ESCUDO E BANDEIRA DE RIBADEO. Pancho Campos Dorado

ESCUDO E BANDEIRA DE RIBADEO

Pancho Campos Dorado

Vemos en notas publicadas polo Concello, que cambiaron substancialmente o aspecto do escudo de Ribadeo e se inventaron tamén unha bandeira.

As formas e a colocación das pezas en Heráldica son moi importantes. Xeralmente un Mestre Heraldo antes de renovar unha peza dun brasón, trata de buscar o vestixio máis antigo de dito brasón, e logo, con criterio histórico, cambialo se ha lugar.

No caso do escudo de Ribadeo, non hai nada que cambiar. O escudo de Ribadeo é o que presenta Francisco Lanza no Ribadeo Antiguo, que xa era antigo no ano 1699. Escudo español redondeado en punta: en campo de azur, ondas de auga de prata e azur en punta, unha chave de ouro en banda, co anel a sinistra e o paletón á destra cara abaixo, superada por unha estrela de prata de cinco puntas en xefe. No timbre unha coroa condal, guarnecido o círculo de pedrería e realzado de dezaoito perlas grosas sobre outras tantas puntas, visibles nove delas.

A forma dunhas ondas do mar están perfectamente establecidas no escudo da capela da Virxe do Camiño, en horizontal, e na capela da capela de San Lázaro, un pouco inclinadas cara a destra. Por outro lado, a chave, está en pao, no brasón da Virxe do Camiño, e en banda, en San Lázaro.

A chave pasou de estar en pao, a estar en banda por ser a figura en pao, o que representa a lanza dun xefe e o mando dunha xurisdición. A banda, representa o tahalí dun xeneral ou dun xefe. (Nota, o tahalí é a correaxe dende o ombreiro dereito o costado esquerdo, de onde pende a espada envaiñada dun cabaleiro).

Explicar estes cambios de posición na chave, obedecen á nosa propia historia. No século XIII, Ribadeo perdeu a xurisdición eclesiástica, pois pasou de estar facéndose unha Catedral a facer unha Colexiata, pois privouse da sede bispal. O bispo era quen tiña o mando da xurisdición. Recordar que Ribadeo, foi nomeada Vila Real polo rei Fernando II (1137-1188) en 1183, quen lle outorgou Carta de Foro, con dereito de Carga/Descarga no seu porto comercial, moi importante sempre até que se fixo a “incivil obra” da Ponte dos Santos sobre a Ría de Ribadeo, que nos privou dun gálibo de navegación libre e competitivo para os barcos da Mariña Mercante actual, pero ben, iso é de outro artigo.

Fernando II, tamén lle concede Carta Puebla para poder celebrar mercado e todo canto necesitara: “...para incremento de mi reino y servicio mío y de mi heredero...”

Por mediación de Fernando II, a sede mindoniense que estaba en Vilamaior de Vallibria trasládase a Ribadeo en 1182, a cargo do bispo don Rabinato (1182-1199) e tamén o rei cómpralle a xurisdición ó Conde Don Rodrigo Vela de Montenegro, e cédella ao bispo mindoniense de Ribadeo.

Neste momento, a chave do escudo de Ribadeo, que brasona a capela da Virxe do Camiño, está en pao, pois é peza da xurisdición de Facenda que cobraba o bispo, de aí que o brasón estea colocado no hastial dunha igrexa e non nunha fortaleza ou na casa brasonada dun conde ou dun fidalgo ao mando. A chave, neste caso, non ten que ver con ser Ribadeo unha vila amurallada con “porta”, como se di o alcalde José María Sela en 1876, xa que a muralla de Ribadeo tiña, seis portas e tres postigos. Polo que se a chave representase a entrada á parte amurallada, estarían colocadas varias chaves e non unha soa, como ocorre por exemplo, coas dúas chaves das “portas do ceo” representadas no escudo papal, aínda que din que hai sete ceos. A representación das chaves en pao é brasón da Facenda Pública, como se pode ver no primeiro cuartel do escudo esquerdo da Casa dos Miranda, na rúa Amando Pérez, case en fronte da Fonte dos Catro Caños. Brasón do Marquesado de Campo Sagrado, de D. Bernaldo de Quirós de las Alas y Carreño.

A chave do brasón da capela da Virxe do Camiño, está surmontando varias ondas do mar, pois representa todos os privilexios das alcabalas que o bispo tiña, emanados do porto de mar de Ribadeo, o que abarcaba todas as compras e ventas do transporte marítimo, ou sexa, era o “recadador” dos impostos e dereitos de Aduana, que era unha grande renda.

O bispado pasa de don Rabinato a don Pelaio II de Cebeira, desde o ano 1199 a 1218. O bispo segue cobrando as alcabalas do porto, e mantense a chave en pao. Pero a autoridade militar da vila, seguramente en mans da Orde de Cabalería dos Hospitalarios, cuxa cruz emblemática se pode ver na igrexa parroquial de Ove, goberna e exerce a vixilancia do Camiño de Santiago e inclina a chave, e brasona en banda o escudo de Ribadeo, tal como se ve na capela de San Lázaro, que como dicimos arriba, a banda representa o tahalí dos cabaleiros, e estes tamén cobraban por manter segura a senda contra asaltantes dos peregrinos.

O cobro das alcabalas do peirao, pasa a ser outra vez xurisdición da autoridade civil, cando Enrique II “o das Mercés” lle concede no ano 1369 o Condado de Ribadeo a Pierre de Villaines: “...con sus rentas e pechos derechos dellas...” (F.Lanza,p.44); logo pasará en 1415 a Rui López Dávalos e máis tarde, en 1431, a Rodrigo de Villandrando, e entón a chave queda definitivamente en banda.

Pero por aquelo de que aquí cada un fai o que lle ven en gana, tamén podemos ver en varios escudos repartidos polo pobo, con máis de 100 anos de antigüidade, a chave en barra, o que representa bastardía ou de un fillo ilexítimo (M. Costa y Turell, p.56).

Tanto no brasón da capela da Virxe do Camiño como no de San Lázaro, a chave ten o ollo dunha chave, e non ten ollos laterais, que semellan un festón das charreteras dos uniformes da cabalería de Felipe V (1683-1746). Un ornamento mal traído, aínda que poida quedar moi guapo nun traxe dunha comparsa do Entroido.

Seguindo coas figuras que se montaron no novo escudo do ano 2024, seguimos a estar fora dos cánones históricos e heráldicos do Concello de Ribadeo, pois plántase unha estrela de oito puntas, que o escudo nunca tivo e non se atopa en ningún arquivo mención algunha a tal tipo de estrela, pois desde que entrou no brasonado do escudo, é unha estrela de cinco puntas, como as da bandeira dos Estados Unidos, incluso con raios nos entrantes da estrela de cinco puntas, como a dos escudo da Casa do Concello. Esta estrela de cinco puntas, ten un certo “tufo” aos inicios da masonería en Ribadeo, de mediados do século XVIII e primeiros do XIX, pois as cinco puntas representan os poderes da natureza: terra, auga, aire, fogo e tempo, aínda que se entenda oficialmente como que representa a estrela Polar, por estar Ribadeo o Norte de Galiza, cousa que puidera ser, pero é raro que nin Viveiro, nin Foz, nin Burela, nin Vicedo, nin Cedeira, nin Ferrol, teñan unha estrela Polar no seu brasón, estando tan o Norte como nós e ser tan galegos como nós.

Así, unha estrela de oito puntas, é unha invención errada do que fixo o proxecto heráldico, pois nunca tal figura tivo o escudo de Ribadeo, pois se fora así, tiña que ter sido especificada expresamente (Ciencia del Blasón, Costa e Turrell, ano1858,p.102) e isto non ocorreu nunca.

A coroa imperial do timbre é o símbolo oficial da España do “café para todos”, que se impuxo fai uns anos, en todos os concellos que tiveran, ou non, escudo heráldico propio. Un timbre que escurece a historia de máis de 800 anos de Ribadeo, sendo xurisdición de condes por ser Capitanía de todo un extenso territorio do Reino de Galiza.

Da bandeira non digo nada, pois é de película para nenos pequenos que as ondas do mar se poñan en vertical, como se foran os raios cósmicos lanzados por unha nave extraterrestre. Ten o seu aquel o asunto, pois habendo como hai, pinturas en cadros ó óleo de barcos que enarbolan o pavillón de Ribadeo nos seus mastros, qué necesidade había de inventarse unha bandeira? Vaia cos heraldos que se contrataron...! Menudos cronistas nos tocaron. Así nos vai coa defensa da nosa historia. Véxase a defensa que se fixo do topónimo da Ría de Ribadeo. Nada, absolutamente, nada. Pero poñer póñense moi guapos nas fotos. País.

--

    Anteriores sobre este tema: https://www.ribadeando.com/2025/01/ano-novo-escudo-novo.html

 

LA COLEGIATA DE RIBADEO. José María Rodríguez Díaz (2009)

    Un libro enteiro (en 2011) adicou José María a este tema. O artigo que copio en baixo, polo tanto, non é nada máis ca un esquema / resumo do por el investigado. Unha nota máis: calquera día fago un esquema do templo a partir da descrición de José María... (no seu libro xa aparece o plano da 'Nova Colegiata')

O libro

Miércoles, 24 de junio de 2009

LA COLEGIATA DE RIBADEO

• Publicado por jmrd_ribadeo a las 17:58

La estancia de la Sede episcopal mindoniense en Ribadeo fue breve. Sólo 36 años. Los documentos de la época no nos dan cuenta de las razones que movieron al rey de León, Fernando II, a trasladarla desde Mondoñedo a Ribadeo. ¿Fueron razones de índole pastoral para situar la sede más próxima al occidente de Asturias, que desde la cuenca del Navia pertenecía entonces a la Sede mindoniense? ¿Fueron razones de orden económico-mercantil derivadas de la situación geográfica de la villa de Ribadeo? Lo único que dice el rey en el documento del traslado es que lo hace “para incremento de mi reino y servicio mío y de mi heredero”.

Con la pérdida de la sede episcopal, Ribadeo se sintió herido de muerte. El fallecimiento del obispo don Pelayo, ocurrida en el año 1218, junto con la pérdida de la Sede dejó a la villa sumida en una gran orfandad. De los privilegios de que gozara con motivo de la estancia de la sede episcopal sólo quedaba, profundamente gravada en la gente, la imagen de santidad de su último y venerable obispo y una iglesia vacía, sin obispo que pastoreara a sus fieles, ni cabildo que cantara solemnemente el oficio divino en el coro de su catedral. El Padre Flórez, en su obra España Sagrada, escrita en 1764, describe los sentimientos del pueblo de Ribadeo con estas palabras: “La villa de Ribadeo se hallaba muy resentida de que le hubiesen quitado la Sede Pontificia: y cómo de una Iglesia Chatedral la redujeron a una parroquia desatendida”.

