas se toman? Porque de nada valen las optimistas promesas y las acostumbradas falsas profecías que se oyen todos los días de que estamos empezando a salir de la crisis. Un poco más en esta situación y estaremos a un paso de la quiebra del Estado.

Los pronósticos para el nuevo año no son nada halagüeños. Seguiremos soportando la crisis, la gresca de los políticos y las falsas promesas de ZP, sin que los brotes verdes aparezcan por ningún lado. Aumentarán las crispaciones y las tensiones entre las fuerzas políticas por las ya próximas elecciones nacionales y municipales. Empezarán las acusaciones y zancadillas. Lo que menos les importa ahora es la situación de los ciudadanos. Lo que importa es alcanzar el poder.

Cuando la esperanza no ilumina el futuro y la vida se ve de color negro es necesario más que nunca reavivar la ilusión y nuestros deseos de superación. Por eso, a todos deseo que el Año 2010 les llene de ilusión y esperanza en un futuro mejor.-

José Mª Rodríguez

Outros Artigos de José María.

LA SUBIDA DE IMPUESTOS QUE SE AVECINA EN EL CONCEJO DE RIBADEO. José María Rodríguez Díaz (2009)

    Un tema recorrente nas entradas da economía. Un tema sempre visto por José María como un aumento de prezos ó estilo empresa privada ou un vivir por riba das necesidades e non como unha resposta necesaria á inflación. 

Viernes, 28 de agosto de 2009

LA SUBIDA DE IMPUESTOS QUE SE AVECINA EN EL CONCEJO DE RIBADEO

• Publicado por jmrd_ribadeo a las 16:46

Todos somos conscientes de la profundidad de la crisis porque, unos más que otros, todos la estamos padeciendo en nuestros bolsillos. Poder llegar a final de mes, después de hacer malabarismos con el dinero, es para muchos un reto difícil de alcanzar.

Pero también es verdad que la crisis no afecta sólo a las familias, aunque son las que más la padecen, sino también a las mismas administraciones, gravemente afectadas por la carencia de ingresos para hacer frente a la acumulación de servicios que desde hace años se echaron sobre los hombros para mejor servir a los ciudadanos. Y entre las administraciones afectadas está nuestra propia administración local de Ribadeo que lleva años en números rojos.

Pero las actitudes y reacciones que se adoptan ante la crisis son muy diferentes en unos y otros. Mientras los ciudadanos ajustan con rigor sus hábitos de consumo a los disminuidos ingresos que perciben, nuestro concejo sigue con los mismos hábitos de gasto y derroche, heredados de aquellos pasados tiempos de bonanza, en los que acuñaron aquella famosa frase “¿será por dinero?”, como si nada pasara. A imitación del gobierno central el concejo de Ribadeo, incapaz de reconsiderar su postura ante esta crisis sigue hundiéndose cada vez más en la bancarrota, esperando echar mano de los contribuyentes para que le saquen las castañas del fuego. En vez de optar por una política seria y drástica para sanear la situación, disminuyendo las inversiones y gastos eliminado todos los innecesarios, que no son pocos, elige el camino de aumentar gastos en personal y, como consecuencia, aumentar los impuestos a las familias que ya se encuentran al borde la resistencia.

La última serie de responsables de la administración local ribadense ha demostrado carecer del sentido común que acompaña al resto de los ciudadanos. Mientras estos tratan de aprovechar los tiempos de bonanza para ahorrar y poder hacer frente a la crisis, ellos, uno tras otro, administraron los tiempos de las vacas gordas gastando el dinero a raudales, con inversiones superfluas e innecesarias, dejando exhausto al concejo para poder hacer frente a los gastos en los tiempos de las vacas flacas.

No me considero la persona indicada para aconsejar al gobierno local sobre la forma de administrar los recursos, ni tampoco figura esa responsabilidad entre mis obligaciones. Pero entre los derechos y obligaciones que tengo como contribuyente figura la de poder exigirle al alcalde un cambio radical de actitudes.

Por eso, frente a las manifestaciones hechas recientemente en los medios por la Intervención municipal y asumidos por el alcalde, en las que se afirma que es imprescindible una subida de impuestos y tasas para corregir el desfase presupuestario, manifiesto y afirmo que hay otros caminos posibles, más sensatos y respetuosos con los contribuyentes, para sanear la economía municipal y hacer frente a esta situación.

No se trata sólo de optimizar los servicios, como reconoce el alcalde, cosa que se da por supuesto, sino sobre todo de racionalizarlos y administrarlos con eficacia, controlando el correcto funcionamiento de los medios de que dispone y suprimiendo los gastos y servicios innecesarios.

Es urgente frenar el derroche de gastos incontrolados: control del uso de la maquinaria municipal, rendimiento de personal, congelación temporal de determinados salarios exagerados, supresión de las innecesarias aportaciones a los partidos políticos, eliminación de contrataciones innecesarias de personal y de gabinetes de imagen, mayor diligencia en la recaudación y corrección de toda una serie de libertades administrativas que se tomaron en los últimos años. La supresión de todo este derroche de gastos innecesarios sería suficiente para sanear el concejo y hacer frente a los gastos sin subir los impuestos y sin que los servicios esenciales sufran merma en su eficacia. Pero el alcalde parece que no está por la labor y sigue adelante con nuevas contrataciones como si nada hubiera pasado. Y a este paso, en el término de diez años, este concejo de 10 000 habitantes habrá de soportar una nómina de 200 trabajadores.

Sirvan para ilustrar lo que digo, a modo de ejemplo, dos casos que observé desde la ventana de mi domicilio. Hace dos meses que fueron reparados los baches de la carretera del Faro, sin sanear previamente la calzada con la limpieza de las cunetas. Y hoy, dos meses después, ya se está levantando de nuevo la carretera. La aguja del reloj de sol del Cargadoiro, que llevaba años doblada por los gamberros de siempre, ayudados por sus padres, fue restituida hace días por otra igual, sin reforzar, sin tener en cuenta que iba a sufrir el mismo destino que la anterior. Al día siguiente ya volvía a estar doblada; y así sigue. He ahí dos simples ejemplos de cómo se tira el dinero y se despilfarran los recursos. Importa hacer menos cosas, pero hacerlas bien y dejarse de talleres de risoterapia, gimnasia de mantenimiento y otras tonterías con las que pasan el tiempo. O como el programa “Xantar sobre rodas”, del que algunos, que disponen de abundantes recursos económicos, se están aprovechando a costa de nuestros impuestos.

