Bando da alcadía sobre a pandemia

Por se acaso aínda non o viu alguén:

Sentidiño. Por Pablo Mosquera

  Como vello sanitario, crente na sanidade pública universal, devoto dos nosos expertos-compañeiros en Saúde Pública, orgulloso do coñecemento e a experiencia que atesouran os nosos equipos de Asistencia Sanitaria Integrada e Integral, creo estamos no mellor lugar posible ante unha Pandemia. Este país noso nada ten que ver con aquel de 1918-1920, cando trala primeira gran guerra unha Pandemia de Gripe abordelou Europa. Sabemos máis. Somos mellores. Dispoñemos de extraordinarios recursos sanitarios.

  Centrándonos neste o noso fogar. A antiga provincia de Mondoñedo. O mar do norte. Temos un clima que permite gozar ao aire libre, evitando as aglomeracións. Precisamente, por esa natureza patrimonial, somos lugar de cita para os viaxeiros do lecer e a cultura. Aínda que a mala noticia é a suspensión, por forza maior epidemiolóxica, daqueles eventos costumbristas que reúnen xentes e fan mistura cultural, non é menos certo que temos unha marabillosa alternativa, gozar en soidade, connosco mesmo, de tantos lugares que son bálsamo para as nosas almas zaheridas polas preocupacións ou a fatiga física e mental.

  Coñécese perfectamente a Cadea Epidemiolóxica do axente causal da Pandemia. Estase traballando en anular ese Xenoma proteico que forma parte do "poder" infecto contaxioso do virus. Pero hai algo que como sempre é fundamental. Non debemos preguntarnos que pode facer o noso país por nós, debemos preguntarnos que podemos facer nós polo noso país.

  Na medida que sabemos como se comporta o virus. A importancia que temos cada un de nós/as como suxeitos sans susceptibles, fontes portadoras de virus, podemos, sabemos e debemos evitar movilidades que aumenten as condicións do contaxio. Pensemos que non só os enfermos son susceptibles. Tamén os sans, sen sabelo poden ser portadores. De aí a hixiene persoal que se debe estender a todos eses obxectos-fómites que son "superficies" sobre as que asenta o virus.

  Por desgraza, estas Pandemias son cíclicas. Dispáranse cada certo tempo. Constitúen un grave problema de saúde pública. Pero sobre todo provocan pánico, cunha ondada de anguria social moi superior á extensión do propio virus, dando lugar a tempestade de movementos que debemos controlar cada un desde nosa propia iniciativa. Non se poden colapsar, por medo, os recursos asistenciais. Entre outras razóns porque os colapsos de instalacións sanitarias son punto de contaxio por densidad de usuarios, e por impedir a atención a outros procesos graves que seguen o seu curso e presenza.

  Observo unha dicotomía no comportamento. Os epidemiólogos tratando de conter a expansión da Pandemia e buscando que acade o punto álxido de casos detectados, pois a partir de aí ira decaendo, o que sempre foi directamente proporcional ao éxito da Educación Sanitaria. Os cidadáns "acosados" por tanta noticia, ás veces moi desafortunadas, ao que se suma a desconfianza no sistema político que temen que se impoña aos expertos en Saúde Pública. E é que unha vez máis, fai falta menos política e máis sociedade.

  Para terminar: o meu orgullo mariñán con agradecemento para eses traballadores/as do SERGAS que se presentaron voluntarias para acudir a domicilios para realizar as probas pertinentes. A miña pública disposición como médico, a ser requirido para calquera función -débollo á sociedade- E unha licenza persoal. Os Mariñáns sempre fomos duros e traballadores...

Loita contra a España baleirada

Population_per_km2_by_municipality_in_Spain_(2018).svg. Collido de http://es.wikipedia.org. traballo propio de dieghernan con lic. CC BY-SA 4.0

   Literalmente, ese era o título dunha nova do 28 de febreiro nun xornal. Como soe ocorrer outras moitas veces, o texto en letra máis pequena detallaba abondo mellor a nova. O título só pretende ser máis impactante, nin explicación concentrada nin a nova encapsulada nunha pílula.

   O caso é que estimo que é o título o que pode ilustrar abondo ben o fondo do proceso de baleiramento de amplas zonas xeográficas en España, Galicia incluída. Nel, no título, van metidas moitas ideas xuntas. Ideas como a separación en dúas ‘Españas’ contrapostas, a baleirada e por contraposición a ‘enchida’, o feito do desaloxo do que antes estaba cheo ou que se trata dunha loita, non dunha aproximación ou colaboración para solucionar algo de xeito conxunto.

