Detrás das institucións

Angrois. Xosema, CC BY-SA 3.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=27420563

Detrás das institucións

    Literalmente, os cidadáns estamos detrás das institucións. E en varios sentidos. Somos quen votamos e polo tanto, temos algo que dicir para poñer ou sacar xente, formas de facer, ou leis. Somos quen nos beneficiamos ou sufrimos as súas decisións e a aplicación das mesmas. Somos, en fin, quen debemos, como 'propietarios' e como 'clientes' segundo a faceta das dúas anteriores que apliquemos, repito, como propietarios ou como clientes das mesmas, quen podemos reclamar ou esixir cambios e turrar ata conseguilos para que as institucións cumpran a súa función, para crear novas (aínda que ese sería un segundo paso, por tras de facer que as que hai funcionen) ou desfacernos das inoperantes ou inconvenientes.

    Hai moitos exemplos que se poderían dar. De feito, varios por cada institución segundo a época de vida que estea a pasar cada unha. Pero en calquera caso está claro que correspóndenos a nós, como cidadáns, loitar por -e se é necesario, contra- as institucións. A nós corresponde facerlles un seguimento, máis aló dos mecanismos que se supón deberan levalo a cabo de xeito interno a elas mesmas. Sexa un goberno, local, provincial, autonómico ou estatal, un servizo -sanitario, de ensino, xudicial, ...- ou mesmo un dos chamados chiringuitos para externalizar funcións de gobernación e xestión, como Portos de Galicia ou Puertos del Estado, entre outros moitos. E, despois dese seguimento, actuar.

    Claro que, cadaquén ten as súas cousas, as súas vidas, e ninguén anda sobrado de tempo para facelo. Isto é, o facer o seguimento e conseguir un funcionamento adecuado require un esforzo da cidadanía, que de calquera xeito en xeral non chegará a controlar nin sequera que debera abranguer ese control. Pero hai que facelo na medida do posible. Para poder desfrutar unha información adecuada -léase 'o que está a pasar na TVG', para evitar situacións de perigo -agora resulta que o fiscal pide a retirada de pena ós cargos de ADIF polo caso de Angrois-, para cumprir a xustiza medioambiental -múltiples desleixamentos e agresións na costa, como no caso da illa Pancha, por non falar da ocupación de zonas indables e cambio climático-, para reclamar saúde pública -chega cos máis de sete mil mortos nas residencias de Madrid no COVID-, para o adecuado coidado dos nosos maiores na residencia máis próxima, ou outros moitos casos e situacións. Un cidadán ou cidadá se fíe ou non do sistema, que pase das situacións, non é cidadán, senón súbdito do sistema. Sexa cal sexa ese sistema, político, social ou económico.

    Todo o anterior sen esquecer que, fóra das institucións, hai casos flagrantes de incumprimentos por parte privada que se benefician da disfunción institucional. 

O Xabarín, cazado (El xabarín, cazado)

 

Logotipo do programa, no Dominio Público

O Xabarín, cazado (El Xabarín, cazado)

    Trinta anos. Ás seis da tarde do 18 de abril de 1994, hai 30 anos, comezou a emitirse na TVG o Xabarín Club. Coido que é unha data para a historia en Galicia. Unha data na que a TVG se converteu nun vehículo de revitalización do galego, nun polo de atracción para as futuras xeracións de galegos, ó tempo que fixo patente a posibilidade de que o galego levantara voo.

    Tempo hai diso, máis dunha xeración das antigas e cousa dunha das modernas, e aquela esperanza vese agora como ferida case de morte. Dende aquela, a TVG pasou a ser medio de propaganda por riba da difusión de novas ou o entretemento. Pasou a ter durante anos o persoal en protesta, por moito que o mesmo medio e outros, regados con cartos de propaganda e que seguen a difundirse en castelán, agochen un e outro día a nova da loita laboral e de dereitos que nos inclúe e inflúe. Dende aquela, a proporción de galegofalantes seguiu a caer, empurrada por unha esmagante maioría de comunicacións e estudos en castelán. Algo axudado dende algunhas -moitas- empresas que en casos sinalados mesmo teñen mal visto o falar dos empregados cos clientes na nosa lingua. Axudado tamén pola despreocupación de integrar a unha inmigración que xa é en gran parte castelán falante. E axudado pola eliminación do que quizais foi o programa de máis impacto da TVG, o Xabarín, xunto co conxunto de ligazóns que representaba o Xabarín Club. Un conxunto que parece seguir a secuela daqueles lemas da posguerra que en pasquíns proclamaban cousas como 'Si eres español, habla español', como se só houbera un xeito, ditado (de ditadura) en castelán.

    Unha imaxe para que se entenda: o porco bravo é un animal gregario, que se reproduce e adáptase ben na actualidade, invadindo coa súa presenza lugares nos que non estabamos afeitos a velo durante moitas xeracións. Lugares que por iso consideramos ‘nosos’. De aí que se combata, se cace e tente eliminar, non vaia ser que coma terreo de por si e desprace ós que nos consideramos humanos e polo tanto, ‘o máis do máis’ como ‘reis da creación’. Algo así deberon pensar algunhas persoas fronte ó Xabarín, visto como un programa que estaba facendo pobo, que estaba a deixar pegada en lugares onde o galego xa non se sentía, que se estaba a reproducir e ameazaba co seu éxito á lingua dominante. E o Xabarín foi cazado. Os seus 'fillos', algúns, van polo carreiro que marcou; outros, moitas veces sen decatarse, van por unha senda que lles trazan.

    Como nota final, pregúntome: e, será necesario traducir o artigo?

COMO EN SAN ANTONIO DE LOUREDO. José María Rodríguez Díaz (2008)

    Unha nota previa, necesaria para os 2023 no que republico esta entrada do blog de José María: a serie 'Padre Casares', emitida pola TVG, acadou grande popularidade en Galicia, replicándose mesmo noutros lugares o argumentario, recreándose ó gusto local de cada lugar. A serie incidía non só en temas eclesiásticos, senón en todo tipo de temas socioculturais, imbricados a partir, iso si, da vida dun cura de pobo novo e outro maior.

    Polo demais, a lección que leva consigo esta entrada, coido que quedou aprendida, pero non está de máis o repasala.

Viernes, 03 de octubre de 2008

COMO EN SAN ANTONIO DE LOUREDO

• Publicado por jmrd_ribadeo a las 20:30

Una cómica situación, sino fuera por la tomadura de pelo que representa para los vecinos y por el mensaje que nos transmite sobre la frivolidad con la que actúan algunos de nuestros ediles. Me refiero a la comedia que se montaron los concejales de Ribadeo por la colocación de unos bancos en el eucaliptal de O Cargadoiro.

Una actuación que me recuerda el humorístico comportamiento de D. Horacio y D. Crisanto, en la serie de la TV de Galicia, “Padre Casares”. Dos curas que andan siempre a la greña; y cuando el uno dice que sí, el otro dice que no. Así pasa, también, con nuestros ediles: se enzarzan a diario en disputas, sobretodo en los plenos que se celebran en el consistorio. Unas veces son los miembros de la oposición contra el gobierno y otras los miembros de la oposición contra ellos mismos. Lo que no les impide ponerse luego a todos de acuerdo para compartir la tortilla en la misma mesa, al igual que lo hacen D. Crisanto y D. Horacio en la serie citada.

Permítaseme resumir brevemente los hechos para quienes no los conozcan. Sucedió en un pleno municipal hace ya días. El equipo de gobierno municipal, siempre atento a humanizar la vida de los ribadenses, dio orden de colocar dos bancos en el pequeño eucaliptal que hay en el área recreativa de O Cargadoiro, en las proximidades del Castillo San Damián, para disfrute y descanso de los muchos transeúntes que frecuentan esa área recreativa. Pero sucedió que, en el pleno siguiente a dicha actuación, el portavoz del PSOE, el Sr. Pérez Vacas, formuló una pregunta al alcalde sobre la colocación de esos bancos en un terreno de propiedad privada. Sorprendido el alcalde por esta pregunta y ante la gravedad que supone esa acusación y sin otra comprobación ordenó a sus huestes la retirada inmediata de dichos bancos. Pasado ya tiempo, cuando todo parecía estar ya olvidado, alguien dio a conocer al público que el mencionado eucaliptal era propiedad del concejo y no de carácter privado -como había afirmado el Sr. Pérez Vacas- y protestó por la retirada de los dos bancos. Sorprendido el alcalde y hechas las oportunas averiguaciones ordenó la reposición de los bancos en el mismo lugar en donde antes habían estado.

Esta cómica escena nos sugiere varias observaciones acerca del proceder de los concejales y de la frivolidad con la que tratan los asuntos municipales.

No se comprende que el portavoz del PSOE borrara tan fácilmente de su memoria la adquisición de ese terreno por parte del concejo en los tiempos en los que él era teniente de alcalde con el anterior gobierno del BNG, liderado por D. Eduardo Gutiérrez, hace ya años. Aunque la parte positiva de esta historia es que gracias a la amnesia del Sr. Pérez Vacas, persona más afín al mundo de las finanzas que al latín, se salvaron milagrosamente los eucaliptos. Pues si en los tiempos que ejerció como alcalde cayera en la cuenta de que eran propiedad del concejo, seguramente hoy no estarían ahí para cobijar con su sombra a los visitantes.