Pero Ribadeo se resistió a aceptar su suerte y se reveló contra su triste destino. El concejo, haciendo valer los derechos adquiridos de haber sido sede episcopal, se dirigió al obispo don Nuño II y al Cabildo de Mondoñedo exigiendo que proveyesen a su iglesia de ministros. “Y hallándolo conveniente – continúa diciendo el P. Flórez – firmó don Nuño y su Cabildo una Concordia en lengua vulgar, en el año 1270, por la cual se obligaron a poner en Ribadeo un Canónigo y cuatro Racioneros de Mondoñedo, los cuales residiesen y autorizasen el culto en la Iglesia de Ribadeo”.

El texto original de este documento de Concordia, que figura hoy en un pergamino que se conserva en el Archivo de la Catedral de Mondoñedo dice, entre otras cosas: “Et con este quatro razoeiros deuemos senpre a proueer y dum cooygo unde nos quesermos et qual nos quesermos”. Con estas solemnes palabras la catedral de don Pelayo quedó convertida en Colegiata y dotada con un cabildo compuesto por un canónigo y cuatro racioneros que ejercerían las funciones de Cabildo de la Colegiata de Ribadeo. Un título y un honor que Ribadeo ostentó hasta el año 1851 en que le fue suprimido por el Concordato de Isabel II.

La Colegiata estaba situada fuera de las murallas, en el Campo de Santa María, así llamado por la dedicación de la catedral a la Virgen María, en las proximidades de la actual Oficina de Turismo.

Pero, ¿cómo era la vieja Colegiata? Por los datos que aporta en su informe el perito que la describió antes de su demolición sabemos que la Colegiata era un templo de tres naves y de planta basilical. Tenía las columnas y el techo de madera y el tejado de losa. La capilla mayor y las dos capillas colaterales tenían arcos y bóvedas de cantería. La capilla mayor, formada por un arco de medio punto, tenía 46 pies de alto y 27 de ancho. La capilla mayor estaba separada de la nave por una verja de hierro y a ambos lados de la capilla mayor había dos púlpitos, también de hierro. El coro, que era de madera tallada y estaba situado en el centro de la nave como era usual en el medievo, estaba formado por veinte sillas de madera noble en la parte superior, reservadas a los canónigos y trece en la inferior para el clero bajo, con el facistol en el centro para sostener los libros corales que se usaban en el canto de las horas canónicas. De la situación del órgano en el templo no se tienen datos exactos. En la capilla lateral del lado de la epístola, dedicada al Ecce-Homo y a San Sebastián había un nicho rodeado de siete escudos, perteneciente, probablemente, a alguno de los condes de Villandrando. La capilla lateral del lado del evangelio estaba dedicada al Espíritu Santo.

Aunque inicialmente contó sólo con tres capillas, con el tiempo fueron autorizándose más patronatos hasta llegar a poseer cinco capillas en siglo XVI. Se sabe que tenía, además, un claustro o atrio sin que haya constancia de su forma y situación. Su estructura poco tenía que ver con las formidables catedrales que estamos acostumbrados a ver. La brevedad del tiempo empleado en su construcción y los escasos medios económicos de que se disponía en aquellos tiempos para su construcción no permitían otras aspiraciones. Pero a pesar de su precariedad sobrevivió hasta el año 1777, año en que fue declarada en ruina, para ser demolida en junio del año 1788. Por desgracia, con su demolición se perdieron todos los escudos y blasones de los nobles patronos de las capillas, incluido el sarcófago del llorado y santo obispo don Pelayo.

Desde el año 1777, en que había sido declarada en estado de ruina, el culto parroquial pasó a ejercerse en la capilla del Hospital de San Sebastián, en donde continuó desempeñándose, en situaciones precarias por falta de espacio, hasta el 1º de noviembre del año 1835, fecha de su solemne traslado, una vez exclaustrados los frailes franciscanos, a la vieja iglesia del convento de San Francisco, en donde aún sigue actualmente, después de haber sido totalmente reparada a principios del siglo XX.-

José Mª Rodríguez

Outros Artigos de José María.

PELAYO, EL OBISPO SANTO DE RIBADEO, José María Rodríguez Díaz (2009)

    Un fito da historia ribadense, revisitado por José María.

Viernes, 29 de mayo de 2009

PELAYO, EL OBISPO SANTO DE RIBADEO

• Publicado por jmrd_ribadeo a las 20:19

Para acercarnos a la figura de este obispo, tan lejano ya en el tiempo, hemos de recurrir a alguna de las fuentes clásicas que se utilizan para descubrir la historia: la toponimia, la tradición oral, la arqueología y, finalmente, la documental. En el caso de este obispo sólo podemos acudir a esta última fuente, pues las tres anteriores no nos ofrecen datos fiables.

Por los documentos que se guardan en los diversos archivos se sabe que don Pelayo II de Cebeira, sucesor del primer obispo de Ribadeo, don Rabinato, inició su pontificado en Ribadeo en el mes de diciembre de 1199. Era natural del Bierzo, hijo de la “canóniga” de Astorga, María Peláez, y en el momento de su nombramiento como obispo ejercía el deanato de la catedral de Astorga.

Báculo do Bispo Paio de Cebeira

Nombrado obispo de la diócesis de Mondoñedo, se incorporó a la sede episcopal en Ribadeo, a donde había sido trasladada desde Mondoñedo por el rey Fernando II de León. Las razones de este traslado no se deducen con suficiente claridad de los documentos que se ocupan de este hecho, pues dicen escuetamente “…statu meliori sane censeo transmutari”…, es decir, “… pienso trasladar (la sede) para estado ciertamente mejor…”.

Incorporado a su destino en Ribadeo para regir la diócesis mindoniense, que entonces llegaba hasta el Navia, tuvo que enfrentarse a la primera gran dificultad que era la de construir su catedral para desempeñar en ella su magisterio catedralicio. Una vez construida, en un campo extramuros de la villa, en el espacio hoy dedicado a parque municipal, próxima a la nueva oficina de turismo, la consagró a la advocación de Santa María, siendo conocida en el futuro como Santa María del Campo, nombre que heredó la actual iglesia parroquial de Ribadeo.

La tradición, aún hoy viva entre los vecinos de Ribadeo, sitúa al obispo Pelayo viviendo en el barrio de Cabanela, junto a la ría, donde aún hoy se conservan las ruinas de un edificio que unos atribuyen a los restos de la antigua residencia del obispo y otros a una torre defensiva que hubo allí en esos tiempos pasados, según se menciona en las antiguas actas municipales. Unos restos de un edificio que bien pudo haber tenido los dos destinos.

De la vida pastoral del obispo Pelayo nada nos dicen los documentos, si exceptuamos algunos rasgos que se pueden desprender de una lectura entre líneas, que nos hacen adivinar que se trataba de un hombre de marcada vida espiritual.

De su vida administrativa, se sabe que estuvo presente en distintos y alejados lugares para confirmar, a veces sólo como testigo, importantes documentos de transacciones, permutas, privilegios o donaciones de bienes entre la corona o particulares y la sede o algún monasterio. De alguno consta que lo hizo desde San Martín de Mondoñedo, lo que hace suponer que solía acudir a retirarse con frecuencia a dicho monasterio.

Falleció don Pelayo el día 3 de noviembre de 1218, dejando todas sus pertenencias, que no eran muchas, al cabildo para bien de su alma. Su cadáver fue depositado en un sarcófago de piedra montado sobre cuatro pilares, elevado tres cuartas del suelo, que estuvo situado durante cinco siglos en su catedral, la Colegiata de Ribadeo, entre el coro y la puerta principal.

Después de su muerte, por causa de la presión ejercida por algunos canónigos que sentían añoranza por su morada anterior, la sede episcopal retornó a su anterior residencia en Villamayor de Brea (actual Mondoñedo). Pero esa es otra historia.

¿Qué secuelas dejó en el pueblo de Ribadeo el paso de don Pelayo por esta villa? El P. Flórez, al hablar de la muerte de don Pelayo, utiliza una frase altamente reveladora sobre las virtudes de este obispo. Dice que falleció “con aplauso y con deseo de los súbditos de más larga vida, pues en su tiempo logró adelantar las obras de la iglesia”. Esta frase no es más que una expresión tardía que encierra, insinúa y expresa entre líneas una realidad mucho más profunda y antigua. Una frase reveladora que, como veremos seguidamente, es la expresión de los profundos sentimientos de devoción del pueblo hacia las virtudes que adornaban a este prelado.

Efectivamente, cinco siglos más tarde, en el año 1701, se produce un hecho que confirma la expresión de Flórez y nos demuestra cómo el obispo Pelayo era venerado como santo por el pueblo de Ribadeo. Una devoción que había arraigado en el pueblo de tal forma que quinientos años no fueron bastantes para que el pueblo olvidara las virtudes de este obispo, hasta que la propia jerarquía de la iglesia prohibió darle culto.

Hasta tal punto estaba latente en el pueblo la devoción hacia este obispo que, como cuentan las crónicas, los fieles se acercaban a su sarcófago “a tocar en el sus rosarios y sus cabezas dolientes y a hacer otras acciones de devoción y de piedad”. Con motivo de la visita pastoral que el obispo de Mondoñedo D. Manuel Francisco Navarrete y Ladrón de Guevara hizo a la Colegiata de Ribadeo, el 3 de noviembre de 1701, entre los muchos Mandatos que dictó sobre el culto en la Colegiata y otras costumbres, figura el mandato número 35 por el que prohíbe y ordena que se destierren de los fieles esas costumbres de tocar “sus rosarios y sus cabezas dolientes en su sepulcro” y se corrijan esas expresiones de devoción y piedad, prohibidas por las bulas papales y el Santo Concilio. Se refería el obispo a las costumbres que tenían “muchas personas simples y poco consideradas, de rendir culto ante el sepulcro que está situado entre el coro y la puerta principal”. El obispo había tomado esta decisión después de haber hecho la oportuna comprobación abriendo el sepulcro. Al no haber encontrado en su interior el cadáver incorrupto, fue para él prueba evidente de que no se trataba de un caso de santidad. Pues en aquel entonces la incorrupción del cadáver era una prueba evidente de santidad. Y como consecuencia mandó volver a cerrar el sarcófago y prohibió dar culto al muerto, bajo pena de excomunión. El obispo Navarrete sin duda ignoraba la identidad del muerto pues el sarcófago no tenía leyenda ninguna, sino sólo un báculo y una mitra labrados en su superficie.