Tomen los alcaldes ejemplo de los ciudadanos. ¿Cómo reaccionan los ciudadanos ante la crisis? Reduciendo los gastos. Aplíquense, pues, la lección y dejen a los ciudadanos en paz que bastante tienen con intentar sobrevivir. Pero a mi me ocurre lo mismo que le pasaba al ama y a la sobrina de D. Quijote con sus infructuosos esfuerzos para disuadirle de volver a las andadas; que todo era predicar en desierto y majar en hierro frío. Prepárense, pues, los ribadenses, tan pacientes ellos, para rascarse los bolsillos y sacarle las castañas del fuego al alcalde.-

José Mª Rodríguez

Outros Artigos de José María.

Vir mexar a Ribadeo

Vir mexar a Ribadeo

     Se estou a escribir isto é porque a festa do Ribadeo Indiano, a 'festa dos indianos', é un éxito. Un éxito sen paliativos, ollable claramente ó conseguir o obxectivo para o que foi creada: atraer xente a Ribadeo para beneficio de hostalería e comercio. Non sei se a finalidade, con esas ou outras palabras, está escrita nalgún lugar, pero coido que non fai falta, e que hai un consenso sobre o tema. Tres autobuses cargados de 'indianos' desembarcando o domingo ás 11 da mañá diante do instituto non deixa de ser un feito máis que dá testemuña a ese éxito, como o é o atopar nunha ateigada terraza de preto de vinte mesas que as caras coñecidas cínguense a unha única táboa, e non precisamente a máis ateigada delas. Ou, o que pode que me chamara máis a atención e dá pé ó título, unha fileira de mulleres para entrar ó baño dun local de hostalería, mesmo antes de que se encheran as mesas. Si, fileira que nalgún momento andaba pola decea. Todas, gastando tempo da súa visita a Ribadeo na cola, máis ou menos ataviadas de época, e con abonda probabilidade, algunha non consumidora. Fago este último apuntamento porque hai que lembrar o que estamos a falar dunha festa pro consumo, e o éxito citado ó comezo pode verse matizado de moitos xeitos se comezamos a poñer en claro o gasto por persoa, o 'rendemento' que se pretendería desas visitas por parte dos organizadores, unha vez a xente en Ribadeo, etc. A máis da infraestrutura que pode ofrecer Ribadeo, unha vez amosada a capacidade de organización de atraccións para o evento.

    A temperie acompañou: a temperatura foi tropical. Mesmo as flores que se poden observar nalgúns tellados pareceron querer contribuír ó ambiente festivo. E así, diría que este Ribadeo indiano 2023 ten -recibimos- máis xente que os anteriores, nunha espiral ascendente que si terá que ter fin polo límite que supón a capacidade de acollida de Ribadeo. Ó tempo, diría que a implicación dos propios ribadenses foi menor, aínda orgullosos da montaxe desta festa tan exitosa á par de glamourosa. Isto pódese traducir -ou ser unha indicación do por que- nunha baixada do glamour (de novo esta palabra, para entendérmonos, e non liala con 'custe', 'remate', 'beleza' e semellantes) que se puido observar nos vestidos. Máis aínda, no non 'poñerse en situación' da xente ataviada de indianos: o hábito (traxe) non fai ó monxe se do uso dun só día se trata e non do hábito (costume) como vivencia dunha festa que se pretende diferente, característica, e non un baile de disfraces. Non se trata só de disfrazarse, como tampouco se trata só de vir mexar.

    Os emigrantes pobres? Eses non entran na festa.

IMPUESTOS MUNICIPALES. José María Rodríguez Díaz (2008)

    A modo de segunda parte do comentario do pleno da semana anterior, José María volve coa análise da suba de impostos mnicipais.

Sábado, 29 de noviembre de 2008

IMPUESTOS MUNICIPALES

• Publicado por jmrd_ribadeo a las 11:55

Ante esta crisis en la que estamos inmersos, todo el mundo esperaba la congelación de los impuestos municipales; pero el gobierno local de Ribadeo acordó incrementar en un 4,5 % las tasas y precios públicos para el próximo año.

¿Es mucho o es poco? Algo de todo. Porque tiene mucho de abuso y poco de respeto a los vecinos. Y justifican esta subida diciendo que es “un ejercicio de responsabilidad dado el déficit existente en las arcas municipales”.

Esta decisión, acordada en un Pleno que no abordó para nada la contención y la congelación del gasto en la gestión, como era de esperar ante esta crisis, al igual que hacen en otros concejos, nos lleva a plantearnos una pregunta: De acuerdo, el concejo está sin dinero, pero, ¿por qué? ¿Quién lo gastó? ¿Quién es el responsable de esta situación? ¿Son los alcaldes, dedicados a derrochar con demasiada alegría los fondos municipales, o son los vecinos?

A lo largo de estos últimos años hemos asistido a una dinámica de continuo derroche en el gasto municipal, en actuaciones tales como las excesivas subidas salariales de algunos a través de un nefasto convenio, los numerosos viajes de placer, los gastos ocasionados en la promoción de la imagen política, una política de gasto excesivo en personal, las innumerables actuaciones superfluas en talleres y obradoiros, en actos culturales, deportivos y de ocio, el incontrolado consumo energético, las caprichosas exenciones a algunos en el pago de tasas que parece que también abundaron y muchas otras actuaciones a las que se dedica el concejo, como si fuera una ONG. La frivolidad con la que los responsables de la gestión municipal acometen estas y otras actuaciones son las que provocan esta angustiosa situación del Concejo, situación que ahora pretenden repercutir en los vecinos haciéndoles pagar coactivamente mayores impuestos.

Lo sensato ante una crisis de gran calado como es la actual sería que se adoptaran medidas de austeridad. ¿Y qué medidas de austeridad ha adoptado el concejo? ¿Es que no hay otra forma más austera de gestionarlo? En tiempos no muy lejanos, que muchos aún recordamos, la función de los concejos se reducía a garantizar a la comunidad ciertos servicios esenciales, como eran los de agua, luz pública, limpieza y conservación de viales y calles, vigilancia del orden, ordenación del tráfico, recogida de la basura y poco más. Hoy, sin embargo, se encuentran embarcados en una creciente espiral de múltiples actividades, de las que antes se ocupaban otros entes y organismos.