   Parece que o foco do título estaría posto en que amplas zonas de territorio non só están baleiras, senón que foron baleiradas (e seguen a baleirarse). Coido que habería que desprazar ese foco a que esas zonas teñen un modelo vital desfeito por un sistema capitaneado por forzas que emanan das concentracións de poder, que pode dicirse que residen nas cidades. Non é que se baleiraran ‘porque si’, sen causa, ou que a culpa a teñan as mesmas persoas que viven nelas e que deciden baleirar o territorio, emigrar sen máis.

   Amplifícase o desfase de percepción cando o termo ‘baleirada’ aplícase a unha entidade -España- para partila desmembrando o seu territorio, para exercer sobre el unha dicotomía, poñendo así ambas partes en contraste, confrontándoas. E si, hai que darlle a razón a esta concepción nunha cousa: están enfrontadas. Pero non de xeito inevitable, senón como consecuencia local dunha forma de facer as cousas global que, entre outras circunstancias, está a levar ó planeta en conxunto ó desastre.

   E é que tal parece -é- unha loita contra unha parte, non unha loita das ‘partes’ en conxunto para procurar unha solución: non se pode atopar unha solución mentras persistan as causas e as cousas que xeran o problema, que inclúen factores como o descoñecemento de moitos ‘urbanitas’ de como funciona o campo. Así, co tipo actual de loita ‘contra a España baleirada’, só se poderán atopar paliativos que, a non longo prazo, xustificarán máiss ataques contra xente e territorio baleirado esgrimindo os custes, as subvencións, as supostas ‘prebendas que se lle levan dado’, o pouco que fan os poucos veciños que van quedando... e que se presentarán como un custe para o resto da sociedade. A culpabilización do débil e oprimido é un mecanismo típico, de manual, para rematar con el, anulalo, vencer as súas últimas resistencias. Despois virá a ocupación dese espazo polos substitutos dependentes do ‘poder urbano’, sexa unha sinxela apropiación da terra xa despoxada, multinacionais agroalimentarias ou o que sexa.

RECUNCHOS DE RIBADEO. Pancho Campos Dorado

Fai uns días co historiador Emilio Piñeiroa Lozano fun a ver uns cantos paraxes do Concello de Ribadeo que eu coñecía por oídas pero que nunca visitara. Paraxes realmente descoñecidos pola maioría dos ribadenses e que están esquecidos por este marabilloso concello. O primeiro sitio onde paramos, foi na fervenza do rego Lexoso en Remourelle (mapa), segundo tramo do río que ó chegar á Ponte de Arante se transforma no río Grande (mapa).
É unha fervenza situada sobre unha pequeniña lagoa, abondo extensa e profunda como para darse un refrescante mergullo no verán, pois nesta época de inverno a auga do río baixa demasiado fría como para sentir a necesidade de tal satisfacción. O lugar está formado por un acuruxado paraxe envolto por ladeiras non moi inclinadas, onde afloran grandes pedras con grandura proporcionada á unha vexetación tan verde e autóctona que conforma un escenario ideal para facer unha “performance” de fadas, elfos, meigas e bruxos acompañados dunha melódica música de frauta máxica que se elevara cun bel canto nunha xuntanza de lecer e soñar con seres feiticeiros, e se se dera o caso atopar ese ou esa marabillosa druída capaz de dirixir cerimonias de iniciación á maxia ancestral.
Supoño que habería que probar a acústica do lugar facendo soar un violín, cantando un coro, soando unha frauta, unha zanfona, unha gaita...