Ante esta inconcebible reclamación del portavoz del PSOE no se comprende el sorprendente silencio cómplice de los demás portavoces de los otros grupos de la oposición. Pues sabían sobradamente que el terreno era de propiedad municipal.

Lo sabía, por supuesto, el Sr. Rivas a quien, cuando se ocupaba de las tareas de la concejalía de Medio Ambiente con el gobierno del PP, yo mismo le insinué entonces, aprovechando el reciente carácter municipal de la parcela, la conveniencia de instalar bajo la sombra de esos eucaliptos unas mesas y bancos para solaz de los visitantes de esa área recreativa.

Lo tenía que saber también, como no, el portavoz del PP, ya que la firma de esa adquisición había tenido lugar, si la memoria no me falla, durante su mandato. ¿Por qué se callaron, pues, ante la maquiavélica intervención del Sr. Pérez Vacas?

Yo mismo, presente ese día entre el público asistente a dicho pleno, quedé sorprendido por el incomprensible silencio de los restantes ediles ante la desconcertante pregunta del Sr. Pérez Vacas.

En cuanto al titular del concejo, que tan fácilmente cayó en la trampa que le tendió la oposición, debe aprender la lección: no aceptar lo que otros le digan sin otras comprobaciones y aprender a no fiarse de las personas que basan su estrategia política de oposición en las clásicas zancadillas, en vez de colaborar en el gobierno desde una postura de oposición, crítica, pero leal.-

José Mª Rodríguez

Outros Artigos de José María.

Ribadenses destacados: Daniel Cortezón Álvarez. Santiago Sanjurjo Díaz

    Unha nova biografía de 'Ribadenses destacados', Daniel Cortezón por Santiago Sanjurjo.

DANIEL CORTEZÓN ÁLVAREZ

(Ribadeo, 1927 – Lugo, 2009)

Ensaísta, novelista, dramaturgo e senlleiro expoñente do teatro histórico galego

Daniel Cortezón (Foto de Matilde González)

    Daniel Cortezón nace en Ribadeo o 6 de febreiro de 1927, fillo de Amalia e Daniel. Por mor dos sucesivos traslados do pai, membro do Corpo de Carabineiros, pasa a súa nenez en diferentes vilas de Andalucía e Asturias. Atópanse nesta última rexión cando estoupa a Guerra Civil. O seu pai, que permanece fiel á República, combate en diversas frontes, ata que, ferido, cae prisioneiro en Castellón. Despois de ser xulgado nun Consello de Guerra e recibir unha condena a morte, posteriormente conmutada por unha pena de cadea perpetua, o pai bota cinco anos preso no cárcere de Xixón. Namentres, Cortezón e a súa nai retornan a Ribadeo, onde, a finais de 1939, o futuro escritor comeza a traballar nunha carpintaría, ata que, ao ano seguinte, entra como aprendiz na Farmacia Sarmiento, da que será empregado durante case cinco lustros.

    Cómpre sinalar que as vivencias e as lembranzas da guerra, na que faleceu en combate o seu tío Ramón Crespo Rodas (a quen inmortalizará e renderá unha emotiva homenaxe na obra Os irmandiños), sumadas ás conviccións esquerdistas do pai e á propia condición de proletario de Cortezón, contribúen sen dúbida a sentar as bases do seu futuro compromiso intelectual, artístico e político de clara filiación marxista. Esta postura consolídase sobre unha vasta e sólida formación de carácter autodidacta, cuxos comezos poden datarse nese mesmo ano de 1940, cando enceta a lectura case íntegra dos fondos da Biblioteca Municipal de Ribadeo, que el mesmo califica como a súa verdadeira universidade. Pouco despois escribe os seus primeiros textos, ensaios de carácter filosófico, político e estético, algúns dos cales publica en revistas como Rumbo, Estudios e Auxiliares de farmacia, da que co tempo chegará a ser redactor xefe. A súa traxectoria literaria iníciase en 1951 coa novela, escrita durante un periodo de enfermidade, As covas do Rei Cintolo (Galaxia, 1956) e ao pouco comeza a recibir os primeiros dos seus abondosos premios: o Manuel Cao Turnes do Centro Gallego de Bos Aires, pola aínda inédita novela Ribanzo, e o Otero Pedrayo do Lar Gallego de Caracas, co ensaio Os esprito da Galiza, ambos en 1956, así como o Premio da Casa de Galicia en Nova York, por De la saudade y sus formas, en 1959, por citar só algúns.

    Xa nesta etapa inicial resulta posible definir certas características que serán constantes na traxectoria posterior de Cortezón: primeiramente, ten lugar o descubrimento do galego e o seu emprego como lingua literaria, en alternancia co castelán, o que fai del un autor bilingüe pertencente a dous sistemas literarios diferentes. En segundo lugar, a historia, a cultura e a identidade galegas pasan a ocupar un lugar preferente no seu proxecto intelectual e artístico, ben como tema literario, ben como obxecto de reflexión, tal e como testemuñan os importantes ensaios O esprito da Galiza (1955), Pantocrítica galiciana (1956), Aspeitos sociolóxicos do ser de Europa, Consideracións encol do senso e posibilidade da crítica e Ouservacións para unha crítica en col do avidalismo na poesía galega actual, estes tres últimos galardoados co premio Padre Feijoo do Centro Gallego de Bos Aires en 1963. Por último, o xénero dramático, no que se inicia con títulos como Nicolás Flamel, O renarte Ciprián (ambas de 1960) e, singularmente, Prisciliano (pola que recibiu o Premio Villar Ponte de Teatro en 1962 e que sería publicada en 1970 por Galaxia) convértese no seu principal medio de expresión e na cerna da súa produción.

    En 1960 casa con Mercedes del Monte, Merchi, e dous anos máis tarde trasládase a León en calidade de apoderado de Empresas Barreiros, S.A. En 1965 instálase en Madrid, onde dirixirá Financiación y Crédito, S.A., e a partir de 1970 e ata a súa xubilación en 1987, traballará na sucursal de Refrey. Na capital madrileña entrará en contacto con importantes persoeiros das culturas española e galega (ao longo da súa vida cultivará unha fonda amizade con Celso Emilio Ferreiro, Ramón Piñeiro, Borobó, Dionisio Gamallo, Ramón de Valenzuela, Isaac Alonso Estraviz, Luz Pozo Garza, Xosé Luís Franco Grande, Carlos Díaz, Suso Peña, Delfín Mariño, Carlos Álvarez Lebredo, Toni Deaño, Chemi Lombardero, Manuel F. López, Manuel Valín e Roberto Rodríguez, entre moitos outros).

Daniel Cortezón e Dionisio Gamallo Fierros (Foto de Matilde González)

    As décadas dos 60 e 70 son verdadeiramente prolíficas e están cheas de éxitos: as obras en castelán El Rey de Harlem e Semáforo inauguran o III e IV Premio Sitges de Teatro en, respectivamente, 1969 e 1970. En 1972 a versión castelá de Os irmandiños queda finalista no Premio Ciudad de Alcoi (o orixinal galego obterá o premio Santiago Rusiñol no X Festival de Sigtes de 1977). Esta localidade alicantina será particularmente xenerosa co ribadense, pois tan só un ano máis tarde voltará a quedar finalista con El mástil (gañadora do Premio Aguilar de Teatro en 1977) e en 1974 resultará gañador coa obra sobre Salvador Allende e o golpe de Estado en Chile Compañero Presidente, compañero, cuxo estreo será prohibido pola censura. En 1974, Xelmírez ou a gloria de Compostela, coa que acada o Premio Ciudad de Barcelona de Teatro, estréase en castelán no Teatre Grec de Montjuic e a Editorial Nós de Bos Aires publica o orixinal galego. Ao ano seguinte Cortezón resulta finalista do prestixioso Premio Lope de Vega con Crónica del rey don Pedro, que verá a luz anos máis tarde, en 1998, nunha colección teatral da Universidade de Murcia. Nos anos seguintes saen do prelo importantes títulos dramáticos como A diáspora (1976), Crónica de Enrique IV (1977), Os irmandiños (1978), Pedro Madruga (1981) e Danza, contradanza y metamorfosis de moros y cristianos (1982), Soñando a Goethe en primavera (1986) e as sucesivas entregas da súa monumental tetraloxía Castelao ou a paixón de Galiza: O animador de ilusións (1986), As árbores e os xuncos (1988), Intermezzo bufo (1996), coa que un ano máis tarde queda finalista do Premio Nacional de Literatura Dramática, e O pudor e a angustia (1997). No eido da narrativa cómpre destacar a publicación de A vila sulagada (1981), gañadora do prestixioso Premio de novela Eduardo Blanco Amor na súa primeira edición.