Y aunque aplaudimos todas aquellas actuaciones que impliquen bienestar para los vecinos, creemos que lo sensato y lo justo en estos graves momentos de crisis es solucionar el problema del desequilibrado balance municipal siguiendo el camino de la austeridad. Reducir los gastos hasta conseguir el equilibrio necesario en las cuentas municipales, sin hacerlo repercutir en los vecinos que no son los responsables de esta mala gestión. ¿Cómo? Con mayor ahorro en gastos corrientes, en gasto energético, en actos culturales, en viajes de lujo, en la congelación de contrataciones de personal, en la contención de sueldos, dietas, comisiones y asignaciones, en el uso de los teléfonos y en tantos otros excesos que a diario se hacen. En una palabra, en apretarse el cinturón, como tiene que hacer todo el mundo.

¿Y qué hicieron los grupos de la oposición ante esta decisión del gobierno? Con la sensata oposición de UPRI, a la que se sumaron los votos del PSOE, el mayor responsable del déficit municipal, el PP no dudó en apoyar ardientemente esta subida, argumentando lo poco que suponía para cada familia y lo mucho que significaba para las arcas municipales. A pesar de que las matemáticas y la lógica son ciencias cercanas, el portavoz del PP no comprende que el mismo argumento que utiliza para justificar la subida, sirve también para defender lo contrario; es decir, que la maltrecha economía de las familias afectadas por esta crisis se sostiene gracias a los pequeños ahorros que hacen todos los días, uno de los cuales sería el ahorro en la subida de impuestos.

Y no es que uno no sea consciente del problema que la falta de recursos representa para la actividad del concejo. Pero lo que no se comprende es que se pretenda cargar ahora sobre los hombros de los vecinos las consecuencias de una gestión manirrota. Va siendo hora de que se ponga freno a esta espiral derrochadora.

¿Y qué piensan los vecinos de esta subida? Los tiempos de la rebelión irmandiña, de aquellos hombres explotados por la poderosa nobleza, quedan ya muy lejanos. Los resortes del engaño y de la seducción soy hoy mucho más refinados y sutiles de lo que eran entonces. Y así el pueblo calla y soporta sumiso cada vez mayores impuestos, mientras sueña con la utopía de un mundo mejor, pues, como le decía Sancho a su amo, “el sueño es alivio de las miserias de los que las tienen despiertos”.-

José Mª Rodríguez

Outros Artigos de José María.

EL PLENO DE LOS IMPUESTOS. José María Rodríguez Díaz (2008)

    Algún comentario máis no blog, precisamente a raíz das notas de José María. Como nota cuiosa, algo que 15 anos despois está onde estaba, o tratamento e recuperación da antiga vía do ferrocarril mineiro, a liña da 'chocolateira', Ribadeo-Vilaoudriz.

Viernes, 21 de noviembre de 2008

EL PLENO DE LOS IMPUESTOS

• Publicado por jmrd_ribadeo a las 17:16

Un Pleno muy prolongado, no tanto por la dificultad de los temas a debatir, previamente tratados y consensuados casi todos en la Comisión Informativa, cuanto por el extenso número de materias que se incluían en el orden del día. Y si bien es verdad que fueron despachados con brevedad, salvo el dedicado a las tasas e impuestos, la sesión superó las tres horas de duración.

Sin nada que objetar a la aprobación de las actas de Plenos anteriores, se pasó al punto siguiente relativo a las Resoluciones dictadas por la Alcaldía durante los meses de septiembre y octubre. En este punto, el portavoz de UPRI, como es ya en él habitual, formuló muchas preguntas solicitando aclaraciones sobre los gastos realizados.

Aprobado el nombramiento de los concejales designados para representar al Concejo en los Centros Escolares, tema ya previamente pactado, se pasó al siguiente punto relativo al homenaje a don Leopoldo Calvo Sotelo y Bustelo, que quedó aprobado por unanimidad, sin precisar los detalles que quedaron pospuestos pendientes de acordar con su familia.

Siguiendo con los puntos del orden del día se acordó por unanimidad la incorporación del Concejo a la Asociación “Villas Marineras” y se acordó, asimismo, retomar la forma anterior de tratar la redacción de las actas de los Plenos, manteniendo las grabaciones. Por unanimidad acordaron, también, adherirse a la Carta Europea sobre la igualdad entre mujeres y hombres en la vida local.

Y se llegó así al punto fuerte de este Pleno: la modificación de las Ordenanzas Fiscales para el año 2009. Es decir, la subida de los impuestos, tasas y precios públicos. Un punto este en el que se fueron sucediendo diversas intervenciones de los distintos portavoces de los grupos políticos, defendiendo cada uno sus posiciones. El Sr. Rivas manifestó la negativa de su grupo a la subida de los impuestos en atención a los efectos negativos que va a producir en las familias la grave crisis que se avecina. En términos similares se manifestó el portavoz del PSOE que criticó que se eligiera para fijarlo el mes en el que el IPC era más alto; una extraña postura para quien se distinguió por una política de prodigalidad en su mandato. El portavoz del PP, Sr. Rodríguez Andina, apartándose de la línea que su partido siguió en otros concejos, apoyó y defendió la propuesta del alcalde, argumentando lo poco que esta subida implicaba para las economías familiares y lo mucho que representaba para el Concejo. Un argumento, pensamos, válido, asimismo, para sostener lo contrario; pues es evidente que el equilibrio que muchas familias tienen que hacer para llegar a fin de mes se basa, también, en la suma de muchos pequeños ahorros. Y así con los cinco votos de UPRI y del PSOE en contra y los ocho a favor del PP y del BNG se confirmaron nuestros temores y sucedió lo que nos temíamos: se aprobó la propuesta de subir los impuestos un 4,5% para el próximo año.