Una tradición así mantenida entre los fieles a lo largo de cinco siglos es señal más que evidente, a pesar de las normas que regían entonces sobre la declaración de santidad y a pesar de la prohibición del obispo Navarrete, de que el obispo Pelayo había muerto en olor de santidad y de que gozaba de la veneración de los fieles cinco siglos después de su muerte. He aquí un retazo, brevemente contado, de un capítulo de la historia de Ribadeo que pudo haber significado, de no ser por la prohibición del obispo Navarrete que lo borró de la memoria del pueblo, que esta villa hubiera podido tener hoy su Obispo Santo.-

José Mª Rodríguez

Outros Artigos de José María.

Ribadenses destacados: BENITO PRIETO COUSSENT. Celia Castro

    Unha nova biografía de 'Ribadenses destacados', Benito Prieto Coussent por Celia Castro.

BENITO PRIETO COUSSENT

(Ribadeo 1907- Granada 2001)

Benito Prieto ante El Encadenado. Fotografía Sociedad Cultural Benito Prieto.

    Debuxante e pintor realista, que, partindo dunha formación clásica, chega a facer unha obra fortemente expresiva, cunha mixtura de dramatismo, xenio e análise psicolóxica, plasmada nunha técnica depurada e impecable.

    Benito Prieto Coussent foi o segundo fillo do fotógrafo de La Bañeza Benito Prieto Ferrero (establecido en Ribadeo cara a 1880) e da súa dona Nieves Cosén Centeno, tamén leonesa. Foi inscrito no Xulgado de Ribadeo cos apelidos dos seus pais, Prieto, e, Cosén, ainda que máis tarde este último evolucionaría a Coussent.

    O seu pai, Benito Prieto Ferrero, excelente fotógrafo, con estudo en Ribadeo e sucursais en Navia, Luarca e La Vega, ensinoulle a amar a fotografía, a observar o mundo que lle rodeaba, e a obter unha visión estética que lle serviría nun futuro.

    Dende moi novo amosou aptitudes para o debuxo e a pintura. Amigo do xornalista e escritor ribadense Dionisio Gamallo Fierros, utilizaba ás veces a paleta e os pincéis do avó diste, o pintor Dionisio Fierros, que lle deixaba a súa viúva, Antonia Carrera. En Ribadeo foi alumno do colexio dos Agustinos -a Fundación de Clemente Martínez Pasarón- gañando en 1918 un premio de debuxo.

    Xa nas súas primeiras obras atopamos unha forte inclinación ao realismo e á captación psicolóxica nos retratos, quizáis influencia da fotografía, arte que practicou durante toda a súa vida e que serveu de base para moitos dos seus cadros. Tomaba a miúdo como modelos a tipos populares de Ribadeo, tendencia moi común nos últimos anos do S. XIX e principios do XX. A un deles, Pedro Celestino Alonso, apodado O Altruán, (tamén fotografado polo seu pai) retrataráo en numerosas ocasións, sendo o protagonista entre outros lenzos, de Vello Ferreiro.

    Aos 15 anos gañou unha bolsa de estudos das que concedía a Deputación de Lugo para estudar en Madrid na Academia de Bellas Artes de San Fernando. Para facerse acreedor dela debeu presentar varias obras, unha das cales probablemente fose o Vello Ferreiro, antes citado. Ao non ter a idade reglamentaria, en Madrid tivo que ser tutelado polo gravador lucense Manuel Castro Gil, gran protector e valedor para os artistas lucenses que ían á capital de España.

Vello Ferreiro. Benito Prieto Coussent. Óleo sobre lenzo. Ca 1922. Paradoiro descoñecido. Fotografía de Benito Prieto Ferrero. Sociedad Cultural Benito Prieto.

    Na Academia de San Fernando tería, entre outros, mestres como Cecilio Plá, Moreno Carbonero, Julio Romero de Torres, ou Eduardo Chicharro, sendo condiscípulo de Salvador Dalí. Os alumnos copiaban aos grandes artistas expostos no Museo do Prado e debuxaban do natural, faceta na que Benito sempre destacou. Alí concedéronlle varios premios, entre eles o primeiro premio anual, que en moitas ocasións quedaba deserto. A Deputación de Lugo posúe varios cadros desta época, pois ao rematar cada curso debía enviar unha obra para xustificar a concesión da bolsa de estudos.

    Nas súas estancias vacacionais en Ribadeo adicábase a pintar, ás veces pola súa conta, e outras por encargo: paisaxes, o retrato do filántropo Ramón González, o do sobriño deste, José Ramón, e outros.

    En 1928 obtivo o título de profesor de Debuxo, e, de novo en Ribadeo, recibeu un importante encargo: pintar un Monumento de Semana Santa, para a igrexa de Galdo, en Viveiro. A obra componse de 12 grandes lenzos con escenas do Antigo e Novo Testamento. Aínda que resulta algo ecléctico, polas composicións inspiradas nos clásicos -Juan de Juanes, el Veronés, e outros pintores manieristas-, o conxunto ten unha gran forza expresiva, polos acusados escorzos e as intensas expresións que nos falan dun artista de gran formación clásica. Como era usual nel, tamén se inspirou na realidade, tomando como modelos a varios mozos da localidade. A obra remataríase a finais de febreiro ou principios de marzo de 1929.

    Ao mesmo tempo que realizaba este Monumento, seguía pintando cadros de diferente temática, consérvanse varios realizados en Ribadeo: Vello con neno, (no que volve a retratar a O Altruán) datado en 1928, A Última Cea de Xesús (na que toma como modelos a varios personaxes ribadenses: Basilio, Adolfo, O Altruán…) e A morte de San Xosé (na que a fisonomía dos personaxes está tomada de amigos e familiares), Estas dúas últimas obras dataríanse cara a 1929-1930.

    Aos vintecinco anos gañou unha praza de profesor de debuxo na ensinanza pública, optando polo Instituto de Tui, de nova creación, onde daría clase de Debuxo e Modelado ata 1936. Alí, e dunha maneira entusiasta, ensinaba aos alumnos a inspirarse na natureza e no entorno que lles rodeaba, fuxindo das ríxidas normas academicistas. Tamén daba clase de escultura aos obreiros, de forma desinteresada. Froito destas leccións foron os bustos de Sócrates e Valle-Inclán, esculpidos en granito e inaugurados en 1936. Fundou tamén a revista cultural Tude, en colaboración cos seus alumnos, permitindo así que puideran canalizar as súas inquedanzas. Por todo isto era moi querido e respectado na zona, causando un gran impacto a súa detención en Ribadeo, polas tropas franquistas, no verán de 1936, recén estalada a guerra. Acusábaselle de ter ideas subversivas e de ter amizade con anarquistas, polo que foi trasladado ao presidio de Tui, no que permaneceu un tempo durante o cal fixo a lapis retratos dos seus compañeiros -gran parte deles executados- que máis tarde daría as súas familias.

Retrato do anarquista Jerónimo Rodríguez. Benito Prieto Coussent. Lápis sobre papel. 1937. Colección particular. Fotografía Sociedad Cultural Benito Prieto.

    Saíu da cadea un tempo despois, reclamado por un familiar coa escusa que debía concluír un retrato que estaba pintando, de D. José Calvo Sotelo, político asasinado polos comunistas. Neste punto a biografía de Benito Prieto, ata 1939, é un tanto confusa. Chamado a filas e incorporado ao Batallón 530, para loitar na fronte, pronto foi apartado del para ser recluído no mosteiro de Guadalupe, en Cáceres, onde, segundo os historiadores, permanecería meditando e pintando ata acabar a guerra.

    Durante esta estancia no mosteiro, deixou varias obras de moi diversa índole, retratos e escenas relixiosas, como O Asedio ao mosteiro de Guadalupe, episodio considerado o último milagre da Virxe, que se conserva no claustro mudéxar.

    Con todo, hai datos que inducen á confusión. Neste período expuxo tamén en Galicia. O 12 de agosto de 1938 inaugúrase en Lugo, no Círculo das Artes, unha mostra monográfica onde o artista exhibiu debuxos e proxectos para edificios, a pluma e a lapis, por encargo da oficina do Auxilio Social de Valladolid, á vez que estampas de tipos populares e estudos de nenos.

    Ao rematar e guerra estaba en Ribadeo, sendo proba o retrato a lapis que lle fixo ao seu amigo o literato e investigador Dionisio Gamallo Fierros.

    Segundo algúns autores, en Lugo coñeceu tamén a Antonia Rejón Delgado, natural de El Padul (Granada), destinada alí como mestra, coa que iniciaría un noivado, casando o 28 de novembro de 1939 no mosteiro de Samos nunha cerimonia íntima á que asistirían uns poucos familiares, e na que actuaron como testemuñas dous dos monxes de dito mosteiro. Ao regreso da viaxe de noivos voltou a Lugo, onde expuxo diversos cadros, entre eles un retrato do Xeral Tella.

    En 1940 trasladouse coa súa dona a El Padul, onde ela e a súa familia tiñan unha importante facenda. Antonia, tamén boticaria, habilitoulle a Benito un antigo celeiro para pintar, e foi o seu gran apoio durante os 17 anos que durou o seu matrimonio. En 1948, cando Benito remato o seu famoso Cristo en la cruz, froito dun coidadoso estudo anatómico e dunha rigorosa documentación durante varios anos, foi Antonia a que o enviou a Madrid á Exposición Nacional, posto que Benito, desanimado polas reaccións desencadeadas nalgúns sectores relixiosos, desistira.

    Esta obra, profundamente expresionista e innovadora, e a dicir dalgúns críticos seguidora da escola renacentista alemá, especialmente de Grünewald, suscitou unha forte polémica pola dureza do tratamento. Para a súa realización estudou a fondo durante varios anos os estragos que a crucifixión facía no corpo humano, apoiado por investigacións médicas, os seus profundos coñecementos de anatomía, e probas feitas cos modelos no seu propio estudo. Todo isto tiña conmocionado ao crego do Padul, que o denunciou ao bispo, afortunadamente sen consecuencias.

    A obra recibíu na Exposición Nacional de Bellas Artes, en Madrid, unha terceira medalla, á que o pintor renunciou, para non desprenderse da obra.

Cristo en la cruz. Óleo sobre lenzo. 400x325cm.1948. Fotografía de Luis Prieto Coussent. Sociedad Cultural Benito Prieto.