Carlos Álvarez Lebredo, Daniel Cortezón e Suso Peña (Foto de Matilde González)

    Despois da súa xubilación, Cortezón retorna a Galicia e aséntase no seu Ribadeo natal, onde prosegue coa súa intensa labor literaria e intelectual. No prazo duns poucos anos sofre importantes perdas persoais coa falecemento da súa nai e da súa dona, Merchi, que o somen nunha depresión. Así e todo, non deixa de participar na vida cultural: escribe, pronuncia conferencias, traduce obras de autores como os seus amigos Jerónimo López Mozo e Lauro Olmo, recibe premios e homenaxes, e ve como se poñen en escea algúns dos seus textos dramáticos. Neste último eido destacan as representacións de Os irmandiños e de Pedro Madruga a cargo do colectivo «O Castelo» e baixo a dirección de Roberto Casteleiro, durante o Festival Irmandiño de Moeche (nas súas edicións, respectivamente, de 1996 e 1997), así como a estrea, en 1999, da montaxe de Xelmírez ou a gloria de Compostela que realizou o Centro Dramático Galego, dirixida por Roberto Vidal Bolaño. Só un ano máis tarde prodúcese o pasamento do seu íntimo amigo, o intelectual ribadense Dionisio Gamallo, cuxa monumental biografía Dionisio Gamallo Fierros. Varón de Porcillán. La sinfonía incompleta (2005) pode ser considerada a derradeira gran obra de Cortezón.

    En abril de 2002 casa con Matilde González, Mati, con quen compartirá a tutela de Beatriz Mohedano, e uns meses máis tarde recibe unha homenaxe na súa vila natal, que culmina coa dedicatoria dunha rúa ribadense. Tras uns últimos anos nos que, entre Vigo e Ribadeo, prosegue escribindo, falece en Lugo o 4 de outubro de 2009.

Fila superior: Olivia Tudela, Gonzalo Vázquez Pozo, familiar de Josefina Martínez, Verónica Lorenzo, Josefina Martínez, José Carlos Rodríguez Andina, Saulo Cuesta, Veva Sordo, Rosa Fernández, Toni Deaño, Manuel Valín, José Luis Echevarría.
Fila inferior: Tomás Sanjurjo, Matilde González, Daniel Cortezón, Marita Gamallo, José Luis Pensado, Elena Diego, Luz Pozo, Emilio Lorenzo, Rafael Alvarado, Rosa Cobo, Enriqueta Ruiz, Chus Maseda e Roberto Rodríguez.
Diante de Luz Pozo: Fidel (fillo de Olivia Tudela) e Santiago Sanjurjo.
Centenario de Dámaso Alonso. Ribadeo, xullo de 1998.
(Foto de Jaime F. Pola)

    A inxente obra de Cortezón permanece en gran medida aínda inédita e, por desgraza, a meirande parte dos seus libros están esgotados e só se poden atopar en bibliotecas ou librarías de segunda man. A súa dilatada produción abrangue practicamente tódolos xéneros literarios, entre os que destacan o ensaio, a novela e, de xeito sobranceiro, o teatro. Así, atopamos desde pezas teatrais para nenos (Alí Ben Mangato e mailo seu cabalo branco chamado Beliador, de 1995) ata ponencias sobre temas diversos como La moral de los estoicos (1946) ou Sobor das condicións do asalto á razón (1990), pasando por guións para televisión sobre Prisciliano, como o escrito para a TVG con Mariano Tudela en 1985.

    Porén, dentro desta heteroxeneidade resulta posible identificar un fío en común que dá sentido ao proxecto literario e intelectual de Cortezón. Dous son os piares sobre os que se asenta: por unha banda, unha perspectiva política de carácter marxista (relativamente heterodoxo) e, por outra, un nacionalismo galego sui generis. É precisamente na produtiva e, en ocasións, conflitiva dialética entre ambas fasquías onde xorde a xenuína e orixinal aportación do dramaturgo ribadense. Nun primeiro momento, as obras ensaísticas —xa mencionadas— que escribe ao longo dos anos 50 e 60 sentan as bases dunha severa e argumentada crítica do que el considera as causas do fracaso do «proxecto histórico do ser de Galicia como nacionalidade» e que constitúen un demoledor cuestionamento do que, seguindo a Helena Miguélez-Carballeira, podería considerarse unha identidade sentimental de Galicia. A continuación, partindo desas premisas teóricas Cortezón decide traballar na creación dun teatro histórico (e político, sería preciso engadir) do que, segundo el, carece o sistema literario galego. A súa misión sería a de «afondar na memoria histórica do pobo galego, sobre todo na súa vertente de rebelión dos oprimidos e dominación dos opresores», para o que crea unha serie de obras protagonizadas por axentes individuais e colectivos «cruciais na eclosión e ulterior frustración da galeguidade». Así, as pezas adicadas ás loitas irmandiñas, Xelmírez, Pedro Madruga ou Castelao buscan atopar e expoñer as razóns do fracaso histórico de Galicia que, para Cortezón, en moitas ocasións levan os nomes e apelidos daqueles que, como sinala Iolanda Ogando, «tendo nas súas mans os instrumentos» para mudar a historia, «non souberon asumir as súas responsabilidades». Finalmente, a orixinalidade da proposta de Cortezón, atravesada de pola mencionada relación dialéctica entre marxismo e nacionalismo, reside en que «trascende a mitificación do pobo e a desmitificación dos estamentos poderosos» para remover conciencias e facer do teatro unha ferramenta de crítica revolucionaria e de construción nacional.

Bibliografía

Abuín, A., «A traxectoria teatral de Daniel Cortezón: cara unha poética do drama histórico galego», en: Cortezón, D., Xelmírez ou a gloria de Compostela. Santiago de Compostela (1998), pp. 77-120.

Cortezón, D., «Los años de la destrucción», en: Pörtl, K. (ed.), Reflexiones sobre el Nuevo Teatro Español. Tübingen (1986), pp. 74-82.

González Gómez, M., «Cronología», en: González Gómez M. y M. Valín Valdés (coords.), Daniel Cortezón. Viveiro (2011), pp. 19-31.

Ogando, I., Teatro histórico: construción dramática e construción teatral. A Coruña (2004).

Pascual, R., «Daniel Cortezón. Lembranzas dunha vida autodidacta», en Madrygal, 11 (2008), pp. 199-205.

SANTIAGO SANJURJO DÍAZ

--

Sobre D. Cortezón no blog

Víctor Moro

    Fillo predilecto de Ribadeo, finou. Coñecino, e trateino máis en relación cunha charla que deu, promovida pola AVV O Tesón. No pouco que o tratei, xa no tramo final da súa vida, cambiei a percepción previa de 'prócer' a 'humano con tesón', e puiden aprezar asemade de xeito positivo o seu trato. Non se trata dun panexírico, que xente haberá que alabe a súa traxectoria, senón só de transmitir o que percibín no seu momento. Descanse en paz.

    Deixo a ligazón a tódolas entradas do blog que o mencionan, e o artigo da Galipedia adicado á súa persoa (que iniciei eu),tal como está agora mesmo, a máis da nota de prensa do concello ó final..

--

Víctor Moro Rodríguez, nado o 25 de abril de 1926 en Ribadeo e finado o 15 de decembro de 2021 en Baíña (Baiona)^[1], foi un empresario e político galego centrista.

Índice

• 1 Traxectoria
  • 1.1 Economista
  • 1.2 Político
• 2 Premios e distincións
• 3 Notas
• 4 Véxase tamén
  • 4.1 Outros artigos
  • 4.2 Outros artigos
  • 4.3 Ligazóns externas

Traxectoria

Economista

Marchou de Ribadeo a Ferrol, logo de aprobar unhas oposicións ao Banco Pastor^[2]. Fai o servizo militar destinado no Ministerio da Mariña, en Madrid, onde aproveita para estudar Economía. Logo de licenciarse empezou a súa carreira política vencellado ao Banco de España, onde entrou como técnico en 1948. Ascendeu a interventor aos dous anos (1950), na delegación de Murcia, e despois dunha década aló aproba unha segunda oposición, para interventor de sucursais, que aproba co número 1 en toda España (1960-62)^[2]. Marchou á empresa privada para ser director financeiro e administrativo^[2] de Pescanova en 1962, cargo que mantivo ata 1975.

Logo do paso pola política, regresou ao Banco de España como director da sede de Vigo (1980)^[3], Cataluña (con sede en Barcelona, desde 1982) e posteriormente, desde 1992, subdirector xeral nas oficinas centrais de Madrid.

Tamén formou parte do consello de administración da construtora San José (1995-1999) e Unión Fenosa (1997-2002). Nas últimas décadas de vida foi presidente da consultora Solventis^[3], da que son socios os seus dous fillos, Alberto Moro e Pablo Moro, e da distribuidora Vima Foods, da que era accionista o seu outro fillo, Víctor Moro Suárez, dedicada á distribución de alimentación en Cuba, e en 2021 con sede en Panamá. Tamén foi conselleiro da empresa de plásticos Poligal (1996-2021^{[Cómpre referencia]}). Ademais foi vicepresidente de Inesga, unha sociedade de consultoría e investimento participada pola Xunta de Galicia (2002-13)^[3].