¿Es mucho o es poco? Creemos que es mucha cara y poco respeto a los vecinos. Porque, ¿quién es el responsable del estado económico en que se hallan sumidas las arcas municipales? ¿Son los alcaldes, que en los últimos años gobernaron gastando con demasiada alegría los dineros de las arcas municipales, o son los vecinos? Durante los últimos años se emplearon a fondo gastando alegremente el dinero aportado por los vecinos: excesivas retribuciones, viajes de placer, actuaciones para promocionar la imagen política, descontrol en el consumo energético, contrataciones innecesarias de personal, programación abusiva de actos culturales o deportivos que deben permanecer en el ámbito de lo privado, indultos en el pago de impuestos, gastos superfluos en servicios innecesarios, etc. etc.; y ahora tratan de pasar la pelota a los vecinos para se hagan cargo de la situación como si ellos fueran los responsables de la bancarrota municipal. Estos graves momentos de crisis, que va a afectar a muchas familias de nuestro Concejo, lo aconsejable para solucionar el problema de este desequilibrado balance municipal sería que redujeran los gastos y, siguiendo un camino de austeridad, se apretaran el cinturón, como tiene que hacer todo el mundo. Pero esto es lo que pasa con esta clase política que nos gobierna y cuando la presión social no funciona.

Otro punto importante tratado fue el Reglamento de Régimen Interior del Hospital Asilo de Ribadeo. Con la abstención de UPRI que proponía soluciones más soportables para los acogidos, y los votos a favor de los restantes representantes políticos, se aprobó el Reglamento propuesto por el gobierno que fija la cantidad que habrán de pagar los residentes y posibilita la solicitud de subvenciones.

Y así se fueron sucediendo los restantes puntos del orden del día que fueron todos aprobados por unanimidad o por mayoría. Puntos referidos a temas, como la expropiación de terrenos para el aparcamiento de la playa de Os Castros, licencias de primera ocupación, acceso a la villa de Ribadeo desde la autovía, mociones sobre la reforma de la financiación local, la recuperación de la ruta del tren minero, la reparación de la carretera de Ribadeo a Vegadeo y apoyo a las manifestaciones en pro de los afectados por el problema lácteo.

Llegados al punto final de Ruegos y Preguntas, que dió lugar a un extenso número de largas intervenciones a cargo de los representantes de UPRI, con 22 preguntas, y algunas del PSOE, pidiendo explicaciones sobre distintas actuaciones municipales, se cerró la sesión.-

José Mª Rodríguez

Outros Artigos de José María.

Ribadenses destacados: ENRIQUE SUÁREZ COUTO. Lourenzo Fernández Prieto

    Unha nova biografía de Ribadenses Destacados: Enrique Suárez Couto, por Lourenzo Fernández Prieto.

Enrique Suárez Couto (Matanzas, Cuba,1881-Ribadeo, 1923)  
Agrónomo e director da Granxa-Escola Pedro Murias

Lourenzo Fernández Prieto

Catedrático de Historia Contemporánea. Histagra. USC.

    Enrique Suárez Couto na súa corta pero intensa vida foi, entre outras cousas, o primeiro director da Granxa Escola Pedro Murias. Era fillo de Juan Suárez Casas, médico e zootecnista preocupado pola mellora agropecuaria e irmán de Carlos e Amando Suárez Couto. Casou con Panchita Acevedo, filla dun rico e influinte habanero devesán e foi pai de Juan Suárez Acevedo, historiador e docente formado na Institución Libre de Enseñanza. Despois de mariño mercante, Enrique fíxose enxeñeiro agrónomo, daquela unha nova profesión para a que seguiu estudos en Bélxica, Alemania e máis no Instituto Agrícola catalán de S. Isidro. Como todos os técnicos agrarios galegos da época que non foron estritamente autodidactos houbo de procurar a súa formación no estranxeiro, en ausencia de estudos de agronomía en Galicia e, en xeral na España húmida e atlántica, agás o País Vasco.

Monólito para dar o nome dos Suárez Couto a unha vía en Ribadeo.

    Sabemos, por referencias indirectas de prensa do seu labor ao cargo dunha explotación modelo que funcionaba como granxa experimental da Sociedade de Agricultores en Meira en 1910. En 1918, asume o posto de director da Granxa modelo experimental recén construída na parroquia de Vilaframil, perto do Alto dos pinos, concebida e fundada por Pedro Murias, importante empresario e propietario cubano, nado en San Xillao dos Carballos -a carón do empalme de Rinlo-, como granxa modelo para a antiga parroquia da Devesa, antes da súa partición en tres en 1904.
    Persoa de ideoloxía liberal e posicións laicistas que o levaron a unha estreita relación coa Institución Libre de Enseñanza, estivo na dirección da Granxa até 1923, ano en que finou. A súa elección como responsable da institución eran congruente coa súa formación e experiencia, co sentido da Granxa e máis coa súa posición e a da súa familia na bisbarra. Na institución coincidiu brevemente con Gregorio Sanz, formado no Instituto Escola e contratado en 1922 para dar pulo a compoñente educativa e formativa do centro. O seu prematuro falecemento, con só corenta e dous anos, deu paso a un período de interinidade na dirección da Granxa que pasou a ser dirixida por Ramón Blanco, quen axiña pasaría a ser enxeñeiro da Sección Agronómica de Lugo e en 1945 Catedrático de Botánica da Escola de enxeñeiros de Madrid.

    Os traballos na Granxa Agrícola Pedro Murias

    Suárez Couto foi un activo e precoz experimentador agropecuario en sintonía cos degoiros modernistas da época. Dende que o padroado da Granxa Agrícola Pedro Murias encomendoulle a dirección do novo centro, Enrique ocupouse tanto da Escola de Capacitación asociada ao mesmo como da converter a Granxa nun centro de innovación técnica coherente co carácter asignado polo fundador.

A Granxa Escola Pedro Murias nos primeiros anos. Foto tomada da exposición conmemorativa.

    Coma Gallástegui, Hernández Robredo ou Rof Codina, tamén Suárez Couto entendía que os técnicos debían acometer un labor que interaccionara coas prácticas labregas nun sentido innovador e así o materializa na Granxa, tanto na mellora dos sistemas de cultivo como nos procedementos de cría gandeira, co fin de orientar a produción pecuaria cara ao que el prevía era o futuro da gandeiría galega: a produción leiteira. Entendía que alén do engorde dos xatos para carne, que era a opción consolidada e remuneradora naquela altura, a orientación leiteira era a mellor opción de futuro para abastecer unha nova e crecente demanda urbana, nun tempo en que o consumo de leite abríase camiño por recomendación médica.