    A representación de Cristo, cos membros desgarrados, as extremidades retorcidas e o corpo encorvado polo seu peso, transmite ao espectador unha dor profundamente humana, lonxe dos estereotipos e as representacións clásicas. Máis tarde foi exposto en Barcelona, e probablemente vendido a un navieiro catalán. En abril do 2021 saíu a subasta no mercado da arte.

    Salvador Dalí, compañeiro seu de estudos, dixo deste cadro: “Es un cheque en blanco. El torso recuerda a Veláquez, y los paños pudo pintarlos Zurbarán”.

    Propúxolle tamén asociarse: “Hagamos esto, Benito, tu pintas una serie de Cristos como este, y yo hago los fondos, sacaremos mucho dinero”.

    Benito consultou con un antigo profesor da Escola de Belas Artes, que lle aconsellou non facelo: “Si te asocias con Dalí te quedarás sin cuadros y sin dinero”.

    A negativa de Prieto provocou o enfado de Dalí. A el, pola súa parte, sempre lle pesou non aceptar esa colaboración.

    A este Cristo seguirían tres versións máis ca mesma iconografía, e composicións máis complexas: unha en 1951, (que sería exposta na I Bienal Hispanoamericana de Madrid, provocando unha enorme polémica), outra, El Cristo de la Paz, en 1952, e a última en 1963-64, El Cristo Kennedy, adicado ao presidente asasinado. Este estivo exposto durante moito tempo na Biblioteca da Universidade de Harvard, pasando en 2015 á igrexa granadina de Santa María de la Alhambra.

    A partir de aquí a obra de Prieto sería moi valorada, recibindo encargos importantes.

    En 1955 viaxou a Turquía, onde permanecería ata 1956. Alí realizou o retrato de Mustafá Kemal Atatürk, creador da patria turca. Fixo tamén varias paisaxes, entre elas a espléndida Ruinas de Éfeso, propiedade da Banca Francesa de Madrid.

    En marzo de 1956 atopábase en Estoril, pintando o retrato do infante Alfonso de Borbón e Borbón, cando sucedeu o desgraciado accidente que lle provocou a morte. Ao acontecer esta, tivo que rematar o cadro por fotografía.

    O 2 de maio de 1957 morreu dun infarto Antonia Rejón, entrando o artista nunha etapa de inestabilidade. Durante un tempo viaxou a Ribadeo e outros lugares. En 1958 casou coa doutora en Farmacia Amparo Serrano, trasladándose toda a familia a vivir a Granada, e comezando unha nova etapa creativa.

    Deste momento son os retratos de El Cordobés, Vallejo Nájera, o doutor Christian Barnard, Antonio Bienvenida, etc, así como unha serie de retratos familiares e de bodegóns dunha gran sinxeleza compositiva e unha cuidada realización.

    A razón de que non se atope demasiada obra súa, a pesar de que pintaba continuamente, e que rompía todo aquelo que non lle satisfacía, deixando poucos cadros concluídos.

    Tampouco participou en moitas exposicións, individuais ou colectivas. Unha das poucas nas que tomou parte, é en 1960, na Primeira Mostra Antolóxica da Pintura Galega, celebrada no Círculo das Artes da cidade de Lugo.

    Co tempo a súa arte vaise facendo máis introspectiva e esencial, como pode verse nos seus retratos e composicións de gran tamaño, ao mesmo tempo que experimenta con diversos soportes e materiais, o que dá como resultado unha serie de obras de gran calidade.

    En 1983 foi nomeado membro numerario da Academia de Bellas Artes de Granada, ocupando o sillón do falecido pintor Gabriel Morcillo, polo que Prieto profesaba grande admiración. Neste acto fixo doazón a dita Academia de oito grandes debuxos e estudos preparatorios para o primeiro dos seus Cristos. Dooulle tamén a dita entidade o cadro El Padre Damián, apóstolo dos leprosos. Nesta obra, de impresionante realismo, experimentou cun soporte de táboa, con arpilleira, e técnica mixta de temple e óleo, amosando unha vez máis a súa ampla formación artística e humanística.

El Padre Damián. Técnica mixta sobre táboa e arpilleira. 1970. Academia de Bellas Artes de Granada. Fotografía Sociedad Cultural Benito Prieto.

    Para facer este cadro fixo varios estudos sobre a lepra e as consecuencias que esta enfermidade ten no corpo humano, deformando e mutilando os membros. Tamén inspirouse en fotografías recentes do Padre Damián, polo que o parecido é moi grande.

    Representa ao protagonista mutilado, pero coa dignidade dun rei. O espazo está moi conseguido, creando ao espectador a ilusión de estar dentro do cadro. Este realismo esténdese a todos os obxectos que figuran nel, tratados cun detallismo que nos recorda aos grandes mestres do século XVII.

    Estas frases pronunciadas por él no seu discurso de entrada na Academia, reflicten moi ben o ideario dos seus últimos anos: “Pintar es la cosa más difícil del mundo. Pintar es como morir un poco. Toda mi vida, desde mi niñez, está determinada por la pintura y puedo deciros hoy que el esfuerzo ha merecido la pena porque cada día inauguro un nuevo reto ante el lienzo en el que, de alguna manera, mi corazón se derrama”. E estas outras: ”El arte, o sirve a la belleza y a las cosas del espíritu o es pasatiempo de indotados”.

    Ata o seu falecemento seguiu pintando, e dicía que entón era cando estaba aprendendo a pintar. Con todo, seguía a romper todo aquelo que non lle satisfacía, e nos últimos tempos negábase a firmar as súas obras, por parecerlle presunción e egolatría.

    Algúns dos seus últimos cadros teñen formatos de gran tamaño e forte contido filosófico, como, ¿Quién me librará de este cuerpo de muerte? (tamén coñecido como Paz y Guerra), que amosa unha visión apocalíptica do mundo, pero á vez esperanzadora, e atópase actualmente na igrexa da Encarnación de la Alhambra. Ou, El peregrino de la paz, de 4 x 8 m -froito de máis de vinte anos de intenso traballo- destinado a conmemorar a mensaxe de paz de Juan Pablo II, que agasallou ao Vaticano.

    Un dos seus últimos encargos, inacabado, foi o retrato de Manuel Fraga, entregado a este pola súa familia a título póstumo. Este cadro é boa mostra do virtuosismo técnico e da magnífica madurez mental acadada polo artista.

    Falecée en Granada o 4 de febreiro do 2001 aos 93 anos.

 

    Bibliografía

Castro Fernández, C. “Benito Prieto Coussent. La mirada vital”(2011), Revista Artesonado. Xunta de Galicia. Lugo.Pp 20-23.

Artesonado. Xunta de Galicia. Lugo.Pp 20-23.

De Pablos, F. A pintura en Galicia. Do XVII ás últimas tendencias. (2003). Eds Nigra Trea. Vigo.Pp 118-121.

Ruiz Rodríguez, L. “Benito Prieto Coussent. Artistas Gallegos. Pintores (Figuracións). (2004).Nova Galicia Edicións. A Coruña. Pp 92-129.

CELIA CASTRO.

Respeto Barbón, Ria do Eo, NON. Pancho Campos Dorado

 

Respeto Barbón, Ria do Eo, NON

Pancho Campos Dorado

Cada día quedamos máis asombrados da calidade da democracia na que vive este país chamado España, cada día máis corrupta e máis podrecida. Temos unha Constitución que a todas luces non se cumpre na súa totalidade, pero segundo quen a interprete, a leva máis cara a esquerda ou máis cara a dereita. Por outro lado, temos tipos ben empoleirados en altos cargos políticos, que xa nin a interpretan, para qué? Teñen o número do teléfono de aqueles cos que se pode amañar facilmente calquera cousa, con só facerlles unha chamada, pois son xente ben colocada, que por nada quixeran romper as “relacións” con círculos de poder que os manteñen no seu inmerecido paraíso terreal.

Temos un problema. Teñen un problema. Por suposto. Levamos anos dicindo que o nome da Ría de Ribadeo non se cambia nin se comparte con vulgarismos estraños, e seguiremos loitando contra tanto descaro, contra tanta canallada de tendencia galegofóbica que levamos sofrendo na Galiza desde os tempos dos reis “católicos”.

O Ministerio de Transportes, Movilidad y Agenda Urbana, cun señor ministro José Luís Ábalos Meco, do PSOE, otorga ao vulgar e localista sintagma de Ría do Eo dado por Asturias, o mesmo nivel de oficialidade que o topónimo Ría de Ribadeo, denominación maioritaria non só na autonomía do Reino da Galiza senón en todos os mapas e cartas de navegación do mundo enteiro. E para máis INRI, faino a través dun organismo oficial como é Instituto Xeográfico Nacional. Inconcibible, que se chame Instituto Xeográfico Nacional, que como xa dixen noutra ocasión debería chamarse “Instituto Geográfico Terrestre Nacional” (IGTN) pois ese cadro de asalariados parece entender pouco ou nada de hidronimia, de talasonimia, nin de Usos e Costumes do Mar, vista a súa intervención neste caso, pero así é como mantemos a tantos funcionarios “por doquier”, que non resolven absolutamente nada, e deixamos que se “fumen” os recursos da Sanidade, da Educación e da Investigación, pezas fundamentais da civilización dun país.

O señor Adrián Barbón Rodríguez do PSOE, presidente do Principado, cando lle chegou a resolución do Ministerio de Transportes, comentaba na prensa que era “una cuestión de justicia que veníamos reivindicando desde Asturias”.

O verbo “reivindicar” significa “pedir con vehemencia unha cousa a que se ten dereito e da cal se foi desposuído”. Cando existiu a denominación Ría do Eo.? Nunca. Polo tanto non pode reivindicar o que non nunca se tivo, e menos en xustiza.

Miren vostedes, non sei como amañaron o cambalache entre todos eses membros do PSOE de Madrid e do Principado, non sei o que se quedaron a deber, nin me importa, pero algo gordo tivo que haber para transgredir todas as normas da ética máis elemental. A Historia de Ribadeo, pisárona con ansia malévola, con saña. Non tiveron pudor ningún. Apoiaron a resolución en probas preparadas nun informe da “Oficina de Política Lingüistica del Principado de Asturias” que amañaron o seu a antoxo, catro verbas mal intencionadas e sen ningún escrúpulo foron aceptadas por todos estes organismos, que como unha secuencia de fichas de dominó, fóronse empurrando uns a outros polo arte dun primeiro impulso dado polo PP de Asturias na sede do parlamento asturiano. Aquel impulso, levounos a votar unha resolución antigalega e antihistórica, e aquí non pasa nada, os galeguiños que se jodan!