Fervenza do Lexoso. Foto: Emilio Piñeiroa Lozano

Despois fomos á finca de As Fadegas na zona das Anzas, que xa coñecía por ir buscar coa miña muller crisantemos para Santos e que é propiedade de Elia e Vicente, que se dedicaron a producir froitas e hortalizas ecolóxicas durante máis de corenta anos e que venderon no mercado e comercio de Ribadeo. Hoxe o cultivo e produción daqueles pementos, xudías, tomates, leitugas, porros, fabas, remolachas de mesa, cabazos, cabaciñas, chícharos, tirabeques, apios, acelgas e espinacas corren a cargo da súa filla Marta Méndez e de Montse Laya. Tamén teñen árbores froiteiras de figos, ameixas, mazás, peras, noces, kiwis e abelás, e froitos de arandeiras e framboesas. Agora no inverno tamén plantan coliflores, repolos e verduras.
Nesta finca de As Fádegas (mapa), ademais da magnífica produción de horta ecolóxica que contemplamos en parte, atópanse ao longo da marxe esquerda do río Grande os petróglifos máis antigos do Concello de Ribadeo dos que eu sabía pero que nunca vira. Consisten nunha serie de once pisadas dun humano e catro ocos case redondos cunhas auñadas laterais, que parece como se se fixeran nunha lameira branda e que se endureceron co paso de a saber os miles de anos que pasaron.
Segundo nos relata nun artigo Pablo Villapol, en El Progreso 08-marzo-2013, parece que tres expertos nestas cousas, explican que son once pisadas humanas e catro pisadas de oso, e que a súa presencia de estar xuntas responde a un rito ancestral vinculado o Sol e o Solsticio de Verán (21-22 xuño). O feito de que representen pegadas de oso en Ribadeo, é un dato fundamental que as vincula a un ritual similar detectado en países nórdicos como Suecia.

Pegada dunOSO

Pegadas dun HOMO (O ENCANTO)

Fotos: Emilio Piñeiroa Lozano

Por último, estivemos ao pé das ruínas da Capela do Buen Jesús, localizada á esquerda da estrada que vai desde a Igrexa de Ove ás Aceñas. Está abandonada do culto desde fai moitos anos e o seu estado é de ruína total. Sen teito e as paredes de pedra pizarrosa están recubertas de hedras e silvas. Presenta unha planta cadrada con sete columnas embebidas: tres ao Leste ou fachada Levante, unha o Norte, outra o Sur ou Mediodía e dúas laterais na fachada Oeste ou de Poñente onde se atopa unha sinxela porta de entrada.
Chama a atención a súa forma pois máis parece un torreón solitario dedicado a atalaia de vixilancia dunha zona costeira da Ría de Ribadeo, que a igrexa ou a capela. Pero parece que segundo rezan os papeis do bispado é a Capela do Buen Jesus. Así que mentres non atopemos máis documentos ao respecto haberá que admitir tales escritos.
A min paréceme que para ser unha capela debería ter ao menos unha pequena lucerna pola parte Leste que é o lugar da alba ou do nacemento de Sol, pois por criterio ritual debería de haber, ou quizais tamén debería haber algunha aspilleira pequena por algún lado para dar luz o interior, cousa que nós non vimos, e que pode habela pois os muros están moi tapados polas silvas e hedras. Tamén puidese ser unha torre albarrana que estivese acaroada (adosada) a unha muralla, para servir de baluarte ou de atalaia a unha construción moito máis grande, pois a parede da parte leste non é lisa como as outras, senón que mostra pedras sen recebar como si fosen parte dun muro derruído.

E logo de recorrer este roteiro pregunto eu, non haberá no Concello de Ribadeo un pequeniño presuposto para desbrozar e limpar estes tan fermosos lugares, e poñelos en valor a carón dun paseo turístico a pé ou en autobús polo Camiño do Encanto? Creo que si hai cartos dabondo para limpar e poñer este roteiro en valor. Entón a que tantos anos se leva esperando?

Seccións censais e distribución da renda en Ribadeo

Unha curiosidade: se se miran os datos de renda per cápita dun xeito fino a traverso do territorio, como se pode facer aquí, atópase que en xeral as zonas máis céntricas nas cidades tenden a ter mior renda, e nas zonas rurais, a vila principal do concello. en Ribadeo pasa o mesmo. Se se collen as 'sección censais', é dicir, os agrupamentos que se fan para as mesas electorais, atopamos o seguinte para o Ribadeo de 2016, o ano máis próximo para o que atopei datos:

As seccións censais 1, 2 e 3 corresponden de xeito aproximado ó pobo, (as seccións non coinciden exactamente coa delimitación parroquial) sendo a sección 1 a que normalmente vota en turismo e a 2 a que vota no cine teatro. As outras seccións serían as zonas rurais, correspondendo a sección a 4 Vilaselán, Piñeira e Ove, a 5 a Vilaframil, Rinlo e A Devesa, e a 6, Covelas, Arante, Cedofeita, Santalla e Couxela. No mapa obsérvase por cores, correspondendo o verde a 11000 / 12000 €, o amarelo a 10000 / 11000 € e o laranxa a 9000 / 10000 €.
Resulta curioso que a orde das seccións censais coincida coa orde de renda per cápita.