    Nese camiño, programa a instalación dunha industria de manteiga fermentada e outra de queixos, ao tempo que fomentaba o asociacionismo agrario que estaba a estenderse na bisbarra como en toda Galicia dende dúas décadas antes. Na procura deste cambio leiteiro elaborou un proxecto que tiña como obxectivo a mellora do gando vacún na súa aptitude leiteira, un gando que na súa opinión amosaba unha total “ausencia de caracteres específicos de la raza motivado por los continuos mestizajes mal dirigidos”, segundo o anteproxecto de mellora do centro de 1916. Nos debates sobre cruzamento fronte a selección para a rexeneración da raza galega de vacún, por considerar que non existía gando de raza pura, Enrique Suárez Couto era partidario do cruzamento “continuo”, a partires da importación de sementais, para cruzalos primeiro coas femias da raza local e posteriormente cos mestizos. Desbota porén a opción dunha importación masiva de femias de raza mellorada tanto polo alto custe como por que obrigaría a un intenso desenvolvemento de cultivos pecuarios que o agro non estaba en condicións de asumir de súpeto.

Grupo de alumnos da Granxa Escola. Foto collida en http://culturagalega.gal/albumdaciencia/detalle.php?id=385.

    O director da Granxa tomou pois partido no debate que desde finais do século XIX se viña mantendo en relación coa elección do procedemento máis pertinente para a mellora do gando vacún galego, como consecuencia da crise de exportación do gando a Inglaterra no marco da crise agraria finisecular. Na posición do agrónomo ribadense fica meridiana a vontade de crear unha raza de vacas do país que recollese ás xa existentes. Estamos no tempo de definición do que logo se coñecería como raza rubia galega.

    A preocupación que Suárez Couto tiña polos cultivos era subsidiaria do proxecto para a gandería, partillando a mesma lóxica que guiaba o manexo agrario das casas labregas dende o proceso de intensificación do século XVIII, ligado á incorporación das plantas americanas. Un policultivo agrario de complexas rotacións interanuais que garantían unha agricultura intensiva capaz de alimentar unha poboación en aumento e unha numerosa cabana de orientación comercial constituída principalmente por bovino e porcino. Mandaban os límites ambientais, as condicións produtivas vinculadas ao mercado e a lóxicas reprodutivas da casa labrega. En coherencia cos marcos socioambientais da produción, o interese de Suárez Couto centrábase na mellora da cabana gandeira a través da súa alimentación e nesa liña experimentou con forraxes na procura do desenvolvemento das súas capacidades para manter un maior número de cabezas. O outro seu interese, en coherencia coas necesidades de fertilización nas que se baseaba o complexo policultivo e gandeiro, era obter a prezos máis baixos os adubos, especialmente fosfatados que empezaban a usarse como complemento do esterco naquela altura. Asunto no que enlazaba ben coas sociedades agrarias locais.

    No seu labor experimental, Suárez Couto estableceu un réxime de cultivos que dividía a finca da Granxa en dúas partes, unha para prados e outra para produtos de consumo. Neste período do século XX no agro galego produciuse un descenso do cultivo de cereais panificables en beneficio dos cultivos forraxeiros, en especial do millo-forraxeiro, especie coa que se ensaia na Granxa Pedro Murias, igual que na Misión Biolóxica ou na Granxa Experimental da Coruña. Os ensaios estaban orientados a aclimatar as diferentes variedades ás condicións locais, a atopar as máis axeitadas e a sistematizar o método de labranza máis conveniente, combinando amais o uso de diferentes tipos de adubos. Na súa preocupación polas forraxes, unha das teimas de Suárez Couto como director da Granxa foi a extensión da remolacha forraxeira e de novas castes de pataca. En 1922 a Granxa empezou coa experimentación do cultivo da remolacha forraxeira, ensaiando con tres variedades: Etoile du Nord, Rouge du Soissonnais e Imperator. Tamén experimentou con cultivos pratenses, dedicando unha parte do campo de demostración ao ensaio con trevo violeta e asociando noutra esa planta con raigrás inglés e amais probando o centeo como planta de abrigo na rotación.

    Baixo a súa iniciativa, pero despois de el finar, celebrouse na Granxa o primeiro concurso de vacas leiteiras que se coñece en Galicia no ano 1924, aplicando xa os criterios de rendemento lácteo que logo popularizaría Gallástegui na Misión Biolóxica. Aquel primeiro concurso pode considerarse todo un fito na medida en que constitúe un punto de inflexión no camiño dunha especialización leiteira que marcarían a segunda parte do século XX a dirección principal do agro galego e que chega ata hoxe. Durante oito días as reses presentadas ao Concurso estiveron nas cortes da Granxa sometidas a análises diarias de produción e calidade, substituíndo así o procedemento de medir os animais que adoitaba empregarse nos concursos ao uso.

    En 1926, en resposta a unha críticas de Ventura Alvarado que se pregunta no xornal católico coruñés El Ideal Gallego “¿Está bien orientada la Fundación Pedro Murias?” (18-12-1925) o director da Granxa Pedro Murias naquela altura, o enxeñeiro, Francisco Roig Ballesteros, escribe no diario portelista e republicano vigués El Pueblo Gallego (21-01-1926) un artigo titulado “La orientación de la Granja Pedro Murias de Ribadeo” no que fai referencia ao labor do seu predecesor Suárez Couto:

    “Yo no entiendo la agricultura el solo cultivo de la tierra, sino la explotación de esta con todas sus naturales consecuencias. No se alarme pues, por la orientación impresa a la escuela agrícola Pedro Murias, porque bien claramente tiende a ser como dice “agropecuaria láctea, aunque no sea la palabra del todo un modelo. Seguramente el señor Alvarado ignora que ya se está construido un magnífico establo para ganado lechero, que ya fue inaugurado con motivo del interesantísimo concurso de vacas lecheras de junio de 1924. Desconoce también que existe desde los primeros momentos un pabellón construido “ad hoc” para industrias lácteas, proyectado y edificado por el primer directo de esta Escuela Don Enrique Suárez Couto, especialista distinguidísimo en industrias de la leche. Por ello, … esta orientación está marcada desde los comienzos perfectamente definida y solo se comprende que el señor Alvarado clame por ella, desconociendo los datos que apunto”.   