Expresión moi Ppera, no parlamento español, e agora apoiada polo clase parlamentaria e patriotera do asturiano señor Barbón. Ten narices a cuestión, de que VOX o único partido “antibable” de Asturias, “antigalego de occidente” o que hoxe chaman “a fala”, “antilingüista” de calquera clase que non sexa o castelán, votara en contra do vulgarismo Ría do Eo, por ser un despropósito contra o topónimo da Ría de Ribadeo. Moitas grazas!

No ano 2011, alertabamos do que estaban a facer no Principado ao poñer un nome a Reserva da Biosfera- Oscos-Río Eo e Terras de Burón co programa LEADER, no cal non se mencionaba para nada a Ribadeo, cando máis das tres cuartas partes do territorio son das Terras de Ribadeo e Miranda (La Comarca del Eo, 13 novembro 2011, publicado no blog aquí).

Tal é galegofobia destilada por todos estes organismos oficiais do Estado español, que o Ministerio de Transportes nin sequera tivo a cortesía de mandarnos contestación as alegacións que nós, a Plataforma de Mariños de Ribadeo e AVV “O Tesón” presentamos. Un traballo que levou horas e días de investigación para revisar, alegar e matizar a legalidade dentro de todos os códigos éticos e xurídicos do Estado. Pero a descortesía, segundo para quen se faga non importa. Vimos sufrindo esta desvergoña institucional española cara as cousas da Galiza en xeral e de Ribadeo en particular, desde que se mandaron os primeiros escritos coas alegacións pertinentes as distintas instancias estatais. A última á Subsecretaría do IGN (Instituto Geográfico Nacional). Non leron nada de canto lles mandamos o día 26 de outubro de 2022, e están tan mal educados que nin sequera nos contestaron. Para qué? Só son catro galeguiños, parviños eles!. Que emigren que é onde están ben, no estranxeiro!. Despois din que os galeguistas nonos estimamos!

Pero non van a saltar por encima da historia do Porto de Ribadeo nin da historia da súa poboación, nin no Principado, nin no Estado español. Se falará da Ría de Ribadeo sempre por dereito propio, e non se agregará nada neste século XXI de política podrecida e infame, que sexa espurio ó mundo da talasonimia, por moitos tipos de medio pelo que dirixan o cotarro. O tempo e a lei nos darán a razón.

Señor Barbón, a Historia da Poboación de Ribadeo remóntase no asentamento de Louselas ao Paleolítico inferior, poboación anterior a calquera asentamento do norte peninsular (Louselas. Los inicios del poblamiento humano en la región cantábrica. E. Ramil Rego e J. Ramil Soneira, Museo de Prehistoria e Arqueoloxía de Vilalba, Monografía Nª6, 2014, p.19).

Fai douscentos mil anos, a cota do mar estaba 38 m por debaixo da cota actual, e fai cento oitenta mil o mar estaba aínda máis baixo, a case 150 metros por debaixo do nivel actual, e a ría era un entrante do mar onde desaugaban ou non tres ríos: Grande, Suarón e Eo, e outros regatos como o Río dos Malatos e río Amalló.

A estas terras xa habitadas, chegaron primeiro fenicios e gregos que viñeron a comerciar; na Ría de Ribadeo aparece cerámica do século VI a.C. massaliota, de Massalia, actual Marsella, polo que xa había tráfico marítimo na Idade do Ferro (entre os anos 800-450 a.C.) (El País, xullo-2021, Galeón Santiago). Logo chegáronse os celtas arredor do ano 290 a.C. e colonizaron a bisbarra. No ano 68 a.C. chega Julio Cesar a Hispania Citerior e nos anos 61-50 a.C. estaba “cartografiando” minuciosamente o litoral cantábrico que serviría para que máis tarde Augusto leve a cabo as Guerras Cántabras. Neste intre, podemos pensar que foi creado o Porto de Porcillán (Portus Julianus) no cal habería poboación autóctona, posto que había pesca e marisco e as terras da bisbarra de A Devesa, Piñeira, Vilaselán, Obe, As Anzas, Cubelas, Cedofeita son magníficas e dan froitos de todo tipo. Tanto é así que o máis antigo documento que se conserva, o “Diploma do rei Silo”, datado o 23-agosto do ano 775 (era 813) só fala destas terras da bisbarra de Ribadeo, polo tanto, tiñan que ser de entidade suliñable por antonomasia.

En 844-846 os vikingos preséntanse nas costas de Ribadeo. Aqueles piratas de Xutlandia e do Mar Báltico consideraban a Terra Galega a súa medida, acaso por que lles recordaba a súa propia. Chovía, na deles tamén (Victoria Armesto, Galicia Feudal I, p.149) Por qué entran na ría de Ribadeo? A buscar o botín do convento de Esperautano, que segundo o noso inolvidable veciño José María Rodríguez Díaz (El Monasterio de Esperautano y su Coto) (...) o 23 de agosto do ano 775, segundo ano do reinado do rei Don Silo, e co fin de acometer a cristianización de esta comarca oriental da Galiza, o rei Silo firmou un documento de doazón polo que, por medio do abad de Esperautano, llo otorgaba aos presbíteros Pedro, Avito y Valentín e aos conversos Alanti y Lubini, así como tamén aos monxes e anacoretas que residían en dito lugar e (...).

En 985 (era 1023) ao río Eo, unha das escrituras antigas do Mosteiro de Sobrado dos Monxes, dalle o nome de Euve; outra de Meyra do ano 1128 (era 1166); dille “a flumine Euve...” e outra do ano 1143 di “Ripa Evii”. Da voz “Euve” quitouse a segunda sílaba e quedou “Eu” que se castelanizou a “Eo” así como toda a ribeira deste río e particularmente aplicouse ao porto daquela ribeira e principal poboación que se levantou co nome de Ripa-d’eo desde o século XII (H. Florez, p.57). Esta anotación é parte da que recolle F. Lanza no seu Ribadeo Antiguo (p.29-30-31) cando transcribe o documento en castelán da “Compra y Repoblación de Ribadeo” que o P. Florez transcribe en latín. Era dono das vilas e poboación o conde D. Rodrigo (Velaz Osorio de Montenegro) a quen llo compra o rei Fernando II (1157-1188) no ano 1182 por 1500 morabitinos de ouro (dínares almorábides; marabedís) (Lanza p.30). Cómpraa con tódolos dereitos e pertenzas (Florez p.57-58) e “o rei para que lograse máis comercio levou a vila desde a Vilavella máis cara o mar”.

Pero Galiza mantivo unión con Asturias e coas terras do Bierzo e León, acadando gran proxección nos reinados de Fernando II e Afonso VIII. Floreceu o comercio e a lingua galega sentou a base trobadoresca dos séculos XIII e XIV. Resulta indubidábel que a morte de Afonso VIII e a usurpación de Fernando de Castela en 1230 precipitou ao Reino de Galiza nunha profunda crise. Momento que a monarquía castelá-toledana aproveitou para reescribir a memoria do pasado á súa propia medida.

Nos séculos XIII e XV ten gran desenrolo a pesca da sardiña, da pescada e peixe salgado na Ría de Ribadeo, desde onde se exporta madeira, coiros e ferro, e se importan cereais. No século XIV Ribadeo exportaba viño. Francia nestes momentos padece a peste e os mercados europeos demandan viño galego que é exportado en barcos desde a Ría de Ribadeo. No século XIV Ribadeo dependía do Rei, e foi cando Enrique II de Castilla, da dinastía Trastámara concede a Pierre Lobesgue de Villanes en 1369 o título de Conde de Ribadeo, primeira falcatruada trastamarista contra da Galiza que apoiara ao rei Pedro I.

En 1388 nace o Principado de Asturias, creado por Juan I de Castela que reina desde 24 de agosto de 1379 ata súa morte o 9 de octubre de 1390. Como podemos ver, Ribadeo xa tiña entidade propia anos antes que o Principado de Asturias se creara e anos antes de houbera un principe de Asturias. No ano 1551, o Conde de Ribadeo e Conde Salinas, vendeu por 8500 ducados as Terras de Ribadeo e servidumes entre os ríos Navia e Eo, segundo escritura de Medina del Campo (Ribadeo Antiguo de Francisco Lanza, páx. 78-79-80). Segunda falcatruada. Como é posible que se desligaran do Reino de Galiza e pasaran para o Principado de Asturias?. Teimuda é esa provincia de Oviedo en obter territorio alleo e agora quer incluso “crear” toponimia nunha metade da Ría de Ribadeo. Conduta exemplar do Parlamento astur. Que están vostedes reivindicando en xustiza? Nada, absolutamente nada, a Ría de Ribadeo chámase así, por dereito propio non de apropiación untada. Basta xa de explicacións que non entende, pois a a súa actitude política non é a dun xurista que entenda argumentos, senón que é vostede un simple avogado que chegou a un grado de “autoritas” e potestade que para nós, non lle corresponde. Seguiremos estando aquí, por suposto.

Nota de prensa do concello: Dimisión de Mariluz Álvarez II

    Complemento da entrada anterior, sobre a dimisión de Mariluz Álvarez, coa nova nota do concello con motivo do pleno de onte, xoves, comezado no salón de plenos ó tempo da concentración pola paz celebrada ó pé do concello.

SUÁREZ BARCIA DESTACOU A LABOR REALIZADA POLA EDIL

Pleno ordinario de xullo

15/07/2022

No pleno ordinario celebrado onte no Concello de Ribadeo deuse conta da renuncia á acta de concelleira de Mariluz Álvarez Lastra, despois de 23 anos de traballo ininterrompidos. Na sesión foron aprobadas bonificacións fiscais en varios impostos para aquelas empresas que decidan instalarse en Ribadeo, foron fixados os festivos locais do 2023 (16 de agosto e 8 de setembro) e foi aprobada unha moción sobre o servizo de saúde mental.

O alcalde, Fernando Suárez, dixo que "é importante o paso que dá o Concello ao propoñer bonificacións fiscais nos impostos municipais do IBI, do IAE e no ICIO para todas aquelas empresas que se instalen no noso concello ou xa instaladas fagan unha aposta polo emprego á hora de contrataren xente. Durante tres anos terán bonificacións que partirán dun mínimo do 50% chegando a un máximo do 95% en función do número de persoas contratadas. Confiamos que esta proposta non só orientada ao polígono industrial senón a todo o municipio poida seguir atraendo actividades económicas a Ribadeo".