E tamén pode ser de interese a comparación da táboa de renda coa táboa das porcentaxes de votos ós partidos por sección censal, correspondentes ás eleccións de novembro de 2019 ó Congreso:

Santiago

  Santiago. Arte, historia, cultura. Simplemente, benestar ó pasear polas súas rúas. Ver o que ten, perderse, xentes diversas, pedras, e si, chuvia, aquelo de que a chuvia é arte, pero tamén sol. Artístico. Exposicións, recunchos... sempre hai algún recunho novo, ignorado ata o momento, aínda que vaias unha e outra vez á vila capital.

  Pero páraste nun recuncho, tomas un café, comezas a cavilar, e a visión de desfrute non é que se desfaiga, é que se dilúe. Segues a desfrutar, pero notas como o desfrute dilúese nun comercio de cousas, todas bonitas, e experiencias, marabillosas, pero nun comercio. Algo que te fai lembrar naquelo de “Barcelona é bona si la bossa sona”, aínda que quede o consolo da coda que ás veces se lle engade: “però tant si sona com si no sona, Barcelona sempre és bona”

  Coma quen di, este non é o meu Santiago. Cabiáronmo. Supoño que coa organización social que hai hoxe, coa organización da sociedade, o xeito de manter o primeiro, o desfrute, é aceptar o segundo, o comercio. Non sei, non estou seguro de que sexa así. Mais tal parece. Os aludes, os grumos de xente que nestes momentos vexo na praza de praterías, son só unha manifestación de que algo vai mal, de que é un mercado. Non tanto de que haxa unha cidade viva, brilante, que bule, e que é sobre todo un lugar onde se vive, e máis aínda, onde se viviu e se espera poder vivir no futuro.

  Estou nunha exposición. Ten cousas bonitas... ben, algunha non tanto, algunha non me gusta. Dende alí vexo e oio, estou fixándome un pouco nas pedras, na xente, mesmo no ruído que produce. Pero é Santiago isto ou é Santigo o outro? O Santiago no que o detalle que ofrecen no comercio é máis rechamante que o orixinal que deu pé á lembranza que venden. No que o granito serve máis que nada como apoio ás mesas con prezos dispares, ás veces semellantes a Ribadeo, ás veces sen comparación. No que a xente dos grupos enche unha praza nun santiamén e baléiraa noutro. No que o marmurio ruidoso invade por momentos o recollemento.

  Non, Santiago é o conxunto. Esas masas de xente que se moven case ó unísono tamén son Santiago. Pode que un cancro, disfrazado de savia vital ou viceversa, pero Santiago. Xente que vai en grupos como años. Pero en grupos nos que estarí aprendendo a desfrutar da vila. Ou a outra xente solitaria, que parece perdida. Os que consumen e os que non. Quenes teñen tempo e disposición para escoitar o repiqueteo das campás e aqueles outros que pouco máis que se oen a eles mesmos. Santiago é Santiagos. Para elixir. Mentres haxa equilibrio.

Quen vai abrir a Illa Pancha? Por Nuestro Faro

Hai unhas semanas recibimos contestación da Fiscalía de Mondoñedo dicindo que a porta da illa Pancha debía estar aberta, e permitir o acceso do público en xeral. Antes de emprender calquera tipo de trámite, varios membros do grupo desprazáronse en diferentes ocasións ata a porta da illa para verificar o seu estado, comprobando que esta seguía pechada, como por outra beira todo o mundo sabe. É dicir, que non se está a cumprir o indicado pola Fiscalía de Mondoñedo nin o estipulado no documento da licenza de apertura do establecemento outorgada polo Concello onde se expresa como condición o acceso libre á illa de todos os cidadáns para que o establecemento hostaleiro teña a autorización de funcionar.

Ante o pouco interese e respecto que suscita o cumprimento do asinado aos responsables, transmitimos ao Sr. Alcalde de Ribadeo o documento que nos remitiu a Fiscalía para que poida lelo por si mesmo no caso de que a Fiscalía non llo remitira xa. Con este xa son varios os documentos que o alcalde ten na súa posesión e que certifican o dereito dos cidadáns a acceder a Illa Pancha, así como a súa obriga de respectar e facer respectar o estipulado nos informes técnicos e oficiais.