Político

A súa carreira como político comezou ao remate do franquismo, cando foi nomeado director xeral de Pesca Marítima dentro do Ministerio de Comercio que dirixía Leopoldo Calvo-Sotelo. Membro da Xunta Democrática,^[4] nas eleccións xerais de 1977, as primeiras tras o retorno da democracia, saíu elixido como deputado pola provincia de Pontevedra nas filas da UCD. Ocupou o escano durante dous anos, ata o remate de 1978, e nese tempo defendeu no Congreso a adopación dun estatuto de autonomía para Galicia^[5]. Durante ese tempo desempeñou o cargo de subsecretario xeral de Pesca e da Mariña Mercante no Ministerio de Transportes e Comunicacións, baixo a dirección, primeiro de José Lladó e logo de Salvador Sánchez-Terán. Atribúeselle a reforma legal que permitiu a creación de empresas pesqueiras mixtas (hispanomarroquís) e o primeiro acordo pesqueiro con Marrocos^[5].

En 1979 encabezou a candidatura da UCD ao concello de Vigo e vence nas eleccións municipais. Porén, o pacto das esquerdas levou a Manoel Soto á alcaldía e senta a Moro como líder da oposición municipal. Deixou a política activa uns meses despois, en 1980, por uns anos, e regresa como membro de Coalición Galega e durante uns meses o líder da formación, posto do que dimitiu en 1984.

Premios e distincións

• Orde do Mérito Constitucional
• Cruz do Mérito Naval
• Creu de Sant Jordi
• Fillo predilecto de Ribadeo (recibido o 2 de setembro de 2012)
• Medalla de ouro e brillantes de CaixaGalicia (2008)^[5]
• Gran Placa ao Mérito Cooperativo do Mar, outorgada pola Unión Nacional de Cooperativas do Mar de España^[3].

Notas

1. 
   

5. Vázquez Sola, Manuel (2008-01-13). "El político que nunca mandó". El País (en castelán). ISSN 1134-6582. Consultado o 2021-12-15.

Véxase tamén

Outros artigos

• Lista de deputados galegos no Congreso desde a Transición

Outros artigos

• Banco de España

Ligazóns externas

• Galegos, da TVG.
• Páxina de Galegos info sobre Víctor Moro Rodríguez
• Ficha no Congreso dos Deputados

Pérez, Julio (2021-12-15). "Muere el economista y político Víctor Moro a los 95 años". Faro de Vigo (en castelán). Consultado o 2021-12-15.

"Víctor Moro". www.crtvg.es. 03/05/2014. Consultado o 2021-12-15.

"Víctor Moro Rodríguez". www.solventis.es. Consultado o 2021-12-15.

"La nominación de Rosón..." El País, 9/3/1978 (en castelán). 

--

Víctor Moro e Fernando Suárez na escalinata do concello.

FOI NOMEADO FILLO PREDILECTO DE RIBADEO EN 2012

Pasamento de Víctor Moro

15/12/2021

As bandeiras do Concello ondean a media asta como mostra do pesar do pobo de Ribadeo polo pasamento de Víctor Moro. O economista e ex director do Banco de España en Cataluña faleceu hoxe aos 95 anos de idade.

O alcalde, Fernando Suárez, dixo que "lamentamos a súa perda. Víctor Moro, ribadense de nacemento, sempre estivo moi vinculado á nosa vila a onde acudía con certa frecuencia". 

Víctor Moro fora nomeado Fillo Predilecto de Ribadeo o 2 de setembro de  2012. O rexedor destacou no discurso pronunciado esa xornada que "mención especial debe ter o seu compromiso con este Concello que o quere laudar e coa súa Ría, a Ría de Ribadeo que, sendo de todos e todas, divide administrativa e teoricamente unha realidade que as xentes de ambas as beiras se encargan de borrar no decorrer do día a día, compartindo relacións comerciais, lingua, cultura e tradicións. Neste caso, o Sr. Víctor Moro Rodríguez foi e é un activo defensor da legalidade, recoñecemento e difusión do topónimo histórico, legal e vixente Ría de Ribadeo". E engadía: "así pois, logo de toda unha vida, queda patente a súa implicación e relación de amor profundo a esta terra que o viu nacer, que o fai merecente do nomeamento como Fillo Predilecto de Ribadeo. Este recoñecemento viráselle engadir a outros tan excelsos como a Orde do Mérito Constitucional, a Cruz do Mérito Naval, ou a Creu de Sant Jordi, entre outros, méritos todos estes que non podemos desmerecer aínda que ningún deles seguramente teña o significado emotivo e agarimoso como o que lle recoñecemos nós como “profeta na súa terra”, e é por isto que a Corporación Municipal que me honra presidir, outorgou o pasado xoves, por unanimidade, o título de Fillo Predilecto de Ribadeo a D. Víctor Moro Rodríguez".

En sinal de loito polo pasamento de Víctor Moro as bandeiras do Concello de Ribadeo ondean a media asta.

Esta tarde, gravación

Esta tarde de mércores, fronte ó cantón, entre 4 e 7 ('ou así'), un equipo de Adivina produccións fará unha gravación en Ribadeo. Imaxes virtuais e entorno real para un programa sobre a Mariña dunha serie para descubrir Galicia, para a TVG. Unha empresa pequena que ten a web http://www.adivina.com.
Curiosidade? Pois xa sabes.

Unha petición recibida, unha petición liberada. Queres saír na tvg?

Copio e pego:
Bo día.
Gustaríanos que enviásedes á vosa lista de correo de asociad@s a convocatoria da gravación esta semana en Ribadeo do programa + GALEGO, que se emitirá no verán.
O aviso é para xuntar público este xoves día 23 de maio de 11.30 h a 14.30 h no Cantón, por suposto no período de tempo que se poida estar.
Sabemos que a maioría da xente traballa pero seguimos indicacións da produtora para difundir o acto.
Así mesmo búscanse dúas persoas para responder 3 preguntas, moi fáciles, sobre Ribadeo.
Se houber alguén interesado pode poñerse en contacto coa Delegación de Cultura.
Moitas grazas

Unha manifestación para lembrar o día (III)

Despois da intervención do pleno para apoiar a manifestación e o ánimo previo, a manifestación do domingo logrou as expectativas. Saen despois máis noticias e novos detalles a relocer (ou aquí), que complementan ós xerados na propia manifestación (2 e 1)
Onte deu tempo para pulsar a opinión do pobo. Todo omundo recoñecía varias cousas, entre elas, que era a maior manifestación que lembraba en Ribadeo e que tiña pouca fe en que quen ten poder de decisión tomara de xeito inmediato un camiño favorable á construcción da residencia en Ribadeo. Tamén asombrou a participación masiva da xente da zona rural, máis reacia quizáis a participar en eventos deste tipo, pero tamén zona aínda máis envellecida e con máis problemas de coidado de maiores que a zona urbana.
Respecto a convencer a quen ten poder, a xente era clara: haberá que continuar. Polo mesmo motivo se pediron as pancartas despois da manifestación: para voltalas reutilizar se é necesario.
Asemade, atopei xente que se atrevía a pronosticar que unha futura manifestación, despois do éxito desta, podería ter máis xente aínda.
Claro está, tamén había algunha xente que xa lle estaba poñendo condicións á residencia, como que estivera en pleno casco urbán, por exemplo, adiantando etapas de discusión dun xeito anticipado. Pero a grande maioría parece unánime: a manifestación foi un éxito de xente, de organización, de levar a vontade popular ós mandamáis.
Aquí cabe sinalar o bloqueo de cobertura fóra do zona, extrañando a ausencia de televisións a parte da ORT. En particular, a ausencia da TVG foi clamorosa. A dicir que o mesmo día se celebraba unha manifestación contra a construcción dunha incineradora na zona do Deza. Segundo novas, logrou entre 500 a 3 500 participantes segundo fontes (fronte a unanimidade de participación mantida para a manifestación da residencia, de 1 500 persoas, ou, noutras versións, longo máis de mil) pero cun seguemento informativo a nivel Galicia. Coido que habería que repensar este tema.
E, ben, o futuro da manifestación xa está aquí. Houbo unha primeira resposta negativa dende o aparello da Xunta por boca da Delegada da Xunta dicindo algo así como que que na actualidade non había cartos, que a aposta estaba polos maiores actuais, non polos futuros, que se se tivera pedido no pasado ..., é dicir, voltando ás vellas argumentacións, botando balóns fóra (minimizando a axuda ós actuais e negándolla ós futuros coa mesma desculpa) e esquecendo que a asignación de cartos pode (e de feito, hai unanimidade en que debe) variarse.
É dicir, seguirá. Seguiremos.
Anterior da serie: Unha manifestación para lembrar o día (II)

Unha manifestación para lembrar o día (I)