O rexedor seguiu a relatar que "no pleno fixáronse tamén os festivos locais para o vindeiro ano que quedarán no día de San Roque, 16 de agosto, e 8 de setembro, o día da Patroa. Tamén fixemos axustes orzamentarios en gastos de inversión que queremos ir desenvolvendo ao longo deste ano e que tratamos de ir adaptándonos ás situacións cambiantes da escalada de prezos nos materiais que todos, incluído os Concellos, tamén estamos a sufrir. E igualmente, aprobamos unha moción sobre o servizo de saúde mental da Mariña que nos presentou a plataforma na defensa da sanidade Pública".

Suárez Barcia contou que "tamén no pleno demos conta da renuncia á acta de concelleira que presentou a nosa compañeira Mari Luz Álvarez Lastra, logo de 23 anos ininterrompidos de representar baixo as siglas do BNG á cidadanía deste nobre Concello. A súa marcha, tal e como ela manifesta, faise por motivos estritamente persoais e que non lle permiten xa por máis tempo compatibilizar todos os roles na súa vida".

O alcalde ribadense subliñou: "comprendémola, apoiámola, e con tristura a despedimos, pero con recoñecemento e coa nosa total admiración por todo o traballo que ela levou adiante en todo este tempo, na oposición nos primeiros anos e nos gobernos despois até o día de hoxe. Sabemos que todos somos necesarios e que ninguén é imprescindible e que a todos nos tocará máis cedo ou máis tarde, deixar estas representacións públicas. Pero o que non teño dúbida é que a todos e todas nos gustaría facelo como ela o fai: con tranquilidade, con xenerosidade e co compromiso de seguir apoiando a esta xente que aquí seguimos e aos novos que virán. Desexámoslle o mellor nas súas responsabilidades laborais e nos seus compromisos familiares".

RÍA DE RIBADEO, POR ENÉSIMA. Pancho Campos Dorado

RÍA DE RIBADEO, POR ENÉSIMA

Pancho Campos Dorado

Erguémonos o venres, 5 de novembro, cun titular de prensa “Asturias gana la batalla del topónimo y ría del Eo se equipara a Ría de Ribadeo” (La Voz de Galicia). “O Estado admite como cooficial o topónimo Ría do Eo” (Nós). Unha resolución tomada polo chamado “Instituto Geográfico Nacional” (IGN) que accede a pretensión do Principado.

Este instituto debería chamarse “Instituto Geográfico Terrestre Nacional” (IGTN) pois ese cadro de asalariados parece entender pouco ou nada de hidronimia, nin de talasonimia, nin de Usos e Costumes do Mar. Particularmente, non hai un só exemplo tal, en toda a costa galega, na cantábrica, e en todo o litoral da Península Ibérica, pois tanto as rías como as badías noméanse polo nome do porto comercial co que se trafica. Exactamente igual que en todo mundo, badías e estuarios levan o nome da cidade que ten o porto comercial máis importante, de aí que todas, absolutamente todas as cartas de navegación dos Institutos Hidrográficos do mundo enteiro teñan as rías nome de cidades e pobos, nunca levan o nome dun río que desemboca nelas. Nin hai badía do Orinoco, nin do Amazonas, nin do Hudson, nin do Nilo. Menuda barrabasada.

Pero ben, ao personal actual do IGN iso parece importarlle pouco, pois trátase dun problema entre Asturias e Galiza, quen sempre tivo a fatalidade de ser gobernada por políticos de terceira rexional.

Non entendemos nada. Asturias presenta un “Informe da Oficina de Política Lingüística do Principado de Asturias” sobre o nome da Ría de Ribadeo, escrito en un rebuscado galego oriental por un tal Antón García Fernández “Director General de Política Lingüística”, un chiringuito creado polo Principado, a quen acompañan na redacción uns cantos adláteres tan mal intencionados coma el. Das esperpénticas reviravoltas deste informe fixo un exhaustivo estudo D. Evaristo Lombardero (en Ribadeando o 29-10-2021 e La Comarca del Eo 22-maio-2021) polo que non vou a entrar a repetir aqueles argumentos. Este informe, sen máis, foi aceptado por IGN. Por que? Fixo o tal organismo oficial algunha enquisa semellante no entorno de Ría de Ribadeo, na zona galega ou asturiana, para contrastar o que di tal informa? Non. Non fixo nada.

Por outra banda, mencionan uns informes “oficiales” de 1871 para apoiar a súa sentencia, os cales, sabemos que son unhas escrituras de propiedade, onde un notario de turno, fai de “grafitero documental” pois cambia o nome oficial da Ría de Ribadeo pola denominación do Eo, cando xa había oficialmente cartas de navegación da Ría de Ribadeo, feitas por membros da Armada Española e do Ministerio de Mariña, das cales podemos aportar os datos:

1ª) Ano: 1776 Plano de la Ría de Rivadeo. Escala en varas casteláns 2000 varas = 18 cm. Autor: Luis Videgaray. Orixinal Museo Naval de Madrid, Cartografía E-23-7

2ª) Ano 1787 mes de Abril. Plano de la Ría de Rivadeo. Autor: Tomas Ramery. Escala en varas de Burgos 1000 varas = 10 cm Orixinal Museo Naval de Madrid, Cartografía E-23-21.

3ª) Ano 1787 Plano de la Ría de Rivadeo, del Barquero, Bares, Cedeira y Vivero. Autor: Vicente Tofiño de San Miguel. Escala gráfica de una milla marítima. Orixinal Museo Naval de Madrid, Cartografía E-23-5

4ª) Ano 1788 mes de Marzo. Autor: Miguel de la Fuente. Escala en varas de Burgos. Orixinal Museo Naval de Madrid, Cartografía E-37-3

5ª) Ano 1788 mes de Mayo. Autor: Tomás Ramery. Escala en varas de Burgos. Orixinal en Museo Naval de Madrid, Cartografía E-37-7.

6ª) Ano 1835 mes de Agosto. Autores: Miguel Antonio Blanco Ortigueira e José Antonio Villamil Saavedra. Escala de 1 milla marítima. Orixinal Museo Naval de Madrid, Cartografía E-23-8

7ª) Ano 1835 mes de Agosto. Autores: Miguel Antonio Blanco Ortigueira e José Antonio Villamil Saavedra. Escala de 1 milla marítima. Orixinal Museo Naval de Madrid, Cartografía E-37-1

8ª) Ano 1835. Plano del Puerto de Ribadeo en Galicia. Escala 1 milla marítima. Orixinal Museo Naval de Madrid, Cartografía E-23-30

9ª) Ano 1852. Carta Náutica plana del puerto de Ribadeo. Escala 1 milla marítima. Orixinal Museo Naval de Madrid, Cartografía E-37-2

10ª) Ano 1856. Carta Náutica de la Ría de Ribadeo. Autores: Antonio Miguel Blanco y Juan Tomás Cucullu. Orixinal Museo Naval de Madrid, Cartografía E-23-2

11ª) Ano 1860. Plano da Ría de Ribadeo. Autor: Juan Tomás Cucullu. Orixinal Museo Naval de Madrid, Cartografía E-23-1

Toda esta documentación da época pasou por alto aquel prototipo de notario “poeta”, dentro da clasificación que lles fai a este tipo de individuos Dª Victoria Armesto: “Lenin desconfiaba de la música, el Padre Sarmiento de la poesía y muchos padres [das familias fidalgas] parecen coincidir con estos recelos y antes de ver a sus hijos como poetas o músicos, prefieren verlos como notarios o registradores de la propiedad” (Galicia Feudal II, Ed. Galaxia 1969, p.353).

Penso que si a Administración Marítima seguira estando en mans da Armada Española, saberían que Pedro Teixeira (1569-1603) nos seus tratados de Xeografía xa ten biografía sobre a Ría de Ribadeo, e desde logo que non se pasaría por alto o valor histórico das CARTAS NÁUTICAS DA RIA DE RIVADEO, tanto do Instituto Hidrográfico Español como as do Almirantazgo Británico.

Pola nosa parte, non aceptamos para nada esta sentencia arbitraria e a todas luces partidista, dunha administración de parásitos que se reúnen de cando en vez para dicir si a facer dano. Esta sentencia é unha grande ignominia contra todo o sentido da Historia do Porto e Ría de Ribadeo, que levamos defendendo desde fai máis de 35 anos. Sempre estivemos atentos as falcatruadas que se estaban a facer por parte do Principado. Incluso desde a Asociación de Veciños de Ribadeo “O Tesón” denunciamos ante a Garda Civil o xoves 13 de maio de 2010, ao diario “La Nueva España” ese pasquín de Asturias que “despois de longos anos de ter usado dito diario de xeito constante o topónimo de “ría del Eo” en troques do legal “ría de Ribadeo”, agora xa non se conforma coa dita teima e dá unha puntada máis en contra do noso patrimonio, dicindo “que diversas instancias galegas queren impor o topónimo legal de xeito insidioso”. O artigo “Galicia quiere los cañones del Eo”, do día 5 do presente mes, entre outras cousas relativas ó nome da ría e ó patrimonio, aparece o texto “para las dos orillas de la ría del Eo, cuya denominación los nacionalistas gallegos querían cambiar por el de ría de Ribadeo” (La Comarca del Eo, 29 maio 2010). Falsidades constantes e cínicas expresións onde as houbera. Hoxe vemos que tíñamos razón. De aquelas ensidias estes resultados.

Continuabamos a explicar que este “xornal” (La Nueva España), “xa non só se conformaba coa difamación da nosa toponimia histórica senón que con un cinismo inusual, no artigo de mércores 5 de Mayo de 2010, menciona que os restos que hai no fondo do “estuario” son de pertenza “asturiana” e retrata aos raqueros do pecio histórico de “El Galgo de Andalucía” como se de heroes e patriotas se tratara”.

Este periódico falsea torticeiramente a información histórica, pois non teñen ningunha rigorosidade nas noticias que atinxen ao Reino de Galiza, as cales foron relatadas por D. Eduardo Lence Santar y Guitián [Xosé Isidro Fernández Villalba, Mondoñedo Regreso al Pasado V, cap.35 p. 117 a 127] como sigue: En 1719 torna a ter un importante comercio [Ribadeo] e era un gran porto estratéxico para a guerra no mar, por cuxo motivo o 27 de setembro deste ano sufría a invasión dos piratas ingleses -en número de seiscentos- que arribaron en tres fragatas de guerra e o “pretenden colonizar” ou máis ben saquear se non se aceptan os pagos de 2000 doblóns en metálico, trinta bois e vinte carneiros. As fragatas San Francisco e o Galgo de Andalucía que estaban aquí apostadas, antes de deixalas caer en mans inglesas os propios capitáns D. Lorenzo de Tablada e D. Sebastián Villaseñor respectivamente, préndenlles lume, e cuxos pecios aínda se deben atopar no fondo da Ría de Ribadeo. O Alcalde Maior de Ribadeo D. Juan Antonio del Llano y Osorio e unha pequena comitiva van falar para reunir os cartos co Alcalde Maior D. Francisco Antonio de Luaces y Somoza de Mondoñedo -capital da provincia-. Os ingleses saquean e queiman a vila durante tres largos días, e por fin reciben 2400 pesos que os ribadenses chegaron a reunir (600 doblóns), e con este botín en metálico retíranse o primeiro de outubro e levan áncoras de novo” (tamén no meu libro “Escudos de Armas do Concello de Ribadeo”, p.30-31).