O silencio e deixar pasar o tempo é moeda corrente para o Concello en todo o concernente ao tema do faro e a illa. Por iso os procesos de apertura da cafetería son tan silenciosos como descoñecidos os seus trámites, prazos, etc. É certo que cando non se sabe nada, nada se pode preguntar. Pero en todo caso, o colectivo «Por nuestro faro» xa efectuou o pasado 23 de xaneiro a demanda no Concello para poder ver o expediente referente á cafetería, de cuxo proxecto non coñeceríamos a existencia se non fose pola prensa.

Por iso, no referente ao acceso á illa, esiximos ao alcalde que respecte e faga respectar o estipulado por el mesmo e pola Fiscalía, pois non se entende a súa inacción e silencio se o seu desexo non é favorecer a unha empresa privada antes que respectar o patrimonio público e o dereito do pobo de Ribadeo a acceder a este.

Para rematar, nos próximos días dirixirémonos de novo á Fiscalía de Mondoñedo para comunicarlle que a porta de Illa Pancha segue obstinadamente pechada, e para aportar novos elementos na nosa posesión.

Por nuestro faro

As persoas que nos deixan as súas pegadas. Por Pablo Mosquera

¡Protesto!. Hai demasiadas páxinas e tempos nos medios de comunicación para a política e os deportes. Polo menos o segundo ten unha divisa salubre. Mens sa in corpore san. Aínda que se converteu nun espectáculo e un produto para o consumo, que logra ser espazo sen teito para a economía do sector servizos. Só así se explica a alerta economicista que desencadeou a posible suspensión dos Xogos Olímpicos para o próximo verán.

Pero entre tanta noticia que vira a inventario dos poderes que manexan á democracia ou á partitocracia, ás veces atopo noticias que me fan sorrir e reconciliarme comigo mesmo. Ese Retrato de Cunqueiro a través de 200 artigos, cuxo autor Miguel González Somavilla reúne baixo o título "Ao pasar dos anos. Artigos xornalísticos 1930-1981". ¡Que delicia volver ao mundo fantástico do gran Mindoniense!.

Di algo que aprendín cos grandes escultores vasco-navarros -Ibarrola, Chillida, Oteiza-: cando un autor está centrado sempre é reconocible pola súa obra. Non necesitan asinar, sábese de certo que lles pertence. Por iso comparto que o estilo articulista de Álvaro Cunqueiro recoñécese coa lectura dos seus textos.

Pero iso mesmo sucédenos co noso profesor do Instituto Lucus en Lugo, don Jesús Alonso Montero, que resulta inconfundible. O mesmo que nos "encantaba" coas súas ocorrencias e leccións, para daquela ser un xogador máis naqueles partidos de futbol do patio entre o masculino e o feminino. Ou como conversador cando nos conta as peripecias dos seus amigos e compañeiros, caso doutro dos meus profesores; Pedro Martul Rei, casado con Anxos Tobío -íntimos amigos dos meus pais na Compostela dos primeiros anos sesenta-

Algo así pode dicirse de dous artistas mariñáns. Alguén que frecuente as exposicións e o coñecemento da pintura e a cerámica, non é capaz de recoñecer a obra de Xoán Guerreiro ou a de Sito Otero Regal?. Alguén que sexa "adicto" á lectura historiográfica non é capaz de sinalar o estilo inequívoco, pola súa rigurosidade e xenerosidade nos datos, dos traballos de Carlos Novo Cal?.

Comparto o devandito polo gran Cunqueiro: "benditos os meus imitadores porque deles serán os meus defectos". A través de todos eles, coñecemos a alma dos galegos, a paisaxe da nosa inmensa Galicia, a capacidade infinita deste pobo noso para sorprender ao viaxeiro.

Por todas estas cuestións, persoais e intransferibles, acudo unha vez ao mes a esa inmortal Mondoñedo. Detéñome ante a fonte vella, escoito a auga mesturada cos sons de a Ronda e A Paula, visito a Alameda dos Remedios para saber se se aproxima a primavera nas follas dos magnolios, para rematar sempre saudando aos ausentes e facelos presentes, no Campo Santo da nosa vella e irrenunciable capital. "Eiqui xaz alguén que coa sua obra fixo que Galicia durase mil primaveras máis". Xa entón podo regresar á mar do norte, a escoitar o son das mareas que transforman o azul en branco no medio do granito e entre os grises plomizos do firmamento.