Onte tivo lugar la manifestación para pedir a residencia de anciáns en Ribadeo. Como características, que a manifestación foi a maior que se lembra na vila, con cousa de 1 500 persoas asistindo na rúa. Choveu, e iso impideu que todos chegaran ó concello, pero non fixo que a manifestación se viñera abaixo, senón que lle deu carácter, resaltando a petición. Apoiada polos políticos, con representantes de todos os partidos no concello sustentando a pancarta inicial, pero sen o soporte informativo da TVG, que incomprensiblemente non deu nin aviso anterior nin nova do acto. Si asistiu a ORT, que deu cumprida información, como xa fixera do pleno de apoio.
Coido que se poderían dicir moitas cousas sobre a manifestación e a petición, comezando polo comentario de que ganar unha batalla non é ganar a guerra, pero polo momento, conformareime con asignarlle a esta entra o nº 1 sobre o tema, aglutinar información recibida da propia Plataforma e deixar algunha imaxe para dar unha idea do que foi a manifestación:

Comunicado lido ó final da manifestación:

COMUNICADO DA MANIFESTACIÓN
Veciños, hoxe estamos aquí reunidos para pedir unha residencia comarcal para mayores en Ribadeo. Ribadeo e a sua comarca medraron moito nos derradeiros tempos e a actual residencia que temos quedouse pequena para poder acoller nela a tantas personas necesitadas. Os profundos cambios orixinados nas nosas familias e o actual alongamento do ciclo vital, así como a moita xente chegada doutros concellos que abandoaron as súas parroquias natais para afincarse nesta vila e no seu entorno, aumentou moito nesta comarca o número de persoas maiores necesitadas de acubillo. Persoas vivindo soas, abandoadas a súa sorte porque, ou ben non teñen familia que as coide no seu fogar, ou precisan de traballar.
Soamente en Ribadeo hai 815 persoas maiores de 80 anos. Delas, 550 anciáns vivindo sós nos seus fogares, uns con dependencia, outros con demencia senil, e todos eles agardando unha praza nunha residencia da que non dispoñemos. E non esquezamos as preto de 50 personas, familiares ou veciños nosos, que se atopan recollidos noutras residencias, lonxe da súa terriña e dos seus familiares e amigos, chorando a súa soedade. Agotando os seus días noutras terras para eles lonxanas, como Xove, Taramundi, Ferreira do Valadouro, Burela, Foz, Viveiro, Vilalba, Mondoñedo, Castro de Rey, Bretoña, etc., non faltando ainda quen foi a acabar a Quiroga. E todo esto, co gran inconvinte que representa a distancia, o tempo e a custe da viaxe para que os seus familiares podan manter un frecuente e axeitado contacto coas suas queridas persoas maiores. E deste xeito por aí están hoxe espalladas personas que entregaron toda a súa vida ó duro traballo e o esforzo, para que nos poidamos disfrutar hoxe dun mundo mellor. Para todos eles, desde aquí, a nosa cariñosa lembranza. Nosoutros, en troques, os seus fillos e veciños, abusando da súa fraxilidade, pechamos os ollos e deixamos que sexan levados a acabar os seus días lonxe da súa terriña, da súa familia e dos seus amigos, mentras nosoutros, insensibles a súa dor e soedade, ollamos para outro lado ou agochamos a nosa cabeza entre as mantas. Veciños, ¿Son os nosos vellos merecentes deste trato e deste desprezo?
Estamos hoxe aquí para pedir, alto e claro, a quen corresponda, Deputación e Xunta de Galicia sobre todo, a solución deste grave problema. Queremos que Ribadeo figure no posto que lle corresponde no mapa de cobertura de residencias para Galicia. Demandamos que os nosos maiores necesitados poidan ser acollidos no seu entorno de orixe. Esiximos, en definitiva, unha Residencia Comarcal en Ribadeo. Dirannos que non hai cartos. E teñen razón. Non hai cartos para Ribadeo. Pero hainos para outros sitios e para outros investimentos. Porque hoxe, Ribadeo está a ser esquecido fronte a outros concellos con menos poboación necesitada ca Ribadeo e gozando doutras residencias na súa proximidade, das que nós non desfrutamos. E Ribadeo non é mais, pero tampouco menos ca ninguén. Fixeron unha residencia en Viveiro, fixérona en Burela e, parece ser, que a van a facer en Foz. ¿Qué pasa con Ribadeo? Se outros teñen dereito a unha residencia, mais ten Ribadeo.
Veciños, queremos unha solución xusta para os nosos anciáns e, tamén, para nosoutros mañá. E por eso temos que seguir a loitar. E que non se excusen decindo que en Ribadeo non hai lista de espera dabondo que xustifique unha residencia; pois tampouco hai lista de espera para traballar no Corte Inglés, pero é porque aquí non hai Corte Inglés. E hora de loitar todos xuntos por unha residencia para Ribadeo. E non só polos nosos vellos, senón porque, ademais, o séu destino actual será, sen dúbida, o noso destino futuro, pois como decían os nosos avós, “como te ves eu me vin e como me ves te verás”.
Veciños, non estamos sós nesta loita. Temos a todas as forzas políticas do noso concello, aquí presentes, loitando unidas codo con codo connosco nesta demanda. Expresión da súa vontade foi o pleno do xoves pasado, no que tomaron o acordo de solicitar da Xunta de Galicia a inclusión de Ribadeo no mapa de residencias para Galicia. Esta Plataforma agradécelles a sensibilidade que amosaron ó acoller e facer súa esta demanda do pobo. Nas súas mans poñemos hoxe a nosa esperanza. Para todos eles o gradecemento máis profundo deste movemento popular, que non pretende quitar nin poñer rei. Só pretende arrimar entre todos o hombro na procura deste obxectivo común. E antes de rematar, quero aproveitar esta ocasión, en nome de todos, para agradecer desde aquí a certos veciños o séu xeneroso xesto de poñer as súas propiedades a nosa dispor para poder levar adiante este proxecto. Son os modernos benfeitores que queren contribuír cos séus propios bens ó benestar de todolos ribadenses. Un verdadeiro ejemplo para todos nós. A eles, pois, o noso agradecemento. E o noso agradecemento, tamén, para todos aqueles que un día foron quen de poñerse en pé para poñer en marcha esta loita.
E da Xunta de Galicia, na que estamos a manter hoxe as nosos esperanzas, agardamos a solución deste grave problema.
E agora, ribadenses, gritemos todos xuntos: RESIDENCIA PARA RIBADEO, XA!

Nota informativa da plataforma de asociacións:
NOTA INFORMATIVA

    A Plataforma pro Residencia Comarcal de Maiores agradece a todos os portavoces dos partidos políticos da localidade a súa adhesión e participación na manifestación pro residencia celebrada en Ribadeo o pasado domingo. Nas súas mans, como representantes da vontade popular, poñemos agora, confiados, a continuidade desta demanda, coa constante colaboración e apoio desta Plataforma.
    Aos medios de comunicación, tanto escritos como audiovisuales, agradecemos a súa extraordinaria e constante colaboración na difusión desta convocatoria.
    E á hora de facer unha avaliación desta manifestación queremos manifestar  aos veciños deste concello, tanto do seu ámbito rural como urbano, e ás demais persoas que de forma espontánea se achegaron a Ribadeo para participar connosco nesta manifestación, a súa masiva asistencia e apoio. Se fai xa un ano o pobo do concejo de Ribadeo manifestou mayoritariamente a necesidade dun servizo imprescindible para Ribadeo mediante a achega á Consellería de Benestar de 2 225 firmas solicitando unha residencia de maiores para Ribadeo, non foi menos explícito en manifestar estas mesmas esixencias nesta manifestación ao apoiala coa súa asistencia masiva, pois estimamos que o número dos participantes non baixaba das 1 500 persoas. Pódese, pois, dicir que hoxe se puxo en marcha un pobo que recuperou a sensibilidade de preocuparse polo destino dos seus maiores necesitados.
    Somos plenamente conscientes do longo percorrido que nos espera nesta loita. Pero estamos dispostos seguir poñendo o noso grauiño de area na consecución deste obxectivo, coa convicción de que todos unidos nesta loita finalmente conseguirémolo.
    En nome da Plataforma de Veciños, a todos o noso agradecimiento.

Na foto anterior, á nosa dereita, José Antonio Ares, e á esquerda, coa cabeza cortada, José Mª Rodríguez, vocal e Presidente da comisión da Plataforma veciñal. No medio, os representantes políticos.

Fotos no facebook.

Cabalgata de reis 2012 en Ribadeo

Unha ligazón a fotos do evento cargadas por Ribadeo en facebook e un vídeo do paso de Gaspar (naturalmente, sen o glamour da tvg que veu facer unha visita o día de hoxe), máis un agasallo sorpresa dos amigos dos beléns:

Exposto pola asociación belenista na antiga Casa Maseda, hoxe

O show de Truman

O anuncio da TVG para o cubrimento da visita papal de hoxe fíxome pensar no anuncio que aparecía na película 'El show de Truman' sobre a montaxe de seguemento de Truman dentro da esfera-plató. Aquí a cousa é lixeiramente diferetne: santiago non se convirte nunha esfera plató, senón que é o seguemento contínuo de Ratzinger en Santiago o que o envolve a el nunha esfera mediática que, á vez, convirte a Santiago nun esceario, a modo daquel zar ruso que emprendeu unha viaxe polos seus territorios e non pasaba mesmo polas aldeas, pois lle tiñan preparados escearios fachadas para que creera que os servos vivían de marabilla. Aquí tal parece que se conxugan as dúas cousas, a un custe elevado: o custe da súa estancia en Galicia é maior que en Cataluña, e alí durme, e alí non paga todo a Xunta/Generalitat, ...
Por certo, botando contas, Ribadeo sae a uns 12 000 €, isto é, dous millóns das antigas pesetas de cartos públicos que a Xunta destinará ó evento en nome de Ribadeo (parte alícuota, craro).
Outra cousa máis sería a labor policial de amedentamento dos opositores á visita papal na mesma Compostela, os casos que se van coñecendo de intentos de retirada (ás veces conseguidos, outras non) de carteis opositores, revisións (ou intentos algunhas veces) de casas sen mandato xudicial, etc.
Coido que habería que distinguir entre crenzas relixiosas, o que é viaxe, cuestións de custe e rendemento económico, etc, pero a organización e os fastos poñen moi difícil o facelo. Sen ir máis aló, a representación é relixiosa, política ou de mero peregrinaxe? Dicir que 'as tres' coido que sería demasiado...