No ano 2011, alertabamos do que estaban a facer no Principado ao poñer un nome a Reserva da Biosfera- Oscos-Río Eo e Terras de Burón co programa LEADER, no cal non se mencionaba para nada a Ribadeo, cando máis das tres cuartas partes do territorio son das Terras de Ribadeo e Miranda. Naqueles artigos, escritos neste mesmo semanario de La Comarca del Eo, Buronlandia (ligazón a Ribadeando; La Comarca del Eo, 1-outubro-2011), explicábamos en como, “no ano 1414, foi creado por Juan I de Castela o Principado de Asturias, e desde aquela foron apropiándose das Terras de Reboredo ou Terras de Ribadeo desde o río Navia o Eo (escritura de 1551 en Medina del Campo); a primeiros do século XX cambiaron o nome da Veiga de Ribadeo, este século XXI tócalle a Ría de Ribadeo e van, sen dúbida, polo Concello de Ribadeo completo, pois as terras xa son, polo que parece, as de Burónlandia, para o século XXII será Barreiros, a Espiñeira, Villaronte... no século XXIII Foz... e non sei cando chegarán a Catedral de Santiago...”.

En Buronlandia II, a un Juan sen Nome (Ribadeando, 14-setembro-2017 e La Comarca del Eo, 12-novembro-2011), falabamos da neglixencia que se cometía por parte da alcaldía de Ribadeo cando se permitían, sen levantar unha sola protesta, as denominacións da Casa da Ría, obviando de Ribadeo, a Casa da Ría del Encuentro, obviando de novo o de Ribadeo. Naquel mesmo artigo, tamén diciamos que tiveron “a “fachenda” de pasar por derriba da historia, sobre a resolución do Marquesado da Ría de Ribadeo” [BOE, Nº151. Real Decreto 591/2002, de 24 de Junio] e do informe do Ministerio de Fomento, sobre a resolución da nome da Ría de Ribadeo [Ministerio de Fomento, 13-Marzo de 2008]

De nada valeu. Falabamos, dos referentes que manipularon os datos “da Diadema de Ribadeo, descuberta fai máis de 200 anos, no Castro das Grovas, non sei como se pode ter tal desfachatez “académica”, como para dicir, que fai uns vinte anos, “reconocidos arqueólogos e historiadores” (innombrables pola miña parte) avalan a súa procedencia astur. ¿Qué pasou agora? ¿acaso encontraron seus “insignes adláteres”, dentro das vitrinas do Louvre, terra dos Oscos-Rio Eo e Terras de Burón, pegada na filigrana da Diadema de Ribadeo?”. Non pode crerse que lograron con todo tipo de falsidades arqueolóxicas que o Ministerio Arqueolóxico Nacional rexistrase a Diadema de Ribadeo como Diadema de Moñes. Pois sí, iso ocorreu, e está vixente. Continuaban falando tamén de que o “pecio da “Galga Andaluza” estaba en augas xurisdicionales asturianas e que “la Dirección General de Patrimonio del Principado la ha registrado en pleno derecho y obligación conservadora” ¿co dereito de qué? Agora que se van facer catas arqueolóxicas na Ría de Ribadeo ¿quen vai ser o Controlador de Patrimonio? ¿A Xunta ou o Principado? ¡Ribadeo perderá patrimonio de seu, como sempre!. Así mesmo ocorreu e está ocorrendo.

Diciamos en La Comarca del Eo (29-agosto-2009 e en Ribadeando) “o topónimo histórico lles importa mui pouco! ¡estáselles vendo o plumero a estes “marchantes de historia”! O que realmente importa é que a Ría de Ribadeo perda tal denominación porque así con ela perde a identidade galega. Para o meu ver, esta é a verdadeira razón. Así o espolio arqueolóxico da Ría de Ribadeo, empezarao o Principado en breve”... fai solo uns días se falaba na prensa de bucear e espoliar o pecio do “San Francisco” ou o do “Galgo de Andalucía”, como si fora derrelicto asturiano. ¡Ay amigo... cuestión de barbarísmos...! ¡e un pimento! ¡cuestión de moitos millos de euros en subencións europeas para seguir co espólio sitemático das terras e historia de Galicia! ¡xa fixeron o mesmo coa Diadema de Ribadeo agora “de los Oscos”...! ¡manda truco! ¡E a Ribadeo, tócalle por rebote... por ser a poboación fronteiriza...! ¡Si seguimos así, logo será fronteira Vilaframil, Dompiñor, A Devesa, etc.”... ¿Qué fai a Xunta de Galicia ó respecto? Qué sepamos, nada. Algúns, estábamos queimados co presidente Touriño, ó que Balbino Pérez (alcalde de Ribadeo) tivo que increpar pola súa mala “vocalización” do topónimo, ante Areces. E de este goberno da Xunta tampouco esperamos nada, posto que xa empezou a súa andadura de manifesta subordinación a intereses estraños a Galiza, poñendo en solfa a lingua, base esencial da nosa cultura galega”.

Pois ben. Todo isto que estaba pasando co topónimo da Ría de Ribadeo, foi denunciado por nós ata a saciedade. Diciamos en 2009, “Mentras houbo ribadenses na administración estatal e local, da talla e categoría de D. Leopoldo Calvo Sotelo (Marqués da Ría de Ribadeo, ¡menudo desplante lles pegou ós tartufos!) de D. Pancho Maseda ou de D. Eduardo Gutierrez, todos eles alcaldes de Ribadeo que menearon Roma con Santiago con cartas constantes de protesta as Institucións Españolas, Asturianas e Gallegas pola inquina manifesta, que se estaba a producir con dito topónimo, da Ría de Ribadeo, especialmente desde 1985 (época da apertura da maldita Ponte dos Santos) ou aproveitando calquera evento (como a creación das autonomías) para tratar de morder outro bocado máis do territorio ou da propia historia do Reino de Galicia (léase o Bierzo tamén). Das autoridades locales actuales, esperamos que continúen pola misma liña que os seus antecesores, sen perder unha coma... sen dar trégua a ignominia... pero segundo se están a desenrolar as cousas... ¡xa veremos si están a altura...! Agora, seguro que no Principado aproveitaran, polo que estamos vendo, a coronación do Principe de Asturias como rei (¡espero que viva D. Juan Carlos outros cincuenta anos al menos e de tempo a espallar as miñas cinzas na Ría de Ribadeo!). Non é broma. Xa vimos fai dous anos o Principe Felipe dicir en Castropol, Ria do Eo, polo que xa están concienciando o futuro rei para tal evento. Ademais, están preparando o terreo no parlamento de Asturias para que haxa “constancia previa de trámite” apoiada pola maioría dos seus partidos políticos, PP, PSOE e IU (léase artigo de Evaristo en La Comarca del Eo 14-agosto-2009)”

Despois dos alcaldes Eduardo e Balbino, non volvemos a ver unha nota de prensa, nin unha carta de protesta desde o Concello de Ribadeo. É máis, cando se lle dixo o alcalde que algo había que facer cos libros para escolares da Ría de Ribadeo e Ría do Eo, dixo que el estaba canso da polémica e que non ía protestar contra o alcalde de Castropol. Sr. D. Fernando Suárez Barcia, sinto moitísimo dicirllo, créame, pero non fixo ningún seguimento de todas estas falcatruadas. Son militante do BNG desde fai moitos anos, un galeguista ata a médula, pero vostede non volverá para a alcaldía de Ribadeo, co meu voto. Non é digno de sentarse na cadeira do Marqués de Sargadelos, un armador notable que mandou facer as cartas da Ría de Rivadeo, para meter aos seus 79 barcos mercantes no Porto de Ribadeo. Non se pode “pasar de todo” como fai e fixo a Deputación de Lugo, ou a Xunta de Galicia, o que da a entender de que os galegos temos o que merecemos. Isto que ocorre co nome da Ría de Ribadeo, é problema de tódolos galegos, pois queirámolo ou non, somos un pobo fronteira do Reino da Galiza e os representantes do Principado, están cambiándolle os “marcos” do territorio década tras década.

Non era difícil de predicir sabendo da “mamandurria” histórica da Administración españolista (que non española), que como diciamos, esperarían a que o Príncipe Felipe de Borbón chegara a reinar, e aínda por derriba, teñen a carambola de que se namora de Dª. Leticia, que sería a primeira raíña consorte asturiana. Non había máis que esperar que houbera un individuo apropiado na alcaldía de Ribadeo e outro Instituto Geográfico Nacional, para que se dobregara todo as pretensións do Principado de Asturias, e mira por onde tócalles un murciano, un conveciño da xuíza que lle dita a famosa sentencia a unha galega da “Galicia Profunda”. Que máis queremos, somos uns cenizos.

-- 

Informe da Plataforma de defensa da ría de Ribadeo sobre o nome da ría 

Ditame de 2008 sobre o nome da ría de Ribadeo 

Ditame 2021 sobre o nome da ría de Ribadeo 

Nota de prensa Plataforma sobre o ditame de 2021 

Nota de prensa e valoración do concello sobre o ditame de 2021 

Corte de radio Foz sobre o nome da ría de Ribadeo

Ría de Ribadeo. Unha nota máis sobre o nome.  

Algunha entrada anterior:

A ría del Eo no concello de Ribadeo

PLENO DO PARLAMENTO DE ASTURIAS DO 27 DE NOVEMBRO DE 2019. RIA DEL EO VS RIA DE RIBADEO.

A RIA DE RIBADEO vs Ría del Eo nas políticas do Principado de Asturias (II). 

A RÍA DEL EO NA POLÍTICA DO PRINCIPADO DE ASTURIAS (I). 

A RIA DEL EO NO CONCELLO DE RIBADEO.