    A morte temperá de Enrique Suárez Couto, cando contaba corenta e dous anos, e a falta de publicacións, pouco máis que algúns manuscritos e unhas poucas notas en Galicia Agrícola, desfiguran a importancia que tivo como técnico e o carácter innovador das súas propostas de futuro.

Os terreos da granxa, na actualidade. Vista Sigpac.

    Bibliografía:

    CABANA IGLESIA, A., (2006b): O labor de experimentación e divulgación agronómica da Granxa da Devesa (1916-1936), Recursos Rurais, 1, 2: 67-74.

    FERNÁNDEZ PRIETO, L. (1992): Labregos con ciencia. Estado, sociedade e innovación tecnolóxica na agricultura galega, 1850-1939, Vigo: Xerais.

    OTERO, Telmo (2022): A transformación da agricultura galega no camiño da especialización leiteira: ruptura coa innovación labrega, industria láctea e modernización (1900-1980). Tese de Doutoramento en preparación, Programa de Historia Contemporánea. USC.

Ribadenses destacados: Amando Suárez Couto. Celia Castro

    Comezo a reprodución de biografías do libro 'Ribadenses destacados' coa de Amando Suárez Couto, por Celia Castro.

    Nas sucesivas biografías que vaian aparecendo no blog, poderá haber lixeiras diferencias en relación ó libro, xa que cando poda, aproveitarei directamente o artigo fonte do que aparece no libro, logo con algunha variación sobre todo, de formato e separación dentro do texto, e a ser posible, corrixindo algunha errata previa de tipografía que poda detectar.

AMANDO SUÁREZ COUTO

(Ribadeo 1894- Ribadeo 1981)

O Rapaz das Festas (autorretrato). Amando Suárez Couto.1919. Óleo sobre lenzo. Fotografía de Colección particular.

    Debuxante e pintor, tamén fixo gravado e iustracións publicitarias. Destacou tamén como músico, e escenógrafo. Mecenas en varios campos da cultura e o deporte, foi unha importante figura da arte galeguista de vangarda no primeiro terzo do S. XX.

    Amando Suárez Couto naceu en Ribadeo o 4 de maio de 1894. Foi o maior dos seis fillos do matrimonio formado por Juan e Amadora. Nesta vila relizou os seus primeiros estudos, na escola de Doña Paquita -como lembróu en 1926 o seu amigo Clemente López Pasarón- mostrando xa unha clara inclinación polo debuxo .

    Máis tarde os seus pais decidirían pasar os invernos en Madrid, sendo esto decisivo na súa formación. Alí asistíu ao colexio de los Santos Reyes, de orientación liberal, na liña da Institución libre de Enseñanza, baseada no krausismo.

    Aínda que comezou estudos na Academia militar, axiña deixou esta para seguir a súa verdadeira inclinación, o debuxo e a pintura. Matriculouse na Escola de Artes e Industrias de Madrid seguindo os consellos dos seus pais, que consideraban este centro, de orientación máis práctica, menos tradicional que a Escola de Bellas Artes de San Fernando, anclada nuns principios máis clásicos. Enseguida destacou nos estudos, sendo merecedor da calificación de Premio Extraordinario. Posteriormente asistiría ao obradoiro do pintor burgalés Marceliano Santamaría.

    En Madrid entablóu contacto con importantes debuxantes e ilustradores do momento, como Manuel Bujados, Rafael Penagos ou Federico Ribas, que lle animaron a colaborar con diversas publicacións: La Esfera, Blanco y Negro, Por esos mundos. Tamén ilustróu novelas e contos de Saturnino Calleja, e fixo as súas primeiras incursións no mundo da publicidade, destacando os anuncios que fixo para a firma de perfumería Floralia.

    As súas ilustracións, de trazo áxil e expresivo, cheas de imaxinación e dinamismo, influenciadas pola estética do momento, fálannos xa do magnífico debuxante que sería durante toda a súa vida.

    Durante o verán trasládabase coa súa familia a Ribadeo, participando na vida local e tomando parte en diversas actividades. En 1913 fundou con outros amigos ( Bustelo, Cuervo…) o Club Deportivo Ribadense, xerme do futuro Ribadeo F.C., celebrándose o 17 de agosto de ese ano o primeiro partido, contra o equipo de Luarca, xogando él mesmo no equipo ribadense.

    Nesta vila tamén formóu parte de rondallas -xunto con outros xóvenes da vila como Antonio Rodríguez Darriba ou Emilio Vior- tocando o violín. A música foi sempre unha das súas grandes aficións, compartida polos seus irmáns.

    En 1919 os seus amigos Manuel Bujados e Evaristo Correa Calderón convénceno para que envíe obra á Mostra de Arte Galega que se ía a celebrar en Buenos Aires, e na que participaba tamén Federico Ribas. Accedeu, aínda que sempre foi reacio a expoñer e participar en mostras artísticas, por non estar dacordo cas liñas que rexían estas.

    En 1921 viaxa por Europa, permanecendo seis meses en París. Á súa volta, en Madrid, onde leva unha activa vida cultural, de relacións artísticas e tertulias, decídese a mostrar a súa obra. En 1923 expón no Ateneo e en 1925 no Centro de Galicia de Madrid, e participa en mostras colectivas como a Terceira Exposición de Arte Galego na Coruña en 1923, e a do Ano Santo de 1926 en Compostela, entre outras, e nas Galerías Layetanas de Barcelona.

    A súa arte, imaxinativa nos debuxos e caricaturas, e costumista, de raíz profundamente galega na pintura, reflicte a paisaxe da súa terra ribadense, o mar, o campo (A Pelexa, Xente de mar, O Crego, A Fogueira, A Renda) e a vida cotiá das súas xentes, cunha estética sinxela e dinámica, na liña dos renovadores, de Souto e de Castelao, con quen tiña trato e quen o consideraba millor pintor que el mesmo. Evaristo Correa Calderón publicóu en 1925 El Arte Racial de Suárez Couto, con 16 reproduccións de cadros e debuxos no que fai unha semblanza do pintor, considerando que é o que mellor plasma a alma galega.