Oportunidades

Onte mesmo apuntáballe a un representante do concello da conveniencia, ó meu ver, da existencia de guías no concello que permitira dar un paseo guiado por Ribadeo (como se fai noutros cascos urbanos) e mesmo que permitiran achegarse a lugares fóra do casco, como a zona da Illa Pancha, o Cargadoiro, Santa Cruz ou as Catedrais. É algo que non é a primeira vez que o comento, pois coido que pode dar moito de si, e se o concello ten a iniciativa de levalo adiante, pronto se poderia sumar a iniciativa privada. Pois Mira ti por onde hoxe aparece na prensa que a Deputación formará a guías sobre Ribadeo. A nova en conxunto, véxoa un pouco confusa, pero a oportunidade está ahí e coido que debe aproveitarse; en todo caso, pode haber tempo de limar algunha aresta que poda ter o plan. Outra oportunidade que comeza hoxe está no ciclo de Historia de Galiza comezado por Mariña Patrimonio, que tratra do tema dos castros e que hoxe ten disposta unha visita a diversos castros de Ribadeo, todos eles citados no castro de José Mª Rodriguez, e entre eles, ó das Grobas, auténtica estrela emerxente no panorama castrexo galego. Será unha excursión máis, despois das de iniciación que ten realizado a avv. O Tesón, e preludio das moitas que son previsibles no futuro. No estado actual, o que se pode barallar é o tempo que levará facer o plan, procurar os cartos e poñerse mans á obra coas escavacións e posta en valor, non se se poñerá en valor ou non no futuro. E, nese sentido, ó estar concentrada a titularidade dos terreos en man pública facilitará enormemente as cousas. Mentras, segue a tele de visita a Ribadeo. Se antonte era a TVG quen viña a facer unha reportaxe sobre o desliz de Google con 'Ria de Ribambo', aínda sen corrixir a pesares da nota de O Tesón, (e sen emitir ata a próxima semana polo menos) onte vin varias veces equipos de televisión con diferentes motivos: a presentación da XV Feira da Ciencia de Ribadeo, a charla de José Ángel Docobo sobre Historia da Astronomía (por certo, que buscando biografías para ligalas aquí, non atopo ningunha, o que remediariei en breve para que este científico de primeira fila traballando na USC e no Observatoro Astronómico Ramón María Aller teña algo máis de relevancia que unha pila de artigos científicos citados na internet e unha única aparición como persoa, como Presidente do CB Obradoiro de Santiago), ou unha entrevista a opositores á liña de outa tensión para subministrar á que se pretende sexa a Subestación eléctrica de Folgosa. Nota final: xa está comezada a biografía de José Ángel Docobo Durántez.

Money, money, money, ...

Un dos puntos álxidos da película Cabaret. O primeiro que se me veu á cabeza despois da xuntanza desta fin de semana nos EUA dos xefes de estado dos países industrializados. Por fin se poñen de acordo, e todo o mundo regocixado porque van gastar máis cartos para solucionar unha crise sacándolle as castañas do lume á xente que nos meteu nela. Iso si, de xeito coordfinado. Máis ou menos, para a xente de a pé, a solución era ou máis crise (por unha beira) ou máis crise aínda (por outra). De aí que a pesares de ser a grande parte da extensión dos diarios, a xente fale da crise para gastar bromas e cousa polo estilo, como sen esperanza: 'abandoade toda esperanza os que aquí entredes', segundo unha obra (xa non lembro cal) en relación ó inferno. O dito. O 12-O, descobrimento de América e atisbos dun novo goberno mundial, unha especie de ONU económica onde hai que pedir entrada e se non estás dentro o máis probable e que segas sen estalo durante moito tempo, hermética, e ... non democrática, aínda que mantida por gobernos de países en teoría democráticos. Mentras, váse producindo máis e máis efectos da crise: este ano non hai 'SIMO', a feira de informática máis importante de españa. O motivo? non había moitos expositores improtantes debido á crise e ... non ía ser rentable.
A nivel Ribadeo algunha nova tamén vai de cartos: cúmprese a previsible dificultade do concello para cobrar as obras comezadas por conta allea para evitar estragos nas casas semiderruídas ou as multas ós construtores, mentras se denuncia que o vial ó cemiterio segue parado (parece que non lle afectou a nova ola de obras no casco urbano) ou a mala recepción da TVG na zona últimamente. Cousa esta úlñtima que é certo que xa tiña que ter sido denunciada polos galegos antes que polos asturianos, en troques de ser ó revés.
A foto, un furado na valla do porto de Mirasol ós Bloques. Despois de extender a valla e impedir o paso ó traverso do lateral sobre a ría, o furado é unha ventana que permite o paso, unha especie de ventana á esperanza de que o porto non ille / non se ille do pobo. Non é o único sitio polo que se pode pasar, pero en calquera caso, os sitios de paso son válidos só para xente cunha certa axilidade.

A dificultade do cambio de hora

Este ano estame a costar a adaptación do cambio de hora. E eso que é para retrasar o horario, e non para adiantalo como na primavera. Faíme pensar sobre a dificultade de adaptación doutras costumes, por exemplo, as relacionadas coa ecoloxía. Cun fondo precisamente de mar de fondo, que se deixa oir, paso a considerar algo parello ó anterior: California como exemplo para Ribadeo. Neste caso, como mal exemplo, ó estilo do dito de 'cando vexas as barbas do teu viciño cortar, pon as túas a remollar. O que deu pé á unión da dificultade de cambio de costumes co exemplo de california para Ribadeo foi unha cita dun periódico noutro (Los Angeles Times en El País): 'He aquí el principal fracaso preventivo: las decisiones de planeamiento urbanístico que permitieron el desarrollo demográfico de esas zonas'. A cita ven a conta da explicación do por que da oleada de incendios que deixou asolada parte de California a pasada semana, pero da para pensar sobre o urbanismo na zona, despois das xornadas de Mondoñedo do outro día ou o debate na tvg de anoite, ou os reiterados avisos de que as novas vivendas de Barreiros non teñen asegurado o subministro de auga (ou a emisión posterior desa auga en condicións salubres). vamos, que somos animais de costumes ... que costa cambiar.
A foto, dun mirador vixía / gurugú ribadense, o da casa indiana da atalaia que complementa as fotos do aspecto tan diferente postas nos seu momento.

Recortes da comarca de hoxe

Ás veces, salto a Comarca enteira sen case ter lidos os títulos, pero o certo é que a desta semana paréceme abondo interesante, polo que collo a continuación tres recortes da mesma. Un, respecto ós ruídos, sinxelamente por darlle máis amplificación, a pesares de que non se lle coñece o autor e é algo co que non estou de acordo. Outro, sobre o Castro das Grobas, ofrecendo nha visión algo diferente, pero con moitos puntos de conexión coa que eu manteño. O terceiro, con datos sobre a ría de Ribadeo e o seu nome. Dous deles están en castelán na Comarca, e así os deixo.
-
Carta abierta al presidente de la asociación de vecinos de Ribadeo