 

RENEGADOS. Pancho Campos Dorado

 

RENEGADOS

Pancho Campos Dorado

    Renegado dise do que abandona os seus ideais, as súas siñas de identidade, para unirse voluntariamente a unha institución diferente da súa propia familia, relixión, crenza ou país. Un adxectivo pexorativo tan desagradable como ler o “Informe da Oficina de Política Lingüística do Principado de Asturias”, sobre a Ría de Ribadeo, escrito en un rebuscado galego oriental por Antón García Fernández “Director General de Política Lingüística” do Principado, a quen acompañan na redacción uns cantos adláteres tan mal intencionados coma el. Sobre as esperpénticas reviravoltas deste informe fai un exhaustivo estudo Evaristo Lombardero (tamén en La Comarca del Eo 22-maio-2021), polo que eu non vou entrar a facer algo que xa está feito.

    Aínda non sei por qué no Principado se gastan cartos nunha oficina desta índole, cando no Parlamento de Asturias non lles deixan falar en tal linguaxe porque os de VOX “non entenden o galego” (Pleno do Parlamento de Asturias 27-nov-2019, ibidem). Este tipo de oficinas que se crearon na “Democracia Española de Partidos”, non solo na Autonomía de Asturias, son dese tipo que cheiran moitísimo a “chiringuitos da bicoca” onde se enchufa aos “amiguetes” que non se sabe que facer con eles, pero que por diversas razóns fora do coñecemento público, teñen que darlles algún cargo oficial para cobrar substanciosos emolumentos por “non fare niente”.

    Neste caso do topónimo da Ría de Ribadeo, poñen a este tipo de personaxes a discernir unha causa da que de forma teimuda xa é, desde fai séculos, característica endémica do Principado para facerse coas terras e dominios do Reino de Galiza, como xa explicaba anteriormente (tamén en La Comarca del Eo, 1-maio-2021).

    Renegan dos antigos topónimos que expresan realmente o que son e existe nas terras do Reino de Galiza. Así vemos, como renegaron da denominación Reboredo, hoxe concello de Castropol, posiblemente porque Reboredo ven de rebo = desperdicio, cascallo, escombro, e reboredo é o lugar onde se acumula algo de todo isto, analoxicamente como arbore = arboredo. Esta antiga denominación de Reboredo, no caso desa zona da marxe dereita da Ría de Ribadeo, aparece como consecuencia da acumulación de ramaxes e outras cousas flotantes, xeralmente, que deixa o mar nunha ribeira ou no alto dunha praia cando baixa a marea, popularmente coñecidas en galego como “crebas” ou o “rebo do mar” e que os ribeiregos aproveitaban para queimar nas lareiras. Hoxe son escollidas e rebuscadas polos artistas para facer obxectos de arte.

    Esta “Comisión pral estudio da denominación da Ría”, debeuse formar na barra dun bar, para cumprir co "decreto 38/2002 d’abril y del 98/2002 de 18 xuyin (diminutivo de xullo) para recuperación da toponimia asturiana”. Supoño que para facer algo así, terán que primeiro aprender algo do idioma galego, pois senón non entenderan nada do que oian ou lean. Pero creo que este chiringuito da comisión o que pretende e inmatricular territorio pola cara, tal e como lles está aprendendo o bispo de Oviedo, un verdadeiro mestre neste tipo de apropiacións de “inmobles”, que incluso trata de “okupas” ás monxas nas súas casas. Desde aquí os nosos parabéns a Gonzo de Riotorto polo magnífico reportaxe na Sexta, sobre o citado individuo o 23 de maio do presente. A denominación da Ría de Ribadeo é tan antiga como o nome histórico de “Ripa Euue” que aparece en 1125 no Tumbo de Lourenzá, pois o topónimo ten todo que ver co Porto de Ribadeo, pois todos os accidentes xeográficos da costa, e máis aqueles a onde se chega en barco, teñen a denominación que lle puxeron os mariñeiros. Isto corrobórao a Armada Española que sinalou en tódalas súas cartas de navegación a denominación, Ría de Ribadeo, sen excepción, primeiro feitas a man polos propios capitáns dos barcos, e máis tarde polos Institutos Xeográficos nacionais. Sen dúbida isto é cousa da xente do mar. Non creo que a ninguén se lle ocorra cambiar o topónimo do Estreito de Magalláns, polo o do estreito dos Onas. Ou si? Quizais queda mellor na perspectiva interpretativa do señor Antón, Director General de... etc.

    Pero non solo o topónimo Ría de Ribadeo está en todas as cartas de navegación da Armada Española, subscritas ao Instituto Xeográfico Nacional de España, senón que tamén Ría de Ribadeo está en todas as cartas de navegación do Almirantazgo Británico, cousa que os ingleses que son moi de seu, non sempre respectan as denominacións españolas, como por exemplo, nas cartas británicas non existe o Mar Cantábrico, senón o Atlántico e o Golfo de Vizcaya; non existe o Canal da Mancha senón o Canal de Inglaterra; etc.

    Pero parece que desde 1958 que a administración franquista cambiou “os marcos” ó medio da ría, o Principado colleu fol e quere ter potestade en toda a ría e co nome cambiado. Non é de estrañar que ocorra neste momento precisamente pois vendo a abraiante actuación do “insigne” Alberto Nuñez Feijoo que intercambia relacións internacionais co presidente portugués don Marcelo Robelo de Sousa, no idioma castelán (Nós, Nº363 do 28-05-2021) ou mesmo co arcebispo de Compostela facendo a ofrenda ó Apóstolo o 25 de Xullo en castelán. Vendo o que se ve, os galegos podemos esperar calquera cousa desta vergoñenta tropa que nos mangonea. Como é posible que as altas estancias do Goberno Galego teñan esta actitude co noso idioma, coa nosa nación galega? En verdade vos digo, como di o Señor, que temos o que merecemos, caciques galegos, votados polos galegos.

    Ribadeo foi o porto comercial máis importante do norte da Península Ibérica, ao menos desde o século XII, ate entrado o século XVI. Para ser porto comercial importante tiña que ser unha vila libre para medrar, libre de señores e bispos que se inmisciran nos seus negocios. A poboación de Ribadeo, de realengo, era tan libre que o bispo Martín (1219-1248), despois de levar a sé episcopal 36 anos en Ribadeo, levouna de novo para Vilamaior de Vallibria (Mondoñedo), pois aquí ninguén lle facía xenuflexións ó pasar. Gran erro por parte do bispado mindoniense, pois si aquela sé episcopal do século XII e XIII seguira en Ribadeo hoxe posiblemente tería a categoría dunha sé bispal con porto, tal como San Sebastián, e como porto de mar, Ribadeo tería servizos de todo tipo e non a mediocridade que hoxe temos.

    Por outra banda, non quero deixar no tinteiro, que o topónimo do Porto e Ría de Ribadeo é propio de profundas raíces da nobreza galega, e cuxa historia antiga temos que explicar. Henrique II “o das Mercés” cando chega ó poder en 1369, despois de matar ó seu medio irmán Pedro I “O Cruel”, propúxose desprestixiar todo canto podía ao Reino de Galiza e a todas as familias de nobreza galega que estiveran, ou non, en contra da súa causa, pois Galiza fora territorio que apoiou ao lexítimo rei Pedro I, fillo de Alfonso XI (1312-1350) e da súa lexítima muller a infanta María filla de Afonso IV de Portugal. Por esta razón de desprestixio, as terras do Condado de Trastámara por menosprezo aos nobres do Reino de Galicia, deullas ó mercenario francés Bertrand de Guesclin que lle veu axudar na guerra contra Pedro I desde o ano 1366. O condado de Trastámara, fora a perla de Galiza mentres estivo na familia dos Condes de Trava, e perdeu a galeguidade no momento en cos Trava o perden e pasa a ser título dos reis de Castela. Alfonso XI cédelle este título o seu fillo ilexítimo Enrique, pois quere que a dinastía Trastámara sexa para os nove fillos que ten da súa querida dona Leonor de Guzmán e Ponce de León. Dinastía que tiveron os reis de Castela até Isabel a Católica. Di sobre este punto a historiadora galega Victoria Armesto, “al ceder Trastámara al aventurero Bertrand du Guesclin, Henrique parecía decir a los gallegos: “mirad en que estima tengo a vuestro famoso condado y como me río de vuestros Travas y Trastámaras... mi padre lo cogió para mi y ahora yo se lo regalo a du Guesclin, como se lo podría regalar, si me diera la gana, al último de mis escuderos...” (V.A. Galicia Feudal II, Ed. Galaxia 1969, p.408).

    É moi posible, que por esa mesma razón de desprestixio lle dera as Terras do Condado de Ribadeo, o mellor porto do Cantábrico daquela época, a outro mercenario francés, Pierre de Villaines (20-decembro 1369) as cales “foran redimidas polo rei Fernando II (1137-1188) por 1500 marabedís, a causa dunha permuta fraudulenta entre o conde e o bispo mindoniense”. Isto de ser “redimidas polo rei... a causa dunha permuta fraudulenta” despois de saber o desprezo que destilaba Henrique II con Galiza, parece máis ben unha “tapadeira” amañada posteriormente por algún escribán as ordes, de quen??, para ocultar os feitos ocorridos, pois as terras pertencían a outra das máis grandes familias nobres de Galiza, a familia dos Condes Velaz de Montenegro, segundos en poder despois dos Condes de Trava e Trastámara. É posible crer que o rei pagara por redimir terras do seu propio territorio, por falcatruadas entre un nobre e un bispo? Quizais!!

    Pero aquí non acabou a aversión de Enrique II a Galiza. Desde os tempos en que Leovixildo (rei de Galiza desde 585) destruíu a monarquía sueva os herdeiros da coroa chamáronse sempre “Príncipes de Galiza”. Enrique de Trastámara decretou en Medina del Campo que como castigo a súa deslealdade (cara a el, non ao lexitimo rei) seu fillo e herdeiro Juan, xa non se chamaría “Príncipe de Galiza”, senón que sería “Príncipe de Asturias”. Sobre este particular di o historiador galego Benito Vicetto: “venganza vulgar y miserable, propia de un bastardo y de un asesino” (B.V. Historia de Galicia, Tomo V, Ferrol 1872, Ed. Alvarellos, p.371). Estas ramificacións e prexuízos herdáronas os Austrias e os Borbóns. Os sucesivos reis deron en mirar a Galiza como un pais extraño... (V.A. ibidem, p.420).

    Como vemos, a denominación Ría de Ribadeo está estreitamente ligada ao Porto de Ribadeo e a todos os aconteceres do Ribadeo comercial marítimo por excelencia, e todo o que presenta o respecto o Principado de Asturias, é o teimudo esbardallar dun chiringuito. En fin...!!