O Crego. Amando Suárez Couto. Óleo sobre lenzo. 88x118cm. Anterior a 1924. Concello de Ribadeo. Fotografía da autora.

    En 1924 fundouse en Lugo, por iniciativa do mesmo Evaristo Correa Calderón, o debuxante Álvaro Cebreiro e Jesús Bal y Gay, a revista Ronsel, na que se recollerían as principáis tendenzas de vangarda, artísticas e literarias, europeas. A súa vida editorial foi curta, só saíron seis números, pero neles colaboraron as figuras máis relevantes das letras e a arte galega: Camilo Díaz Baliño, Castelao, Álvaro Cebreiro, Carlos Sobrino, etc. No exemplar nº4, Suárez Couto publicóu a súa coñecida plumilla O mariñán do Eo.

    Tamén colaboróu coa revista Céltiga, editada en Buenos Aires, e co Almanaque Gallego de 1927

    Eran tempos de intensa actividade para o artista, ás exposicións e publicacións en revistas súmanse as actividades de filantropía e colaboración social desenvolvidas principalmente en Ribadeo có seu irmán Carlos e outros amigos con inquedanzas. En 1923 creóu nesta vila o coro Cantigas da Mariña, preocupándose do repertorio musical, e deseñando os traxes e decorados da presentación, no que colaboróu o seu amigo Camilo Díaz Valiño. Esta agrupación musical dirixida por el mesmo, na que tocaba tamén a gaita, foi presentada oficialmente o día 2 de setembro de 1924, no Teatro de Ribadeo, co gallo da inauguración das festas patronais, aínda que a súa presentación fora programada para un ano antes. Dita agrupación musical obtivo grandes éxitos, desfacéndose en 1929, e volvendo a xurdir da man de Claudio Pérez Prieto (Claudín de Doña Eudoxia), en 1933, sendo dirixida esta vez por Leonardo Fernández Reinante.

    Tamén nestes anos tomóu parte na creación da Cabalgata de Reis, xunto con outros ribadenses como Gregorio Sanz ou Santiago Heydeck, co propósito fundamental de que os nenos con menos recursos recibiran agasallos. Suárez Couto foi o encargado de deseñar o vestiario e o atrezzo de dito evento.

    En 1927 creou, con Gregorio Sanz, Cisneros, Ponceliz e outros, co asesoramento de Camilo Barcia Trelles, a Biblioteca Popular Circulante, que cumpriría unha importante función, achegando a lectura a moitos fogares. En 1929 viaxou de novo a París, donde permaneceu un tempo, expoñendo nas Galerías Bernheim-Jeune con notable éxito. Alí tomou contacto coas vangardas artísticas, sobre todo co cubismo e surrealismo, que lle influirán na súa obra posterior.

    Fixo cadros moi interesantes, como Xogadores de xadrez, Nena da guitarra, Caseta de Tiro ou O Mineiro, que, eloxiados pola crítica francesa, non tiveron sen embargo éxito en España. En 1931 espuxo estes e outros cadros no Lyceum Club Femenino de Madrid, con reseñas negativas de parte da crítica máis conservadora, o que lle causóu un fondo desánimo facéndolle rachar varios cadros e deixar a pintura por un tempo.

    Magnífico dibuxante de áxil trazo e grande imaxinación -pese a opinión de algunhos, pola súa inspiración na realidade- fixo tamén incursións no mundo do gravado. No primeiro terzo do S. XX o gravado en metal, e sobre todo a xilografía foron técnicas moi empregadas polos artistas.

    En 1931, fixo as xilografías, en madeira de buxo, para o libro Ribadeo Antiguo escrito polo ribadense Francisco Lanza. O libro imprimíuse en Madrid na imprenta Mercurio, propiedade de Carlos Suárez Couto, e foi publicado polos dous irmáns de forma altruista. O autor, Francisco Lanza, emigraría á Arxentina ese mismo ano.

    Ribadeo Antiguo é unha breve pero rigorosa historia de Ribadeo. Para as ilustracións, que encabezan cada capítulo, e os incipit Amando levou a cabo un gran traballo de documentación, relacionando estas co texto, segundo a época a tratar.

    Nestes anos montóu co seu irmán Luis unha granxa de polos na localidade madrileña de Vicálvaro. Alí trabou amizade co doutor Julio Camino Galicia -irmán do poeta Luis Felipe e eminente psiquiatra- e coa súa familia. Esta relación estreitaríase co seu casamento, en 1936, coa filla maior do doutor, Margarita. Ese mesmo ano desencadearíase a Guerra Civil truncando a súa vida e a súa carreira. Durante a contenda a súa granxa surteu de víveres a capital, o que fixo que fora pechada ao trunfar o franquismo. Con todo residíu alí ata 1945, producindo para consumo propio. A partir de 1945 volvéu á Madrid e retomóu a súa carreira como pintor.

    Eran tempos difíciles e mantense económicamente dando clases de pintura e traballando no departamento de publicidade da productora Metro Goldwin Mayer, para a que fará os carteis publicitarios das películas. Comparte obradoiro co gravador Manuel Prieto Nespereira e comeza de novo a pintar e expoñer. En 1944 mostra a súa obra na sala Marabini de Madrid, en 1945 no Instituto Británico da mesma cidade e na sala Fortuni de Reus. Ademais, contrariamente o seu costume, ese mesmo ano envía varias obras á Exposición Nacional de Bellas Artes: Dous cadros, Retrato de un músico, e Paisaje de la Mariña, e dous debuxos a plumiña: El médico y la muerte, e, Job.

As tentacións de Xob. Amando Suárez Couto. Tinta sobre papel. 27x20cm. Colección particular. Fotografía tomada pola autora de copia do orixinal.

    Tamén en 1945 participou na mostra de Arte Taurina de Zaragoza, e, en 1946 espuxo de forma individual na sala Macarrón de Madrid.

    No campo da escenografía teatral (como tiña feito anteriormente e faría con posterioridade) realizóu decorados e deseño de traxes e atrezzo para unha obra baseada nos relatos de Calila e Dimna.