Quiero poner en su conocimiento la situación que nos vemos abocados a sufrir los residentes de la calle Villalba con el fin de que, si lo considera oportuno, lo traslade a quien corresponda, aunque le adelanto que tanto el alcalde actual, como el anterior y el anterior a éste están de vuelta de todo lo que ocurre y les importa un higo.
Pues bien, la mencionada calle todos los fines de semana, cuando menos, se transforma, a partir de las once de la noche y durante doce horas, en una Cañada Real, en la que la trashumancia es variopinta, con ejemplares del más diverso pelaje y edad. Estos elementos/as rebuznan, mugen, relinchan y bajan a dúo, trío o coral, algunas veces animados por un cafre con un megáfono en ristre, produciendo un rugido de fondo que no hay sonómetro capaz de medirlo. Sobre este retumbo, y con el mismo horario suena permanentemente música tecno a un volumen comparable al de un terremoto de intensidad 7,5 en la Escala Ritcher procedente de uno, dos, tres... locales de definición difícil ubicados en la acera de la izquierda, dirección San Roque-Avenida de Galicia.
A las cinco de la mañana y sólo los fines de semana aparece el camión que abastece al establecimiento situado frente de los mentados locales, ocupando media calle a lo ancho y a lo largo, impidiendo el paso de otros vehículos, lo que hace que entre los conductores intercambien hermosas frases referidas a las familias (especialmente a las madres) en un tono que para sí quisiera don Plácido Domingo. Cuando se abren las puertas traseras y desciende la plataforma es igual que el frenazo del AVE. Ignoro la razón por la que las jaulas que transportan la mercancía tienen unas ruedas metálicas que sobre la acera van sonando como un martillo en el yunque. La salida del vehículo es como el despegue del Concorde.
Durante toda la noche, los señores Alonso, Hamilton y Raikkonen (estoy segura de que son ellos de riguroso incógnito) entrenan para su próxima carrera en Japón con el aparato de radio sonando a una potencia tal, que se puede oír por encima del rugido de sus motores.
A las seis la recogida de los contenedores de basura (¡para qué les voy a hablar de esto!), a continuación la manga riega que aquí no llega... Le aseguro señor presidente que ni con todo el algodón de Alabama metido en sus oídos y sellados por una cantidad de cera equivalente a los ex votos de la Virgen de Vilaselán (por cierto ¿donde están?) es usted capaz de pegar ojo durante los fines de semana en mi calle.
¿Qué podemos hacer? Lo del bazoca ya lo había pensado, pero me asusta el retroceso.
A.S.
-
O castro das Grobas - Pancho Campos
Moitos pobos de Galicia que poderían ter un boa fonte de ingresos poñendo en marcha o seu potencial cultural provinte do Patrimonio Histórico, viven gracias a emigración dos seus veciños. Esta situación de atraso cultural de Galicia, vívese a cotío, en prácticamente todos os concellos, sempre debido o escaso presuposto que se inviste para consolidar, difundir e dar impulso de valor social ó apartado de Patrimonio Histórico, que a propia Constitución establece para ser gozado pola sociedade.
Mentres que noutras zonas da península teñen información comprobada dos pobos celtas enterrados nas necrópoles ou "campos de urnas", de Cataluña e no baixo Aragón, na praia dos Castras de Ribadeo, enterrouse baixo o formigón das zapatas de cimentación dun "chalet" as tumbas celtas, sen coñecer procedencia, establecemento, nin nada. Pouco importou por aquel entón, que na revista "Teima" se denunciase o caso, incluso mostrando a barbarie da desfeita con fotos realizadas polo noso ben recordado e entrañable veciño Suso Peña.
Mentres as esculturas zoomorfas ou de animais, tales como os verracos de Palencia, Burgos, Asturias ou Santander, están perfectamente estudadas, no museo de Lugo consérvase a figura de un castrón de ouro, atopado no Castro das Grobas de Villaselán, que non hai quen saiba, nin si é etrusco, tarteso, celta ou de que procedencia. O campo de estudios académicos está prácticamente virxe no referente os nosos xacementos arqueolóxicos, unha vella débeda pendente en toda Galicia, que por arte de birlibirloque está perdendo a procedencia da Diadema de Ribadeo, os canóns dos pecios das fragatas da Ría de Ribadeo desaparecen ó igual que as pezas de azul cobalto de cacharros de cerámica e ánforas que se atopaban no fondo.
No caso do Castro das Grobas, os seus catro fosos que lle dan o nome, teñen a concavidade cara o Norte, dando sensación de haber sido fortaleza, comunicada con un ponte co a illa Insua. Pero para deixarse de elucubrar datos
alleos a un estudio teórico-científico, deberíase empezar polo menos, creemos nos, facendo unha foto con infrarroxos, ultravioleta, radiografía ultrasónica ou calquera outra técnica adecuada, para saber sen tocarlle. Do asentamento e distribución das súas vivendas, e con un posterior estudio de catas de muestreo, saber do seu valor arqueolóxico, como se fixo no xacemento de Louselas, que como xa se sabe polos seus restos líticos de lascas e utensilios, data de máis de 300.000 anos, si, así como sona, de trescentos mil anos, ou sexa, o asentamento humano mais antigo de toda Galicia.
Non cabe dúbida de que sería moi interesante sacar a luz estes xacementos arqueolóxicos para o progreso e asentamento das xentes da nosa bisbarra. Debemos de ter en conta, que mentres outros lugares da península progresan máis fácilmente por ser transitados a cotío por miles de persoas ó ser sitios de tránsito hacia Europa, tales como o País Vasco ou Cataluña, aquí, a Galicia hai que vir adrede, para disfrutar da nosa beleza natural, da cultura, da gastronomía, da tranquilidade, etc. Debemos estar sempre esforzándonos por ser un pobo atraente, por eso é máis difícil o noso progreso económico, e por eso tamén é un dos motivos da nosa masiva emigración nos malos tempos.
Sen máis, esperemos que se poida acceder a fondos de abondo para empezar o estudio e pagar dita foto aérea que debido o costo do avión e equipo que se precisa, temos noticia de que resulta bastante cara.
-
La Ría de Ribadeo, Reserva de la Biosfera
Víctor Moro
El próximo 20 del actual, los gobiernos asturiano y gallego celebrarán un "gran acto institucional" para presentar la "Reserva de la Biosfera Oscos-Eo-Terras de Burón", de reciente declaración. El objetivo de este acto, presidido por los presidentes de las dos comunidades autónomas, es presentar en sociedad el significado de esta declaración que servirá para "impulsar la actividad económica de los 14 concejos incluidos en la reserva, así como su dinamización y proyección internacional".
Tan loables objetivos contrastan con la definición de estas reservas por la UNESCO como zonas de ecosistemas terrestres o costeros/marinos, dignos de proteger para equilibrar su conservación natural con el progreso económico y alcanzar así un desarrollo sostenible. Es de advertir que el pretendido impulso de la actividad económica y su dinamización se circunscribe a preservar aspectos medioambientales, dignos de contemplar, pero no al desarrollo económico en sentido estricto, tales como nuevas infraestructuras, localizaciones industriales y comerciales o impulsos sectoriales de los recursos propios, tanto de producción como paisajísticos, etc. etc. No nos engañemos, de progreso económico, de inversiones dinamizadoras, nada de nada. Por este camino van a convertirnos en una verdadera "reserva" humana crepuscular, al modo comanche, en un parque temático donde la montera picona asturiana o la gallega de doble pico, que tanto pintó el asturiano Fierros, sean símbolo decadente de nuestra sociedad, enfrentada, engañada y enardecida por políticos irresponsables, al grito estentóreo, desde ambas margenes de la ría, del "¡Ei carballeira!" o ¡Puxa Asturias!, según la posición del vociferante.
El señor director general para la "Conservación da Natureza" que participó por la Xunta de Galicia en la negociación, aceptó para este nuevo espacio la denominación de "Río Eo, Oscos y Tierras de Burón", doblegándose nuevamente a la contumacia del gobierno del Principado de eliminar en la denominación genérica de la reserva cualquier referencia a la "RÍA DE RIBADEO", que siguen propugnando "ría del Eo" sin ningún fundamento legal ni histórico, hoy ya convertida en una cloaca por los vertidos urbanos de Ribadeo, Vegadeo, Castropol y Figueras, pues sin depuradora alguna es el espacio más degradado de la nueva reserva, amén de los arrastres de arena que la están cegando. El tráfico de cabotaje ya no llega a Vegadeo, los astilleros de Figueras padecen cada día mas dificultades en las botaduras y Mirasol, en Ribadeo, el único espacio hasta ahora accesible para buques de mediano porte, se encuentra amenazado por un tesón que avanza peligrosamente y reduce el campo de giro, hasta el punto de obligar a los buques en algunos casos a entrar de popa para así atracar en disposición de zarpar ante cualquier emergencia.
Las autoridades asturianas se han encastillado sobre el río Eo con el único objetivo de eliminar cualquier referencia a Ribadeo que siempre despreció estas minucias localistas. Así, entre la ineficacia municipal ribadense y la condescendencia de la Xunta ante sus correligionarios asturianos, estos hicieron bandera de la asturianía del río, olvidando que de los 819 kilómetros cuadrados de cuenca hidrográfica solamente 287 corresponden a Asturias y que además de nacer en Fonteo (Galicia) muere también en Porto (Galicia) y discurre en un 65 % por territorio gallego. Ya Madoz en su Diccionario de 1.849 dice refiriéndose al Eo: "al llegar al lugar y barca de Porto desemboca en la ría de Ribadeo". Y mucho antes el Licenciado Molina en su "Descripción del Reyno de Galicia (1.550)" versificaba ante el río: "Este que digo llamamos el Eo/Que toma en Galicia muy poco lugar/Porque muy pronto lo toma la mar/Allí en una RÍA QUE ESTÁ EN RIBADEO".