    Os retratos de Margarita Camino e de Matilde García de Paredes (1947) amosan elegancia e sensibilidade, poñendo de relevo á delicadeza das modelos e conectando coa estética do momento.

    Con todo, non satisfeito da súa vida en Madrid, en 1951 regresóu coa súa dona definitivamente a Ribadeo, onde seguiría pintando e levando unha existencia plácida ata 1953 en que falecéu Margarita, sumindóo nunha profunda melancolía da que saíu axudado polos seus parentes e amigos. Comezou a dar clases de debuxo no Instituto de Ribadeo e na Academia Santo Tomás de Aquino, retomóu a pintura e implicóuse en actividades culturáis e de mecenado, actividades que influirían positivamente no seu ánimo.

    Desta época son unha serie de cadros de paisaxes e escenas ribadenses. A miúdo repite temas tratados anteriormente, feito común nalgúns pintores. A súa pintura amósanos un Ribadeo sereno, case bucólico, un transcorrer da vida plácido. Son cadros con gran encanto, con cores ledas sen apenas sombras. Algús críticos din que as tonalidades claras e brillantes poden ser reminiscencia do seu traballo na Metro Golwin Mayer, pero tamén pode ser a entrada nunha etapa serena e contemplativa, na que o entorno máis próximo lle serve de inspiración. A Ría e o monte, as festas, os mariñeiros, as xentes sinxelas que transitan e habitan esas rúas, son plasmados co agarimo e simpatía dun espectador benévolo. Ás veces non se atén completamente á realidade, senon que a transforma, engadindo á paisaxe elementos novos, compoñendo ao seu gusto os escenarios, para crear un marco máis propicio. O seu debuxo segue a ser tan expresivo e dinámico coma sempre, e estas características acompañaríano ata o fin da súa vida.

    Tarde apacible, Paisaxe de ría, A Fogueira (tema que xa representara antes de 1924), Porto de Ribadeo, Os Vellos do Asilo, son algúns dos lenzos máis representativos.

A Fogueira. Amando Suárez Couto. Óleo sobre lenzo. 1956. Colección particular. Fotografía da autora.

    En 1954 xunto con Carlos Álvarez e Fernández-Cid orgaizóu a Coral Polifónica Ribadense que se presentaría oficialmente nesta vila o 20 de xullo 1955.

    En 1957, inauguróuse oficialmente a Biblioteca pública El Viejo Pancho, tomando Amando parte activa e desinteresada na empresa, como fixera anteriormente coa Biblioteca Popular Circulante. Neste caso ademáis de supervisar a orgaización, deseñou os espazos e o mobiliario e pintou in situ o enorme retrato sobre táboa (320x220cm) de El Viejo Pancho, José María Alonso y Trelles Jarén, ribadense afincado no Uruguai, onde foi gloria nacional e señeira figura das letras. Representa ao personaxe como un home de mediana idade, vestido de gaucho, na chaira uruguaia. Para a caracterización fixo un intenso estudo da vestimenta e ornamentos do gaucho.

El Viejo Pancho. Suárez Couto. Óleo sobre táboa. 320x220cm.1957. Concello de Ribadeo Fotografía da autora.

    Cara a 1958, xunto co seu irmán Carlos, creou o grupo de gaiteiras Saudade, coñecido posteriormente como Meniñas da Saudade, que se presentaria en 1960, e disolveríase en decembro de 1965 a causa da dispersión das rapazas que o formaban. O instrutor e director musical do mesmo foi o gaiteiro Primitivo Díaz. O grupo alcanzóu un gran éxito, sendo a primeira banda de gaitas formada exclusivamente por mulleres. Nun principio este grupo estivo formado por sete rapazas, pero máis tarde chegaron a ser catorce. As pezas do repertorio foron seleccionadas pola súa irmá Amadora, excelente pianista, que compuxo tamén varias pezas. O vestiario estaba inspirado nos traxes galegos dos Ss XVIII e XIX, e esixiu unha rigorosa documentación -fundamentalmente inspiráronse no arquivo da Real Academia Galega e nos cadros do pintor Dionisio Fierros- sendo confeccionados pola súa sobriña Matilde García de Paredes.

    Todo elo, instrumentos e vestiario foi subvencionado polos irmáns Suárez Couto sen apenas axudas.

    O seguinte paso foi crear, en xullo de 1962, a sociedade Amigos da Gaita Galega, para potenciar o folklore galego e a Xira de Santa Cruz. Decidiron levantar un monumento ao Gaiteiro Galego no monte de Santa Cruz, donde se celebrou sempre esta romaría (que Amando documentou ao longo da súa vida en cadros e debuxos). Fixéronlle o encargo ao escultor ourensán Antonio Failde. Con todo, as axudas recibidas non foron suficientes, tendo que subvencionar eles mesmos gran parte da contía. Con tal fin Amando vendéulle ao Museo Provincial de Lugo o seu cadro As Gaiteiras da Saudade, pintado en 1963.

    A partir destes anos, e ata o seu falecemento, continuou pintando -segundo as súas propias palabras: “Con máis ilusión que nunca”- e impartindo clases de debuxo en Ribadeo. Pintou paisaxes e cadros de temática costumista, facendo algunha incursión noutros xéneros, como na pintura relixiosa. San Francisco e o Lobo (1967) do que fixo varias réplicas, é unha obra na que parte de esquemas clásicos e presenta a figura do santo dun xeito innovador e achegado, chea de humanidade. Ubica as figuras nunha paisaxe nevada baixo un ceo tempestuoso e vibrante. Faleceu en Ribadeo o 14 de outubro de 1981 aos 87 anos.

    Bibliografía:

    - Castro Fernández, C. “Dos Pintores del Eo: Amando Suárez Couto y Benito Prieto Cosén”. En torno al Bimilenario del Eo (Coord J.M Gómez Tabanera). (2002) Foro Cultural del Noroeste. Oviedo. Pp 611-618.

    - Correa Calderón, E. El Arte Racial de Suárez Couto. (1925). Ed Ronsel. Lugo.

    - Pérez Rodríguez, M.A. “Amando Suárez Couto” Artistas Gallegos - Pintores - Regionalismo III. (1999). Nova Galicia Edicions-Vigo.Pp 18-55

Celia Castro