También los Institutos Geográ­fico Nacional e Hidrográfico de la Marina refieren la ría en sus planos y cartas como de Ribadeo, desde Porto al Cantábrico.
La introducción del río Eo como espacio genérico de esta reserva no es más que una argucia pueril, aldeana y localista, para eludir la referencia a la "RÍA DE RIBADEO" que es con quien en realidad limitan Vegadeo, Castropol, Figueras y Ribadeo y no con el río que muere en Porto, situación que el representante gallego de la Xunta, en débil condescendencia política, parece desconocer. Porque mantener la elucubración de que la ría la formó el río, o de que el río desemboca en el Cantábrico, carece del más mínimo fundamento geográfico o geológico. Se trata de delirios eoarios en la nostalgia madrileña, que sólo la contumacia irreflexiva y el oportunismo político mantienen.
El otro espacio de la reserva como 'Térras de Burón" corresponde al municipio de Fonsagrada que así recupera su antigua jurisdicción de Burón. Según Murguía este topónimo proviene de la voz celta "byren" (montaña), haciendo honor a esta tierra que en su rudeza noble e indómita describió elogiosamente Prudencio Canitrot. Por último los Oscos corresponden a un espacio perfectamente definido que, por analogía de referencia histórica, bien pudieran agruparse como "Terras de Ribadeo" pues como tales se conocían las que integraban el honor del castillo de Suarón antes del cambalache episcopal entre Mondoñedo y Oviedo. Así pues, si de recobrar la historia se tratara, esta reserva debiera denominarse de las "Terras de Ribadeo, Terras de Burón, Río Eo y RÍA DE RIBADEO", este último por ser el espacio natural de más urgente regeneración y sobre el cual gallegos y asturianos debieran aunar atención y esfuerzos pues, para vergüenza común, no existe ni una sola depuradora que trate los vertidos urbanos o industriales a la ría que además se va cegando por los arenales ante la indiferencia general.
La denominación de esta nueva reserva, obviando la referencia a la RÍA DE RIBADEO, pretende avanzar un paso más, dar una nueva vuelta de tuerca a la política expansionista del gobierno del Principado, fomentando diferencias que nunca existieron. Achacan a las fuerzas nacionalistas gallegas su afán de penetración en Asturias. Ven fantasmas por todas partes. Si en los territorios entre Ribadeo y Navia se habla popularmente un gallego dialectal es porque formaron un mismo territorio durante siglos y " A Fala" permanece. Pero si esta contaminación lingüística preocupa, inicien una campaña de exterminio a la que Ribadeo no se opondría ni tampoco la Xunta, en su compadreo habitual.
Las autoridades asturianas mantienen el error de negar el topónimo de ría de Ribadeo, que en ningún caso entraña propiedad, sustituyéndolo por ría del Eo, para lo que carecen de competencias, salvo las de adaptación a la lengua vernácula, que no es el caso. La modificación do un topónimo exige el cumplimiento de requisitos legales para su introducción en el Nomenclátor Geográfico Nacional, requisitos que no se han cumplido y que de plantearse contarán con la oposición de las organizaciones ciudadanas que se personarán ante la previsible inhibición del ineficaz Ayuntamiento ribadense y de la propia Xunta, a pesar de quo su Comisión de Toponimia emitió dictamen proponiendo 1) que la denominación histórica es "Ría de Ribadeo" y 2) que el Gobierno de la Xunta de Galicia inste en todos los estamentos estatales e internacionales competentes el mantenimiento exclusivo del topónimo histórico. Recientemente la Xunta Asesora de Toponimia del Principado de Asturias ha presentado un descabellado informe propugnando "ría del Eo", con tan débil arquitectura argumental y documental que eludo comentar. Urge recurrir al Registro Central de Cartografía y que ambas comisiones toponímicas contrasten sus respectivas y antagónicas opiniones para resolver definitivamente la cuestión.
Yo no sigo el día a día de la política asturiana y me ha sorprendido la sabatina intempestiva do Gregorio Morán en La Vanguardia de Barcelona, presentando un panorama social y político muy alojado de mi natural predisposición de simpatía hacia Asturias. No hago mías sus consideraciones sobro los partidos políticos asturianos ni sobre las "familias" que señorean el Principado, Tini Areces incluido, porque no me constan. Pero me sorprendió su advertencia de que "tienen unos políticos que se desviven de asturianía y unos ciudadanos atigrados a los que alimentan con mentiras, como a los animales esclavos". Bien está que desborden as-turianía, pero no advierto en los asturianos que frecuento actitud felina alguna. Ahora bien, por lo menos en lo que a Ribadeo y su ría se refiere, es preocupante la sarta de mentiras con las que los políticos alimentan la opinión del occidente astur, creando un clima de enfrentamiento que nunca hasta ahora existió.
El Consejo Económico y Social de Asturias acaba de presentar un informe del que recojo las siguientes perlas: "Es necesario que el Occidente asturiano neutralice la influencia de Ribadeo en esta comarca". "Debe potenciarse una localidad en Occidente -sugiero Tinilandia en honor del Presidente astur- que neutralice la desventaja existente con Galicia". "La situación al este del Eo -debieran decir de la ría de Ribadeo porque el Eo concluye en Porto- es de debilidad frente a la Mariña y en ello tiene que ver, en buena medida, la presencia de Ribadeo". "Son evidentes las pretensiones anexionistas del nacionalismo gallego a través de la influencia cultural en la comarca Eo-Navia, TVG incluida". "La Academia Galega intenta extender su actividad sobre el mismo espacio en el que la Academia de la Llengua Asturiana protege el uso del habla del Occidente astur como variante del asturiano"...
¡Pobre Ribadeo¡ Abandonado por los gobiernos gallegos, desde Fraga a Touriño, en manos de corporaciones municipales que han aceptado inanes como se perdía el rango marítimo con su Comandancia; el Juzgado de Instrucción y el Partido Judicial; la Comandancia de Carabineros y recientemente el Destacamento de Tráfico de la Guardia Civil; no reconocido su nivel sanitario antes con dos centros privados de primer nivel, hoy sustituidos por un Centro oficial de rango inferior, con frecuencia carente de especialidades y servicios fundamentales; perdida su actividad marítimo-pesquera; sin idealizaciones industriales creadoras de empleo; abandonado el ferrocarril minero a Villaodrid que en su recorrido a orillas del Eo pudiera ser un atractivo turístico tan importante como la playa de Las Catedrales; asfixiado por un urbanismo especulador que ha destruido la villa en manos de corporaciones cómplices que no han sabido ordenar adecuadamente el territorio; yugulada su Mariña por la autovía cantábrica que además conlleva la ampliación del puente sobre la ría, nuevamente sacrificada; y también perdida su identidad cultural otrora de reconocida importancia, solo le queda su condición de enclave comercial y de servicios, con centros lúdicos que atraen a toda la zona. Pero esto se debe a la iniciativa privada y nunca a la oficial o política, que reiteradamente viene dando la espalda a las aspiraciones de progreso de la comarca.
Después de tantas amputaciones, lo único que ahora nos faltaba era culparnos del atraso del Occidente astur. A Veiga ha perdido su importancia ferial y mercantil por culpa de Ribadeo; Castropol se mantiene absorto contemplando la ría desde su bello promontorio, sin progreso aparente, por la presión de Ribadeo. As Figueiras cabalgan sobre la ladera en caserío escalonado que reverbera al sol del atardecer, mientras los arenales cada día dificultan más su milagroso astillero, también por culpa de Ribadeo...
En la primera ocasión que escribí sobre la ría pedía sensatez entre las partes y sobre todo a los políticos que tratan de eludir sus responsabilidades traspasándolas impersonalmente a las colectividades que las sufren. Las consideraciones anteriores del Consejo Económico y Social de Asturias debieran conducir a reflexión común por su falacia e insensatez. El Gobierno del Principado sigue tercamente empeñado en acuñar el topónimo de "ría del Eo" y no me sorprendería que en ocasión del acto de presentación formal de la nueva reserva en Vegadeo traten de introducir en la documentación el término "ría del Eo" que la Xunta no puede ni debe aceptar por improcedente, siguiendo así el dictamen de su propia Comisión Asesora de Toponimia. Tampoco referencias como "ría del Eo" a la Xunqueira de Reme y Fondón de la ría, que son gallegos, donde invernan las aves dignas de protección. ¡Hasta las aves, no sólo las personas, vienen a Ribadeo a vivir y descansar! Nuestra Consellería de Medio Ambiente debe tener en cuenta lo incorrecto de aquella referencia al Eo en el Convenio de Ramsar, en la Red Natura del Ministerio de Medio Ambiente y también en la declaración de Zona Especial Protegida (ZEPA) y proceder a su rectificación, tomando la iniciativa que hasta ahora los diligentes asturianos desarrollaron vía Internet, que sigue soportando lo que le echen.
La representación de la Xunta en la gran cumbre veigueña, no puede aceptar la más mínima referencia a la "ría del Eo" en los textos y documentación que se circulen, porque tal ría no existe, pues de hacerlo atentarían contra el patrimonio inmaterial de Ribadeo, cual es su toponimia, que precisamente la UNESCO también propugna mantener y defender. Deben acudir a la cumbre para considerar políticas comunes en todos los ámbitos y en especial de regeneración medioambiental, para contemplar con visión global y única el deterioro de este territorio, para estudiar medidas conjuntas de progresó económico, pero no para actuar de teloneros a las aspiraciones incorrectas de sus correligionarios asturianos. Para eso es mejor que se queden en Santiago.